Tag Archives: երգ

Չարենցի և Խաչատրյանի «Նոր երգը»

9 Սպտ

Եղիշե Չարենցի և Արամ Խաչատրյանի ստեղծագործական համագործակցության ամենահայտնի դրսևորումը «Պեպո» կինոնկարի համար գրված «Ձկնորսի երգն» է, որը հետագայում լայն  ժողովրդականություն վայելեց և դարձավ երկու մեծ արվեստագետների կենսագրությունները կամրջող ամենավառ դրսևորումը: Սակայն քչերին է հայտնի, որ Չարենցի ու Խաչատրյանի ճանապարհները ևս մեկ անգամ էլ խաչվել են` վերստին ծնունդ տալով երգի:

Դեռևս 1928 թվականին Չարենցը գրել էր «Բալլադ գեղջկական» ստեղծագործությունը, որտեղ բանահյուսական տարրերի, ժողովրդական լեզվամտածողության և գեղարվեստական ոճավորման միջոցով արտահայտել էր այդ ժամանակաշրջանի տրամադրությունները: Եվ ահա տարիներ անց կոմպոզիտոր Խաչատրյանը որոշում է այդ ընդարձակ ստեղծագործության մի հատվածը վերածել երգի, ընդ որում իբրև անվանում է ընտրում չարենցյան բալլադի նախնական` «Նոր երգ» խորագիրը: Միանգամից նշենք, որ Արամ Խաչատրյանը երգի երաժշտության վերամշակման հեղինակն էր: Իսկ սկզբնաղբյուրի համար հիմք էր ծառայել հայտնի երգահան, խմբավար և մանկավարժ Միքայել Միրզոյանի կազմած «Նոր կենցաղային երգեր» ժողովածուում տեղ գտած մի ստեղծագործություն, որը հրատարակել էր Հայպետհրատը:

Չարենցի և Խաչատրյանի երգը առաջին անգամ հանդիսատեսին ներկայացվեց 1935 թվականին: Երգի համար ընտրվել էր Չարենցի բալլադի հետևյալ 18 տողերը.

— Սիրո՛ւն աղջիկ, ո՞ւմն ես սիրում աշխարհում
Սովետական էս մեր սիրուն աշխարհում:

— Քաղքից էկած էն տղին եմ ես սիրում,
Ճակատը բաց էն տղի՛ն եմ ես սիրում,
Աչքերը շող էն տղին եմ ես սիրում,
Մաշին քշող էն տղին եմ ես սիրում…

-Ընչի՛ համար դու չես սիրում էն տղին,
Բոյը սիրուն, բուսը սիրուն էն տղին,
Հոնքը կիտած, բեղը սրած էն տղին,
Գլխին սև-սև փափախ դրած էն տղին,
Մաուզերը կողքին կախած էն տղին,
Մեր հանդերից հեռու փախած էն տղին…

— Ընչի՛ սիրեմ բեղերը ցից էն տղին,
Հո՛ղը դնեմ սև ու անսիրտ էն տղին,
Ձեռքը տռուզ, խելքը տռուզ էն տղին,
Թալան տվող, լիրբ ու հարուստ էն տղին,
Մաուզերին ձեռքը դրած էն տղին,
Ըռանչպարի շիվան ու լաց էն տղին…

Շատ չանցած` Չարենցի խոսքերը թարգմանվեցին ռուսերեն: Ռուս բանաստեղծ ու թարգմանիչ Դմիտրի Ուսովը (1896-1943) գտավ  երաժշտության ու խոսքի համապատասխանության այն եզրը, որի միջոցով «Նոր երգը» կարող էր հնչել նաև օտար լեզվով: 1930-ականներին այս երգը նունպես լայն ճանաչում գտավ, իսկ դրա նոտաներն ու խոսքերը տպագրվեցին և տարածվեցին մշակութային ու կրթական հաստատություններում:

Հովիկ Չարխչյան

ԹԵ ԻՆՉՊԵՍ ԼԵԶՎԱԲԱՆԸ ԵՐԳ ԳՐԵՑ

28 Օգս
Դու անմեղ ես, քո աչքերն են մեղավոր,
Իմ հոգու հետ դու խաղում ես անդադրում,
Հույս ես վառում քո հայացքով ամեն օր.
Մեկ կանչում ես, մեկ էլ խաբում, մոլորում.
Դու անմեղ ես, քո աչքերն են մեղավոր։

Քչերին է հայտնի, որ այս սիրված երգի բառերի հեղինակը ճանաչված լեզվաբան, ակադեմիկոս Արարատ Ղարիբյանն է: Երիտասարդ տարիներին նա բանաստեղծական փորձեր էր անում, և դրանցից մեկին էլ վիճակված էր վերածվել երգի: Հետաքրքրական է, որ «Դու անմեղ ես» երգի երաժշտությունն էլ գրել է մասնագիտությամբ ինժեներ Հասմիկ Ենգիբարյանը:

«ԴԱՐԴՍ ԼԱՑԵՔ»

24 Օգս

Ավետիք Իսահակյանի «Դարդս լացեք» բանաստեղծության հիմքով գրված երգի երաժշտությունն այնքան մոտ է ժողովրդական ելկևէջներին, որ այն տարիներ շարունակ համարվում էր ժողովրդական: Մինչդեռ հեղինակը վաստակավոր ուսուցիչ Հմայակ Միքյանն է:

«Դարդս լացեք»-ի ծնունդն այսպիսի պատմություն ունի: Լինելով Շուշիի թեմական դպրոցի 6-րդ դասարանի սան, Միքյանը սիրահարվում է Սոս գյուղի բնակիչ Տեր- Բաղդասարյանի աղջկան՝ Փեփրոնեին: Սակայն կրթություն ստանալու նպատակով տղան մեկնում է Պետերբուրգ՝ Փեփրոնեից խոսք առնելով, որ նա կսպասի մինչև իր վերադարձը: Միքյանի մեկնումից հետո աղջկա հայրը պարտադրանքով նրան կնության է տալիս մեկ ուրիշին: Պատմում են, որ հարսանյաց արարողության պահին հանկարծ դրսից լսվում է «Դարդս լացեք» երգը:

Այս պատմության ավարտն ավելի տխուր է: Ամուսնությունից կարճ ժամանակ անց Փեփրոնեն ինքնասպան է լինում: Իսկ երգը բերնեներան անցնելով տարածվում է ժողովրդի մեջ՝ երկար ժամանակ անհայտ թողնելով իսկական հեղինակի անունը:

Ռումինական երգ

24 Օգս

Իր վրանի մեջ զինվորն էր քնում-

Քնում էր ժպտերես զինվորը,

Եվ լուսինը մտավ վրան ու ասաց.

— Սիրեցյալիդ հայացքն եմ ես:

Եվ զիվորը նրան ասաց.

— Ես սուր ունեմ:

Եվ զեփյուռը վրան մտավ ու ասաց.

— Ես քո մոր հառաչանքն եմ:

Եվ զինվորը ասաց նրան.

— Ես պատերազմ ունեմ:

Եվ գիշերը մտավ վրան ու ասաց.

— Ես մրմունջն եմ նրանց, ում սիրում ես:

Եվ զինվորը նրան ասաց.

— Ես դրոշ ունեմ:

Եվ գետը հոսեց վրանի մոտով ու ասաց.

— Ես կենարար ջուրն են:

Եվ զինվորը ասաց նրան.

— Ես արյուն ունեմ:

Եվ քունը վրան մտավ ու ասաց.

— Ես մարդկանց ցանկալի անդորրն եմ:

Եվ զինվորը նրան ասաց.

— Ես մահ ունեմ…

ԻՆՉ ԳՈՒՆԴ Է ՊՏՏՎՈՒՄ

28 Փտր

Վստահաբար շատերդ եք լսել «Крутится-вертится шар голубой, крутится-вертится над головой» երգը, բայց քչերին է հետաքրքրել, թե այդ ի՞նչ երկնագույն գունդ է, որ պտույտներ է տալիս գլխավերևում: Իսկ իրականությունն այն է, որ ոչ մի գունդ էլ չկա: Երգը ծնունդ է առել դեռևս 19-րդ դարում և դրա նախնական տարբերակում գրված էր ոչ թե «шар», այլ «шарф»: Բայց քանի որ մեղեդու արագ տեմպի հետ ֆ տառը դժվար էր արտասանվում, ժամանակի հետ այն աննկատ դուրս մղվեց:

755733_original

ԻՄ ԵՐԳԸ ԲՈՒՐՈՒՄ Է

3 Փտր

Երգեր կան, որոնք երբեք չես սիրելու: Գուցե և լավ երգեր, բայց դրանք քոնը չեն: Կհնչեն-կանցնեն ու ոչինչ չի մնա՝ ոչ թրթիռ, ոչ մեղեդու պատառիկ: Կլինի ձայնը ու հետո լռությունը: Ուրիշ ոչինչ: Կան երգեր էլ, որոնք արթնություն են բերում: Զվարթ ու տխուր, հարազատ ու քնքուշ: Կարևոր չէ: Նստած ես դու ինչ-որ տեղ կամ սպասում ես ինչ-որ մեկին և հանկարծ լսում ես երգը: Վազվզող աչքերդ կանգ են առնում, շունչդ պահում ես, որ երգը չխրտնի: Թաքուն նայում ես այնտեղ, որտեղից նա եկավ, հայացքդ սրում ես ու հանկարծ աշխարհը դառնում է ուրիշ, երգի պես թեթև, անմարմին: Դու էլ առաջվանը չես: Դու այնպիսին ես, ինչպես երգն է ուզում, որ լինես:
Բայց հազար-հազար հին ու նոր երգերի մեջ լինում է մեկը՝ քո երգը: Դու գտնում ես նրան հետո, երբ արդեն կրծքիդ տակ ջերմությունն է ապրում հիշողության տեսքով, երբ օրը անուն ունի, երբ ամեն անգամ քաղցր է վերապրումն ու սփոփանք է նրա մեջ թաթախվելը: Այնժամ դու հիշում ես երգը: Նա եղել էր այնտեղ, քո երազի պահին, նա երգել էր քո տաք գիշերների մեջ, նա բառեր էր տվել քո հույզերին՝ մնալով երգ:
Եվ կանցնի ժամանակը ու մի օր, բոլորովին պատահաբար ինչ-որ մեկը քեզ կհարցնի.
— Դու նկատե՞լ ես, որ այդ երգն իր բույրն ունի…
Ու դու կասես՝ ունի: Կասես՝ գիտեմ, որովհետև դա հենց այդպես է: Իմ երգը բուրում է…

Հովիկ Չարխչյան

تقسیمات-صوتی-صدای-انسان-600x330

«ՏԻՏԱՆԻԿԻ» ԵՐԳԸ

16 Հնվ

Հիշու՞մ եք «Տիտանիկի» երգը: Ի սկզբանե ֆիլմի համար որևէ երգ նախատեսված չի եղել: Ավելին, ռեժիսոր Ջեյմս Քեմերոնը ընդհանրապես դեմ է եղել դրա առկայությանը` ասելով, որ անհրաժեշտություն չկա: Բայց կոմպոզիտոր Ջեյմս Հորները գրում է «My Heart Will Go On» ստեղծագործությունը և պնդում, որ այն անպայման պիտի հնչի ֆիլմում: Քեմերոնը կտրականապես դեմ է, սակայն կոմպոզիտորի սիրտը չկոտրելու համար համաձայնում է լսել: Հրավիրում են Սելին Դիոնին: Սա իր հերթին բոլորովին չի հավանում երգը, և նրան մի կերպ համոզում են գոնե մեկ ձայնագրություն կատարել: Հենց այդ ձայնագրությունն էլ ներկայացնում են ռեժիսորին: Քեմերոնը ոչ միայն հիանում է երգով, այլև անմիջապես հրահանգում է այն դարձնել ֆիլմի կարևոր բաղադրիչը: Ընդ որում, նույնիսկ թույլ չի տալիս երկրորդ անգամ ձայնագրել երգչուհուն: Եվ հենց այդ փորձնական կատարումն էլ այսօր մենք լսում ենք էկրաններից: Ինչպես ասում են, երգերն էլ իրենց ճակատագիրը կարող են ունենալ:

636487483185768541-AP-THEATER-TITANIC-64392358

Լույսը հեռու

17 Հլս

Արգինա Հարությունյան- «Լույսը հեռու»: Խոսքերի հեղինակ՝ Հովիկ Չարխչյան:

ԲԵՐԹՈԼԴ ԲՐԵԽԹ

9 Ապր

ԳՐՈՒՇԵԻ ԵՐԳԸ

Դու կռիվ գնա հանգիստ ու անհոգ,
Ես քեզ, իմ զինվոր, կսպասեմ անքուն:
Կռիվն արյուն է, կռիվն` անողոք,
Քանի-քանիսը էլ չեն դառնա տուն:
Երբ էլ որ դու գաս, քոնն եմ, իմ միակ,
Գարուն թե ձմեռ, ախ, բոլոր տարին
Ես քեզ կսպասեմ մեր ծփենու տակ,
Կմնամ, թե գա զինվորն էլ վերջին:

Ու երբ դու կռվից տուն դառնաս կրկին,
Շեմքիս չես տեսնի օտար ոտնաման,
Դատարկ կգտնես բարձդ իմ կողքին,
Շուրթերս` անեղծ, իմ սրտի նման:

Երբ վերադառնաս, զինվոր իմ, կասես.
— Ամեն ինչ նույնն է ու առաջվա պես…

Թարգմ. Ս. Հովհաննիսյան

ԵՐԳԸ

7 Մրտ

Իսկ լսե՞լ եք այսպիսի պատմություն: Մի օր հանճարեղ երաժիշտը մի հանճարեղ երգ գրեց: Մարդիկ լսեցին ու չհավանեցին: Հանճարեղ երաժիշտը երկրորդ երգը հորինեց: Բոլորը կրկին դժգոհ մնացին: Երաժիշտը հորինեց երրորդը, չորրորդը, էլ ավելի լավն ու հանճարեղը: Դարձյալ դժգոհ էին մարդիկ: Եվ հուսահատված երաժիշտն իր վհատության ժամին թղթին հանձնեց մի երգ, որն ամենևին էլ լավը չէր, իսկ եթե անկեղծ լինենք, պարզապես խոտան էր: Ամբոխը ցնծությամբ ընդունեց նոր երգը, և օրեր շարունակ ամենքի շուրթերին այդ մեղեդին էր: Եվ հասկացավ հանճարեղ երաժիշտը, որ հանճարեղ լինել բոլորն էլ կարող են: Շատ ավելի դժվարը հանճարեղ չլինելն է:

Հովիկ Չարխչյան

ԾԱՂԿԱԹԵՐԹԵՐ

4 Փտր

Ծաղկաթերթերը ընկել են վաղուց զգեստների պես`
Լույսին պարզելով մերկ ստինքները մանկասեր ծառի:
Սե՜ր իմ, շուտ եկար, բայց աղաչում եմ` արդեն չշտապես,
Թող հագնվելդ հորովելի պես մի քիչ երկարի:

Ես կախաղանն եմ սիրում ի ծնե քնքուշ հիացքի,-
Տաք թուլությունը թող երկարորեն բռնանա վրաս:
Գեղեցկությունդ երկնային դեղ է սրտի ու աչքի,-
Ա՜խ, գոնե այսօր թող ուշ այցելի հուշը դեռահաս…

Սե՜ր իմ, դու գիտես, որ ոչինչ այստեղ չի մնում կիսատ,-
Ժամը չի կանգնի, թեկուզ մանյակով թևերը կապես:
Նվաճված երկինքն, ինչքան էլ մոտիկ, անորոշ է շատ,
Քանզի չգիտես` դու գրավե՞լ ես նրան իսկապես…

Մեր ամենամեծ տառապյալն էլի Սերն է վշտափեշ,
Ինչի՜ ձև ու համ նա չի ընդունել բյուր ու մի տարի:
Սե՜ր իմ, դու կերթաս, բայց աղերսու՜մ եմ` հիմա չշտապես.
Թող հագնվելդ պատարագի պես մի քիչ երկարի…

 

ՄՀԵՐ ԲԵԺԱՆՅԱՆ

%d bloggers like this: