Tag Archives: եկեղեցի

Շատ լավ է, որ հայ հոգևորականները նկատել են եկած հյուրի և իրենց տարբերությունը. Հովիկ Չարխչյան

6 Հլս

NewsBook-ի զրուցակիցն է գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը:
— Պարոն Չարխչյան, օրերս Հայաստանում էր Հռոմի Ֆրանցիսկոս պապը, ով հայ հասարակությանը զարմացրեց իր համեստ կեցվածքով: Այսօր մեր հոգևոր բարձրաստիճան հայրերը նման համեստություն չունեն: Ի՞նչ եք կարծում՝ այցից հետո մեզ մոտ որոշակի փոփոխություն կլինի՝ հաշվի առնելով այն, որ տեսանելի էր՝ ժողովրդի համար Հռոմի պապի կերպարն ավելի ընդունելի էր:

— Հռոմի պապը բավականին խելացի մարդ է, և նա ոչ միայն պարզապես իր համեստ կեցվածքն, իր էությունն ու ապրելակերպը ցույց տվեց, այլ մեսիջներ հաղորդեց: Նա այնքան խելացի է, որ նրա ցանկացած արարքի մեջ որոշակի հաղորդագրություն պետք է տեսնեն բոլոր նրանք, ովքեր ապրում են այլ արժեքներով ու չափանիշներով: Պատահական չէ, որ Հռոմի պապը հատկապես Հայաստանում այդպիսի կեցվածքով հանդես եկավ, որովհետև, եթե մենք հետևում ենք Հռոմի պապի` այլ երկրներ կատարած այցերը, ապա կտեսնենք, որ շատ տեղերում նա խիստ ընդգծված համեստություն չի ունեցել: Հայաստանում այս ամենը խիստ նպատակային էր, և դեռ չեմ խոսում նրա ելույթներում հնչած որոշ դիտողությունների մասին, որոնք կոդավորված մեսիջներ էին: Կարծում եմ՝ նա մինչև ՀՀ տեղափոխվելը բավականին տեղեկացված է եղել մեր երկրում տիրող բարքերի, հատկապես հոգևորականության շրջանում ու իշխող շքեղ ապրելակերպի մասին: Ժողովուրդը, որը որոշ դեպքերում գուցե հակում ունի իրավիճակը ծայրահեղացնելու և խստացնելու, ամեն դեպքում Հռոմի պապի այցին շատ ճիշտ գնահատական տվեց և հասկացավ այն, ինչ նրան մատուցվեց: Մեր իշխանավորներն ու հոգևորականները պետք է հասկանան, որ մարդու հարստությունը նրա ունեցվածքի մեջ չէ, այլ նրա էության մեջ է, իսկ խելացի, հարուստ մարդիկ երբեք ցուցամոլությամբ աչքի չեն ընկնում: Հռոմի պապի այցը մեզ համար բարոյականության մեծ դաս էր, և մենք ևս մեկ անգամ համոզվեցինք, թե հանրության մեջ սոցիալական խզվածքը որքան խորն է, մարդկային նկարագիրների մեջ ճեղքվածքը որքան խորն է և վաղուց ժամանակն է մտածել հարթեցման մասին, որպեսզի լինի այնպիսի հասարակություն, որտեղ կգնահատվի աշխատող մարդը, ոչ թե գրպանի պարունակությունը:

— Խոսեցիք Հռոմի պապի կեցվածքի ու ելույթների մեսիջների մասին: Ի՞նչ մեսիջների մասին է խոսքը:

— Հռոմի պապն անընդհատ շեշտադրումներ էր անում այն հանգամանքի վրա, որ մենք բիբլիական ազգ ենք, որ մեզնից է ծնունդ առել քրիստոնեությունը, որ մենք քրիստոնեության համար կղզյակ ենք: Այս ամենը նշանակում է, և նա շեշտում էր, որ մենք նաև պարտավոր ենք լինենք քրիստոնեական արժեքների պահպանողները: Պապը նշում էր, որ եթե մենք մեզ համարում ենք այս իմաստով եզակի, ուրեմն՝ պետք է բարի լինենք և եզակի լինենք նաև մյուս առումներով և չի կարելի միայն հղում անել պատմական փաստերին: Այս իմաստով մերոնք պետք է հասկանային, թե ինչո՞ւ էր միշտ նույն բանը թիրախավորվում: Մյուս կողմից, երբ Հռոմի պապը խոսում էր Ցեղասպանության մասին, նա մեզ զոհի կարգավիճակում չէր տեսնում, նա չէր ուզում, որ մենք հիվանդանանք այդ ախտով, թե մենք կոտորված և ջարդված ենք: Հռոմի պապը շեշտելով ասում էր, որ տեսեք` դուք այդքան զրկանք կրած ժողովուրդ եք, բայց այդ տառապանքը պետք է Ձեզ կոփած լինի, եթե դուք հաղթահարել եք նման փորձություններն, ապա բարի եղեք լինել տեր ձեր կրած տառապանքին, այսինքն՝ այնքան լավը լինեք, որ ձեր լավ հատկանիշները հատուցում լինի ձեր կրած զրկանքներին:

— Հռոմի պապի այցելության օրերին և դրանից առաջ էլ, անգամ սոցիալական ցանցերն էին ողողված Հռոմի պապի արտահայտած մտքերով: Ցիտում էին նույնիսկ քարոզից խոսքեր: Արդյո՞ք կգա մի ժամանակ, երբ հայ հասարակությունը կցիտի իր հոգևորականի խոսքերը:

— Ես հավատում եմ, որ կգան այդ ժամանակները, քանի որ մեր պատմության մեջ նման բան եղել է: Մենք իսկապես ունեցել են մեծ հոգևորականներ՝ Խրիմյան Հայրիկ, Վազգեն Առաջին և այլոք, որոնք մեր համար հոգևոր առաջնորդներ են եղել, իսկ նրանց խոսքը մեզ համար իրոք արժեքավոր էր: Մարդիկ իրենց վերաբերմունքով ապացուցեցին և հայտարարեցին, որ բավական է և իրենց պետք է ասել ոչ միայն խելացի խոսք, այլ նաև անկեղծ խոսք: Մեր հոգևորականությունը գուցե իր ելույթներում վեհ բաների մասին է խոսում, բաց նրանց խոսքերը չեն ցիտվում ու տարածվում, քանի որ մարդիկ կարիք ունեն երկխոսության այնպիսի մեկի հետ, ով իրենց հետ անկեղծ է մինչև վերջ, ով իրենց հետ դառը ճշմարտությունների մասին կխոսի: Այս իմաստով, այո, մեր հոգևորականները կարիք ունենք իրենց ասելիքը վերաձևակերպելու և համապատասխանեցնելու իրենց էությանը, քանի որ նախ պետք է փոխել էությունը, հետո նոր բառերի դասավորությունը: Բառերի թիկունքում անպայման պետք է կանգնած լինեն արարքները և այն արարքները, որոնք գնահատավում են:

— Տեսակետ կա, որ մեր Հայ Առաքելական եկեղեցում նույնպես կան իսկապես հարգանքի արժանի հոգևորականներ, սակայն ընդհանուր համակարգն այնպիսին է, որ մենք նրանց չենք ճանաչում, քանի որ կտրված է եկեղեցի-հասարակություն կապը: Այսօր ոչ թե ցանկանում ենք հարգել այս կամ այն հոգևորականին, այլ պարտավոր ենք հարգել:

— Իսկապես կան հարգանքի արժանի հոգևորականներ, և ես գնահատում եմ նրանց գործունեությունը: Ամբողջ խնդիրն այն է, որ մենք՝ իբրև հոգևոր հոտի անդամներ, եկեղեցին գնահատում ենք իր ամբողջության մեջ, որովհետև մարդուն դու կարող ես անհատապես արժևորել, բայց դու նրան պետք է դիտարկես այն համակարգի մեջ, որում գործում է: Նույնն իշխանության մեջ է, քանի որ իշխանության մեջ կան ազնիվ չինովնիկներ, բայց երբ իշխանական ամբողջ համակարգն աղճատված վիճակում է գտնվում, մեր վերաբերմունքն էլ անուղղակի տարածվում է մյուսների վրա: Պարկեշտ հոգևորականները ներսում կարող են ինչ-որ բան փոխել, եթե ունենան ժողովրդի մեծ աջակցությունը: Բացի դա, մենք մեր եկեղեցուն վերաբերում ենք որպես մեր մշակույթի ու հազարամյա պատմության անբաժանելի ներկայացուցիչ և մեր կապը եկեղեցու հետ կապված է ժամանակային ու տարածական ժառանագությամբ: Մենք մի կողմից սիրում, հարգում և գնահատում ենք մեր եկեղեցին, իսկ մյուս կողմից՝ շատ խիստ պահանջներ ենք ներկայացնում, որովհետև ուզում ենք, որ այն, ինչ որ մերն է, լինի լավագույնը: Սրա մեջ որևէ վատ բան չկա, թեև մեր հոգևորականները շատ են նեղվում իրենց հասցեին հնչող քննադատություններից՝ մոռանալով, որ իրենք այդ հազարամյա մշակույթի կրողներն են և իրենք պարտավոր են ոչ թե լավը լինելու, այլ շատ լավը լինելու, քանի որ իրենց թիկունքում գտնվող պատմական ժառանգությունը դա է թելադրում: Հոգևորականներին պետք է հասկացնել, որ իրենց կրած համազգեստի տակ ահռելի մշակույթ է թաքնված, ուրեմն՝ նրանք պետք է բարի լինեն պատվով կրել այդ համազգեստը, բարի լինեն հոգևոր տաճարը պահեն մաքուր ու ազնիվ, իսկ եթե ի վիճակի չեն, ապա գնան, այլ բանով զբաղվեն: Հռոմի պապի այցը մենք իդեալականացրեցինք, քանի որ կարիք ունենք անկեղծ մարդկանց հետ շփման:

— Հռոմի պապի այցելությունից հետո որոշ քահանաներ հարցազրույցներ տվեցին, որոնցում Ձեր ասած առողջ քննադատություն ընդունելը չերևաց: Հակառակը` նրանք հայ հասարակությանն օտարամոլ անվանեցին: Փաստացի մեր եկեղեցին առողջ քննդատություն ընդունելու և հասարակություն-եկեղեցի կապն ամրապնդելու փոխարեն, մեզ օտարամոլ է անվանում:

— Միանշանակ պետք է ասեմ, որ որևէ օտարամոլության մասին խոսք լինել չի կարող, թեպետ, շատ լավ է, որ իրենք այդպես են արձագանքել, քանի որ դա նշանակում է, որ նկատել են եկած հյուրի և իրենց տարբերությունը: Հասկացան, թե ինչպես է պատահում, որ ժողովուրդը հոգևորականին կարող է ընդունել, իսկ մի այլ հոգևորականից երես թեքել, այսինքն՝ մատը դրվել է ցավոտ վերքի վրա և այդ ցավը նրանց ստիպել է խոսել ու բարձրաձայնել այդ երևույթի մասին, սակայն վստահ եմ, որ հոգևորականները իրենց ներսում հետևություններ արել են: Պարզ է, որ օտարամոլության մասին խոսք չկա, ի՞նչ է` մենք բոլոր դրսից եկած հոգևորականին ընդունելու ենք, բնականաբար, ոչ: Նույն բանը ժամանակին կար գրական միջավայրում, երբ դրսից գրող էր գալիս ու մեր մոտ ջերմ ընդունում էին, հայ գրողները սկսում էին խանդով վերաբերվել: Մենք պատասխանում էինք, որ դուք էլ լավ գրեք ու ձեզ էլ լավ կընդունեն, ո՞վ է մեղավոր: Մեր երկիր շատ օտար մարդիկ են գալիս ու գնում, մեծ ու փոքր մարդիկ են լինում, հակառակը որոշ հյուրերի համար մենք մեր երկիրը փակում ենք: Մեր հոգևորականները պետք է տեսնեին, որ մենք շատ դառը խոսքեր ասացին ու մեր երկրի դռները փակեցին ուրիշ հայ հոգևորականի առաջ՝ Պոլսո Հայոց Պատրիարքարանի փոխանորդ Արամ արքեպիսկոպոս Աթեշյանի ու սրանից էլ պետք է հետևություններ անեին: Եթե զուգահեռներ անցկացնեն, ապա հետաքրքիր եզրահանգման կգան:

— Կարո՞ղ ենք փաստել, որ հայ հասարակությունը հեռացել է ոչ թե հավատքից կամ Հայ Առաքելական եկեղեցուց, այլ պարզապես ցանկանում է տեսել այլ եկեղեցի ու հոգևորական:

— Հայերը չեն հեռացել ու նույնիսկ Հռոմի պապը շեշտեց, որ մենք երբեք կրոնին չենք վերաբերվել որպես մի հագուստի, որը կարող են հանել ու հագնել: Մեր ներսում, մեր արյան բաղադրության մեջ շատ խորը նստած է հարգանքը եկեղեցու ու հավատցյալների նկատմամբ: Այստեղ մենք պարզապես խոսում ենք արժեքների վերաիմաստավորման վերաբերյալ մեր տեսակետի մասին, ու մենք ասում ենք, որ բարի եղեք արժանի լինել նրան, ինչը ձեզ է վստահվել երկրի ու երկնքի կողմից: Եթե արժանի չեք, ապա միշտ մեր կողմից արժանանալու են հանդիմանանքի: Իզուր են մեր հոգևորականները հիվանդագին ընդունում հայ հասարակության քննադատությունը, նրանք հակառակը, գոնե, պատճառների մասին պետք է մտածեն, թե ինչո՞ւ մի ժողովուրդ, որ մեծ հարգանք ուներ և ունի եկեղեցու նկատմամբ, սկսել է դժգոհել իր հոգևորականներից: Թող գնան ու հատիկ-հատիկ շարեն իրենց հոգևորականներին և հասկանան, թե ինչպիսի՞ կենցաղով, առօրյայով ու բարքով են ապրում, արդյո՞ք նրանց ապրելակերպը համապատասխան է այն արժեքներին, որ նրանք քարոզում են եկեղեցում:

Հարցազրույցը՝ Անի Արամիh

ՈՐՄՆԱՆԿԱՐՆԵՐԸ ԽԱՆԳԱՐՈՒՄ ԷԻՆ

30 Ապր

1930-ականներին շատ հուշարձանների թվում որոշվեց քանդել նաև Երևանի Պողոս-Պետրոս հնագույն եկեղեցին: Եկեղեցու հետ մեկտեղ վտանգվեցին այդ սրբավայրի բացառիկ որմնանկարները: Սկզբնական շրջանում մասնագետներին հաջողվեց դրանք շերտ առ շերտ առանձնացնել ու տեղադրել փայտե ծածկերի մեջ: Իսկ հետո այդ արկղատիպ պատսպարանը երկար ժամանակ մնում էր բակում և խանգարում էր շինարարներին: Ահա այդ օրերին էլ գրվեց հետևյալ բովանդակությամբ նամակը.

«Ժողկոմխորհի նախագահ ընկեր Ա. Փիրուզյանին
«Մոսկվա» կինոթատրոնի շինարարությունն ավարտելու համար տրամադրվել է 140,0 հազ. ռուբլի: Այս գումարի մեջ մտնում են Ալավերդյան փողոցի երկայնքով ցանկապատումն ու բակի բարեկարգումը, ասֆալտապատումը: Նախապատրաստական աշխատանքներն արդեն սկսված են, բայց բարեհաջող ավարտին խանգարում են Պողոս-Պետրոս եկեղեցու քանդված մնացորդները, երկու տախտակապատ սյուները: Այդ սյուների երեսկողմին նկարված են որմնանկարներ, իբր դրանք շատ հին են, բայց դրանք եկեղեցին քանդելիս բրիչով կոտրատվել են:
Այնքանով, որքանով դրանց պատմական արժեքը խիստ կասկածելի է և դրանք թույլ չեն տալիս համապատասխանաբար ձևավորել բակը, խնդրում ենք ձեր թույլտվությունը դրանք քանդելու համար:
Հայկինոյի կառավարիչ՝ Մարկոսյան
Ինժեներ՝ Շահնազարյան»:

Որմնանկարները փրկելու համար Մարտիրոս Սարյանը, Փանոս Թերլեմեզյանը, Գարեգին Լևոնյանը, այլ մշակութային գործիչներ փորձեցին էլի ինչ-որ քայլեր ձեռնարկել, սակայն նրանց քիչ բան հաջողվեց: Այսօր Պատմության թանգարանում այդ որմնանկարներից ընդամենը փոքրիկ բեկորներ են պահպանվում:27489

Սգո սերվիսը գործի է անցել

13 Հնվ

Թբիլիսիի կենտրոնում գտնվող հայկական Սուրբ Նշան եկեղեցին հրդեհվել ու փլուզվել է: Իսկ ինչու՞ պիտի չփլուզվեր Սուրբ Նշանը: Այդ ի՞նչ հրաշքով նա պիտի մնար կանգուն ու անխաթար: Երբ մահամերձին թողնում են լքված և անօգնական, հետո կարիք չկա զարմանալ ու վշտանալ, որ նա մեռավ: Փոխարենը կարելի է հոգալ հավուր պատշաճի սգահանդեսների, հիշատակի սրտաճմլիկ խոսքերի ու կյանքի դաժան օրենքները դատապարտող եզրահանգումների մասին: Կարելի է նաև կարծիքներ փոխանակել դեպքերի ընթացքի, շարժառիթների և մեղավորներին գտնելու հարցերի շուրջ, ինչն էլ այսօր բարեխղճորեն արվում է:
Օրինակ, ասվում է, որ եկեղեցուն հարող տարածքում բնակվող քաղաքացիներին հայտնի չէ հրդեհի պատճառը: Նրանք միայն նշում են, որ Սուրբ Նշանում հաճախ կարելի է տեսնել անօթևանների, հարբեցողների և թմրամոլների բազմություն: Վարկածներից մեկի համաձայն` հավանական է, որ հենց դրանք էլ իրենց հերթական «խրախճանքից» հետո չեն հանգցրել վառած խարույկը, չմարած ծխախոտ են գցել, ինչի հետևանքով էլ բռնկվել է հրդեհը: Շատ հարմար վարկած է, այնպես չէ՞: Իսկ կրակից հետո դեպքի վայր են հասնում վրացի փառապանծ հրշեջ-փրկարարները, հրդեհը փրփուրի փոխարեն մարում են սովորական ջրով և, խնդրեմ, արդյունքում՝ փլվում է տաճարի հարավարևելյան սյունը, հետևաբար՝ նաև գմբեթը: Գործն արված է, կարելի է հանգիստ հեռանալ:
Կասեք՝ պատահականություն է: Չեն լինում այդպիսի պատահականություններ: Ինչու՞: Որովհետև չեն լինում այդպիսի պատահականություններ: Կարիք կա՞ հիշեցնել, որ այս նույն Սբ. Նշան եկեղեցում մի հրդեհ էլ բռնկվել է 2002 թվականին, իսկ երկրորդ անգամ… ընդամենը դեպքից 10 օր առաջ: Գուցե նաև հիշենք, թե ինչպես փլուզվեց Շամխորեցոց Կարմիր Ավետարան եկեղեցին: Կամ հիշեցնենք, որ 2009 թվականի նոյեմբերի 19-ի լուսաբացին Թբիլիսիում փլուզվեց 1356 թվականին կառուցված Մուղնու Սուրբ Գևորգը: Այս ցանկը կարելի է երկար թվարկել: Իսկ այն մասին, որ նշված կառույցները գտնվում էին ահավոր վիճակում, բազմիցս էր ահազանգվել Վրաստանի իշխանություններին: Պատասխան եղա՞վ:
Իհարկե եղավ: Անցյալ տարվա հունիսին՝ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի Վրաստան կատարած հովվապետական այցի ընթացքում Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլիի և Վրաստանի Կաթողիկոս-Պատրիարք Իլյա Բ-ի հետ տեղի ունեցած հանդիպմանը հայկական կողմին հավաստիացումներ արվեցին, որ փլուզված և փլուզման վտանգի ենթակա հայկական եկեղեցիների նկատմամբ պատշաճ խնամք և հոգատարություն կդրսևորվի: Ու դրսևորեցին: Վկան՝ վերջին դեպքը՝ Սուրբ Նշանը:
Սակայն վերադառնանք մերոնց: Պատահածի մասին լուրն առնելուն պես (դեպքից 2 օր անց) Հայաստանի մշակույթի նախարարությունը Թբիլիսի գործուղեց գնահատող հանձնաժողով՝ Մշակութային պատմական հուշարձանների պահպանության ընկերության նախագահ Սերժիկ Առաքելյանի գլխավորությամբ: Նրանք պիտի տեղում պարզեն մանրամասները, ուսումնասիրեն դրանք և վրացական կողմի հետ քննարկեն համատեղ միջոցառումները: Ուզում եմ հարցնել՝ իսկ հնարավոր չէ՞ր այդ խմբին ավելի շուտ Վրաստան գործուղել: Բայց չեմ հարցնի: Ես էլ մյուսների պես ականջ կդնեմ, թե ինչպես են մասնագետներն ասում, որ եկեղեցու հրդեհն ու փլուզումը Վրաստանի իշխանությունների նպատակադրված քաղաքականության արդյունք է: Ես էլ մյուսների օրինակով հավանություն կտամ Երևանի Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու հոգևոր հովիվ Տեր Շմավոն քահանա Ղևոնդյանի խոսքերին, ով ասում է. «Վրացական կողմը դա հատուկ է արել, նույն ձեռագիրն է, ինչ որ Քուռի ափին գտնվող հայկական եկեղեցու հետ եղավ. այն հրդեհվեց ու հետո վերականգնվեց վրացական ոճով: Այս դեպքը ևս միտումնավոր է եղել: Ինչպե՞ս կարող էր քարե շինությունը հրդեհվել: Հայաստանի եկեղեցիներում, որ այդքան մոմ է վառվում, հրդեհ չեղավ, իսկ Սուրբ Նշան եկեղեցում այդ ինչը՞ հանկարծ հրդեհվեց»:
Մեր հոգևոր հայրերի սրտացավության հարցում մեկ անգամ չէ, որ համոզվել ենք: Հիմա էլ Էջմիածնում հավաքվեցին Գերագույն հոգևոր խորհրդի անդամները, ժողով արեցին, որի ընթացքում քննության առնվեց Թբիլիսիի Սուրբ Նշան հայկական եկեղեցու փլուզման խնդիրը: Ժողովում Գերագույն հոգևոր խորհուրդն ընդունեց հետևյալ հայտարարությունը, ուր մասնավորապես ասված էր. «Գերագույն հոգևոր խորհուրդը կոչ է ուղղում Վրաստանի իշխանություններին` անհապաղ քայլեր ձեռնարկել՝ փրկելու կործանումից Սբ. Նշան հայկական եկեղեցին, հետամուտ լինել Վրաստանի մշակութային ժառանգության մաս կազմող հայկական սրբավայրերի պահպանությանն ու խնամքին և ընդառաջ Վիրահայոց թեմի խնդրանքին` վիրահայությանը վերադարձնել պահանջված հայկական եկեղեցիները»:
Այս անգամ էլ ցանկություն կա մի բան հարցնելու, բայց չեմ հարցնի: Պետք չէ ընդունված ծեսն ընդհատել անպատեհ հարցերով: Սգո սերվիսն իր աշխատանքն է անում: Հարգել է պետք նրանց մասնագիտական գործունեությունը:
Իսկ այդ ընթացքում Վիրահայոց թեմի առաջնորդ Վազգեն եպիսկոպոս Միրզախանյանը խոստացավ, որ իրենք դիմելու են Վրաստանի կառավարությանը՝ բոլոր հայկական տաճարները թեմին վերադարձնելու խնդրանքով, ինչից հետո Վրաստանի հայ համայնքի ներկայացուցիչների պատվիրակության հետ այցելեց Վրաց կաթողիկոս-պատրիարք Իլյա Բ-ին: Սա էլ իր դուռը եկած հայերին խոստացավ, թե իր միջամտությունը կբերի բարձրացված հարցի լուծման առնչությամբ: Պատրիարքարանում նաև ասել էին, թե անչափ մտահոգված են տեղի ունեցածի համար և հույս էին հայտնել, որ կանեն ամեն բան, որպեսզի կանխվի եկեղեցու հետագա փլուզումը և իշխանությունների կողմից ձեռնարկվեն միջոցներ տաճարի ամրացման համար: Կարելի է պատկերացնել, թե որքան էր մտահոգ վրաց պատրիարքը, ինչպես էր գիշերներն անհանգստությունից շուռումուռ գալիս և նրա բոլոր խոհերն ու հույզերը պտույտներ էին գործում հայկական տաճարների շուրջ…
Լսեցինք նաև, որ Ռուսաստանում գործող «Ջավախքի սփյուռք» հասարակական կազմակերպությունը հայտարարություն է տարածել Թբիլիսիի Սուրբ Նշանի փլուզման առնչությամբ ու տեղեկացրել, որ այն բանից հետո, երբ Սուրբ Նշան եկեղեցին կփոխանցվի Վիրահայոց թեմին, իրենք պատրաստ են հոգալ եկեղեցու վերականգնման աշխատանքների համար անհրաժեշտ բոլոր ֆինանսական ծախսերը:
Մի հարց էլ ռուսաստանցի ջավախահայերի համար ունեմ: Բայց դարձյալ կլռեմ:
Սակայն, ինչ կուզեք՝ ասեք, ամենահետաքրքիրը Վրաստանի արտակարգ իրավիճակների ծառայության ղեկավար Թեմուր Գիորգաձեն էր, ով ոչ ավել, ոչ պակաս՝ «իրականությանը չհամապատասխանող» անվանեց փլուզման մասին տեղեկատվությունը և նշեց, թե եկեղեցում այրվել էր աղբը, հրշեջները ժամանել են հինգ րոպեի ընթացքում, տեղայնացրել և մարել են կրակը, սակայն որևէ փլուզում չի եղել: Ի դեպ, սա հենց այն Գիորգաձեն է, որի գերբնական հնարավորությունների մասին Սահակաշվիլին լեգենդներ էր պատմում հայերին և պնդում, թե այս մարդն ի վիճակի է հաշված րոպեների ընթացքում չեզոքացնել համաշխարհային ծավալների կատակլիզմներ: Սակայն միայն այն դեպքերում, եթե դրանք «համապատասխանում են իրականությանը»: Իսկ չհամապատասխանելու դեպքում թիվ 1 փրկարարն անելիք չունի ճիշտ այնպես, ինչպես ողջ Վրաստանի իշխանությունը, ինչպես մերոնք, որ սովոր են հետին ամսաթվով հոխորտանքներ տեղալ, ինչպես նրանք, ովքեր կառուցման համար փող են տալիս միայն ավերվելուց հետո, նրանք, ովքեր մասնագետ են ուղարկում, երբ բանը բանից անցել է, նրանք, ովքեր միշտ վերջինն են գործի մեջ և առաջինը, եթե սգալ է պետք:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Եկեղեցին ահաբեկում է և դիմում շանտաժի

28 Հկտ

Հայ Առաքելական եկեղեցուն հողի հարկի ու գույքահարկի արտոնություններ տալու վերաբերյալ օրինագիծը նախ խորհրդարանում բուռն քննարկումների առիթ դարձավ, իսկ այնուհետև իր արձագանքը գտավ ԱԺ-ի պատերից դուրս: Սովորաբար մեր եկեղեցու հանդեպ հանրությունն ավելի մեծահոգի և ներողամիտ է գտնվում: Բայց ներկայիս տրամադրությունները վկայում են այն մասին, որ այդ վերաբերմունքը կարող է ինչ-որ պահի դառնալ գեղեցիկ հիշողություն: Ինչպես ասում են, համբերությունն էլ իր սահմաններն ունի:
Իսկ խնդրի էությունն այսպիսին է: Կառավարությունը խորհրդարանին առաջարկում է հավանություն տալ նախագծերին, որոնց համաձայն գույքահարկից ազատվում են եկեղեցուն սեփականության իրավունքով պատկանող, հուշարձանի կարգավիճակ չունեցող եկեղեցիները, հոգևոր, մշակութային, կրթադաստիարակչական, եկեղեցական ու ծիսական պարագաների արտադրության և իրացման համար օգտագործվող շենքերն ու շինություները, որոնց ցանկը սահմանել է գործադիրը: Ավելի ուշ այն տպավորությունը ստեղծվեց, որ ցանկն իրականում կազմվել էր Էջմիածնում և հետո միայն հասել մայրաքաղաք, իսկ վերոհիշյալ փաստաթղթում նշվել են 459 հուշարձան, ինչպես նաև 286 կառույցի անուն: Ցանկի ընթերցումն առաջին իսկ պահին զարմանք պիտի պատճառի այնտեղ ներգրավված «տեսականու» բազմազանությամբ: Ցուցակում, մասնավորապես, խոսվում է հետևյալ թվով սուբյեկտների մասին` հողատարածք` 20 հատ, հողամաս` 45 հատ, բնակարան` 35, դպրոց և մանկապարտեզ՝ 10, առանձնատուն և վիլլա` 4, ճաշարան` 4, արոտ, արոտավայր` 4, վարելահող` 4, խանութ-տաղավարներ՝ 3, կինոթատրոն` 2, արտադրամաս` 4, ֆուտբոլի մարզադաշտ` շրջակա կառույցներով` 11, արհեստական լիճ ու լճի տակ գտնվող մառան` 2, ատամնաբուժարան, ջրավազան, հասարակական զուգարաններ, ավտոկանգառ և այսպես շարունակ: Կարծես խոսքը ոչ թե եկեղեցու, այլ մի փոքրիկ ինքնիշխան պետության մասին է և այդ պետությունը հաճում է այսուհետ ապրել արտոնյալ պայմաններում: Պատասխանելով այն հարցին, թե որտեղի՞ց Մայր Աթոռին այդքան գույք, Էջմիածնի ներկայացուցիչը բացատրել էր, որ դրանք ձեռք են բերվել բարերարների տրամադրած միջոցներով:
Սակայն սա դեռ բոլորը չէ: Եկեղեցին ցանկանում է, որպեսզի արտոնություններ սահմանվեն նաև հողի հարկի մասով: Ու թեև կառավարությունը պարզաբանել է, որ եկեղեցուն պատկանող շենքերի ու շինությունների, ինչպես նաև դրանց սպասարկման և օգտագործման համար անհրաժեշտ հողամասերի նկատմամբ գույքահարկի և հողի հարկի հաշվառում և փաստացի գանձում չեն իրականացվել, ուստի համայնքների բյուջեներում եկամուտների նվազեցում չի առաջանա, սակայն սա ոչ բոլորին համոզիչ թվաց: Արդեն 2,5 տարի շարունակ չարչրկվող խնդիրը այսօր էլ դեռ բազմաթիվ հարցեր է առաջ բերում: Նախ, ինչու՞ է տարածքային կառավարման նախարարությունն այդքան հեշտությամբ համաձայնություն տվել մի օրենքի նախագծի, որը թույլ է տալիս համայնքներից հողը վերցնել ու անհատույց հատկացնել եկեղեցուն: Կամ, ասենք, արդյո՞ք կառավարությունը հստակ տեղեկություն ունի՝ մոմի արտադրության արտադրամասում արտադրվում են միայն ծիսական արարողությունների համար մոմեր, թե՞ դեկորատիվ մոմեր ևս դուրս են բերվում այնտեղից՝ վաճառվելով կոմերցիոն նպատակներով: Կամ ու՞մ հայտնի չէ, որ եկեղեցին որոշ բանկերում բաժնեմաս ունի: Կամ, արդյո՞ք Կեչառիսի վանքի տարածքում կառուցված ռեստորանային համալիրը նույնպես ազատվելու է հարկերից: Էլ չենք խոսում այն մասին, որ Հայ Առաքելական եկեղեցին ամեն գնով խուսափում է հրապարակել իր «բալանսը», իսկ եթե հարցնես այդ մասին, ապա պատասխանի փոխարեն հոգևորականները քեզ կսկսեն պատմություններ պատմել այն մասին, որ իրենց եկամուտները ձևավորվում են միայն մոմավաճառությունից, ծեսերի կտրոնների վաճառքից, կամավոր նվիրատվություններից, և ընդհանուր տարեկան 1,2 մլն դոլարին համարժեք բյուջեի մեկ երրորդը ուղղվում է սոցիալական, կրթական, դաստիարակչական ծրագրերին:
Հետո ի՞նչ: Մի՞թե դա իրավունք է տալիս առանձնանալ մյուսներից, պահանջներ ներկայացնել ու վիրավորվածի կեցվածք ընդունել, կարծես մի բան էլ պետությունն է պարտք՝ պետությունից անջատ գործող այդ կառույցին: Իսկ եթե խոսք է գնում ազնիվ վերաբերմունքի մասին, գուցե խոսակցությունը պետք է սկսել այն փաստից, որ այս երկրի անկախության 20 տարիների ընթացքում Հայ Առաքելական եկեղեցին հողի և գույքի հարկ ընդհանրապես չի վճարել: Ոչ մի գրոշ անգամ մուտք չի արվել պետության գանձարան: Սակայն Աստծո ծառա հայրերը խոհեմաբար լռել են դրա մասին և հիշել են միայն այժմ, երբ ինչ-որ մեկը ցանկացավ նրանց վերադարձնել հարկային դաշտ: Էջմիածնից Արշակ եպիսկոպոս Խաչատրյանը, որին ավելի շուտ կոմերսանտի դերը կսազեր, քան հոգևորականի, այն հարցին, թե ի՞նչն է պատճառը, որ միայն հիմա ի հայտ եկավ այս օրենսդրական նախագիծը, եթե առանց այդ էլ եկեղեցին հարկեր չի վճարվել, չքմեղացած պատասխանել էր. «Սա պետության` եկեղեցու հանդեպ բարոյական կեցվածքի դրսևորումն է: Ումի՞ց եք վախենում, ինչի պետք է թաքնված լինի դա, ինչի՞ պետք է ստեղծվի եկեղեցու համար մի իրավիճակ, որ եկեղեցին ստիպված լինի այդ օրենքը շրջանցել»: Տեսնու՞մ եք: Ուրեմն եկեղեցին, որ առանց այդ էլ 20 տարի շրջանցել է օրենքը, հիմա Արշակ Ողորմածի շուրթերով ցանկանում է դրա մեղքը բարդել ուրիշների վրա:
Բայց ուր էր, թե գործն ավարտվեր միայն մեղք բարդելով: Հիմա եկեղեցին պատրաստվում է դիմել ավելի ծայրահեղ միջոցների՝ բոյկոտել, ահաբեկել, շանտաժ անել, միայն թե հաստատի իր առանձնահատուկ դիրքն ու միջոցների անձեռնմխելիությունը: Երբ Մշակույթի նախարարության և Մայր Աթոռի ներկայացուցիչներից համատեղ հանձնաժողով ստեղծվեց, որպեսզի պարզվեր եկեղեցապատկան հաստատությունների ցանկը, աշխատանքային երկու նիստից հետո հոգևոր հայրերը ցուցադրաբար հրաժարվեցին դրան մասնակցելուց: Այնտեղ հավանաբար նրանց քիմքին անհաճո ճշմարտություններ էին հնչել: Հետո հերթը հասավ շանտաժին: Մայր Աթոռը սպառնաց կրճատել բարեգործությանն ուղղված ծախսերը, եթե իրեն հարկային արտոնություններ չտան: «Մայր Աթոռը կարող է նվազեցնել բարեգործական ծրագրերից մեկ- երկուսը և դրա փոխարեն գույքահարկ ու հողի հարկ վճարել»,- ասաց Էջմիածնի հպատակը: Ի վեջո, այդպես էլ չգտնելով որևէ խելամիտ ու տրամաբանական հիմնավորում, եկեղեցին հանկարծ բացահայտեց, որ պետությունը պիտի գնա նման զոհաբերման «իբրև բարոյական աջակցություն 70 տարիների ընթացքում եկեղեցու կրած փորձությունների ու բռնազավթումների»: Դեռ լավ է, որ նրանք չմտաբերեցին սելջուկների ու մոնղոլ-թաթարների արշավանքների ժամանակները, այլապես մի բան էլ պետությունը պիտի մուծեր Էջմիածնի գանձարանին:
Մտահոգվելու և անհանգստության մի դրդապատճառ էլ կար, և հիմա արդեն պարզվել է, որ ոչ անհիմն: Ի սկզբանե ակնհայտ էր, որ մեր երկրում գործող մյուս կրոնական կազմակերպությունները պիտի իրավացիորեն հարցադրում կատարեին, թե Սահմանադրության ո՞ր կետի կամ ո՞ր օրենքի հիման վրա է Մայր Աթոռին գերակա դիրք շնորհվում, իսկ իրենց՝ ոչ: Հայ Ավետարանական ու Հայ Կաթոլիկ եկեղեցիներն արդեն խոսել են դրա մասին: Նրանք պահանջում են, որ օրինագծի ընդունումից հետո հիշյալ օրենքը տարածվի նաև այդ եկեղեցիների սեփականության վրա: Ոչ ոք չի կասկածում, որ վերջիններս կդիմեն միջազգային կառույցներին, Եվրախորհուրդ, և վստահաբար ստանալու են այդ կառույցների աջակցությունը՝ կատարվածը որակելով որպես կրոնական խտրականություն իրեն ժողովրդավար հռչակած երկրում:
Ահա այսպիսի բաներ: Մեր հոգևորականների սրտում կրկին արթնացել է վաղեմի ժամանակների հուշը, երբ եկեղեցին խոշոր ֆեոդալ էր: Նրանք նվիրական երազանք ունեն առ այն, որ բիզնեսն ու եկեղեցին սերտաճեն: Իսկ դրա համար առաջին քայլերն արդեն կատարվում են:
Մեղա քեզ, Տեր…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԵԹԵՐԱՅԻՆ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

14 Մյս

ԱՐԴԱՐԱԲԱՐ

24 Փտր

Եկեղեցում մի մարդ ծունկի էր եկել ու երկյուղածությամբ աղոթում էր: Մեկը մոտեցավ նրան ու հարցրեց.
— Դե, ինչպե՞ս է, օգնու՞մ է:
— Ի՞նչը,- հարցրեց հավատացյալը:
— Աղոթելը:
— Աղոթելն օգնում է, իսկ Աստված՝ ոչ,- պատասխանեց ծնրադիր մարդն ու հետաքրքրվեց:- Իսկ քե՞զ:
— Իսկ ինձ հավանաբար Աստված է օգնում, քանի որ աղոթել չգիտեմ:
Եվ սա է նաև արդարաբարը, քանի որ սա է արդարաբարը:

Հովիկ Չարխչյան

 

Միջպետական վատառողջություն

18 Նյմ

Հայ-վրացական հարաբերություններում զանազան խնդիրների ի հայտ գալն ու դրանց արծարծումն այնպիսի մշտական ու պարբերական բնույթ է կրում, որ այլևս անհնար է դարձել որևէ մեկին հավաստիացնելը, թե երկու երկրների միջև պահպանվում է փոխըմբռնման ու բարիդրացիական մթնոլորտը: Մի սկանդալին հաջորդելու է գալիս մյուսը, մի անախորժությունն անմիջապես իր տեղը զիջում է հերթականին: Եվ եթե վերջին զարգացումներն արտաքուստ ներառում են կրոնական բնույթի անհամաձայնությունները, ապա դրանք նույնպես նույն շղթայի մասն են կազմում` սերված այն հետևողական քաղաքականությունից, որն այսօր իրականացնում են վրացական իշխանությունները:
Այլ կերպ դժվար է բնորոշել Վրաստանի ռեինտեգրացիայի և իրավունքների պաշտպանության փոխնախարար Ելենա Թևդորաձեի պահվածքն ու խոսքերը, որոնք լիարժեքորեն դրսևորվեցին ,,Թբիլիսիի հայ համայնքը. խնդիրներ և հեռանկարներ,, խորագրով կոնֆերանսի ժամանակ: Թևդորաձեն այնտեղ բացակայտորեն հայտարարեց, որ Հայ առաքելական եկեղեցին Վրաստանում կարգավիճակ չի ստանա։ Երբ նույն հարցը բարձրացրեց Վատիկանի ներկայացուցիչ Կլաուդիո Գուգերոտտին, տիկին փոխնախարարն այնմիջապես փրփրեց, ասաց, որ Հայ առաքելական եկեղեցին Վրաստանում, այսպես կոչված, մասնաճյուղ է, մեկ անգամ ևս կրկնեց, թե Էջմիածնի եկեղեցին Վրաստանում չի ճանաչվի և դրանից հետո լքեց կոնֆերանսի դահլիճը։ Վրաստանում Վատիկանի դեսպանին այլ բան չէր մնում, քան ի լուր ներկաների հայտարարել. ,,Աշխարհում որևէ տեղ նման պրակտիկայի չեք հանդիպի, երբ պետությունը ավանդական եկեղեցուն առաջարկում է գրանցվել որպես ակումբ կամ հասարակական կազմակերպություն,,:
Այն, ինչը կարող է զարմանք պատճառել Վատիկանի ներկայացուցչին, մեզ համար վաղուց այլևս զարմանալի չէ: Եվ խոսքը տվյալ դեպքում սոսկ այն պատմական անժխտելի փաստերի մասին չէ, որ Վրաստանում Հայ Առաքելական եկեղեցին գործել է դեռևս 4-րդ դարի 1-ին կեսից, երբ Վրաստանում քրիստոնեությունն ընդունվեց իբրև պետական կրոն, ոչ էլ նրա մասին, որ հետագա բոլոր դարերի և իշխանությունների օրոք Վիրահայոց թեմը պահպանել է իրեն հարիր կարգավիճակը:
Հարցն այս դեպքում նախ և առաջ վերաբերում է նրան, որ Թևդորաձեի խոսքերից առաջ բազմաթիվ անգամներ տեղի իշխանությունները հավաստիացրել էին, թե փոփոխություն է կատարվելու Քաղաքացիական օրենսդրության մեջ, ավանդական կրոնական համայնքներին Վրաստանում տրվելու է հանրային իրավունքի սուբյեկտի կարգավիճակ: Նույն միտքը հնչել է նաև Վրաց Ուղղափառ եկեղեցու Հովվապետ Իլիա Բ Պատրիարքի շուրթերից իբրև պաշտոնական դիրքորոշում, և վերջինս հավաստել է, թե կողմ է Վրաստանում Հայ Առաքելական եկեղեցուն ու մյուս ավանդական կրոնական համայնքներին նույն կարգավիճակը տալուն: Սակայն հիշողության կորուստը հետզհետե ձեռք է բերում ոչ միայն ախտաբանական, այլև քաղաքական նկարագիր:
Այսօր Վիրահայոց թեմը, պահպանելով կացության թելադրանքով գործելու կարգը, իր բողոքն արտահայտող հայտարարություն է տարածում, հասարակական կազմակերպություններն ու հանրությունը վրդովված է: Պիտի որ դժվար լինի հաշվել այն բոլոր համանման հայտարությունների ու կոչերի քանակը, որոնք շրջանառվել են վերջին տարիների ընթացքում: Միայն թե դրանք առայժմ որևէ կերպ էական արդյունքի չեն հանգեցրել և հազիվ թե կարողանան լինել արդյունավետ, երբ չկա համարժեք պատասխանը, սեպը սեպով հանելու համարձակությունը:
Մի՞թե նույնատիպ մի կացություն էլ այն չէր, որ հերթական անգամ հետաձգվեց Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին երկրորդի այցը Վրաստան: Մի քանի օր առաջ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Գերագույն հոգևոր խորհուրդը, ընդառաջելով վրացական կողմի խնդրանքին, ու նկատի առնելով Համայն Վրաստանի Պատրիարք-Կաթողիկոս Իլիա Երկրորդի արտասահմանում բուժումից հետո վերականգնողական շրջանի անհրաժեշտությունը, հարկ համարեց հետաձգել Վեհափառի` նոյեմբերի երկրորդ կեսին նախատեսված այցը: Հրաշալի պաշտոնական վարկած է` վատառողջություն: Եվ սա այս տարվա մեջ արդեն երրորդ անգամն է: Այնպիսի տպավորություն է ստեղծվում, որ Իլիա Երկրորդն այժմ պատրաստ է անվերջ հիվանդանալ ու բուժվել, միայն թե իր հայ գործընկերը ոտք չդնի Վրաստանի հողի վրա: Եվ ու՞մ հոգսն է, թե նրա հիվանդությունը միայն ֆիզիկական չէ, այլ վաղուց ի վեր ձեռք է բերել դիվանագիտական բնույթ: Էջմիածինն ասում է, թե կատարվածի մեջ որևէ միտում չի տեսնում: Տարօրինակ է, իսկ ինչու՞ չի տեսնում: Եվ արդյո՞ք այդ կարճատեսությունը ներկա պահին լիովին չի ներդաշնակում վրացական ամնեզիայի հետ:
Էջմիածնում ու Երևանում միտում չեն տեսնում այն բանում, որ ավերվում են հայկական մշակույթի հուշարձանները, որ փակվում են հայկական դասարանները, որ անօրինական կարգով ձերբակալվում են հայազգի քաղաքացիներ, որ սահմանի վրա արգելվում է հայերեն գրքերի մուտքը Վրաստան, իսկ նույն սահմանի առանձին հատվածների նկատմամբ լուրջ հավակնություններ կան: Սակայն փոխարենը աշխարհով մեկ են լինում, երբ իմանում են, որ նախագահ Սահակաշվիլին Ախալքալաքի կենտրոնական հրապարակում հավաքված բնակիչներին դիմում է հայերեն բառերով կամ մի քանի կիլոմետր ճանապարհ է վերանորոգում նրանց համար: Ահա հենց այսպես էլ ձևավորվում են միջպետական այն հարաբերությունները, որոնք այսօր տառապում են լուրջ խրոնիկական հիվանդություններով ու մշտապես բուժման կարիք են զգալու Իլիա Պատրիարքի օրինակով:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: