Tag Archives: գնացք

ՈՒՂԵՓԱԿՈՑԻՑ ԱՅՆ ԿՈՂՄ

29 Սպտ

Կյաժ Խչոն իր բեռնատարով գնացել, բախվել էր գնացքին: Երբ Խչոյին հիվանդանոցից տուն բերեցին, տղերքը գնացին նրան տեսնելու:
— Այ անհաջող ճանապարհատրանսպորտային պատահար, բա հսկա գնացքը չտեսա՞ր,- հարցրել էին նրան: Ու Խչոն ցավերի միջից դժգոհ ձայնով ասել էր.
— Ինչի՞ պիտի տեսնեմ: Ճանապարհն իմն էր:
Հետո Կյաժ Խչոն մեռավ: Ոչ վթարից, ուրիշ պատճառով: Բայց մինչև վերջ էլ մնաց իր համոզմունքին, որ ուղեփակոցից այն կողմ դարձյալ իր ճանապարհն է: Եվ քանի դեռ գնացքները չգիտեն այդ շատ տարածված մոլորության մասին, մեր կյանքում վթարների պակաս չի լինի:

Հովիկ Չարխչյան

xw_1091457

ՇԵՐՎՈՒԴ ԱՆԴԵՐՍՈՆ

18 Մրտ

ՄԵԿՆՈՒՄ

Երիտասարդ Ջորջ Ուիլըրը անկողնուց ելավ առավոտյան ժամը չորսին: Ապրիլ ամիսն էր, և մատաղահաս ծառի տերևները նոր-նոր էին դուրս գալիս բողբոջներից: Ուայնսբըրգի շքեղ փողոցների երկայնքով թխկենիներ են ձգվում ու նրանց սերմերը օդասլաց են: Երբ փչում է քամին՝ նրանք խենթորեն պտույտ են տալիս՝ լցնելով օդը իրենցով ու ոտքերի տակ գորգ դառնալով:
Ջորջն իջավ հյուրասենյակի գրասենյակ՝ շագանակագույն կաշվե մի պայուսակ ձեռքին: Իր ճամպրուկն արդեն հավաքված էր: Գիշերվա ժամը երկուսից արթուն էր նա՝ մոտահաս ճամփորդության մասին մտորելով ու նաև՝ թե ինչ է գտնելու դրա ավարտին: Հյուրասենյակի գրասենյակում գիշերած տղան պառկած էր շարժական մահճին՝ դռան մոտ: Տղայի բերանը բաց էր ու խռմփացնում էր հաճույքով: Ջորջն անցավ մահճակալի կողքով և դուրս ելավ անխռով՝ ամայի Մեյն Սթրիթ: Շառագունած էր հարավը արշալույսից և լույսի երկարավուն շերտերը մխրճվում էին երկինք, ուր մի քանի աստղ էր դեռևս շողում:
Ուայնսբըրգի Թրանյըն Փայքի վերջին տանից վեր լայնարձակ դաշտեր են ձգվում: Դրանք ագարակատերերի են պատկանում, ովքեր քաղաքում են ապրում և երեկոները Թրանյըն Փայքով տուն են դառնում թեթև ճռճռացող իրենց սայլերով: Դաշտերում հատապտուղ և մանր մրգեր են աճեցնում: Շոգ ամռան օրվա ավարտին, երբ ճամփան ու դաշտերը պատվում են փոշով՝ ծխամած մշուշ է կախվում հսկա հարթավայրի վրա: Նայում ես այդ հողին ու թվում է, թե ծովին ես նայում: Գարնանը, երբ հողը կանաչ է հագնում, տպավորությունն ինչ-որ այլ է դառնում: Այն դառնում է մի տեսակ լայնարձակ կանաչ բիլիարդի սեղան, որի վրա պստլիկ մարդ-միջատներն աշխատում-վեր ու վար են անում:
Իր վաղ պատանության ու երիտասարդության ընթացքում Ջորջ Ուիլըրը սովորություն ուներ Թրանյըն Փայքում զբոսնելու: Պատահում էր, որ հայտնվում էր վիթխարի բաց այդ տարածքում՝ ձմռան գիշերներին, երբ այն ծածկված էր լինում ձյունով և լուսինն էր միայն նայում ցած՝ իր վրա. նա այնտեղ էր եղել աշնանը նաև, երբ պաղ քամիներն էին փչում, և ամռան երեկոներին, երբ օդը թրթռում էր միջատների բզզոցից: Ապրիլյան այդ առավոտ նա ուզում էր այնտեղ գնալ կրկին, քայլել կրկին լռության մեջ: Տղան քայլեց դեպի այն վայրը, ուր ճամփան մի գետակի մեջ էր սուզվում՝ քաղաքից երկու մղոնի վրա և այնուհետ շրջվեց ու կրկին ետ դարձավ լռիկ: Երբ նա հասավ Մեյն Սթրիթ՝ ծառայողներն արդեն խանութների առջև մայթերն էին սրբում: «Հե՜յ, Ջորջ: Էս ի՞նչ է, մեկնո՞ւմ ես, ի՞նչ կա: Հը՞, ո՞նց կաս»,- հարցրեցին նրանք:
Արևմուտք մեկնող գնացքը դուրս է գալիս Ուայնսբըրգից առավոտյան յոթն անց քառասունհինգ:
Գնացքի ուղեկցորդը Թոմ Լիթլն է: Նրա գնացքը դուրս է գալիս Քլիվլընդից դեպի երկաթուղային այն հսկա միացման ուղեգիծը, որի վերջնակետն են Չիկագոն ու Նյու Յորքը: Թոմի մոտ, ինչպես երկաթուղայիններն են ասում՝ «Թեթև ճամփա» կա: Ամեն երեկո նա իր ընտանիքի գիրկն է դառնում: Աշնանն ու գարնանը կիրակի օրերը նա անց է կացնում Էրի լճում ձուկ որսալով: Կլոր կարմիր երես ունի նա և մանրիկ կապույտ աչքեր: Փոքր քաղաքներում ապրող երկաթուղայիններին նա ավելի լավ էր ճանաչում, քան մեծ քաղաքի բնակիչը կճանաչի նույն իր շենքի մարդկանց:
Ջորջը ժամը յոթին «Նյու Ուիլըրդ Հաուսից» պստիկ մի թեքությամբ իջավ ցած: Թոմ Ուիլըրդը նրա ճամպրուկն էր տանում: Որդին այլևս բարձրահասակ էր դարձել հորից:
Կառամատույցին բոլորը երիտասարդի ձեռքը սեղմեցին: Ավելի քան տասներկու մարդ էր հավաքված ճանապարհելու նրան: Ասում-խոսում էին իրենց գործերից: Ուիլ Հենդըրսընը նույնիսկ, որ ծույլ էր ու քնում էր հաճախ մինչև ժամը ինը՝ ելել էր անկողնուց: Ջորջը շփոթահար էր: Գերթրուդ Ուիլմըթը, հիսուն տարեկան բարձրահասակ, նիհար մի կին, որ Ուայնսբըրգի փոստատանն էր աշխատում՝ եկավ կառամատույց: Առաջներում նա Ջորջին դույզն ինչ ուշադրության չէր արժանացրել: Այժմ նա կանգ առավ ու ձեռքը պարզեց տղային: Մի երկու բառով նա արտահայտեց այն ամենը, ինչ բոլորն էին զգում: «Հաջողություն եմ ցանկանում»,- զիլ ձայնով ասաց նա և այնուհետ շրջվեց-գնաց իր ճամփան:
Երբ գնացքը կայարանին մոտեցավ՝ Ջորջը թեթևություն զգաց: Շտապով քայլերն ուղղեց դեպի վագոն: Հելեն Ուայթը Մեյն Սթրիթով գլխապատառ վազքով եկավ՝ հուսալով մեն-մի հատիկ հրաժեշտի խոսք լսել տղայից, վերջինս սակայն իր համար արդեն վագոնում ազատ տեղ էր գտել ու չտեսավ աղջկան: Երբ գնացքը շարժվեց, Թոմ Լիթլը դակեց տոմսն ու քմծիծաղ տվեց և թեև Ջորջին լավ էր ճանաչում ու հասկանում նաև, թե ինչպիսի արկածի էր նա այդժամ անձնատուր լինում՝ ոչ մի դիտողություն չարեց: Թոմը հասցրել էր այդպիսի հազարավոր իրենց պստլիկ քաղաքներից մեծ տարածք մեկնող Ջորջ Ուիլըրների տեսնել: Նրա համար դա միանգամայն սովորական դեպք էր: Ծխավագոնում մի մարդ հենց նոր հրավիրել էր նրան Սենդսաքի Բեյ՝ ձկնորսության: Ու հիմա նա ուզում էր ընդունել այդ հրավերն ու պայմանավորվել մանրամասների շուրջ:
Ջորջը հայացքը պտտեցրեց վագոնով մեկ՝ համոզվելու, թե որևէ մեկը չի՞ նայում իրեն, այնուհետ հանեց դրամապանակն ու հաշվեց եղած գումարը: Մտահոգ էր՝ չլինի թե անփորձ երևա: Հազիվ թե հոր ասած վերջին խոսքերը քաղաքում ունեցած իր պահվածքին վերաբերեին: «Զգո՛ւյշ եղիր,- ասել էր Թոմ Ուիլըրը:- Աչքդ փողի՛դ վրա պահիր: Չքնես հա՜: Հրե՛ս տոմսդ: Թող չկարծեն, թե միամիտի մեկն ես»:
Փողը հաշվելուց հետո Ջորջը պատուհանից դուրս նայեց ու զարմացավ, որ գնացքը Ուայնսբըրգի տարածքում էր դեռևս:
Երիտասարդը, թողնելով հայրենի քաղաքը, որ ճանաչի արկածներով լի կյանքը՝ խորհել սկսեց, սակայն նա չէր մտածում ինչ-որ մեծ կամ դրամատիկ բանի մասին: Այնպիսի բաներ, ինչպիսիք էին մոր մահը, իր մեկնումը Ուայնսբըրգից, հետագա կյանքի անորոշությունը մեծ քաղաքի մեջ. սեփական կյանքի համար լուրջ ու կարևոր հարցերն անգամ մտքով չանցան:
Նրա մտքով անկարևոր բաներ անցան- Թըրք Սմոլիթը, որ առավոտ կանուխ տախտակներ էր տանում հայրենի քաղաքի գլխավոր փողոցով, բարձրիրան մի կին՝ գեղեցիկ հանդերձով, ով մի անգամ իր հոր հյուրանոցում էր իջևանել, Բաչ Ուիլըրը՝ Ուայնսբըրգի լամպավառը, որ ամառային մի երեկո ջահը ձեռքին պահած փութով անցնում էր փողոցներով, նաև՝ Հելեն Ուայթը՝ Ուայնսբըրգի փոստատան պատուհանի մոտ կանգնած ու ծրարին դրոշմանիշ փակցնելիս:
Երիտասարդի միտքը բռնված էր իր իսկ երազանքների աճող մի տենչով: Վրան նայելիս բնավ չէիր ասի, թե խելացի մեկն է առանձնապես: Երևակայությունը պարուրող ցանկացած մանրուք հիշելով նա գոցեց աչքերն ու ետ թեքվեց նստոցին: Այդպես էլ երկար նստեց նա, իսկ երբ արթնացավ ու վագոնի պատուհանից դուրս նայեց կրկին, Ուայնսբըրգ քաղաքն աներևույթ էր այլևս և իր կյանքն այնտեղ մի ֆոն էր դարձել, որի վրա այդուհետ վիճակված էր պատկերել հասուն իր տարիների անուրջները միայն:

թարգմ. Ն. Ջաղինյան

ԼՈՒԻՋԻ ՊԻՐԱՆԴԵԼԼՈ

10 Ապր

ԳՆԱՑՔԸ ՍՈՒԼԵՑ

Խելագարվեց… Բժիշկներն ասել էին, որ պատճառը ուղեղային տենդն է: Նույնը կրկնում էին նրա աշխատանքային ընկերները, բոլոր նրանք, ովքեր այցելել էին հիվանդանոց: Ոմանք էլ ջանալով բացատրել հիվանդությունը և ելնելով իրենց գիտելիքների պաշարից, փորձում էին բժշկական ախտորոշմանը գիտական նոր մեկնաբանություն տալ:
— Մտախաբություն է, մտախաբություն,- ասում էին ոմանք, մյուսները կարծում էին, թե ուղեղի խանգարում է, ոմանք էլ, թե` ուղեղային տենդ է:
Քաղաքում բոլորի ուշադրության կենտրոնում նա էր` խեղճ Բելուկան: Ամենուրեք լսվում էին շշուկներ, նրա կյանքի մասին ինչ-որ պատմություններ, հեղինակավոր խոսքեր: Փողոցում հանդիպելիս մարդիկ միմյանց հարցուփորձ էին անում.
— Մահացե՞լ է, խելագարվե՞լ:
— Վահ…
— Խելագարվել է…
— Խեղճ Բելուկա:
Բայց ոչ մեկի մտքով չանցավ, որ այն, ինչ ասում էր Բելուկան, գուցե պարզ ճշմարտություն էր, գուցե պետք էր նրան ուղղակի լսել և փորձել հասկանալ:
Բելուկայի նման հեզ, համեստ, կարգապահ ու համբերատար անձ դեռ չէին տեսել: «Սահմանափակ մարդ»,- ահա ինչպես էր բնութագրել նրան աշխատանքային ընկերներից մեկը:
Այսպիսով, մի սովորական օր, առավոտյան Բելուկան դուրս եկավ տնից և ուղղվեց դեպի հաշվապահություն, ուր ամեն օր բարեխղճորեն կատարում էր հաշվետարի պարտականությունները: Սովորաբար նա քայլում էր քարտարանի միջանցքով` առանց ուշադրություն դարձնելու շուրջը:
Նա մտավ գրասենյակ, թղթապանակից հանեց ինչ-որ թղթեր, որ պետք է առավոտյան ներկայացներ ղեկավարին: Ամբողջ օրը Բելուկան նստեց սեղանի առաջ և ապարդյուն` ոչ մի հաշվարկ չկարողացավ կատարել: Երեկոյան, ինչպես միշտ, մատյաններն ու քարտերը ստուգելու համար սենյակ մտավ ղեկավարը:
— Դե, Բելուկա, ցույց տվեք այսօրվա հաշվարկները: Տեսնենք, ի՞նչ եք հաշվել:
Բելուկայի աչքերը սառել էին պատին: Հետո նա ապշահար ու անմեղ հայացքով նայեց նրան, խոնարհեց աչքերը և սկսեց խաղալ մատների հետ:
— Սա ի՞նչ է նշանակում, Բելուկա,- զրմացած հարցրեց ղեկավարը:- Ձեզ եմ հարցնում, Բելուկա:
— Ոչինչ,- անհոգ պատասխանեց վերջինս, որի դեմքից հիմար ժպիտը չէր հեռանում:- Լսու՞մ եք, պարոն Կավալիերե, գնացքը…
— Գնա՞ցքը: Ի՞նչ գնացք:
— Սուլում է: Լսու՞մ եք:
— Ի՞նչ է դուրս տալիս:
— Այս գիշեր, պարոն Կավալիերե, սուլում էր, ես լսեցի նրա հեռացող սուլոցը այս գիշեր:
— Գնա՞ցքը:
— Այո, իհարկե, պարոն: Հետաքրքիր է, ուր է հասել նա հիմա: Սիբի՞ր, թե՞ ավելի հեռու, Կոնգոյի անտառները:
Ծառայողները տեսնելով ապշահար Կավալիերեին, ներս թափվեցին սենյակ: Իսկ Բելուկան հիացած հայացքով դեռևս խոսում էր դեպի հեռուները սլացող գնացքի սուլոցի մասին: Սենյակով մեկ շշուկներ էին անցնում: Բոլորը հարցնում էին միմյանց, ի՞նչ գնացքի մասին էր խոսքը, ի՞նչ էր պատահել Բելուկային:
— Լսու՞մ եք, պարոններ, սլանում է, բայց ու՞ր…,- շարունակ կրկնում էր հաշվետարը և անէացած հայացքով զննում էր աշխատակիցների հետաքրքրությամբ լի աչքերը: Տարիներով կուտակված հաշվարկային մատյանների և քարտերի գորշ աշխարհում` վերջապես այս ցնցող նորությունը, բոլորը եռանդով մեկնաբանում էին Բելուկայի վիճակը: Սկսվեց իրարանցումը: Ներկաները միահամուռ որոշեցին, որ նա խելագարվել է: Քիչ անց արդեն շտապ օգնության մեքենան հիվանդանոց էր տեղափոխում «խելագարին»:
Սակայն Բելուկան խելագար չէր, ոչ: Ես նրա մոտ հարևանն եմ և ծանոթ եմ այդ մարդու և աշխատանքային, և տնային պայմաններին: Խեղճ հաշվետարը իր գրասենյակային աշխատանքով մի հսկայական ընտանիք էր կերակրում: Տանը երեք կույր կին կար` Բելուկայի կինը, զոքանչը և կնոջ մորաքույրը: Նրա տանն էին ապրում նաև իր երկու այրի աղջիկները` իրենց փոքրիկ երեխաների հետ: Առավոտյան նա գնում էր աշխատանքի, ամբողջ օրն անցկացնում սեղանի առաջ, իսկ տուն դառնալուց հետո անկարող էր հանգստանալ, քանի որ այնտեղ աղմուկ-աղաղակ էր տիրում: Տունը, որտեղ ապրում էր Բելուկայի բազմանդամ ընտանիքը, փոքր էր, աղքատիկ: Նույնիսկ մահճակալները չէին բավականացնում: Մեկին քնում էին երեք կույրերը, մյուս երկուսին` այրի աղջիկներն իրենց երեխաների հետ: Իսկ նա իր, երբեմն էլ աշխատանքային գիշերներն անցկացնում էր բազկաթոռին:
Դեպքը կատարվեց նման մի անքուն գիշեր անցկացնելուց հետո:
Հազիվ էր տունը խաղաղվել ամեն տեսակի ճիչերից ու դժգոհություններից, երբ գիշերային լռության մեջ լսվեց դեպի հեռուներն ընթացող գնացքի սուլոցը: Գրիչը ակամայից ցած ընկավ Բելուկայի ձեռքից. այդ սուլոցն ասես հեղաշրջեց նրա կյանքը: Հանկարծ հասկացավ, որ այն չի սահմանափակվում իր տան չորս պատերի կամ գրասենյակի պատերի ներսում, որ գոյություն ունի շրջապատող աշխարհն իր եռուզեռով, և որ վերջապես ինքը արդեն հոգնել է: Մտովի սլացավ այդ գնացքի հետ: Փակել էր աչքերը և կարծես մի հեքիաթային աշխարհ էր բացվել նրա առաջ` օվկիանոսներ, գետեր, ծովերի կապույտը, Կոնգոյի անծայրածիր անտառները: Ոչ, նա չէր խելագարվել, ուղղակի հոգնել էր:

Թարգմ. Հ. Սրապյան

%d bloggers like this: