Tag Archives: զենք

ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ ՏԵՍԱԾ ԶԵՆՔԸ

1 Մրտ

Մի անգամ Ժամանակակից արվեստի թանգարանում նկարիչ Հակոբ Հակոբյանին հանդիպեցի: Ցուցասրահի պատին նրա նոր կտավն էր, իսկ նկարիչը աստիճանը դրել, բարձրացել ու տեղում աշխատում էր: Կտավը պատկերում էր մի հսկա ամբոխ` կազմված միայն մարդկային հագուստներից: Հակոբյանն ասաց, որ մի քանի թերի, անավարտ դրվագներ կան, եկել է տեղում դրանք շտկելու և լրացնելու: Հետո բացատրեց, որ իր աշխատանքը կոչվում է «Նեյտրոնային զենքին` ոչ»: «Նեյտրոնային զենքը ոչնչացնում է մարդկանց, սակայն չի վնասում շինությունները: Մարդիկ չկան, իսկ նրանց կառուցած քաղաքները կանգուն են, իրերն` անվնաս: Բայց դրանք այլևս ոչինչ չարժեն, եթե մարդը չկա»:
Հիմա շատ տարիներ են անցել ու ես նորից եմ նայում Հակոբյանի կտավը: Այնտեղ ոչ մի նեյտրոնային ռումբ էլ չկա: Դա ընդամենը շատ հարմար պատրվակ է եղել նրա համար` ստեղծելու այդպիսի մի աշխատանք, որ պիտի մեզ հիշեցներ այն մասին, թե ինչպես է ավարտվում ու ոչնչանում մարդը, երբ նյութական աշխարհը գերիշխում է նրա կյանքում: Հակոբյանն ավելի սարսափելի զենք է տեսել, որ հաղթում է առանց պայթյունի:
Հ. Չարխչյան

pizap-com14881255709221

Պետք է հասկանանք, թե ինչու չօգտագործվեց առավելագույն հզորությամբ զինտեխնիկան. Հովիկ Չարխչյան

10 Ապր

NewsBook-ի զրուցակիցն է գրականագետ, 1996-98 թթ. ՀՀ ՊՆ լրատվության և քարոզչության վարչության պետի տեղակալ Հովիկ Չարխչյանը:

— Պարոն Չարխչյան, Սերժ Սարգսյանը Գերմանիայում հայտարարեց, որ մենք հակառակորդին դիմակայում ենք 80-ականների զենքերով: Ի՞նչ է սա նշանակում, որ մենք իմանալով, որ պատերազմի մեջ ենք, գումար չենք ունեցել կամ ունեցել ու չենք տրամադրել ԶՈւ զինանոցը թարմացնելու համար:

— Մինչ այս գործողությունները մեզ բազմիցս հավաստիացրել են, որ հայոց բանակը ստանում է նորագույն սպառազինություն՝ գիտության, տեխնոլոգիաների վերջին նորություններով համալրված: Տվյալներ էին տրամադրվում, թե որ զինատեսակը որ երկրից է ներկրվում, ու հիմա նախագահի նման հայտարարությունն առնվազն տարօրինակ է, այն էլ մարտական գործողությունների ժամանակ: Մյուս կողմից կա տպավորություն, որ Սերժ Սարգսյանի հայտարարությունը ոչ թե իրականությունն էր արձանագրում, այլ փորձում էր ռազմական գործողությունների պատկերն ավելի տպավորիչ երանգներով ներկայացնել, իսկ իրականում, որքան ես հասկացա, մեր կողմից օգտագործված զինատեսակներն այնքան էլ հին չէին, որքան կարող էր տպավորություն ստեղծվել: Ամեն դեպքում, կարծես թե փաստեցին, որ մեր ԶՈւ-ն այն աստիճան համալրված չէ, որքան մենք կցանկանայինք, իսկ վկայություններից մեկն այն է, որ այսօր համաժողովրդական դրամահավաք է զինտեխնիկա գնելու համար և նաև այն, որ ՌԴ-ի 200 միլիոնի վարկի դիմաց զենքերը դեռևս տեղ չեն հասել: Սրանք հարցեր են, որոնք շատ ավելի լուրջ ու փաստարկված պատասխաններ են ակնկալում, քան թե հիմնվենք ենթադրությունների ու կասկածների վրա: Կարծում եմ՝ վերջին 4-5 օրվա պատերազմից հետո ավելի լուրջ կվերաբերեն այս խնդիրներին:

— ՀՀ-ն այս կամ այն ծրագրի իրականացման համար միլիոնավոր վարկեր էր վերցրել, գումարներ ծախսել, բայց փաստն այն է, որ հայտարարվեց, թե մենք հին ռազմական տեխնիկա ունենք:

— Այս պատերազմը շոշափեց մեր հիվանդոտ տեղերից մեկը՝ պետական միջոցների մսխում և արդյունավետ օգտագործման խնդիր: Հիմա ինչ ինֆորմացիա կարդում են, հասկանում են, որ մարդիկ ավելի շատ այս խնդիրներին են ուշադրություն դարձնում, թե ինչու այս կամ այն ոլորտներում հսկայական ծախսեր կատարվեցին, մինչդեռ դրա դիմաց կարող էր արդիականացնել պաշտպանական համակարգը: Նկատեցի, որ նույնիսկ հիշել են 170 հազար արժողություն ունեցող չարաբաստիկ բիոզուգարանները, այնինչ դրանց փոխարեն կարելի է մի երկու անօդաչու սարք գնել:

— Այս ամենի համատեքստում ի՞նչ եք կարծում՝ արժե, որ շարունակվի եկեղեցաշինության մոլուցքը:

— Հիշենք Րաֆֆու խոսքերը, ով 150 տարի առաջ ասում էր` փոխանակ եկեղեցիներ կառուցելու պետք է բերդեր կառուցենք: Բայց չեմ կարծում, թե մեր մեծագույն ողբերգությունն այն է, որ մենք եկեղեցի, այլ ոչ թե բերդեր ենք կառուցում, համենայն դեպս, պետք է ամեն ինչ արվի չափի մեջ, քանի որ երբ չափի զգացողությունը խախտվում է, ապա դա անպայման իր վատ հետևանքները թողնում է: Ամեն դեպքում ես հակված եմ մտածելու, որ Հայաստանն ու Արցախը ներկա պահին անհրաժեշտ քաղաքականության զենքեր ունեն իրենց իրավունքներն ու սահմանները պաշտպանելու համար: Կարծում եմ, որ մեր կողմը ընդամենն իր ունեցածն առավելագույն կերպով չօգտագործեց՝ ելնելով իրավիճակից: Եթե իրադարձությունները շատ ավելի հեռու գնային, ապա մենք առիթ կունենայինք տեսնելու մեր իրական ուժի ծավալներն ու հզորությունը: Ես այսպես եմ կարծում և չեմ ցանկանում իրավիճակն այդքան ողբերգական գույներով ներկայացնել, թե մենք պատերազմի գնացինք պարսատիկներով, հաստատ այդպես չէր: Սակայն պետք է նաև փորձեն հասկանալ, թե ինչո՞ւ չօգտագործվեց առավելագույն հզորությամբ զինտեխնիկան, քանի որ սա էլ հարց է, որ պետք է պատասխան ստանա: Ես լավ հասկանում եմ, որ հիմա էմոցիոնալ դաշտը բարձրացել է վերին շերտ և մի փոքր ժամանակ է պետք, որպեսզի կրքերը հանդարտվեն, ու մենք անցած 4 օրերի իրադարձությունները մի փոքր ավելի սթափ և ռեալ գնահատենք:

— Այս պահին մեզ մոտ սրվել է հակառուսական տրամադրվածությունը, նույնիսկ մարդիկ, ովքեր կողմ են արտահայտվել ԵՏՄ-ին, հիմա այլ բան են ասում: Ի՞նչ եք կարծում՝ ՌԴ-ն դասեր կքաղի, կմտածի, որ տարածաշրջանում իր վերջին դաշնակցին է կորցնում, թե պատմությունը կկրկնվի, և ՌԴ-ն, ինչպես Արցախյան գոյամարտի ժամանակ, աջակցում էր Ադրբեջանին, այնպես էլ կշարունակի հիմա:

— Իմ տպավորությունն այլ է, քանի որ այս պահին ես ոչ թե հակառուսական տրամադրություն են տեսնում, որքան վատ տրամադրվածություն մեր արտաքին քաղաքականության դեմ: Խոսքն ավելի շատ գնում է այն մասին, որ մենք սխալ ենք կառուցել մեր արտաքին քաղաքականությունը, ոչ թե հասցեագրված է կոնկրետ երկրի: Եթե մենք ակնկալիքներ ենք ունցել ինչ-որ երկրից և դրանք չեն արդարացվել, գուցե մեղավորն ինքներս ենք, որ չափից ավելին ենք սպասել և հիմա դա չենք ստանում, այլ ոչ թե նրանք, ովքեր պետք է գային ու մեզ հովանավորեին կամ օգնության ձեռք մեկնեին: Կարծում եմ՝ մենք պետք է մի փոքր ավելի լրջանանք և շեշտենք, որ կա ազգային և պետական շահ, արժանապատվություն, որպեսզի ամեն անգամ վիրավորվածի ու մոռացվածի կարգավիճակում չհայտնվենք: Պետք է մի քիչ ավելի խելացի լինենք, ուշադիր ընտրենք այն խմբերը, որոնց անդամակցում ենք, այն դաշինքներն, որոնց անդամակցում ենք և ամեն պատահական փաստաթղթի տակ չստորագրենք՝ չիմանալով, թե իրականում ինչ է մեզ սպասում: Հիմա շատ բաներ կարող են գրել ՌԴ-ի, Բելոռուսի, Ղազախստանի և մյուսների հասցեին, սակայն դրանից բան չի փոխվում և մեր վիճակը չի լավանում, այլ ավելի ճիշտ կլինի մի քիչ լրջանանք և մտածենք, թե այս ամեն ինչից հետո ինչպես են շարունակելու կառուցել մեր արտաքին քաղաքականությունը:

— Անկախ ամեն ինչից` ի՞նչ եք կարծում՝ պատմության կրկնություն կլինի նույն ՌԴ-ի պահվածքի հարցում, ինչպես եղավ Արցախի ազատագրական շարժման ժամանակ:

— Պատմությունը մի վատ սովորություն ունի, այն է` անընդհատ կրկնվելու, մոռացվածը դարձյալ վերհիշելու սովորությունը: Ընդունված է ասել, որ մարդիկ միայն իրենց սխալներից են դասեր քաղում, սակայն կարծես թե ոչ մի դաս էլ չեն քաղում, այլ ամեն ժամանակաշրջան գալիս են ու նորից մատը դնում են ցավոտ վերքի վրա և կրկին հիշեցնում, թե ինչն ինչպես պետք է անեինք ու չենք արել: Միակ ուրախալի և ոգևորող հանգամանքն այն է, որ ներկա պահին մեր երկրում համախմբվածության այնպիսի աստիճան գոյություն ունի, որով, նույնիսկ, կարելի է սարեր շուռ տալ ու չօգտագործել այս պահի տրամադրությունները, համաժողովրդավարական միասնությունը կլինի մեր մեծագույն բացթողումներից, իսկ մնացած բոլոր խնդիրները ժամանակին լուծվող խնդիրներ են: Կորցնել ժողովրդի վստահությունը հերթական անգամ, նորից հասցնել հիասթափության դա ոչ մի կերպ որևէ մեկին երբեք չի ներվի: Միևնույն ժամանակ ես կարծում եմ, որ պետք է լինեն պատժվողներ, քանի որ այս ընթացքում ունեցանք ձեռքբերումներ, բայց ունեցանք նաև բացթողումներ: Այս ամենը պետք է դիտարկել և հասկանալ` որտեղ էին սխալները, ովքեր էին սխալների պատասխանատուները, քանի որ եթե հիմա չպատժենք սխալների մեղավորներին, ուրեմն՝ վաղը նորից ենք սխալվելու:

— Ռազմական գործողությունները նախկին 4 օրերի նման հուժկու չեն, բայց այսօր խոսվում է Արցախում խաղաղապահ զորքեր տեղակայելու մասին: Ձեր գնահատականը` որքանո՞վ է ճիշտ, որ այսքան տղաների զոհվելուց հետո այդ հողը խաղաղապահ ուժերի վերահսկողության տակ անցնի:

— Մեծագույն սխալ է և դրա մասին, նույնիսկ, երկրորդ կարծիք լինել չի կարող, քանի որ ցանկացած օտար զինվորի ներկայությունը մեր երկրի տարածքում, դա արդեն վատ է մեր ազգային անվտանգության համար: Ես չեմ կարծում, որ մենք այնքան անհույս վիճակում ենք կամ կորցրել ենք ինքներս մեզ պաշտպանելու կարողությունը, որ մեր տարածքը միայն կարող են խաղաղապահ ուժերը վերահսկել: Խաղաղապահ ուժերին բերում են ծայրահեղ դեպքերում, երբ իրավիճակը անվերահսկելի է և այլևս տեղի ուժերն ի զորու չեն լուծել իրենց առջև դրված խնդիրները: Այսօր մենք շատ լավ ապացուցեցինք, որ պատրաստ էինք դիմանալ այդ հզոր ու անակնկալ հարվածին և հսկայական կորուստներ էլ չունեցանք՝ տարածքային իմաստով: Այս դեպքում ի՞նչ խնդիր պետք է լուծի խաղաղապահ զորքն այս տարածքում, ես կոնկրետ ոչ մի կերպ չեմ հասկանում: Այս խոսակցությունների մեջ ավելի շատ տեսնում եմ 3-րդ երկրների միտումն իրենց զինուժն այս տարածաշրջանում տեղակայելու մեծ ցանկությամբ:

Հարցազրույցը՝ Անի Արամիes-1

Նյութի աղբյուրը ` Newsbook.am

Զենքի եղբայրություն և ոչ մի բարոյականություն

16 Նյմ

Կատարվեց այն, ինչի հնարավորությանը քչերն էին կասկածում. ԱՄՆ Կոնգրեսը հաստատեց Պենտագոնի կողմից Թուրքիային 111 մլն դոլար արժողությամբ ռազմական տեխնիկայի վաճառքի համաձայնագիրը։ Սա նշանակում է, որ այլ գործարքների թվում Վաշինգտոնը կանաչ լույս վառեց նաև Թուրքիային AH-1W Super Kobra ռազմական ուղղաթիռների վաճառքի պայմանագրի համար։ Եթե հավատ ընծայենք Անկարայի հավաստիացումներին, Super Kobra-ները հաջորդ տարի ամռանը կսկսեն մասնակցել PKK-ի դեմ մղվող մարտական գործողություններին:
Թուրքիային սպառազինություն վաճառելու նպատակով համապատասխան թույլտվություն ստանալու համար դեռևս հոկտեմբերի 28-ին կառավարությունը պաշտոնապես դիմել էր Կոնգրեսին։ Դրան ի պատասխան ԱՄՆ Կոնգրեսի մի խումբ անդամներ համատեղ նախագիծ ներկայացրեցին օրենսդիրներին, որով պատրաստվում էին արգելք սահմանել զենքԻ վաճառքի վրա: Ընդարձակ նախագծը լի էր բազմաթիվ փաստարկների թվարկմամբ: Փաստաթղթի հեղինակները անհանգստություն էին հայտնում այն մասին, որ Թուրքիան ԱՄՆ-ի դաշնակիցներ Իսրայելի, Հայաստանի ու Կիպրոսի նկատմամբ սպառնալից վերաբերմունք է դրսևորում: «Թուրքիայի` Իսրայելի նկատմամբ ավելացող սպառնալիքները, ԵՄ-ի նկատմամբ դիրքորոշումը, Կիպրոսի բռնազավթումն ու Հայաստանի դեմ ուղղված շրջափակումը մեզ խորին կերպով մտահոգում են: ԱՄՆ-ը Թուրքիային զենք վաճառելու փոխարեն պետք է նման լուրջ անհանգստությունների շուրջ մտածի»,-նշվում էր նախագծում՝ հավելելով նաև այն փաստը, թե պաշտոնական Անկարան Իրանի ու Սիրիայի պարագայում նույնպես սեփական խաղն է տանում` հարվածելով տարածաշրջանում ամերիկյան շահերին:
Միացյալ Նահանգներում գործող զանազան լոբբիստական կառույցներ իրենց աջակցությունն արտահայտեցին այս նախաձեռնությանը: Անմասն չմնացին նաև հայկական կառույցները: Վաշինգտոնի Հայ դատի գրասենյակը, Ամերիկայի Հայ ազգային կոմիտեն գոհունակությամբ արձագանքեցին Կոնգրեսի երկկուսակցական խմբի անդամներին: «Մենք միանում ենք Հայաստանի, Իսրայելի, Կիպրոսի և քրդերի բարեկամների` Թուրքիային զենքերի վաճառքը արգելափակելու կոչին: Թուրքիան շարունակում է այդ զենքով մահ սփռել քրդերի շրջանում, սպառնալ Հայաստանին, հակամարտության մեջ մտնել Իսրայելի և Կիպրոսի հետ»,- ասվում էր նրանց տարածած հայտարարության մեջ: Միայն թե վերջնական արդյունքում այդ բոլոր ջանքերը անպտուղ դարձան: Կոնգրեսն իր համաձայնությունը տվեց պայմանագրի հաստատմանը՝ դրանով իսկ հերթական անգամ փաստելով, որ Վաշինգտոնը մեծ հաշվով թքած ունի քրդերի, հույների, կիպրոսցիների, հայերի և մյուսների խնդիրների վրա, քանի դեռ կա գերակա շահը և այդ շահը պահանջում է վարվել ճիշտ այնպես, ինչպես կայացավ: Այս առումով խիստ հատկանշական էր նաև այն փաստը, որ Թուրքիային դեմ արտահայտվող ամերիկացի օրենսդիրների կոչը հնչում էր մի իրավիճակում, երբ պաշտոնական Անկարան հայտարարում էր, թե Վաշինգտոնի հետ հարաբերություններում լուրջ դիվանագիտական հաղթանակի է հասել։ Թուրքերի համար դիվանագիտական հաղթանակ ասվածը սովորաբար նույնացվում է շահավետ գործարքների հետ, իսկ ինչպես այս, այնպես էլ մյուս համաձայնեցված քայլերին այլ կերպ չես անվանի, քան ձեռքբերում: Ի վերջո, զենքի եղբայրությունը վերահաստատող այդ գործարքը ոչ առաջինն էր, ոչ էլ ամենամեծը: Միայն վերջին մի քանի շաբաթների ընթացքում Թուրքիա- ԱՄՆ համագործակցությունը արձանագրել է աննախադեպ ծավալների ռազմական աջակցություն և առևտուր: Իբրև ակնառու օրինակ կարելի է հիշատակել այն փաստը, որ ամերիկյան հետախուզական Predator անօդաչու 4 թռչող սարքերն արդեն գտնվում են Թուրքիայում, Ինջիրլիքի ռազմակայանում։ Ընդ որում, ԱՄՆ-ը Թուրքիային հանձնել է ոչ թե 2, ինչպես խոստացվել էր, այլ 4 Predator։ Հետո հայտնի դարձավ, որ Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանը G-20 համաժողովի ժամանակ նախագահ Օբամայից պահանջել էր հիշել իր խոստման մասին և արագացնել Predator-ների առաքումը: Դրանից հետո Վաշինգտոնը շտապեց պարզաբանել, թե ամերիկյան հետախուզական սարքերը թռչելու են թուրքական կողմի պահանջով, սակայն հետախուզության տվյալները անմիջապես չեն հանձնվելու Թուրքիային, ինչպես նաև թույլ չի տրվելու, որ թուրք անձնակազմը ղեկավարի սարքերը։ Բացի այդ Թուրքիային երաշխիքներ չի տրվել, որ հետախուզության տվյալները երրորդ երկրի չի հանձնվելու։ Միայն թե ո՞վ կարող է նախօրոք կռահել, թե ինչեր կլինեն վաղը:
Ամերիկացիների առատաձեռնությունն այսքանով չսահմանափակվեց: Շուտով հայտնի դարձավ, որ ԱՄՆ-ն առաջին անգամ որոշում է կայացրել F-16 կործանիչների ծրագրային կոդերը հանձնել այլ երկրի։ Եվ այդ բացառիկ երկիրը, բնականաբար, կրկին Թուրքիան էր: Վաշինգտոնը թուրքերին է տրամադրելու Lockheed Martin ընկերության կողմից արտադրված F-16 (Fighting falcon) ռազմական օդանավերի ծրագրային կոդերը։ Դա ոչ միայն թանկարժեք, այլև բաղձալի նվեր պիտի լինի նրանց համար: Վերհիշենք, որ Թուրքիան երկար տարիներ ԱՄՆ-ից պահանջում էր այդ կոդերը։ Իսկ այժմ՝ ստանալուց հետո նրանք կարող են օդանավերի մասերն արտադրել հենց տեղում և նույնիսկ դրանք վաճառել այլ երկրների։
Իսկ եթե թվարկված դեպքերին հավելենք նաև այն, որ Թուրքիան ԱՄՆ-ից 60 մլն դոլարով ևս 30 նոր F-16C տիպի կորածանիչներ է գնել, ապա պատկերը ոչ միայն ամբողջական, այլև ամեն կարգի կասկածներից զերծ կդառնա: Այժմ Թուրքիան իր կործանիչների քանակով ԱՄՆ-ի հետ դարձավ աշխարհի ամենաշատ F-16 ունեցող երկիրը։ Իբրև դրա հավելում Վաշինգտոնի ու Անկարայի միջև կնքված 2,9 մլրդ դոլար արժողությամբ համաձայնագրով ամերիկացիները կարդիականացնեն այդ կործանիչները, որոնց յուրաքանչյուրի վրա կծախսվի 5,2 մլն դոլար։
Այս ահռելի ծախսերի և ներդրումների ֆոնի վրա Կոնգրեսում ներկայացված բանաձևը, դրա շուրջ բարձրացված աղմուկը, վատնված ջանքերը և այն միամիտ հույսը, թե ինչ-որ մեկը կարող է հանկարծ առաջնորդվել բարոյականության սկզբունքներով ու խաչ քաղել ծրագրված գործարքների վրա, արդեն մանկական խաղ են թվում: Եթե կան զենքեր ու սպառազինություն, դրանք անպայման մի օր գործածության մեջ պիտի դրվեն: Իսկ այնտեղ, որտեղ արյուն է հեղվում, բարոյականությունն ու արդարությունը անելիք չունեն:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Մի ինքնաթիռ զենք

23 Սպտ

Սովորաբար նման պատմությունները երբեք մինչև վերջ չեն բացահայտվում: Միշտ էլ մնում է անհասկանալի մի դրվագ, քողարկված մի անկյուն, չփարատված մի կասկած: Իսկ խորհրդավոր պատմությունն այն մասին, թե ինչպես հայկական ինքնաթիռը թռավ-գնաց՝ 60 տոննա զենք տանելով բոլորի քթի տակից, լրագրողների թեթև ձեռքով ուղղակի ողողվեց թրիլլեր ժանրին հատուկ նրբերանգներով՝ էլ ավելի խճճելով առանց այդ էլ բավականին խճճված միջադեպը:
Մոտ մեկ շաբաթ առաջ թերթերը գրեցին այն մասին, որ Լիբիայից մի ինքնաթիռ է ժամանել Մոլդովա՝ այդ երկրի Ազգային բանակի զինանոցներից սպառազինության ձեռք բերելու նպատակով: Բենգազիից օդ բարձրացած և Քիշինևում վայրէջք կատարած ԻԼ-76-ը մեզ ամենևին չէր մտահոգի, եթե մոլդովացի գեներալները չպնդեին, որ այն պատկանում է հայկական ավիաընկերություններից մեկին և զենք ու զինամթերք է տեղափոխել լատվիական մի ընկերության պատվերով:
Միանգամից չորս երկրների անվան հիշատակումով գործարքն անմիջապես վերածվեց գլուխկոտրուկի: Հարցերն այն մասին, թե ո՞ր ուղղությամբ էր մեկնել ինքնաթիռը և ու՞մ համար էր նախատեսված զենքը, սկսեցին հուզել նույնիսկ նրանց, ովքեր առաջին հայացքից կարծես թե ոչ մի առնչություն չունեին այդ դեպքերի հետ: Իր հերթին Մոլդովայի ՊՆ գլխավոր շտաբի պետ, գեներալ Յուրի Դոմինիկը հրաժարվեց բացատրություններ տալ՝ հղում անելով զենքի վաճառքի պայմանագրի պայմաններին, որոնք գաղտնիություն էին պահանջում: Դոմինիկն ասել էր միայն, որ ինքնաթիռում եղել է հին սպառազինություն, գործարքը միանգամայն մաքուր է , իսկ բեռի վերջնական սպառողը սպառազինության շուկայի ճանաչված խաղացող է և լավ հայտնի է Մոլդովայի գերագույն իշխանությանը:
Բայց, չգիտես ինչու, առևտրային գաղտնիքը չհրապարակելու պայմանի մասին մոռացավ Մոլդովայի փոխվարչապետ Վալերի Լազերը, և շատ չանցած հայտարարեց, թե Հայաստանը լատվիական միջնորդ կեղծ ընկերության միջոցով 60 տոննա սպառազինություն է ձեռք բերել, ինչը հիմնականում բաղկացած է եղել հրետանային ու հակատանկային համակարգերից: Դրանք Քիշինևի Մերկուլեշտ ռազմական օդանավակայանից հայկական ավիաընկերությանը պատկանող ԻԼ-76 ինքնաթիռով տեղափոխվել են Հայաստան: «Ինքնաթիռը պատկանում է Հայաստանին, սպառազինությունը գնել է լատվիական ընկերությունը, և վերջնական ստացողի վկայականի համաձայն, ապրանքը պետք է ուղարկվի Հայաստան»,- նշել էր փոխվարչապետը` հավելելով, որ ամեն ինչ արվել է օրինական հիմունքներով և միակ անհասկանալի բանն այն էր, որ հայկական ինքնաթիռը Քիշինև էր ժամանել Լիբիայից:
Ցավոք, անհասկանալին միայն դա չէր: Մոլդովայի ՊՆ-ում ավելի վաղ հայտարարում էին, որ օդանավը պատկանում է Լատվիային, իսկ դրանից ավելի վաղ էլ` Ադրբեջանին: Սակայն այն բանից հետո, երբ Լատվիայի ԱԳՆ-ն հայտարարեց, թե լատվիական ոչ մի ընկերություն որևէ կերպ չի մասնակցել աղմկահարույց գործարքին, բոլորի հայացքներն ուղղվեցին Հայաստանի կողմը: Լրատվամիջոցներում նույնիսկ սկսեցին ենթադրություններ շրջանառվել այն մասին, թե իբր Հայաստանը սպառազինություն է մատակարարում Լիբիային: Իսկ սրանից արդեն կարող էր միջազգային ծավալների սկանդալի հոտ գալ, եթե հիշենք, որ երկիրը պարտավոր է պահպանել Լիբիայի նկատմամբ պատժամիջոցներ կիրառելու մասին ՄԱԿ-ի բանաձևը:
Ի վերջո, ո՞վ էր այն համարձակ ավիաընկերությունը, որ հանդգնում էր շրջանցել ՄԱԿ-ի պայմանները: Ընտրությունն անմիջապես կանգ առավ Հայաստանի ազգային ավիափոխադրող «Արմավիա» ընկերության վրա: Բայց մեկ օր անց «Արմավիան» վրդովված հայտարարեց, որ երբեք իր ավիապարկում ԻԼ-76 ինքնաթիռ չի ունեցել, զբաղվում է միայն ուղևորափոխադրումներով, այլ ոչ թե բեռնափոխադրումներով ու մտադիր է զրպարտության մեղադրանքով դատի տալ այն լրատվամիջոցին, ով համարձակվել է արատավորել իր բարի համբավը: Զենքի փոխադրման մասին տեղեկատվությունը հերքեց նաև Հայաստանի Քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր վարչությունը: Ասենք, բացի «Արմավիայից», Հայաստանում գործում է ևս 32 ավիաընկերություն, և նրանցից յուրաքանչյուրին կարելի էր այդ հարցում կասկածել:
Սակայն վերադառնանք «գաղտնապահ» մոլդովացիներին, որոնք օր-օրի հանդես էին գալիս նորանոր բացահայտումներով: Այս անգամ հերթը Մոլդովայի խորհրդարանի ազգային անվտանգության հարցերով հանձնաժողովի նախագահ Ալեքսանդր Ստոյանոգլոյինն էր, ով պատգամավորների բազմաթիվ հարցումներին բացատրություններ տալու նպատակով տեղեկացրեց, որ իսկապես Մոլդովան իր բանակի` գործածությունից հանված սպառազինությունը մատակարարել է Հայաստանին, և ասվածի ապացույցն է համաձայնագրի վրա Հայաստանի պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանի ստորագրությունը: Նույն պաշտոնյան՝ պատճառաբանելով, թե չի կարող ներկայացնել գործարքի այլ մանրամասներ, դրանից անմիջապես հետո ասել էր, որ իր երկիրն այդ գործարքից մի քանի տասնյակ միլիոն լեյի եկամուտ է ստացել (որոշ աղբյուրների պնդմամբ՝ ավելի քան 30 միլիոն դոլար): Այնուհետև մեջտեղ էր եկել ևս մի տեղեկացված անձ՝ Մոլդովայի ՊՆ ներկայացուցիչ Ալեքսանդր Ժոսանը, և հայտարարել, թե «Համաձայն կնքված պայմանագրի՝ Մոլդովայի ՊՆ-ն լատվիական ընկերությանը վաճառել է 60 մլն տոննա բեռ, որը տեղափոխվել է երկու չվերթով»։
Այս ամբողջ իրարանցման ընթացքում մեր հանրապետության իշխանությունները պահպանում էին խորը լռություն: Ոչ ոք ոչինչ չէր հերքում ու չէր հաստատում, և տպավորությունն այնպիսին էր, կարծես նրանք ուշի-ուշով հետևում էին, թե էլ ինչեր պիտի բացահայտեն իրենց առևտրային գործընկերները: Վերջապես երեկ հատուկ մեկնաբանությամբ հանդես եկավ պաշտպանության նախարարի մամլո քարտուղարը: Ի՞նչ էր ասում վերջինս: Ահա նրա խոսքն ամբողջությամբ. «ՀՀ զինված ուժերի կարիքների համար սպառազինության և ռազմական տեխնիկայի ձեռքբերումներն ու գնումները իրականացվում են ՀՀ օրենսդրության և միջազգային համապատասխան նորմերի ու պարտավորությունների շրջանակներում: Ելնելով ազգային անվտանգության շահերից` սպառազինության գնումների քանակի, տեսականու և վաճառող կողմի վերաբերյալ մանրամասները հրապարակման ենթակա չեն: Կարող եմ միայն նշել, որ Հայաստանի Հանրապետությունը անկախությունից ի վեր ոչ պիտանի սպառազինություն երբեք չի գնել»:
Ի՞նչ է ստացվում: Փաստացի նախարարությունը չի հերքում սպառազինության ձեռքբերման փաստը: Խոսք է գնում միայն դրանց որակի մասին: Իսկ ի՞նչ եղավ Լիբիան: Ի՞նչ կապ ուներ այդ երկիրն այս պատմության հետ: Այս մասին իրավասու աղբյուրները դեռ ոչինչ չեն ասում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Բարեկամի ուղղաթիռները` թշնամու համար

25 Փտր

Ադրբեջանական բանակը նոր սպառազինությամբ համալրելու մասին ցանկացած տեղեկություն մենք ընկալում ենք ընդգծված անհանգստությամբ, քանի որ գիտենք` մեծ է դրանց առաջին թիրախը դառնալու հավանականությունը: Միևնույն ժամանակ, ասվածից ոչ պակաս կարևորում ենք այն հանգամանքը, թե հատկապես ո՞ր երկիրն է այդ հարցում աջակցել մեր ագրեսիվ հարևանին: Եվ այս իմաստով պիտի հասկանալի լինի մեր մտահոգությունը, երբ օրերս «ԻՏԱՌ-ՏԱՍՍ» լրատվական գործակալության հաղորդումից տեղեկացանք, որ ադրբեջանցիների հերթական գործընկերը դարձել է Ռուսաստանը: Համաձայն այդ աղբյուրի, դեռ անցյալ տարվա սեպտեմբեր-հոկտեմբերին Ադրբեջանի ու «Ռոսվերտոլ» բաց բաժնետիրական ընկերության միջև կնքվել է մի պայմանագիր, ըստ որի Դոնի Ռոստովում գործող ընկերությունը ադրբեջանցիներին վաճառելու է 24 միավոր «Մի-35Մ» մակնիշի մարտական ուղղաթիռներ։ Տեղեկատվության հավաստիությունն ընդգծելու համար հավելենք, որ գործարքի մասին հաղորդումը ստացվել է «առաջին ձեռքից»` «Ռոսվերտոլ» ԲԲԸ-ի գլխավոր տնօրեն Բորիս Սլյուսարից։
Մեզ համար հազիվ թե մխիթարական լինի այն փաստը, որ համանման պայմանագրեր ռուսական կողմը ստորագրել է նաև մի շարք այլ երկրների հետ, ինչի արդյունքում ընկերության մաքուր շահույթը հասել է 1,3 միլիարդ ռուբլու: Ինդոնեզիա կամ Վենեսուելա առաքվող ուղղաթիռները դժվար թե երբևէ չար մտադրություն ունենան սավառնելու հայկական երկնակամարով: Իսկ ահա Բաքվի հետ համաձայնության եկած ռուսները մինչ փաստաթղթերի ստորագրումը պիտի հրաշալի հասկանային, թե առանց այդ էլ պայթյունավտանգ մեր տարածաշրջանում հավելյալ զինտեխնիկայի առկայությունը ինչպիսի նոր ռիսկեր է հարուցելու և որքանով է ի զորու անդրադառնալու ամեն գնով պահպանվող ուժային հավասարակշռության վրա: Սակայն գործարքն այնուամենայնիվ կայացել է, և սա ոչ առաջին և ոչ էլ վերջին համանման դեպքն է: Զուտ ռուսական թեզ է այն տեսակետը, թե սպառազինությունների բազմապատկումը մեծացնում է անվտանգության երաշխիքները: Կովկասում նման պնդումների հետ ոչ բոլորն են համաձայն: Ինչ վերաբերում է վերջին դեպքին, ապա արժե հիշեցնել, որ այդ թռչող զինանոցի տպավորիչ բնութագիրը վաղուց է հայտնի: «Մի-35Մ» մակնիշի ուղղաթիռը բազմանպատակային է, օգտագործվում է հակառակորդի զրահատեխնիկայի ոչնչացման, հետևակին աջակցելու, դեսանտային գործողությունների, վիրավորներին տարհանելու ու բեռներ փոխադրելու համար։ Ուղղաթիռը կարողանում է թռիչքներ կատարել եղանակային ամենաբարդ պայմաններում և հատկապես լեռնային ռելիեֆ ունեցող գոտիներում իրեն դրսևորել է գերազանց հատկանիշներով: Ուղղաթիռը զարգացնում է 310 կմ/ժ առավելագույն արագություն։
Ցավոք, ադրբեջանական նոր «ձեռքբերումների» մասին դեռևս հավելյալ տեղեկություններ ստանալ հնարավոր չէ: Վերստին ականատեսն ենք այն նույն պահվածքի, որի ծուղակում հայտնվել են շատ շատերը: Ինչ-որ մեկը տեղեկացնում է զենքի գնման մասին, մեկ ուրիշը դա անմիջապես հերքում է, հետո գալիս է երրորդն ու ասում այնպիսի մի բան, որը ոչ հերքում է, ոչ հաստատում: Իսկ արդյունքում ամեն կարգի կռահումները հյուսում են իրենց այլընտրանքային ցանցերը` էլ ավելի խճճելով առանց այդ էլ անորոշ կացությունը:
«Ռոստվերտոլ»-ն էլ հարկ համարեց վարվել այդ ձևով: Այն բանից հետո, երբ լուրը հայտնվեց մամուլի էջերում, պարզաբանումների համար ընկերությանը դիմած լրագրողներին տեղի ներկայացուցիչները ասացին, թե նախորդ հաղորդագրությունում հիշատակված Բորիս Սլյուսարը մեկ շաբաթով արձակուրդի է մեկնել, ուստի նա չէր կարող նման ինֆորմացիա հրապարակել։ Սրա հետ մեկտեղ նրանք հրաժարվեցին հերքել կամ հաստատել ուղղաթիռների վաճառքի մասին լուրը` պարզաբանելով, որ «Ռոսվերտոլ»-ը «Ռուտսաստանյան ուղղաթիռներ» հոլդինգի մաս է կազմում, իսկ գործարքների մասին տեղեկատվություն տարածելու իրավունքը վերապահված է միայն հոլդինգի կենտրոնական մոսկովյան գրասենյակին։ Մի խոքով` գնացեք ու տապակվեք ձեր ենթադրությունների մեջ:
Ակամա վերհիշում ենք ամիսներ առաջ Ս-300 հրթիռային կայանքների շուրջ բարձրացված աղմուկը, երբ շաբաթներ շարունակ որևէ մեկին այդպես էլ չէր հաջողվում վերջնական պատասխան ստանալ այն միակ հարցի մասին, թե ի վերջո Ռուսաստանը Ադրբեջանին տրամադրելու՞ է այդ հզոր զինատեսակից, թե՞ ոչ:
Համաձայն պաշտոնական աղբյուրների, Ադրբեջանի ռազմաօդային ուժերում ներկայումս շահագործվում են ավելի քան 60 ուղղաթիռներ: Անցյալ տարվա օգոստոսին հաղորդվեց այն մասին, որ Բաքուն մտադրվել էր Ռուսաստանից գնել Ka-32 տեսակի չորս մարտական ուղղաթիռ։ Այնուհետև թուրքական աղբյուրները տեղեկացրեցին, թե Ադրբեջանը այն երկրների ցանկում է, որոնց Թուրքիան կվաճառի Т-129 ռազմական ուղղաթիռներ։ Համարյա միաժամանակ Ուկրաինայի վարչապետ Նիկոլայ Ազարովը հայտարարեց, որ Ադրբեջանը հետաքրքրված է ուկրաինական օդային միջոցների կառուցմամբ զբաղվող ձեռնարկությունների արտադրանքի ձեռքբերմամբ և հավելեց, որ խոսքն առաջին հերթին վերաբերում է մարտական ուղղաթիռների գնմանը: Մի խոսքով, հնարավորությունների ու աղբյուրների պակաս չի զգացվում, և ռուսների հետ այս վերջին գործարքը իր տեսակի մեջ ոչ բացառիկ է և ոչ էլ անհավանական: Մնում է միայն ափսոսանքն այն մասին, որ թշնամին իր զենքերը մեր դաշնակից ու բարեկամ երկրից է ներմուծում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Փող, զենք և դժգոհություն

17 Փտր

Ժողովրդական իմաստությունը մեզ թելադրում է չհաշվել նվեր տված ձիու ատամները: Ընդհակառակը, բարեկիրթները նույնիսկ շնորհակալ են լինում ընծայի համար, քանի որ նվիրատուն ամենևին էլ պարտավոր կամ հարկադրված չէր ինչ-որ բան հանձնել անհատույց: Սակայն քաղաքականությունը կարծես թե ընդհանուր ոչինչ չունի լավ դաստիարակության հետ, և այստեղ ոչ միայն ատամներն են հաշվում, այլև հաշվելու ենթակա ամեն բան: Ընդ որում, դա արվում է ոչ այնքան մաթեմատիկական կանոնների պահպանման, որքան այդ կանոնները սեփական մտադրություններին ծառայեցնելու նպատակով:
Հենց այսպիսի կողմնորոշում ուներ ԱՄՆ Կոնգրեսը, երբ օրերս քննարկման դրեց 2011 ֆինանսական տարվա ֆինանսավորումների հարցը, իսկ երկրի նախագահ Բարաք Օբաման իր հերթին օրենսդիրներին ներկայացրեց առաջարկներ 2012թ. բյուջեի վերաբերյալ: Ահա այդ ժամանակ էլ նա այլ երկրների շարքում հիշատակեց նաև Հայաստանի անունը` տեղեկացնելով, որ Միացյալ Նահանգները պատրաստվում է 40 միլիոն դոլարի չափով օգնություն տրամադրել մեր երկրին: Նախատեսված գումարը ճիշտ այնքան է, որքան այս տարի, ու կարծես թե ամենևին էլ քիչ չէ: Թվում էր, շնորհակալությունից բացի հայկական կողմից այլ բան պետք չէր սպասել: Սակայն հաջորդ պահին պարզվելու էր, որ հնչեցված բառերի հեղեղում բացակայելու էր հատկապես այդ միակը` երախտիքի բառը:
Հայտնի բան է, որ մենք կդադարեինք ինքներս մեզ նման լինել, եթե անմիջապես եղածը չհամեմատեինք մեր հարևանների ստանալիք միջոցների հետ և ուշադրություն չդարձնեինք հարակից մանրամասներին: Եվ հենց այդ մանրամասների մեջ էլ գտնվեցին անհամապատասխանության այն «բացիլները», որոնք հարուցեցին դժգոհության վարակը: Ի՞նչ էր այս անգամ առաջարկում Օբաման մեր և դրկից երկրների համար: Նախ ասենք, որ ամերիկացիները եկող տարի պատրաստվում են դադարեցնել «Համաշխարհային առողջապահություն» և «Երեխաների փրկություն» ծրագրերի գծով Հայաստանին տրամադրվող օգնությունը: Դա նախկինում կազմել է տարեկան 400 հազար դոլար և, ինչ խոսք, ցավալի է, որ շարունակություն չի գտնելու: Բայց սրանց մասին որևէ տրտունջք, ափսոսանքի խոսք չհնչեց միայն ու միայն այն պատճառով, որ Ադրբեջանը նույնպես զրկվել էր հիշատակված երկու ծրագրերի օժանդակությունից:
Պայթյունի համար առիթը պիտի դառնար Օբամայի հաջորդ առաջարկը` կապված առանձին երկրներին տրամադրվելիք ռազմական օգնության հետ: Այս մասով ԱՄՆ նախագահն առաջարկեց Հայաստանին հատկացնել 3,45 մլն դոլար` արտաքին ռազմական ֆինանսական օգնության ու միջազգային ռազմական կրթության համար: Երբ հայերը դա համեմատեցին ադրբեջանցիներին տրամադրվելիք գումարների հետ, պարզվեց, որ մերը 450 հազարով քիչ է, քան Բաքվի բաժինը: Ու հենց այստեղ էր սկսվեց փոթորիկը:
Հայ դատի Վաշինգտոնի գրասենյակն անմիջապես իր խորը մտահոգությունը հայտնեց, որ ռազմական բնագավառի օգնության ծավալներում Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև հավասարակշռություն չի պահպանվել: «Նախագահի առաջարկում ռազմական օգնության հավասարակշռության նժարը թեքված է Բաքվի կողմը` չնայած նոր պատերազմ սկսելու ադրբեջանական առաջնորդների աճող սպառնալիքներին, որը կքանդի Լեռնային Ղարաբաղի խաղաղ գործընթացը», — ասվում էր Հայ դատի գրասենյակի կողմից տարածած հաղորդագրությունում։ Այս անհանգստությանը ձայնակցող մյուս հայկական կառույցները ևս այն համոզմանն էին, որ Ադրբեջանին ավելի շատ ռազմական օգնություն ցուցաբերելը սխալ ազդակ կարող է հաղորդել այդ երկրի կառավարությանը, նպաստել այն բանին, որպեսզի այդ երկիրը շարունակի իր ռազմատենչ հայտարարություններն ու Հայաստանին ուղղված սպառնալիքները:
Եթե նույնիսկ ընդունենք, որ մեր հայրենակիցների մտահոգությունները միանգամայն արդարացված են, ամեն դեպքում չենք կարող նաև չասել, որ նրանց չափազանցված աղմուկը որևէ արդյունքի չի հանգեցնի: Ի վերջո, Վաշինգտոնը միշտ էլ կարող է պատասխանել, որ դրանք իր փողերն են, և ինչպես կցանկանա` այնպես էլ կտնօրինի: Եվ հետո լուրջ չէ այն փաստարկը, թե Ադրբեջանը հենց այդ կես միլիոնի հույսին էր մնացել, որպեսզի հաջորդ պահին սանձազերծեր նոր պատերազմ Հայաստանի դեմ: Բացի այդ, հիշեցնենք նաև, որ ԱՄՆ հայկական կառույցները իրենց լոբբիստական աշխատանքների ընթացքում բազմիցս դիմել են ԱՄՆ նախագահին ու Կոնգրեսին` առաջարկելով զրոյի իջեցնել Ադրբեջանին հատկացվող ռազմական օժանդակությունը, բայց, ինչպես տեսնում ենք, մեր ցանկությունները չեն համապատասխանում նրանց պատկերացումների հետ:
Կես միլիոնանոց տարբերության մասին այս աղմուկն այնքան բարձ էր հնչում, որ դրա ստվերում մնաց շատ ավելի նշանակալից մի զանազանություն: Բանն այն է, որ եկող տարի Միացյալ Նահանգները պատրաստվում է Ադրբեջանի տնտեսական օգնության չափաբաժինը կրճատվել 25 տոկոսով` 22,12 միլիոնի փոխարեն տրամադրելով ընդամենը 16,6 միլիոն դոլար: Այն, որ Ադրբեջանը նախկինից 6 միլիոնով պակաս տնտեսական օգնություն պիտի ստանա, դա, ոչինչ, կարելի է: Իսկ որ ընդամենը կես միլիոն դոլարով ավելին է նրան հատկացվելիք ռազմական օժանդակությունը, սա արդեն մեզ համար տիեզերական մասշտաբների աղետի պես մի բան է:
Մինչդեռ եթե կա մի հարց, որի շուրջ իսկապես արժեր մտահոգվել, դա այն է, որ Օբամայի վարչակազմի նոր առաջարկները որևէ կերպ չեն պատրաստվում խթանել հայ- ամերիկյան առևտրային կապերը, այնինչ նախկինում ԱՄՆ նախագահը խոստումներ էր շռայլում, թե հնարավորություններ կստեղծվեն ընդլայնել երկու երկրների տնտեսական կապերը` մասնավորապես ազատ առևտրի, երկակի հարկման, առևտրի ու ներդրումների մասին շրջանակային համաձայնագրերի միջոցով: Իսկ նման պայմանավորվածությունները ի զորու էին նպաստելու աշխատատեղերի ստեղծմանը հատկապես Հայաստանում: Սակայն ո՞վ է մեղավոր այս բացթողումի համար: Մի՞թե դարձյալ Օբաման: Իսկ այն հանգամանքը, որ կապերի խորացման համար նախ անհրաժեշտ է բարենպաստ միջավայր ու մթնոլորտ ձևավորել օտարերկրյա ներդրողների համար, շուկան դարձնել հրապուրիչ, օրենքը` գերակա, վերստի՞ն ամերիկացիների հոգսն է:
Այս տեսանկյունից բոլորովին էլ պատահական չէր, որ Սպիտակ տան վարչակազմը բավական պատկառելի գումարներ է առաջարկում տրամադրել մեր հարևան Վրաստանին: Պաշտոնական Թբիլիսիին տրամադրվելիք տնտեսական օժանդակության ծավալը Կոնգրեսի կողմից հաստատվելու դեպքում 2012 թվականին կկազմի 66 միլիոն դոլար: Եվս 18 միլիոն կհատկացվի ռազմական օժանդակության ծրագրի շրջանակներում, իսկ Վրաստանի առողջապահական համակարգին ամերիկյան հատկացումները գալիք տարի կազմելու են 850 հազար դոլար: Ահա թե ով է Վաշինգտոնի համար նախընտրելի գործընկերը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Վաղվա մշուշոտ հեռանկարը

29 Դկտ

Որպեսզի տարեվերջը լիովին պատշաճեր ողջ տարվա էությանը, առաջին հերթին պետք էր աննշան մի բան անել` ավարտել այն կետում, որտեղից սկսվել էր: Եվ հենց այս «բարի» ավանդույթին էլ հավատարիմ մնալով, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը ամփոփիչ ելույթ ունեցավ` հայտարարելով, թե «Ադրբեջանում նոր զենքերի արտադրման և ձեռք բերման նպատակն այն է, որ եթե բանակցություններն արդյունավետ չլինեն` հարցը կլուծվի ռազմական ճանապարհով, քանի դեռ ադրբեջանական հողերը բռնազավթված են, Հայաստանն ապրելու է վախի մեջ»: Բայց սարսափ ներշնչելու ալիևյան ցանկությունը հազիվ թե իրականություն դառնա ոչ միայն այն պատճառով, որ Հայաստանն էլ իր հերթին տագնապ հարուցելու պաշար ունի, այլ որովհետև ողջ անցնող տարվա ընթացքում ոչ մի օր չդադարեցին Բաքվից հնչող ռազմատենչ հայտարարությունները: Ու քանի որ շատ գործածվելուց ամեն բան ի վերջո մաշվում է, այդպես էլ սպառնալիքները մաշվեցին, սմքեցին, դարձան պարապ շատախոսություն: Իսկ դատարկ փամփուշտներով օդի մեջ կրակելիս պիտի հասկանաս, որ առաջինից հետո մյուսներն այլևս ներգործություն չեն ունենում:
Մյուս կողմից էլ թերևս սխալված չլինենք, եթե ասենք, որ ադրբեջանցիները մեզնից ավելի լավ են հասկանում իրենց անպտուղ ջանքերի զավեշտական լինելը, միայն թե ներկա պահին դրանից ավելին անելու համար չկան բավարար նախապայմաններ: Եվ ուրեմն նոր տարվա ընթացքում նրանք դարձյալ
շարունակելու են իրենց կարծեցյալ դիվանագիտական-հոգեբանական պատերազմը, փորձելու են միջազգային տարբեր ատյաններում զանազան բանաձևեր ու որոշումներ առաջ քաշել, սադրել միջադեպեր, ձախողել հանդիպումներ, հորինել թարմ մեղադրանքներ: Եվ սա գուշակելն առանձնապես դժվար չէ, քանի որ վերջին տարիներին Ադրբեջանը զբաղված է միայն դրանով ու հազիվ թե արագ ձերբազատվի նախկին գործելաոճից:
Ոչ պակաս աննախանձելի վիճակում հայտնվեց նաև ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը: Ինչպիսի լավատեսական հայտարարություններով ու ակտիվ գործունեությամբ էլ նրանք հանդես գան, ակնհայտ է, որ միջնորդները ներկա պահին խորը ճգնաժամ են ապրում: Մի ամբողջ տարի նրանց այդպես էլ չհաջողվեց առաջ շարժվել: Եվ դեռ ավելին: ԼՂ խնդրի կարգավորման հեռանկարը գնալով դառնում է շատ մշուշապատ, և չկա մեկը, ով այս պահին կարող է վստահաբար ասել, թե որոշակիորեն տեսնում է դրա լուծումը: Բանակցությունների փոփոխական ձևաչափը, անկայուն սկզբունքները, հարցերի պայմանական շրջանակը և հատկապես այն, որ ոչ Հայաստանը, ոչ Ադրբեջանը մինչ օրս չգիտեն, թե ինչպիսին է լինելու ընդհանուր վերջնագիծը, կասկածի են ենթարկում ամեն կարգի քննարկումների լրջությունը: Իսկ դրա շարունակականությունը կամա թե ակամա մղում է այն մտքին, որ լուծում գտնելու հավատի բացակայության պայմաններում հակամարտողներն ու միջնորդները այլ ելք չունեն, քան արհեստականորեն պահպանել դիվանագիտական այդ ֆորմալ պրոցեսը, քանի որ փոխարինող ուրիշ մի բան դեռևս չկա:
Այս ամենը գերազանց տեսնում ու հասկանում են նաև նրանք, ովքեր անմիջական մասնակցություն չունեն կարգավորման գործընթացին, սակայն նրանց անուղղակի ազդեցությունը ժխտել չի կարելի: Եվ հակամարտության ապագան վերջիններիս հուզում է այն չափով, որքանով այն կարող է իր կնիքը թողնել տարածաշրջանում դիրքային առավելությունների ամրագրման վրա:
Այս շարքում առաջիններից մեկն, անկասկած, Իրանն է, և պետք է կարծել, որ նոր տարում այդ երկիրը կփորձի շատ ավելի ակտիվորեն հանդես գալ իր դրացիական-թելադրող, բայց և բարեկամի դերակատարմամբ: Իրանին ոչ այնքան հուզելու է Ղարաբաղի հարցի հանգուցալուծումը, որքան հնարավոր պատերազմի բռնկման հավանականությունը: Թեհրանում գիտեն, որ առաջին իսկ համազարկերից հետո Իրանի անվտանգության համար որևէ երաշխիք լինել չի կարող: Այդ իսկ պատճառով էլ ամեն կերպ փորձում են զսպել կողմերին: Օրերս նույնիսկ խոսել ցանկացավ ՀՀ-ում Իրանի նախկին դեսպան Մոհամմադ Ֆարհադ Քոլեյնին: «Չնայած Ադրբեջանի պատրաստվածության մակարդակը, ի տարբերություն նախկին տարիների, ավելացել է, սակայն դա ամենևին էլ չի նշանակում, որ Հայաստանի զինված ուժերի կարողությունը թուլացել է, և պատերազմի վերսկսման դեպքում Ռուսաստանը Հայաստանին երբեք միայնակ չի թողնի»,- հայտարարեց նա: Թե ինչն է ստիպել նախկին դեսպանին նման խոստովանություն կատարել, կարծում ենք, պարզ է: Այս օրերին նույնիսկ Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադն է հակված հաշտվողականության` գտնելով, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի հետ ունեցած Իրանի հարաբերությունները «լավ հիմք են, որպեսզի ցանկացած խնդիր` հատկապես Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը, լուծվի արդարության և օրենքի սկզբունքով»:
Ի տարբերություն Ահմադինեժադի, մեր մյուս հարևան երկրի` Վրաստանի ղեկավարը Ղարաբաղի վաղվա օրը տեսնում է օրգինալ լուծումների մեջ: Միխեյիլ Սահակաշվիլիի կարծիքով, միակ ելքը միացյալ Կովկասի գաղափարն է, որն հիմնված է ժողովուրդների փոխադարձ վստահության վրա: «Կարծում եմ, որ մեր երկրներից ոչ մեկը չունի առանձին ուղի: Կամ պետք է առաջացած հարցերը լուծենք միասնաբար, կամ առանձին-առանձին կունենանք խնդիրներ: Այդ մասին մենք համոզվել ենք մեր երկկողմ հարաբերությունների օրինակով, երբ օգնում ենք մեկմեկու»,- ասել է նա: Չծանրաբեռնելով մեր միտքը` վիրհիշելու համար, թե այդ ե՞րբ է Սահակաշվիլին մեզ օգնել, նկատենք միայն, որ միասնական ճակատ ձևավորելու նրա ցանկությունը մեկ ուղղություն ունի` ընդդեմ Ռուսաստանի, իսկ նման դաշինքը Հայաստանի համար անընդունելի է: Եվ քանի դեռ հարևաններից յուրաքանչյուրը սայլը քաշում է իրեն ձեռնտու կողմը, Հայաստանից առաջիկայում կպահանջվի լուծել կարևորագույն մի խնդիր` ոչ թե լինել ու մնալ կողմնակի ազդակների պատանդը, այլ ձևավորել սեփական հստակ քաղաքականություն: Միայն այդ դեպքում կնվազեն ավելորդ խորհրդատուները և կավելանա նրանց թիվը, ովքեր պատրատ կլինեն շոշափելի աջակցության:

Հովիկ Չարխչյան

Ուժի դեմ` ուժով

22 Դկտ

Վերջին օրերին Հայաստանի պաշտպանության ոլորտում արձանագրվեցին երկու կարևոր իրադարձություններ: Դրանցից առաջինն այն է, որ մեր երկրի զինված ուժերի հակաօդային պաշտպանության զորքերի ու Գյումրիում տեղակայված ռուսական 102-րդ ռազմակայանի համագործակցության արդյունքում բացվեց հակաօդային պաշտպանության համատեղ հրամանատարական կետ: Այն այժմ ի զորու է գերժամանակակից սարքավորումների օգնությամբ վայրկյանների ճշգրտությամբ գրանցել օդային սահմաններին սպառնացող վտանգը և կառավարել օդային թիրախների խոցումը: Հարկ է նաև նկատել, որ դա երկու երկրների միջև ռազմական համագործակցության որակական միանգամայն նոր հարթություն է, ինչի նշանակությունը պատշաճ գնահատական կպահանջի:
Հաջորդ նշանակալի իրադարձությունն այն էր, որ մեր երկիրն առաջին անգամ պաշտոնապես հայտարարեց հանրապետության տարածքում S-300 զենիթահրթիռային համակարգերի առկայության մասին: Ընդ որում, տարածված հաղորդագրության մեջ առանձնահատուկ կերպով շեշտվում էր այն փաստը, որ դրանք գտնվում են հատկապես ՀՀ զինված ուժերի զորամասերից մեկում: Ավելորդ չէ հիշել, որ այս մասին ասվում և նույն պահին էլ հերքվում էր շուրջ 10 տարի շարունակ: Իսկ այն բանից հետո, երբ տեղեկություններ տարածվեցին, թե ռուսները պատրաստվում են Ադրբեջանին վաճառել նույնատիպ համակարգեր, խնդիրն էլ ավելի հրատապ ու սկզբունքային բնույթ ձեռք բերեց: Այժմ դժվար է ասել` S-300-ները վաղուց էին այստեղ, թե՞ դրանք նոր են տեղափոխվել Հայաստան, սակայն էականն այս դեպքում զենքի առկայության փաստն է: Իսկ ինչ վերաբերում է միայն այժմ այդ մասին բարձրաձայնելուն, ապա հիշյալ քայլը կարող է ունենալ երկու բացատրություն: Նախ անհրաժեշտ է այն դիտարկել քարոզչական պատերազմի թելադրանքի տեսանկյունից: Այլ կերպ ասած` սա բացահայտ «մեսիջ» է Ադրբեջանին` իր մեծ ախորժակը զսպելու համար: Բանն այն է, որ ավելի վաղ Բաքուն էր համանման մի հաղորդագրությամբ հանդես եկել` տեղեկացնելով, որ վերջին կես տարում իրեն հաջողվել է գնել հարձակողական տիպի մի շարք հրթիռներ, որոնց հեռահարությունը 100-ից մինչև 350 կիլոմետր է: Սա նշանակում էր, որ դրանք իրոք մեծ վտանգ կարող էին ներկայացնել Հայաստանի պաշտպանունակության համար: Իսկ ահա S-300 հրթիռները եղած սպառնալիքները չեզոքացնելու լավագույն միջոցներն են: Փաստորեն ստացվեց, որ Ադրբեջանը փորձեց ուժի ցուցադրություն կազմակերպել, իսկ մենք էլ այսօր հակադարձում ենք նրան:
Նկատենք նաև, որ S-300-ների մասին Երևանը տեղեկացրեց այն բանից հետո, երբ օրեր առաջ ՀՀ նախագահ Ս. Սարգսյանը հրավիրեց Ազգային անվտանգության խորհրդի նիստ` քննարկելու և հավանության արժանացնելու «ՀՀ սպառազինության և ռազմական տեխնիկայի 2011-2015թթ. զարգացման պետական ծրագիրը»: Իսկ նշված ծրագիրը գերազանցապես ուղղված է ռազմական սպառնալիքների չեզոքացման համար անհրաժեշտ միջոցների ապահովմանը: Սա, իհարկե, սոսկ գեղեցիկ ցանկություն լինել չի կարող: Այդ մասին սովորաբար կամ լռում են, կամ խոսում են այն դեպքում, երբ իրագործումի հնարավորություններ են ստեղծվում:
Այն, որ Հայաստանը որոշեց (կամ կարողանում է) լրացնել իր զինանոցը, պիտի անհանգստացներ մոտիկ ու հեռու հարևաններին: Թուրքերն, օրինակ, չեն թաքցնում իրենց դժգոհությունը: Թուրքական Zaman պարբերականը նույնիսկ այդ առթիվ մի ընդարձակ հրապարակմամբ հանդես եկավ, որ կրում էր «Հայաստանը շարունակում է զինվել» վերնագիրը: Թերթն իր ընթերցողների ուշադրությունն էր հրավիրում այն հանգամանքի վրա, որ չնայած Հայաստանը Կովկասի ամենամարտունակ բանակն ունի, սակայն դրանով չի բավարարվում ու ավելի հզորանալու քայլեր է ձեռնարկում։
«Հայաստանը չի բավարարվում ներկայիս իր ռազմական հզորությամբ՝ նախատեսելով ավելի հզորանալու քայլեր ձեռնարկել։ Օրինակ՝ Հայաստանում ընդունվել է զինված ուժերի արդիականացման ծրագիրը, որը նախատեսում է 2011-2015 թվականներին զինտեխնիկայի արդիականացում և զարգացում։ Այդ ծրագիրը նախատեսում է նաև սեփական ռազմական արդյունաբերության զարգացում»։ Թե ինչու՞ է մեր զինվելը թուրքերին արտառոց թվում, դժվար է ասել: Հավանաբար պատճառներից մեկն այն է, որ նրանց համար միշտ էլ նախընտրելին հայի անզեն տեսակն է եղել: Եվ ահա Zaman-ը նույն դժկամությամբ շարունակում է. «Այսօր Հայաստանի ձեռքում կան հակառակորդի որոշ թիրախներին ուղղված հրթիռներ։ Օրինակ, ռուսական «Սկադ»-ը։ Հնարավոր է՝ «Սկադ»-ից բացի այլ զինատեսակներ էլ կան, քանի որ հայտնի է՝ Ռուսաստանը Հայաստանին է փոխանցել արդիական զենքեր։ Այս համատեքստում, հավանականություն կա, որ Հայաստանը տիրապետի նաև հեռահար հրթիռների»:
Ինչ խոսք, թուրքական մամուլը երբեք տագնապով չի գրի այն մասին, որ համեմատած նախորդ տարվա հետ, 2010 թ. Ադրբեջանում կտրուկ` 3,6 անգամ ավելացել է ռազմական նշանակության արտադրության ծավալները, որ այդ երկրի պաշտպանության նախարարությանը 2011 թվականին կհատկացվի 3,1 մլրդ դոլար, որ ամբողջությամբ վերացվել է Բաքվի կախվածությունը ռազմամթերքների ներկրումից, որ մինչև 2011 թ. մարտ Ադրբեջանը ծրագրում է գործարկել 8 նոր գործարաններ, որտեղ կարտադրվեն ռազմամթերք ու նոր զենքեր: Սակայն թուրք լրագրողների փոխարեն այս անգամ այդ հոգսն իր ուսերին է վերցրել ՄԱԿ-ի սովորական սպառազինությունների ռեգիստրը, որը հրապարակել է 2009թ. Ադրբեջանի կողմից սպառազինությունների ձեռքբերման հաշվետվությունը: Ըստ այդմ, Ադրբեջանը Բելառուսից գնել է 9 միավոր 2С7 «Пион» հրետանային համալիր, Ուկրաինայից՝ 29 միավոր 2С1 «Գվոզդիկա» ու 6 միավոր 2С3 «Ակացիա» ինքնագնաց հաուբիցներ, Հարավային Աֆրիկայից` 10 միավոր Marauder զրահափոխադրիչ: Էլ չենք խոսում 9 միավոր «ՍՈՒ-25» ինքնաթիռների, «ՄիԳ-29ՈՒԲ», «Միժ 24» 11 ռազմական ուղղաթիռների մասին, որոնք դարձյալ տրամադրել են Բելառուսն ու Ուկրաինան: Այս բոլորից հետո Հայաստանի քայլերը դժվար պիտի լինի գնահատել համարժեք, սակայն եղածը միանգամայն ընդունելի է պաշտպանական տրամաբանության շրջանակներում: Ամեն ուժ ունենում է իրեն հակազդող ուժը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Իսրայելյան զենք` Ղարաբաղի ճակատում

8 Դկտ

Երբ հայ սահմանապահները ստուգում էին սպանված ադրբեջանցի դիվերսանտի իրերը, գերազանց սպառազինված զինվորի մոտ նրանք հայտնաբերեցին նաև իսրայելական արտադրության գիշերային տեսասարք, խլացուցիչով ինքնաձիգ, սառը զենք: Սակայն դրանց պատկանելիությունն առանձնապես չզարմացրեց հայկական կողմին: Վաղուց էր հայտնի, թե Իսրայելն ինչպես է հոգ տանում Ադրբեջանի բանակի հագեցվածությունն ապահովելու համար: Այնպես որ, մեզ համար մեծ անակնկալ լինել չէր կարող նաև սկանդալային Wikileaks-ի հազարավոր բացահայտումներից այն մեկը, ուր խոսք է գնում Ադրբեջանի և Իսրայելի ռազմական հարաբերությունների մասին: Բաքվում ԱՄՆ դեսպանատան խորհրդականի այդ հեռագիրում նշվում է, որ շնորհիվ Իսրայելի հետ սերտ կապերի՝ Ադրբեջանին հասանելի է դարձել սպառազինության նոր մակարդակը՝ սեփական բանակի զարգացման համար: Ադրբեջանցի դիվանագետը նաև գրում է, թե նման տեխնիկա նա չի կարող ստանալ ոչ ԱՄՆ-ից, ոչ Եվրոպայից ու ոչ էլ հետխորհրդային երկրներից տարբեր իրավական սահմանափակումների պատճառով: Իբրև ասվածի հիմնավորում, պատճառաբանվում է, որ Արևմուտքի մյուս երկրները վախենում են վերգետնյա ռազմական համակարգեր վաճառել Ադրբեջանին Լեռնային Ղարաբաղում նոր պատերազմ չսկսելու համար, իսկ ահա Իսրայելն իրեն միանգամայն ազատ է զգում ու սիրով պատրաստ է գործարքներ կնքել և եկամուտ ստանալ հարուստ հաճախորդից:
Նախ նկատենք, որ ամերիկացի նամակագիրը չափից ավելի է խտացրել գույները և շրջանցել է ճշմարտությունն այն պարզ պատճառով, որ Բաքուն վաղուց ի վեր ակտիվ ռազմական համագործակցություն է ծավալում ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի, Թուրքիայի, Ուկրաինայի, Բելոռուսի, Հարավ-Աֆրիկյան Հանրապետության հետ: Պաշտպանության ծախսերը մեծացնելով` Ադրբեջանն այսօր ռազմական տեխնիկա է ձեռք բերում նաև ՆԱՏՕ-ի այլ անդամներից` Գերմանիայից ու Իտալիայից: Այնպես որ, Իսրայելը սոսկ այդ ընդարձակ ցանկում հերթական գործընկեր է: Սակայն նույնիսկ այս պարագայում երկու երկրների համագործակցությունը առանձնակի ուշադրություն է պահանջում:
Իսրայելի ու Ադրբեջանի ռազմական կապն առաջին անգամ հրապարակայնորեն հաստատվեց 2008 թվականին (չնայած, ըստ որոշ աղբյուրների, նրանց հարաբերությունները սկիզբ են առել դեռևս 1990-ականների սկզբներին): Այն ժամանակ Բաքուն հեշտ ու հանգիստ և առանց ավելորդ դիմադրության համաձայնագիր ստորագրեց Իսրայելի պաշտպանության նախարարության հետ, որը նրան թույլ էր տալիս նռնականետներ, զինամթերք, ռեակտիվ հրետանի ու կապի միջոցներ ձեռք բերել: Նույն ժամանակ Իսրայելի Կնեսեթում այդ երկրի իշխանության ներկայացուցիչները կուրծք էին ծեծում` հավատացնելով, թե «Իսրայելը երբեք զենք չի մատակարարի մի երկրի, եթե դա կարող է սպառնալ հարևան երկրների անվտանգությանը»: Շատ ու շատ դժվար պիտի լինի մտածել, թե Թել Ավիվում ոչինչ չէին լսել Լեռնային Ղարաբաղի մասին և չգիտեին, որ Հայաստանը Ադրբեջանի հետ գտնվում է պատերազմական վիճակում: Բայց նույնիսկ տեղեկացված լինելը չխանգարեց, որպեսզի կնքվեր հարյուրավոր միլիոն դոլարների չափով գործարքը, և Իսրայելից Ադրբեջան տեղափոխվեին Lynx համազարկային 122 մմ-անոց համակարգեր, «Սոլթամ» ընկերության արտադրության հաուբիցներ ու դրանց համար ռազմամթերք, հրթիռա-հրետանային համակարգեր, «Տադիրան» ընկերության կապի միջոցներ, մեծ հզորությամբ ու հեռահարությամբ օժտված «EXTRA» հրթիռներ և այլն, և այլն: Իսկ ընդամենը երկու ամիս առաջ տեղեկություն հրապարակվեց, որ իսրայելական Elbit Systems ընկերությունն արդիականացնելու է ադրբեջանական բանակի Т-72 տանկերը: Հիշենք նաև, որ այս տարվա սկզբներին մամուլում լրատվություն սպրդեց այն մասին, որ ադրբեջանական զինվորական պատվիրակությունը գաղտնի այցելել է Իսրայելի ռազմա-արդյունաբերական մի շարք ձեռնարկություններ ու բանակցել է երկրի ռազմական ապահովման կառույցների հետ:
Հազիվ թե գտնվի ավելի պերճախոս վկայությունն այն իրողությյան, որ Իսրայելն ակնհայտորեն փորձում է ներխուժել կովկասյան առանց այդ էլ անկայուն տարածաշրջան` իր ներկայությամբ մեծացնելով պատերազմի վերսկսման հնարավորությունը: Թել Ավիվի այս «դեպի հյուսիս» տեղաշարժերի մասին այսօր զանազան ենթադրություններ են արվում, որոնցից մեկի համաձայն էլ ադրբեջանա-իսրայելական հարաբերությունների ակտիվացումը կարող է պայմանավորված լինել հայ-թուրքական հարաբերություններում նշմարված փոփոխություններով, մի հանգամանք, որն անհետևանք չմնաց ու որոշակի լարվածություն հաղորդեց նաև թուրք-ադրբեջանական հարաբերություններին: Սակայն Իսրայելում նախընտրում են դա արդարացնել սոսկ Իրանից եկող վտանգներով: Հատկանշական է, որ Իսրայելի հետ ձայն ձայնի տված, Ադրբեջանը նույնպես սկսել է Իրանը դիտարկել որպես իր անվտանգության գլխավոր սպառնալիք: Այսպես շատ հարմար է, և ցանկացած դեպքում կարելի է Արևմուտքին բացատրել, թե հատկապես դրանով է պայմանավորված երկու երկրների համագործակցությունը, առավել ևս, որ վերջիններիս կապը լուրջ դժգոհություն է հարուցել Իրանի պաշտոնական օղակներում, և Թեհրանում բացահայտորեն ու խստությամբ դատապարտում են Ալիևի իսրայելական քաղաքականությունը: Միայն թե այնքան էլ հեշտ գործ չէ մախաթը պարկում պահել ու Հայաստանի փոխարեն մատնացույց անել Իրանին: Զենքի ու ռազմամթերքի այդ ահռելի պաշարը, որ կուտակվում է Բաքվում, գործադրման մեկ հասցե կարող է ունենալ, և դա Ղարաբաղն է: Տարօրինակ է միայն, որ, ի տարբերություն Իրանի, Երևանում ու Ստեփանակերտում շարունակում են համառ լռություն պահպանել, և այդ լռությունն այս պահին ոչ մի արդարացում չունի:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: