Tag Archives: ԷԴԳԱՐ ՊՈ

ԷԴԳԱՐ ՊՈ

11 Մյս

Ես պատրաստ եմ ավելի շուտ կասկածի ենթարկել սեփական հոգուս գոյությունը, քան այն փաստը, որ հակառակվելը մարդու ամենահիմնական մղումներից մեկն է՝ այն առաջնային ու անքակտելի գործոնը, որը պայմանավորում է մարդու բնույթը: Չէ՞ որ մենք բազմիցս ստոր կամ հիմար արարքներ ենք գործում՝ իմանալով հանդերձ, որ այդպես չի կարելի, չէ՞ որ մենք՝ առողջ դատողությանը հակադրվելով, անընդհատ ձգտում ենք խախտել օրենքը, թեև քաջ գիտենք, որ այն խախտել չի կարելի…
«Սև կատուն» պատմվածքիցedgar_allan_poe_the_black_cat_by_klarem-d7xjbox

ԷԴԳԱՐ ՊՈ

23 Մրտ

Մի գերմանական գրքի մասին շատ դիպուկ ասվել է. «Այն թույլ է տալիս իրեն կարդալ»: Կան գաղտնիքներ, որոնք թույլ չեն տալիս իրենց տիրանալ: Ամեն գիշեր լինում են մարդիկ, որոնք խղճահար ու թշվառ աչքերով մեռնում են իրենց անկողիններում` կառչած երևակայական խոստովանողների փեշերից: Նրանք մեռնում են վհատված ու շնչահեղձ` խեղդվելով այն գաղտնիքներից, որոնք բացահայտում չեն հանդուրժում: Երբեմն, ավաղ, մարդկային խիղճն իր վրա այնքան սոսկալի բեռ է առնում, որ այն թոթափել հնարավոր է միայն գերեզմանի մեջ: Եվ այս է պատճառը, որ հանցանքների բուն էությունն անճանաչելի է մնում համարյա միշտ:

«Ամբոխի մարդը» պատմվածքիցEAP-edgar-allan-poe-11425491-500-500

Էդգար Պոյի մահը

31 Հկտ

«Տեր, ընդունիր իմ խեղճ հոգին»,- սրանք Էդգար Պոյի վերջն խոսքերն էին: Նրան գտել էին Բալթիմորի փողոցներից մեկում` անօգնական վիճակում: 4 օր հիվանդանոցում մնալուց հետո Պոն մահացավ: Նրա թաղմանը մասնակցեցին ընդամենը 4 հոգի: Մինչ օրս նրա մահը առեղծված է մնում: Տարբեր պատճառներ են նշվում, այդ թվում` ուղեղի ուռուցքը: Սակայն այդ վարկածները չեն հաստատվել:Edgar po

ԷԴԳԱՐ ՊՈ

29 Մյս

Արդյո՞ք խելագարությունը բանականության գերագույն դրսևորումը չէ: Թերևս այն, ինչ պանծալի է, և այն ամենը, ինչ վեհ է, ծագում է հենց հիվանդագին ուղեղի այն հատուկ վիճակներից, որոնց շնորհիվ իմացությունը վեր է հառնում ի հաշիվ հասարակ գիտակցության: Ցերեկով երազողներին բացահայտ են շատ բաներ, որոնք մատչելի չեն նրանց, ով երազում է միայն գիշերները: Մշուշոտ անուրջներում նրանք նշմարում են հավերժի վաղանցիկ պատկերներն ու սարսռալով արթնանում` հիշելով, որ հաղորդակից են եղել մի մեծ գաղտնիքի: Կցկտուր դրվագներով նրանք յուրացնում են բարու իմաստությունը, բայց ավելի շատ` չարիքի ստորին գիտությունը: Ինչևէ, անղեկ ու անառագաստ նրանք խրվում են «անճառելի լույսի» անհուն օվկիանոսը, որ, ինչպես նուբիացի բնախույզը կասեր, «նորից մտնեն խավարի ծովը` նրա պարունակությունը հետազոտելու համար»:

EAP

ԷԴԳԱՐ ՊՈ

8 Փտր

ԼՌՈՒԹՅՈՒՆ
(Առակ)

«Լեռնագագաթները նիրհում են. հովիտ, քարափ ու անձավ լուռ են»:
Ալկման

— Ինձ լսիր, ասաց Դևը` ձեռքը դնելով գլխիս:- Վայրը, որի մասին պատմում եմ, տխրաշուք մի տարածք է Լինիայում` Զաիր գետի ակունքին, և այնտեղ ոչ անդորր կա, ոչ լռություն:
— Գետի ջրերը քրքումի հիվանդագին թույրն ունեն և ոչ թե հոսում են դեպի ծով, այլ շռնդալից ու ջղաձիգ ալեկոծանքով հավիտենաբար տրոփում արևի կարմրաշեկ հայացքի ներքո: Գետահունի տղմոտ եզերքին մղոններով ձգվում է վիթխարի ջրաշուշանների դժգույն մի թավուտ: Նրանք հերթով հառաչում են այդ առանձնության մեջ, երկար ու քստմնելի վզերը երկինք կարկառում ու ետուառաջ տարուբերում մշտնջենական գլուխները: Եվ նրանց միջից լսվում է մի տարտամ մրմնջյուն, որն ընդերկրյա ջրերի հորդման է նման: Եվ նրանք հերթով հառաչում են:
— Բայց նրանց տիրույթը սահման ունի` մթին, խրոխտ ու ահարկու անտառի պատնեշը: Այնտեղ, ինչպես ալիքները Հեբրիդյան կղզիների շուրջբոլորը, անդուլ ծփում են թփերը: Սակայն երկնքում բնավ քամի չկա: Եվ երկնուղեշ նախաստեղծ ծառերը հզոր շաչյունով օրորվում են հանապազ: Եվ նրանց բարձր կատարներից մեկիկ- մեկիկ ընկնում են մշտնջենական ցողակաթիլներ: Եվ ծառերի արմատներին մերձ` խռովյալ նինջի մեջ, գալարուն մեկնված են օտարոտի թունավոր ծաղիկներ: Եվ վերևում գորշ ամպերը շրշուն ու դղորդաձայն աղմուկով հար սուրում են արևմուտք և ապա ջրվեժի հանգույն թավալվում հորիզոնի հրեղեն պատնեշից անդին: Եվ Զաիր գետի ափունքին ոչ անդորր կա, ոչ լռություն:
— Գիշեր էր, և անձրև էր տեղում, որ թափվելիս անձրև էր, իսկ գետնին դիպչելով` արյուն էր դառնում: Եվ ես կանգնած էի ճահճուտում երկայնիրան շուշանների մեջ, և անձրևը մաղում էր գլխիս. և շուշանները հերթով հառաչում էին իրենց առանձնության մեջ:
— Եվ ապա հանկարծ ու մեկեն, անոսր, քստմնելի մշուշի միջից բարձրացավ լուսինը, և գույնն էր բոսոր: Եվ աչքս ընկավ մի վիթխարի, գորշ ժայռի, որ կանգնած էր գետափին և լուսավորվում էր լուսնի լույսով: Եվ ժայռը գորշ էր ու ահեղ ու բարձր,- և ժայռը գորշ էր: Առջևի մասում նշաններ էին փորագրված, և ես անցա ջրաշուշանների ճախնուտի միջով ու մոտեցա ափին, որպեսզի ընթերցեմ: Սակայն գրերը զանազանել չկարողացա: Եվ ետ էի դառնում ճախնուտ, երբ լուսինը շողաց ավելի վառ կարմիրով, և ես շրջվեցի և կրկին նայեցի ժայռին, և այնտեղ գրված էր ` ԱՄԱՅՈՒԹՅՈՒՆ:
— Եվ ես վեր նայեցի, և քարափի կատարին մի մարդ էր կանգնած. թաքնվեցի ջրաշուշանների մեջ` մարդու վարմունքին հետևելու: Եվ մարդը պարթևահասակ էր, կեցվածքով վեհաշուք, ուսերից մինչև ոտքերը փաթաթված էին հին հռոմեական տոգայով: Եվ նրա մարմնաձի ուրվագիծն աղոտ էր, սակայն գիշերվա ու մեգի, լուսնի ու ցողի ծածկույթը չէր սքողել նրա դեմքը, և դիմագծերն աստվածենի էին: Եվ սեգ ճակատը խորասույզ էր, և աչքերը մտատանջությունից փայլում էին վայրենի փայլով. և այտերն ակոսող ծալքերում ես կարդացի առակները ցավ ու վշտի, խոնջանքի, առ մարդկությունը զզվանքի և մենության տենչի:
— Եվ մարդը նստել էր ժայռին, գլուխը ձեռքին հենած ու հայացքը հառած ամայությանը: Նայեց վար` անդադրում, ցածր թփերին ու վեր` բարձրուղեշ նախաստեղծ ծառերին ու ավելի վեր` շրշուն երկնքին ու բոսորաթույր լուսնին: Եվ ես ի մոտո շուշանների մեջ պահված, հետևում էի մարդու վարմունքին: Եվ մարդը դողում էր միայնության մեջ. սակայն գիշերն անցնում էր, և նա նստած էր ժայռին:
— Եվ մարդն ուշադրությունը շեղեց երկնքից և նայեց տխրաշուք Զաիր գետին և դեղին քստմնելի ջրերին ու ջրաշուշանների դեղին լեգեոններին: Եվ մարդն ունկնդիր էր ջրաշուշանների թառանչներին ու նրանց միջից եկող սոսափին: Եվ ես ի մոտո` իմ թաքստոցից հետևում էի մարդու վարմունքին: Եվ մարդը դողում էր միայնության մեջ. և սակայն գիշերն անցնում էր, իսկ նա նստած էր ժայռին:
— Հետո իջա ճախնուտի խորշերը, դժվարությամբ հեռացա շուշանենրի թավուտի միջով և կանչեցի գետաձիերին, որ բնակվում էին ճախճախուտի խորշերում: Եվ գետաձիերը լսեցին կանչս ու բեհեմովտների հետ միասին ժողովվեցին ժայռի ստորոտում և բարձր ու երկյուղալի մռնչացին լուսնի ներքո: Եվ ես ի մոտո` իմ թաքստոցից հետևում էի մարդու պահվածքին: Եվ մարդը դողում էր միայնության մեջ. սակայն գիշերն անցնում էր, իսկ նա նստած էր ժայռին:
— Ապա նզովեցի ես տարերքը շռինդի անեծքով. և մի ահեղ փոթորիկ հավաքվեց երկնքում, ուր մինչ այդ քամի չկար: Եվ փոթորիկի սաստկությունից երկինքը կապտեց- սևացավ, և անձրևը խփեց մարդու գլխին, գետի բաբախուն ջրերը ցածրացան, և գետը տանջանքից փրփրակալեց, և ջրաշուշանները ճչացին իրենց ածուներում, և անտառը փշուր- փշուր եղավ հողմի հանդիման, ամպրոպը ճայթեց, կայծակը զարկեց, և ժայռը հիմքից երերաց: Եվ ես ի մոտո` իմ թաքստոցից հետևում էի մարդու պահվածքին: Եվ մարդը դողում էր միայնության մեջ. սակայն գիշերն անցնում էր, իսկ նա նստած էր ժայռին:
— Այնժամ ես զայրացա և այս անգամ ԼՌՈՒԹՅԱՆ անեծքով նզովեցի գետն ու շուշանները, քամին ու անտառը, երկինքը, որոտն ու ջրաշուշանների հառաչանքները: Եվ նրանք նզովվեցին ու ԼՌԵՑԻՆ: Եվ լուսինը դադարեց երերուն վեր ելնել իր կածանով, ամպրոպը մարեց, կայծակը չշողաց, ամպերն անշարժ կախվեցին, ջրերը վերստին իջան իրենց մակարդակին ու այդպես մնացին, ծառերը դադարեցին ճոճվելուց, ջրաշուշաներն այլևս չէին հեծեծում և նրանց միջից այլևս սոսավյուն չէր լսվում, ոչ իսկ ուրիշ մի ձայն` այդ անծիր անապատում: Եվ ես նայեցի ժայռափոր տառերին, և գիրն այժմ էլ էր` ԼՌՈՒԹՅՈՒՆ:
— Եվ աչքս ընկավ մարդու դեմքին, և նրա դեմքը գունատվեց սարսափից: Եվ նա ճեպով գլուխը բարձրացրեց ձեռքի վրայից, ոտքի ելավ ու ականջ դրեց: Սակայն անծայրածիր անապատում ոչ մի ձայն չկար, և ժայռի վրայի գիրն էր` ԼՌՈՒԹՅՈՒՆ: Եվ մարդը սարսռաց, երեսը շրջեց և շտապ հեռացավ, և ես նրան այլևս չտեսա:

* * *
Մոգերի հատորներում հիասքանչ պատմություններ շատ կան` մոգերի երկաթակազմ, մելամաղձոտ հատորներում: Դրանցում, ասում եմ, կան փառապանծ ասքեր Երկնքի, Երկրի և հզոր ծովի մասին, և ոգիների, որ տիրում էին ծովը, երկիրը և գոռ երկինքը: Իմաստություն և խորհուրդ շատ կար նաև գուշակուհիների պատգամախոսություններում, և հնում բազում սրբազան պատմություններ էին պատմում ստվերամած տերևները, որ դողդոջում էին Դոդոնեի շուրջը, բայց, Ալլահը վկա, առակը, որ ինձ պատմեց Դևը` կողքիս շիրմաթմբի ստվերում նստած, բոլորից հրաշալին եմ համարում: Եվ, ավարտելով իր պատմությունը, Դևը ետ ընկավ գերեզմանի խորշն ու քրքջաց: Եվ ես չկարողացա ծիծաղել Դևի հետ, և նա անիծեց ինձ, քանզի չկարողացա: Եվ լուսանը, որ հավերծ բնակվում է շիրմի մեջ, դուրս ելավ, պառկեց Դևի ոտքեր տակ և անքթիթ հայացքը հառեց նրա դեմքին:

Թարգմ. Շ. Ավագյանի

էԴԳԱՐ ՊՈ

13 Նյմ

ՆԱՄԱԿ ԵԼԵՆԱ ՈՒԻԹՄԱՆԻՆ
Գեղանի Ելենա, ես հպվեցի շուրթերով Ձեր նամակին` թրջելով այն ուրախության արցունքներով կամ «աստվածային վհատությամբ»։Եթե իսկապես հավատայի, կաղոթեի Աստծոն, անմիջապես ծունր կիջնեի ու կաղաչեի (իմ կյանքի այս նշանակալից պահին), որ ինձ բառեր ներշնչի, որ կարողանամ Ձեր առաջ ամբողջովին բացել սիրտս։ Իմ բոլոր մտքերը, կրքերը դարձել են միացյալ մի ցանկություն, մի ցանկություն, որ հնար տա Ձեզ տեսնել, հասկանալ այն, ինչի համար բավական չի մարդկային ձայնը, իմ սիրո աներևակայելի հուրը, քանզի այնքան լավ գիտեմ Ձեր բանաստեղծական էությունը, որ եթե Ձեր հոգու աչքերով թափանցեիք իմ հոգին, Դուք կսիրեիք ինձ, գոնե կմեծարեիք իմ ՍԵՐԸ…Իսկ հիմա ամենահասարակ բառերով ուզում եմ նկարագրել այն տպավորությունը, որ Ձեր արտաքինով թողեցիք ինձ վրա։ Երբ դուք տատանվելով, շատ գունատ և սրտնեղած առաջացաք դեպի ինձ, հառեցիք Ձեր աչքերը ուղիղ իմ աչքերին, ես հավատացի, որ գոյություն ունի հոգեկան ազդեցություն ու հասկացա, որ իմ Ելենան եք, հազար երազներիս Ելենան…Երբ խոսում էիք, ես չէի ընկալում բառերը, միայն լսում է թավիշ ձայնը, որի մեղեդին ինձ ավելի հարազատ էր, քան իմ սեփականը…Երբ քայլում էիք սենյակում և աթոռիս թիկնակին դնում ձեր ձեռքը, անկենդան փայտից անբնական դողը անցնում էր իմ էությանը, ցնցում սիրտս, գլուխս սկսում էր պտտվել, Ձեր արբեցնող գոյությամբ, այլ ոչ թե իրական զգացմունքներով էի տեսնում ու լսում Ձեզ. հոգիս էր Ձեզ նշմարում։Թույլ տվեք մեջբերել ձեր նամակից մի հատված. «Թեպետ Ձեր ներկայությամբ ես ինձ երեխա եմ զգում ու խոնարհվում եմ Ձեր իմաստության առաջ, բայց չգիտեք, որ մի քանի տարով մեծ եմ…»։ Ասենք թե դա ճիշտ է։ Չե՞ք զգում, սիրելիս, հարցնում եմ Ձեր բանականությանը, Ձեր սրտին, որ իմ աստվածային էությունը, իմ հոգին շնչահեղձվելով ձգտում է խառնվել Ձեր հոգուն։ԵԼԵՆԱ, ՄԻ՞ԹԵ ՀՈԳԻՆ ՏԱՐԻՔ ՈՒՆԻ…Մի՞թե չի մարել սիրտս Ձեր հրաշք ժպիտից, չե՞մ պահել Ձեր ձեռքը ափումս, չե՞մ սուզվել Ձեր հոգում՝ Ձեր բյուրեղյա աչքերի միջով։ Եղե՞լ է այդ բոլորը։ Թե ես երազում եմ, կամ էլ խենթ եմ։

ԷԴԳԱՐ ՊՈ

2 Նյմ

Եթե որևէ փառասեր մարդ ցանկություն ունի մեկ հարվածով հեղափոխել մարդկային մտքի, կարծիքի և զգացմունքի ողջ աշխարհը, ապա հնարավորությունն իր ձեռքում է. ճանապարհը դեպի անմահ փառք ուղիղ է, բայց ոչ անխոչընդոտ: Հարկավոր է ընդամենը գրել ու հրատարակել շատ փոքրիկ մի գրքույկ: Վերնագիրը շատ պարզ է, մի քանի հասարակ բառ. : Բայց գրքույկը պիտի հավատարիմ լինի իր վերնագրին:
Սակայն` խիստ արտառոց վիճակ. հանրահայտության մոլի ծարավի առկայությամբ, որ բնորոշ է մարդկանց մեծ մասին, նաև շատ-շատերին, ում փույթն էլ չէ, թե իրենց մասին ինչ կմտածեն մահվանից հետո, չի գտնվում մեկը, որ բավականաչափ քաջություն ունենա գրելու այս պստլիկ գրքույկը: Գրելու, ասում եմ: Բյուր մարդկանց, գիրքը գրվելուց հետո, ծիծաղելի կթվար այն միտքը, թե կյանքի օրոք դրա հրատարակումն անհանգստություն կպատճառի իրենց, և նրանք ոչ մի առարկություն չէին ունենա մահվանից հետո դրա տպագրվելու դեմ: Բայց դժվարը գրելն է: Ոչ ոք չի համարձակվում գրել: Ոչ ոք երբեք չի համարձակվի գրել: Ոչ ոք չէր էլ կարողանա գրել, եթե անգամ համարձակվեր: Կրակոտ գրչի յուրաքանչյուր հպումից թուղթը կկնճռոտվեր ու կբոցավառվեր:

* * *
Օրական երեք-չորս անգամ սրիկային ասեք, թե ինքը ազնվության տիպար է, և միանգամայն լրջորեն, նրան կդարձնեք առնվազն մարդ: Իսկ, ընդհակառակը, ազնիվ մարդուն համառորեն ու հետևողականորեն մեղադրեք չարագործ լինելու մեջ, և նրան կլցնեք կամակոր մի տենչով` ապացուցել, որ այնքան էլ չեք սխալվում:

Թարգմ. Շուշանիկ Ավագյան

%d bloggers like this: