Tag Archives: ընտրություն

Առաջներում էլ այսպես էին ընտրում

27 Մյս

Երևանից մեզ գրում են. «Այն կարգադրություններից հետո, որով քաղաքի թուրք և հայ ձայնավորների թիվը պիտի հավասարեցվի, ժամանակը վաղուց անցկացրած քաղաքագլուխ Գեղամով մեծ հույս ունի նորից ընտրվելու: Նա թուրք ձայնավորներին իր կողմը գցելու միջոցները գիտե, մանավանդ որ դրա համար հարկավոր էլ չէ բոլոր ձայնավորների համար գործ ունենալ, այլ բավական է միայն մի քանի պարագլուխ հաջիների հաճությունն առնել: Ինչ կասկած, որ Գեղամովի վերընտրությունը, բացի այն, որ կապացուցանե, թե ինչպիսի ինտրիգաներով են շրջապատված քաղաքային ընտրությունները, այլև ցույց կտա, թե որքան մեռած է Երևանի մեջ հասարակական գիտակցությունը: Բայց մի՞թե ճշմարիտ մեռած է այդ գիտակցությունը…»:

 

«Մշակ», 1890 թ.

man_shoeing_ox_in_market_square._yerevan_armenia._1918-1919

ԷՐԻԽ ՖՐՈՄՄ

4 Հնվ

Մարդու կեցության գլխավոր խնդիրը ինքն իրեն կյանք հաղորդելն է, այն դառնալը, ինչ նա առավելապես հանդիսանում է: Նրա ջանքերի ամենակարևոր պտուղը իր սեփական անհատականությունն է: Գաղափարը, թե մարդն արարվել է Աստծո կերպարանքով, մղում է ոչ միայն Աստծո և մարդու հավասարության կամ նույնիսկ Աստծուց անկախ լինելու մտքին, դրանից բխում է և այն՝ մարդասիրության համար առանցքային համոզմունքին, որ յուրաքանչյուր մարդու մեջ պարփակված է ամբողջ մարդկությունը: Մարդու խնդիրն է՝ ընդարձակել իր ազատության տարածքները, ամրապնդել այն, ինչն օժանդակում է կյանքին՝ ի հակակշիռ նրա, ինչը տանում է մահվան: Խոսելով կյանքի ու մահվան մասին, ես նկատի ունեմ ոչ թե կենսաբանական վիճակը, այլ մարդու կեցության միջոցները, նրա փոխներգործությունը աշխարհի հետ: Ես հավատում եմ, որ մարդու հիմնական ընտրությունը կյանքի ու մահվան միջև ընտրությունն է: Յուրաքանչյուր արարք ենթադրում է այդ ընտրությունը…

Վրաստանի նոր «փրկիչը»՝ Իվանիշվիլին

15 Դկտ

Երբ այս տարվա աշնանը վրաց միլիարդատեր, գործարար ու մեկենաս Բիձինա Իվանիշվիլին հայտարարեց այն մասին, թե մտադիր է ստեղծել քաղաքական կուսակցություն` Վրաստանի խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցելու համար, առաջին անգամ վրացիները հարց տվեցին մեկը մյուսին. «Իսկ ի՞նչ գիտենք նրա մասին»: Պարզվեց՝ գրեթե ոչինչ: Շատերը նույնիսկ նրան արտաքնապես չէին ճանաչում: Հետո հիշեցին, որ դեռ ընթացիկ տարվա մայիսին գործարարի մամուլի ծառայությունը տարածել էր մի ինչ-որ տարօրինակ հայտարարություն, որտեղ Իվանիշվիլին քննադատել էր գործող իշխանություններին, սական էական որևէ բան այդպես էլ չէր ասել: Հիշեցին նաև, որ Իվանիշվիլին հաճախ էր հայտնվում Ռուսաստանի ամենհարուստ հարյուր մարդկանց ցուցակում, կարողությունը գնահատվում էր 5,5 միլիարդ դոլար, իսկ բիզնեսի մի մասն էլ հայրենիքում էր: Եվ այս ամենով հանդերձ Իվանիշվիլին լրջորեն մտադրվել էր վերադառնալ:
Նրա վերադարձը տհաճ անակնկալ էր հատկապես իշխանությունների համար: Պատահական չէ, որ Թբիլիսիիում անմիջապես լուրեր տարածվեցին այն մասին, թե այդ տեղեկությունն առնելուց հետո նախագահ Սահակաշվիլին չի կարողանում դուրս գալ շոկից և դեպրեսիայից։ Գուցե սրանք փոքր-ինչ չափազանցված որակումներ էին, սակայն հստակ էր նաև այն, որ Սահակաշվիլին վերջին տարիներին մեծ ջանքեր էր գործադրել իր երկրի ընդդիմության վարկանիշն ու շանսերը զրոյացնելու ուղղությամբ, ու հանկարծ հայտնվում է մեկը՝ սպիտակ ձեռնոցներով ու ծանր գրպաններով, հայտարարում է, թե պատրաստվում է հաղթել նրան, իսկ հասարակությունն էլ իր հերթին անվերապահորեն հավատում է այդ խոսքերին: Բացի այդ, եթե առաջներում Վրաստանի ընդդիմությունը թույլ էր, պառակտված և ֆինանսական լուրջ հենարան չուներ, իսկ նախագահն էլ իր ղեկավարած կուսակցությամբ ճնշող մեծամասնություն է կազմում խորհրդարանում, այսինքն՝ իշխանության վերարտադրության ճանապարհին որևէ խոչընդոտ չէր տեսնում, ապա հիմա միլիարդատեր Իվանիշվիլին խառնեում է հաշիվները և մարտահրավեր նետում բոլորին: Պետք էր անմիջապես ինչ-որ բան ձեռնարկել: Եվ վերնախավը գործի անցավ:
Առաջին իսկ օրերից հայտարարվեց, թե նա Ռուսաստանի վարչապետ Վլադիմիր Պուտինի «պրոեկտն է», հրաժարվեցին նրան քաղաքացիություն տրամադրել, իսկ իշխանամետ լրատվամիջոցները շրջանառության մեջ դրեցին մտքերն այն մասին, որ հենց այն ժամանակ, երբ վերջին 20 տարվա ընթացքում քաղաքացիական պատերազմ, հեղափոխություն և Ռուսաստանի հետ ռազմական հակամարտություն տեսած Վրաստանը սկսեց նորմալ երկրի նմանվել, իսկ դրա քաղաքական կյանքը նույնիսկ սկսեց ձանձրալի դառնալ, հայտնվում են մարդիկ, ովքեր փորձում են վայելել այն ձեռքբերումների պտուղները, որոնց ստեղծմանն իրենք մասնակցություն չեն ունեցել: Գրեցին նաև, թե Իվանիշվիլին ինչպիսի դղյակ է կառուցել՝ թռիչքուղիով և փոքր ջրվեժով, իսկ տարածքը պաշտպանում է նրա անձնական բանակը և նման այլ բաներ: Սակայն հակաքարոզչական հնարանքների արդյունքներն աննշան էին: Մեծ համբավը Իվանիշվիլիից ավելի արագ էր սլանում: Նա արդեն ուներ ամենահարուստ և առեղծվածներով լի մարդ անուն, ով գաղտնի բարեգործություններ էր իրականացնում, աշխատավարձ էր վճարում դերասաններին, եկեղեցիներ ու թանգարաններ էր վերանորոգում, կառուցել էր երկրի ամենամեծ տաճարը և դեռ ուրիշ շատ ու շատ բաներ: Եվ այս իմաստով նա իսկապես նոր ֆենոմեն էր Վրաստանի քաղաքական երկնակամարում, ով հաշված շաբաթների ընթացքում գլխիվայր շուռ տվեց Վրաստանի ներքաղաքական կյանքը։
Սակայն ճիշտ չի լինի պնդել, թե հասարակությունը նրան միանշանակ է ընդունում: Ոմանք փաստում են, որ Իվանիշվիլին փոխել է խաղի կանոնները, ինչը մարդկանց մեջ նոր հույս է ծնում։ Ոմանք էլ խորհուրդ են տալիս սպասել, քանի դեռ նորահայտ գործիչը չի ներկայացրել իր քաղաքական ծրագրերը։ Իսկ նոր ժամանակի հերոսն այդ ընթացքում համեստություն է խաղում, իր համախոհներին խնդրում է չիդեալականացնել իրեն ու ապագայի մասին տեղեկացնում է, թե մտադիր է նոր կառավարություն ձևավորել, փոխել համակարգը և դրանից անմիջապես հետո… հրաժարական տալ։
Իհարկե, Իվանիշվիլիի նմանները այդքան հեշտությամբ հրաժարական չեն տալիս: Բայց քանի որ այդ ճակատագրական օրը դեռևս մշուշոտ ապագայի մեջ է, այդ իսկ պատճառով Իվանիշվիլին առայժմ տարված է իր նոր գաղափարներով ու մտադրություններով: Իսկ ի՞նչ է ասում նա, ինչպե՞ս է տեսնում իր երկրի վաղվա օրը, ի՞նչ է պատրաստվում իրագործել, որ չեն արել ներկա իշխանությունները: Առաջինը, ինչի մասին նա խոսեց, այն էր, որ իշխանության գալու դեպքում մտադիր չէ ամեն օր ԱՄՆ-ին և Եվրամիությանը հիշեցնել, թե Ռուսաստանը պետք է անհապաղ վտարվի օկուպացված տարածքներից։ «Իշխանությունն իր ռազմավարությամբ վրացական հասարակության աչքում վարկաբեկում է արևմտյան դաշնակիցներին, ողջ պատասխանատվությունը նրանց վրա է գցում, իսկ ինքը բռունցք թափահարելուց բացի այլ բան չի անում»,–նշեց նա և ապա պարզաբանեց, թե միջազգային հանրության մասնակցությամբ և աջակցությամբ անհրաժեշտ է «երկխոսության ռեժիմ» ստեղծել ինչպես Ռուսաստանի, այնպես էլ Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի հետ ու փորձել վերականգնել վստահությունը։ «Ճգնաժամերը կարող են մեծ փոփոխություններ առաջ բերել աշխարհաքաղաքականության մեջ, և ես չեմ բացառում, որ այդ գործընթացները կարող են լինել մեր օգտին։ Դրա համար էլ մեր տարածքների վերադարձը կարող է ավելի շուտ տեղի ունենալ, քան մենք կարող ենք դա պատկերացնել»,- հայտարարեց Իվանիշվիլին՝ իր ողջ քաղաքական գործունեության հույսը դնելով պատեհության և ենթադրյալ իրավիճակային ցնցումների վրա:
Սա, իհարկե, լուրջ դիտվել չի կարող: Բայց դա չի խանգարում նրան մեկ անգամ ևս ընդգծել արտաքին քաղաքականության մեջ Վրաստանի համար եվրաատլանտյան ինտեգրացիայի նշանակությունը և պնդել, որ Վրաստանի համար կարևոր է իրական ինտեգրացիան, ոչ թե Եվրոպա «մուտքի» իմիտացիան: Իսկ ինչ վերաբերում է ՆԱՏՕ-ին Վրաստանի անդամակցությանը, ապա, ըստ նրա, Վրաստանի անվտանգության շահերը ենթադրում են, որ դա այլընտրանք չունի։
Մի քանի օր առաջ տեղի ունեցավ քաղաքականացված միլիարդատիրոջ «Վրացական երազանք» ընդդիմադիր հասարակական շարժման շնորհանդեսը: Մեկնարկն արդեն տրված է: Իրենց հերթին «Մեր Վրաստանը. ազատ դեմոկրատներ» և Հանրապետական կուսակցությունները համաձայնել են Բիձինա Իվանիշվիլիի հետ կոալիցիա ձևավորել։ Նշվում է, որ վերոհիշյալ կուսակցություններից բացի կոալիցիայի մեջ այլ ընդդիմադիր շարժումներ են մտնելու։ Արդեն խորհրդակցություններ են անցկացնում Պահպանողական և Ժողովրդական կուսակցությունների հետ։ Այդ ընթացքում հայտնի դարձան Սոցիոլոգիական հետազոտության և վերլուծական կենտրոնի կողմից անցկացրած հարցման արդյունքները, ըստ որոնց, եթե առաջիկա օրերին Վրաստանում տեղի ունենան խորհրդարանական ընտրություններ, ապա Թբիլիսիում հարցվողների 39,6 տոկոսը կքվեարկի Իվանիշվիլիի, իսկ 23,9-ը` իշխող «Ազգային շարժման»՝ այսինքն Սահակաշվիլիի օգտին:
Սա, ինչ խոսք, վատ նախանշան է: Բայց արի ու տես, որ ոչ բոլորն են հավատում երկու հակամետ ճակատների իրական մրցակցությանը: Այս օրերին ավելի ու ավելի լայն տարածում է գտնում այն կարծիքը, թե հանրությունն ընդամենը հանդիսատեսն է մի մեծ ու լավ կշռադատված խաղի: Իսկ ճշմարտությունն այն է, որ խորհրդարանական և նախագահական հաջորդ ընտրություններից հետո Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլին ու գործարար Բիձինա Իվանիշվիլին մտադիր են միասնական կառավարություն ստեղծել, որտեղ վարչապետը կլինի Սահակաշվիլին, իսկ խորհրդարանի ղեկավարը`Իվանիշվիլին, կամ էլ հակառակը: «Միշիստական եւ բիձինիստական ուժերի միջև համաձայնությունը արդեն կայացել է»,- պնդում են արմատական ընդդիմության ներկայացուցիչները, իսկ Վրաստանի քաղաքացիները արձագանքում են. «Ոչինչ բացառված չէ»:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Հետընտրական Թուրքիայի դեմքը

14 Հնս

Թուրքիայում կայացած խորհրդարանական ընտրություններում վարչապետ Ռեջեփ Էրդողանի կուսակցության հաղթանակը որքան էլ կանխատեսելի էր, սակայն սա դեռ չի նշանակում, թե այսուհետ ևս այդ երկիրը շարունակելու է լինել նախկինի պես և իրագործելու է նույն քաղաքականությունը, ինչ որդեգրել էր մինչ այժմ: Ընդհակառակը, երրորդ անգամ անընդմեջ հաղթանակն իր հետ բերում է միանգամայն նոր ծրագրեր, առաջ շարժվելու հնարավորություններ, փոփոխություններ իրականացնելու միտումներ: Իսկ ինչ վերաբերում է մարտավարությանը, ապա ընտրողների առավելագուն քվեները վաստակած իշխող կուսակցության համար արդեն իսկ պարզ է, որ նոր խորհրդարանը ուժերի հարաբերակցությամբ լինելու է փոքր-ինչ ավելի հավասարակշտված և, ինչն էական է, արևմտամետ:
Եթե խոսելու լինենք թվերի լեզվով, ապա Թուրքիայի 550 տեղանոց խորհրդարանը կրկին հյուրընկալում է 4 կուսակցության: «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունը օրենսդիր մարմին կմտնի 326 պատգամավորով` նախորդ 341-ի փոխարեն: Սա, ինչ խոսք, զգալի անկում է, մի բան, որ չես ասի գլխավոր ընդդիմադիր Ժողովրդա-հանրապետական կուսակցության մասին: Վերջինս նոր խորհրդարանում արդեն կներկայացնի 135 պատգամավոր` նախորդ 112-ի փոխարեն: Լուրջ հաղթանակ պետք է որակել քրդական «Խաղաղություն և ժողովրդավարություն» կուսակցության ձեռքբերումը: Նրանք նախորդ խորհրդարանում ներկայացված էին 22 պատգամավորով, իսկ այժմ քրդերի թիվը կհասնի 36-ի: Մեկ հատկանշական հավելում ևս. թուրքական խորհրդարանի շուրջ 60 տարվա պատմության մեջ առաջին քրիստոնյա թեկնածուն է ոտք դնելու այնտեղ: Դա ազգությամբ ասորի Էրոլ Դոռանն է:
Նրանք, ովքեր այժմ սպասում են արագ զարգացումների, ամենայն հավանականությամբ մի փոքր կհիասթափվեն, քանի որ առջևում հետընտրական խմորումներն են: Դրանք կլինեն բուռն, կուղեկցվեն ներքին օրակարգի վերանայումներով, սակայն այդ ծանրաբեռնված ընթացքը ամեն պարագայում ընթանալու է երկու հիմնական ուղղություններով: Դրանցից առաջինը լինելու է իշխանական կուսակցության կողմից նախաձեռնած սահմանադրական բարեփոխումների հարցը, իսկ երկրորդը, որ եղել է ու կմնա իբրև հրատապ գործոն, «քրդական խնդիրն» է:
Դեռ օրեր առաջ Էրդողանն ու նրա համակիրները փոքր-ինչ այլ կերպ էին պատկերացնում երկրի հիմնական օրենքը վերաձևելու հնարավորությունը: Այժմ արդեն հստակ է, որ նրանց ծրագրերը էական շտկումների անհրաժեշտություն են զգալու: Բանն այն է, որ թեև վարչապետի կուսակցությունը հաղթանակ է տարել, սակայն չի ապահովել պատգամավորական քվեների այն քանակը, ինչը թույլ կտար միանձնյա անցկացնել սահմանադրական փոփոխությունները: Ձայների այս հարաբերակցության պայմաններում Էրդողանին այլ բան չի մնում, քան գնալ փոխզիջումների և այդ գնով ապահովել իրեն անհրաժեշտ 367 քվեները: Այլ կերպ ասած, «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության 327 պատգամավորներ ստիպված են գտնել ևս 40 համախոհների:
Սակայն մի կողմ թողնենք Թուրքիայի ներքին հոգսերը և վերադառնանք մեր ակնկալիքներին, քանի որ հարավային հարևանի հետ չլուծված խնդիրներն այսպես թե այնպես հիշեցնելու են իրենց գոյության մասին: Եվ քանի որ շատերը հունիսի 12-ի ընտրություններն իբրև սահմանագիծ էին դիտում հետագա հստակեցումների համար, ապա միանգամայն բնական է, որ կանխատեսումներն այն մասին, թե ընտրություններից հետո Թուրքիան վերստին կվերադառնա հայ-թուրքական սառեցված հարաբերություններին, այսօր նոր շունչ են ստանում: Ավելորդ չէ մեկ անգամ ևս վերհիշել, որ վերլուծաբանների շրջանակներում կար տեսակետ, թե Թուրքիայի իշխող կուսակցությունը վերջին ամիսներին հակահայկական հռետորությունն օգտագործում էր սոսկ նախընտրական նպատակներով, իսկ սա ենթադրում էր, որ ընտրություններում տարած հաղթանակից հետո նրանք այնուամենայնիվ կխաղաղվեն ու կվերադառնան այնքան չարչրկված հայ-թուրքական արձանագրություններին:
Հարևան երկրների մերձեցման կասեցված գործընթացի վերակենդանացման հնարավորությանը մեկ անգամ չէ, որ անցնում է նմանատիպ փորձություններով: Իր ստորագրման օրից ի վեր հայ-թուրքական արձանագրությունը նախ շրջանցեց Թուրքիայում սահմանադրական հանրաքվեի փուլը, ապա դրա ավարտից անմիջապես հետո սկսվեց խորհրդարանական ընտրությունների նախապատրաստումը, և ամեն անգամ հնարավորության չափաբաժինը նվազում էր, իսկ կողմերի դիրքորոշումներում բարի կամքի դրսևորումն իր տեղը զիջում էր համառ սկզբունքայնությանը: Միակ հուսադրող բանը թերևս մնացել էր այն, որ, համաձայն շրջանառվող լուրերի, ընթանում էին հայ-թուրքական գաղտնի բանակցություններ, որոնք պիտի հող նախապատրաստեն հետագա բացահայտ առնչությունների համար: Միայն թե այժմ հայկական կողմը պիտի հաշվի առնին, որ Էրդողանի ազատ գործելու հնարավորությունները սահմանափակվել են, և նա այսուհետ ստիպված կլինի լեզու գտնել ընդդիմադիր կուսակցությունների հետ կամ, ծայրահեղ դեպքում, ապավինել քուրդ անկախ պատգամավորների բարեհաճությանը: Իսկ սա արագ չի լինի: Կպահանջվի նվազագույնը մի քանի ամիս, մինչև որ Թուրքիան նպատակահարմար կգտնի վերադառնալ հայկական խնդրին: Բայց նույնիսկ այդ պարագայում ելքը մեզ համար կարևոր է: Այս ընթացքում Հայաստանն էլ իր հերթին վերջնականապես հստակեցնի, թե արդյո՞ք Թուրքիան մտադիր է վավերացնել այդ արձանագրությունները: Եթե վերստին մեջտեղ բերվի նախապայմաններ առաջադրելու մարտավարությունը, ապա Երևանում կարող են հանգիստ խղճով լվանալ ձեռքերը և անկատար փաստաթղթերը հանձնել պատմությանը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Մեդվեդև, թե՞ Պուտին

25 Ապր

Վերջին օրերին աշխարհին մատուցվեց ևս մի գայթակղիչ ու հետաքրքիրական ինտրիգ, որը կարող է երկար ժամանակ զբաղեցնել քաղաքական գլուխկոտրուկների սիրահարներին: Ռուսաստանի առաջնորդներն առաջին անգամ խոսեցին 2012 թվին կայանալիք նախագահական ընտրություններին իրենց մասնակցության հնարավորության մասին: Առաջինը «լռության ուխտը» խախտեց նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը, ով Չինաստան այցելության նախօրեին CCTV հեռուստաընկերությանը տված հարցազրույցում չբացառեց, որ կառաջադրվի նախագահական հաջորդ ժամկետի համար: «Ես չեմ բացառում, որ կառաջադրվեմ նախագահական նոր ժամկետի համար: Որոշումը կընդունվի շատ մոտ ապագայում, քանի որ մեկ տարուց էլ պակաս ժամանակ է մնացել»,- նշեց ՌԴ նախագահը` դրա հետ մեկտեղ հարկ համարելով խոսել նաև իր և վարչապետ Պուտինի տարբեր դիրքորոշումների, Ռուսաստանի զարգացման ուղիների և գործադրվող մեթոդների հարցում ունեցած տարբեր մոտեցումների մասին:
Մեկ օր անց վարչապետ Վլադիմիր Պուտինը պատասխան քայլը կատարեց` լրագրողներին հայտնելով, թե իրենք երկուսն էլ` և Մեդվեդևը, և ինքը, չեն բացառում, որ կառաջադրվեն: Սակայն, ըստ նրա, մինչև ընտրությունները դեռ երկար ժամանակ կա, ու ճիշտ չէ այսքան վաղ հայտարարել դրա մասին, քանի որ թե կառավարությունում, թե նախագահի աշխատակազմում մարդիկ չեն կարողանա բնականոն աշխատել: Պուտինը նաև նշեց, որ թեկնածության առաջադրման որոշումը կպայմանավորվի նախընտրական շրջանում տնտեսական, քաղաքական ու հասարակական ընթացիկ իրավիճակով։
Կարելի է Պուտինի այս խոսքերի մեջ թաքնված հանդիմանություն նկատել` ուղղված Մեդվեդևին, ով փաստորեն դեպքերից առաջ ընկած խոսեց ամենակարևորի մասին` անտեսելով դրա հետևանքները: Իսկ հետևանքներն իրենց ուշացնել չտվեցին: Հաջորդ քայլը եղավ այն, որ «Միասնական Ռուսաստան» կուսակցությունը հայտարարեց, որ իրենց համար վարչապետ Վլադիմիր Պուտինը գերակա թեկնածուն է 2012թ. նախագահական ընտրություններում: Թիկունքում որևէ ծանրակշիռ քաղաքական թիմ չունեցող Մեդվեդևի համար սա լուրջ նախազգուշացում էր: Մյուս կողմից էլ ուժերի իրական հարաբերակցության պատկերն էլ ավելի ընդգծեց տարբերությունները: Նույն օրերին անցկացված համառուսաստանյան հարցման արդյունքներից պարզ դարձավ, որ, Պուտինին վստահում էր բնակչության 53 տոկոսը այն դեպքում, երբ Մեդվեդևի վստահության վարկանիշը 46 տոկոսի սահմաններում էր: Ճիշտ է, հարցն այստեղ իր մյուս կողմն էլ ուներ: Բանն այն է, որ թե Մեդվեդևի, և թե Պուտինի պարագայում ժողովրդական վստահության ցուցանիշը հասել էր իր «պատմական» նվազագույնին: Ընդամենը մեկ տարի առաջ նրանք ունեին համապատասխանաբար 62 և 69 տոկոսի վարկանիշ: Սակայն այս հանգամանքը տվյալ պարագայում եղանակ չի փոխում: Կան շատ ավելի մեծ հարցականներ, որոնց պատասխաները որոնում են ինչպես Ռուսաստանում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս: Առաջին հերթին ամենքը փորձում են պարզել, թե արդյո՞ք Պուտինի ու Մեդվեդևի միջև առկա տարաձայնությունները լուրջ են: Վերջին շրջանում չափազանց ակնհայտ է դառնում, որ նախագահը ջանում է հնարավորինս անկախ քաղաքականություն վարել: Բայց ոչ պակաս ակնհայտ է նաև այն, որ նրա «անկախությունը» սահմանափակող ու վերահսկող շրջանակներ կան, այլ կերպ ասած, եթե հակասություններ իրոք գոյություն ունեն, ապա դրանք երկուստեք շատ հավասարակշռված են գլուխ բարձրացնում` հավանաբար առաջնորդվելով այն բանի գիտակցումով, որ միայն նրանց երկուսի միասնությունը կարող է պահել իրենց իշխանությունը և դրա հաջորդականությունը:
Շատերն են այսօր սիրում արձանագրել, որ Մեդվեդևը առավել ժողովրդավարական հայացքների կրողն է, նորարարական մոտեցումներ ունի և նման բաներ, իսկ ահա Պուտինն իր հայացքներում ավելի շատ «կոնսերվատիվ և սովետական բռիության տարրեր ունի»: Ինչ խոսք, նրանք երկուսն էլ
տարբեր տեսակի, տրամաչափի և ինքնադրսևորման տարբեր աստիճանների վրա գտնվող գործիչներ են, միանգամայն այլ աշխարհընկալումներով և մտածողությամբ: Ոմանք նույնիսկ հակված են պնդելու, որ Մեդվեդևի պարագայում կարծես թե գործ ունենք ոչ թե գործչի, այլ գործիչ դառնալու անկեղծ ցանկություն ունեցող մեկի հետ: Իսկ Պուտինն այսօր նման խնդիր կարծես թե չունի, փոխարենն ունի գործոն լինելու խնդիր: Եվ հենց այդ տարբերությունն էլ ենթադրում է տարբեր վարքեր:
Սակայն ամեն դեպքում թվարկված կարծիքները մնում են ենթադրությունների ու կռահումների ոլորտում: Ինչպես իրավացիորեն նկատում է քաղաքագետ Վիկտոր Շենդերովիչը` «Ռուսաստանյան քաղաքականությունը շատ փակ քաղաքականություն է, և թե ինչ է իրականում կատարվում Կրեմլում` ոչ ոք չգիտի: Մենք չգիտենք, թե ինչի մասին են պայմանավորվել Պուտինն ու Մեդվեդևը 2008 թվականին, չգիտենք, թե ինչ պայմաններով է Մեդվեդևը ստանձնել Պուտինի ժառանգորդի դերը»: Չիմանալով հանդերձ` վերլուծաբաններին մնում է իրենց հետևություններում առաջնորդվել այն փաստերով և իրողություններով, որոնք գտնվում են տեսանելի դաշտում: Իսկ դրանք ներկա պահին հուշում են այն մասին, որ Մեդվեդևը նախագահության երկրորդ ժամկետի ռեալ շանսեր չունի:
Խնդիրին ուշի ուշով հետևող Արևմուտքը ևս փորձում է հարցերին պատասխան տալ: Ահա թե ինչ է գրում այդ մասին The New Times հանդեսը. «Մեդվեդևը շատ քիչ ժամանակ ունի, և ժամանակը այսօր Պուտինի օգտին է աշխատում: Մեդվեդևը պետք է շտապի, պետք է փորձի քաղաքական ու գործարար վերնախավին համոզել, որ ինքն է Ռուսաստանի տերը, իսկ դրա համար շատ քիչ ժամանակ է մնացել»:
Այն, որ Ռուսաստանի նախագահի ընտրության հարցը միայն ռուսների անհանգստության առարկան չէ, դա պարզաբանելու կարիք չկա: Աշխարհի հզորագույն երկրներից մեկում սպասվող յուրաքանչյուր փոփոխություն այսպես թե այնպես իր անդրադարձն է ունենալու նաև մյուս երկրների վրա: Եվ ուրեմն վերջինները ևս արդեն իսկ պատրաստ են դիտարկել հնարավոր շրջադարձերի թեր և դեմ կողմերը, ու առաջին հերթին նրանք, ովքեր Մոսկվայի հետ խնդիրներ ունեն: Այդպիսի երկրներից մեկն էլ Վրաստանն է, որտեղ կարծում են, թե իրենց համար ավելի ձեռնտու է, եթե Ռուսաստանի նախագահ դառնա Վլադիմիր Պուտինը: Իսկ այդ երկրի նախկին նախագահ Էդուարդ Շևարդնաձեն հաճույքով բացում է նման կողմնորոշման փակագծերը. «Հիշեք, որ Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը հրաժարվել է բանակցել Միխայիլ Սահակաշվիլիի հետ: Հաշվի առնելով, որ հենց Պուտինն է ընդունել վրացական ընդդիմությանը, չեմ բացառում, որ նա բանակցություններ կվարի Սահակաշվիլիի հետ»,- հայտարարել է Շևարդնաձեն:
Հետաքրքիր է, իսկ ի՞նչ են մտածում Հայաստանի վերնախավում և ո՞ր թեկնածուի օգտին պիտի արտահայտվեն մեր հանրապետության քաղաքական ուժերը: Այստեղ դեռևս լռում են: Հավանաբար վաղ է այդ մասին բարձրաձայն խոսելու համար: Պետք է կարծել, որ հայաստանյան առաջին կարծիքները լսելի կլինեն միայն Ռուսաստանի խորհրդարանական ընտրություններից հետո, որոնք կանցկացվեն այս տարի:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԱՆԴՐԵ ԺԻԴ

17 Հկտ

… Այն չեզոք տարածքը, դեպի ուր կտրուկ շրջադարձ անելով միշտ պիտի դառնանք նորից ու նորից, շատ լավ գիտեք, պարոնայք, պարզապես Բնությունն է: Ուրեմն ես նույնպես խոսելու եմ դեպի բնությունը հանրահայտ այդ վերադարձի մասին, որը ոմանց կարծիքով թվում է ամեն արվեստի միակ գաղտնիքը, և սրանով արդեն համարվում է ամեն ինչ ասված…
Վերադարձ դեպի բնություն… Սակայն դա ի՞նչ է նշանակում: Դեպի էլ ու՞ր կարելի է դառնալ: Ինքդ քեզնից դուրս ի՞նչ կարող ես գտնել, եթե ոչ շարունակական և համատարած բնություն: Բայց և ուրիշ ի՞նչ կգտնես քո մեջ, եթե ոչ դարձյալ բնություն:
Դեպի բնություն իսկական վերադարձը վերջնական վերադարձ է դեպի տարրը, դեպի մահ: Սակայն քանի դեռ մարդուն մնում է դույզն ձգտումը առ կյանքը, ինքնադրսևորման աննշան պահանջը, մի՞թե դրա դեմ պայքարելու, արվեստագետի պարագայում` բնությանը հակադրվելու և ինքնահաստատվելու համար չէ դա:
Ինչպե՞ս, ինչու՞ չըմռնել, որ այս երկու արտաքինը և ներքինը հակադրվում են իրար, և ըստ այդ մեկի ձևավորվում և իրազեկվում է մյուսը: Այս բնական ներքինը արդյոք պակա՞ս արժեքավոր է, քան մյուսը, և մի՞թե նրան մերժվելու է այդ իրավունքը կամ ժխտվելու է այն ուժը, առանց որի այլևս չի լինում արվեստի գործ, թե՞ կարծում են, որ ամեն արվեստ լինելու է սոսկ ռեալիզմ:
Չափից դուրս ծայրահեղորեն ձևակերպված այս կարծիքը, հույս ունեմ, ոչ ոք չի պաշտպանի: Բայց չէ՞ որ այս տեսակետից են ելնում, երբ ասում են, թե արվեստագետը պիտի բացակա լինի իր գործի մեջ, թե առարկայացումը արվեստի նախապայմաններից մեկն է. այնպես որ, եթե հնարավոր լիներ հասնելու այս առաջարկված նպատակակետին` տրված երկից բացառելով ամեն անհատականություն, մի ստեղծագործությունը կտարբերվեր մյուսից լոկ ներկայացրած սյուժեով, և արվեստագետը վերջապես կգոհանար` անմահություն ապահովելով դատարկ ու անկարևոր դեպքերին, միայն թե ընտրություն կատարեր, որքան էլ անցանկալի լիներ պատահական բաներ հավերժացնելը: Սակայն ընտրության ո՞ր իրավունքով դա պիտի աներ: Եվ արդյո՞ք չի կոչվում նաև հետագայում արված առավել նուրբ, առավել մանրակրկիտ ընտրությունը, որը ընտրության նման գալիս է մատնանշելու եթե ոչ իմ կամքը, ապա գոնե իմ նախընտանքը…
Չե՞ք ենթադրում արդյոք, թե հարկ է ընդունել, որ հենց այս ընտրությունը, սկզբում բնազդական, իսկ հետո նաև կամային այս նախապատվությունը արվեստի իսկ հաստատումն է, այն արվեստի, որ ամենևին բնության մեջ չէ, բնական չէ, արվեստ, որ լոկ արվեստագետն է պարտադրում բնությանը և պարտադրում է տքնանքով ու տառապանքով…

Թարգմ. Արուս Բոյաջյան

%d bloggers like this: