Tag Archives: գիրք

ԵԹԵՐԱՅԻՆ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ. ԳՐՔԵՐԻ ԱՇԽԱՐՀ-2

7 Ապր

«Ստորակետ» հաղորդաշարհի հյուրերը քննարկում են գրքերի թանկացման խնդիրը:

ԵԹԵՐԱՅԻՆ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ. ԳՐՔԵՐԻ ԱՇԽԱՐՀ-1

6 Ապր

«Ստորակետ» հաղորդաշարհի հյուրերը քննարկում են գրքերի թանկացման խնդիրը:

Եթերային անդրադարձ

30 Մրտ

Հովիկ Չարխչյանը, Մարինե Պետրոսյանը, Վիոլետ Գրիգորյանը, Արամ Պաչյանը և ուրիշներ խոսում են Հովհաննես Իշխանյանի «Ուվալնյատի օրը» գրքի և գրականության իրավունքների մասին:

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

16 Մրտ

ԳՐՔԻ ԷԺԱՆԱՑՈՒՄԸ «ՀՐԱԴԱԴԱՐ» ՉԻ ՆՇԱՆԱԿՈՒՄ

«Դեմ ենք գրքերի թանկացմանը» նախաձեռնության անդամների պայքարը տվեց իր առաջին ցանկալի արդյունքը: Գրախանութները որոշել են վերանայել հեղինակների հետ կնքած նախկին պայմանգրերը եւ գրքերն էժանացնել:
-Ամբողջ ցավն էն է, որ օրենսդրորեն խնդիրը կարգավորված չէ: Այսինքն՝ սա փորձ է հեղինակներին ընտրություններից առաջ լռեցնելու: Նույն հաջողությամբ 1-2 ամիս հետո կարող են վերականգնել էդ ամեն ինչը,- մտահոգված է «Դեմ ենք գրքերի թանկացմանը» նախաձեռնության անդամ, գրող Հովիկ Չարխչյանը,-Խնդիրն օրենսդրորեն կարգավորված չէ: Ընդամենը ֆինանսների նախարարությունը մի պարզաբանման տեքստ է ուղարկել գրախանութներին, թե առջնորդվեք էս-էս կանոններով: Բայց մեր պահանջը՝ օրենքի մեջ փոփոխություն կատարելու, ավելացված արժեքի 20 տոկոսը հանելու մասին, դեռեւս կատարված չէ: Այնպես որ, մեր կռիվը դեռ շարունակվելու է:
-Ազգային հանցագործ են այն պաշտոնատարները, ովքեր գիրքը թանկացնում են: Ընդհակառակը՝ գիրքը պետք է ազատագրվի ավելացված արժեքի հարկից, եւ ընդհանրապես հարկումներից գիրքը պետք է ազատվի, որովհետեւ ընթերցանության համար այս անբարենպաստ ժամանակներում պետք է առավելագույնն անել, որ գիրքը հասնի ընթերցողներին, իսկ դրա համար գիրքը նախեւառաջ գնով էլ պետք է մատչելի լինի,- ավելացնում է գրականագետ Դավիթ Գասպարյանը, ով թեեւ գրքերերի թանկացման դեմ պայքարող խմբի անդամ չէ, բայց, նշեց, որ պատրաստ է մասնակցել կազմակերպվող ակցիաներին:
Հովիկ Չարխչյանի խոսքերով՝ գրքերի էժանացումն ընդամենը առաջին քայլն էր այդ պայքարի ճանապարհին: Նախաձեռնության անդամները պայքարելու են ոչ միայն գիրքը ամեն տեսակի հարկերից ազատելու, այլեւ գրահրատարակչության, գրքի իրացման ոլորտին բացառիկ արտոնություններ շնորհելու համար: «Միայն այդ դեպքում ոլորտը կկարողանան կայանալ, ոտքի կանգնել, ինքնահաստատվել», ասում է նա եւ նշում, թե միայն դրանից հետո են պատրաստ վերադառնալ հարկային դաշտ:
Հիշյալ պահանջով ու գրքի թանկացման դեմ պայքարողների ստորագրություններով օրեր առաջ նամակ է ուղղվել վարչապետին, որը մինչ այժմ անպատասխան է մնացել:

Մարինե Պետրոսյան

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

28 Փտր

ԱՀԱ ԵՎ ԱՌԱՋԻՆ «ԶՈՀԸ»

18:25 — 24.02.2012
ՀՀ կառավարության որոշմամբ` գրքի գնին ավելանում է նաեւ ավելացված արժեքի հարկը, այսինքն` գիրք գնողը պետք է վճարի 20 տոկոս ավելի` ըստ օրենքի: Սակայն 20 տոկոսին, չգիտես թե որտեղից, գումարվել է եւս 30 տոկոս. արդյունքում գրքի գինը կրկնակի կթանկանա:

Գրախանութներում արդեն հայտնվել են առաջին թանկ գրքերը: Գրող Արամ Պաչյանը տեղեկացրեց, որ «Նոյյան Տապան» գրատունը թարմացրել է գրող Հովիկ Չարխչյանի հետ կնքված պայմանագիրը և տեղեկացրել, որ 3000 դրամ արժեցող «Չարենցի կրակոցը» գիրքն այսուհետ վաճառվելու է 6000 դրամով:

ԵԹԵՐԱՅԻՆ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

25 Փտր

Գրքերը թանկանում են

ԱՅՍՊԵՍ ԳՐՎԵՑ «ՀԱՐՅՈՒՐ ՏԱՐՎԱ ՄԵՆՈՒԹՅՈՒՆԸ»

24 Հկտ

«… Ես ունեի կին և երկու փոքր տղա: Ես աշխատում էի գովազդող մենեջեր և խմբագրում էի կինոբեմագրեր: Բայց գիրք գրելու համար անհրաժեշտ էր հրաժարվել աշխատանքից: «Հարյուր տարվա մենություն» վեպն սկսելուց մի քանի ամիս առաջ մեքենա էի գնել: Ես գրավ դրեցի մեքենան և գումարը տվեցի կնոջս` Մերսեդեսին՝ ենթադրելով, թե դա կբավականացնի գիրքը գրելու մոտավորապես վեց ամսվա ընթացքում: Բայց «Հարյուր տարվա մենություն»-ը գրելու համար ինձ պետք եղավ մեկուկես տարի: Ամեն օր այսպես թե այնպես նա ինձ համար հայթայթում էր թուղթ, սիգարետ, ամեն բան, ինչ անհրաժեշտ էր աշխատանքի համար: Երբ դրամը վերջացավ, նա ինձ ոչինչ չասաց: Ավելին` ինձ համար մինչև հիմա գաղտնիք է մնում, թե ինչպե՞ս է նա կարողացել համոզել մսագործին, որ պարտքով միս տա, հացավաճառին, որ հաց տա և ինչպե՞ս է համոզել տանտիրոջը, որ նա ինը ամիս չվերցնի բնակվարձը: Այդ ամենը նա է հոգացել, և ես ոչմի հոգս չեմ ունեցել: Երբ գիրքն ավարտված էր, պարզվեց, որ մենք մսավաճառին պարտք ենք 5000 պեսո հսկայական գումար: Շրջապատում խոսում էին, որ ես շատ կարևոր գիրք եմ գրում, և բոլոր կրպակատերերը ցանկացան մասնակցության իրենց բաժինն ունենալ: Բնագիրը հրատարակիչին ուղարկելու համար անհրաժեշտ էր 160 պեսո, իսկ մնացել էր ընդամենը 80-ը: Այդ ժամանակ ես գրավ դրեցի հարիչը և Մերսեդեսի ծամհարդարիչը: Իմանալով այդ մասին` նա ասաց. «Միայն այդ էր պակաս, որ վեպը վատը լինի»:
Վեպի տպագրությունից հետո ամեն ինչ ինձ համար միանգամայն այլ տեսք ստացավ: Որովհետև փառքը միշտ աղավաղում է իրականության զգացողությունը»:

ԳԱԲՐԻԵԼ ԳԱՐՍԻԱ ՄԱՐԿԵՍ

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

5 Օգս

«Չարենցի կրակոցը» լայն արձագանք է ունեցել…

«Իմ աշխատանքը սկսվում և ավարտվում է գրասեղանի մոտ: Ավելին ինքս չեմ էլ երազում: Ես գրքեր եմ գրում և դրանից ավելի հետաքրքիր բան ինձ համար չկա»,-այսպես սկսեց իր խոսքը գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը мardik.am-ի հետ զրուցելիս:
Մեր այն հարցին, թե գո՞հ եք ձեր ընթերցողներից`հաշվի առնելով նրանց ինտելեկտուալ պատրաստվածությունը, պրն Չարխչյանն ասաց.«Ես հասկանում եմ, որ չի կարելի անխտիր բոլորից գեղարվեստի ընկալման նույն մակարդակն ակնկալել: Մարդիկ տարբեր են լինում թե´ իրենց կրթության, թե´ պատրաստվածության և թե´ ճաշակի իմաստով: Բայց ես իմ ընթերցողներից բողոքելու որևէ հիմք չունեմ: Այդ նրանք կարող են ինձնից կամ մեկ այլ հեղինակից դժգոհել, քանի որ ընթերցողը միշտ իրավացի է: Նրանք են ամենաճշմարիտ քննադատները»:
Mardik.am-ը խնդրեց նաև Հ.Չարխչյանին պատմել իր վերջին գրքի մասին: «Վերջին գիրքս փաստագրական վեպ էր` «Չարենցի կրակոցը»:
Պարզվում է, որ փաստագրական այդ վեպը լայն արձագանք է ունեցել ընթերցող հասարակության շրջանում, որի վառ ապացույցն այն է, որ առաջին տպաքանակն ամբողջությամբ սպառվել է և վերահրատարակվել է, որը, ըստ գրականագետի,« ամենախոսուն արձագանքն է»:
Գրականագետը նախաձեռնել էր նաև գրքի ինտերնետային մարաթոն, որն այժմ էլ ընթացքի մեջ է և որին աջակցում են հարյուրավոր քաղաքացիներ ոչ միայն Երևանից, այլև մարզերից: «Այս պահին ևս 2000 գիրք սպասում է իր նոր ընթերցողներին: Ամենայն հավանականությամբ մենք դրանք կտանենք սահմանապահ որևէ զորամաս»:

05.08.2011 17:03

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

11 Հլս

«ԱՅՍ ԳԻՐՔԸ ՉԻ ԿՈՐԵԼ. ԿԱՐԴԱՑԻՐ` ՓՈԽԱՆՑԻՐ ՄԵԿ ՈՒՐԻՇԻՆ»

«Սովորաբար ի՞նչ ենք անում կարդացած գիրքը։ Տարիներով մոռանում ենք դարակներում: Բայց ինչո՞ւ թողնել, որ գիրքը փոշու տակ կորչի, եթե այն կարող է օգտակար լինել ինչ-որ մեկին»։
Առաջնորդվելով այս սկզբունքով, նպատակ ունենալով աշխարհը դարձնել մի «մեծ գրադարան»` ինտերնետային տեխնոլոգիաների մասնագետ Ռոն Խորնբեկերը 2001-ին սկսեց «BookCrossing» կամ, ինչպես ասում են, «Գրքերի ազատում» շարժումը:
«BookCrossing»-ի գաղափարը հետևյալն է. մարդիկ թողնում են իրենց կարդացած գրքերը հասարակական վայրերում, նրանք, ովքեր գտնում են այդ գրքերը, վերցնում են, կարդում ու իրենց հերթին «ազատում» դրանց:
«BookCrossing»-ը Հայաստան է թափանցել ԱՐՄԱՆ ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ նախաձեռնությամբ:
«Կիրակի օրը ես իմ սիրելի գիրքը կնվիրեմ քեզ». այս խորագիրն էր կրում Կասկադի այգում կազմակերպված միջոցառումը, որի շրջանակում հավաքված գրքերն ընդգրկվելու էին «BookCrossing»-ի մեջ: Մտքովս անցավ, որ շատերը գուցե ներկայանան միջոցառմանը ոչ թե իրենց հետաքրքրող գրքով, այլ ում ձեռքն ինչ ընկնի: Արման Ղազարյանը, սակայն, այդ կարծիքին չէր, նրա խոսքով` մասնակիցները քիչ թե շատ կարդացող մարդիկ են և չէին ցանկանա պատահական գրքով ներկայանալ: Ինքը` կազմակերպիչը, իր հետ բերել էր Ալեքսանդր Դյումայի «Քամելիազարդ տիկինը», Սոմերսեթ Մոեմի «Լուսին և վեց պենսանոց»-ը և այլ գրքեր:
Ընթերցասերների արձագանքը, դատելով մասնակիցների թվից, այնքան էլ հուսադրող չէր: Նկատելի էր նաև արվեստագետների, գրողների բացակայությունը: Շոուի, մոդայիկության, ըստ այդմ` անցողիկության վտանգ չունե՞ն այս միջոցառումները` գրական ընթերցումներ, «BookCrossing» և այլն:
Գրող, գրականագետ ՀՈՎԻԿ ՉԱՐԽՉՅԱՆԻ խոսքով` ցանկացած քայլ, միջոցառում, որ արվում է հանուն գրքի, հանուն ընթերցասիրության, արդեն մեծ երևույթ է, իսկ եթե դա անում են երիտասարդները, կրկնակի հաջողություն է: «Անկախ նրանից` սա միջոցառո՞ւմ էր, հաջողվա՞ծ էր, թե՞ անհաջող, շա՞տ մարդ եկավ, թե՞ քիչ, կա հարցի որակական կողմը, որն ինձ շատ է ուրախացնում,- ասաց նա:- Մի քանի տարի առաջ մեր երիտասարդները երազում էին չկարդալ և շատ փող ունենալ, հեռու էին մշակույթից, գրականությունից: Այսօր իրենք են նախաձեռնում, խրախուսում մշակութային միջոցառումները: Չնկատել այս ամենը սխալ է: Ես այսօր որևէ էական մասնակցություն չունեցա, բայց եկա, որ մասնակիցների թիվը մեկ հոգով ավելի լինի»:
«Գրքապտույտը» շարունակվում է. արդեն մի քանի տասնյակ գրքեր պտտվում են Երևանում այս շարժման շնորհիվ, և այդ գրքերի թիվն օրեցօր ավելանում է:

Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆ

ԵԹԵՐԱՅԻՆ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

25 Մյս

«Չարենցի կրակոցը»
webtv.am
‎1926 թվականին Եղիշե Չարենցը Երեւանի կենտրոնում կրակում է Մարիաննա անունով մի աղջկա վրա, որից հետո հայտնվում է բանտում: Ինչու: Կոնկրետ որտեղ է տեղի ունեցել դեպքը: Աննա Նաղաշյանի անդրադարձը…
http://webtv.am/haxordasharer/notebook/charenci-krakoc/

ԵԹԵՐԱՅԻՆ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

22 Մյս

‎”Չարենցի կրակոցը” և մնացյալը
Լուրեր, «12» Հեռուստաընկերություն

Ցուցամոլության թշվառ զոհերն ու հերոսները

4 Մյս

Յուրաքանչյուր երևույթ իր դրսևորման յուրահատկություններն ունի` կախված այն բանից, թե ով ինչպես է պատկերացնում այն դաշտը, որտեղ առավելագույնս ակնհայտ պիտի լինի հակվածության ցուցադրումը: Ահա հենց այսպիսի մի խնդրի առաջ է հատնվել գրքասեր ու ընթերցասեր ներկայանալու մեր մղումը` ամեն անգամ որոնելով մի այնպիսի ասպարեզ, որը թեև վեր է մեր ուժերից, սակայն դա բոլորովին չի խանգարում հագուրդ տալու եղածից ավելին հրամցնելու, առավելագույնի կեղծ պատրանքներ ստեղծելու հիվանդագին ցանկությանը:
Որպեսզի խոսքն ավելի հասկանալի և ուղղակի լինի, բուն ասելիքին անցնելուց առաջ մեջբերենք մի ժամանակագրական թվարկում: Այսպես, Մինսկում փետրվարի 9-13-ը կայացավ գրքի 18 -րդ միջազգային ցուցահանդես-տոնավաճառը: Հայաստանն այդ տոնավաճառին մասնակցեց իր տաղավարով ու հարյուրավոր գքերով: Այնուհետև մարտի 18-ից 21-ը Հայաստանը ներկայացված էր Փարիզի ամենամյա Salon du livre գրքի ցուցահանդեսին: Մեկ ամիս անց Սանկտ Պետերբուրգի «Լենէքսպո» ցուցահանդեսային համալիրում, որտեղ բացվել էր գրքի միջազգային 4-րդ ցուցահանդեսը, հայկական տպագիր մշակույթը դարձյալ առաջին շարքերում էր: Ապրիլի 29-ից մայիսի 3-ը կայացավ Ժնևի գրքի ու մամուլի 25-րդ միջազգային ցուցահանդես-տոնավաճառը: Պատվավոր հյուրերի շարքում տեղ էին գրավել մեր հանրապետության ներկայացուցիչները: Ապրիլի 30-ից մինչև մայիսի 1-ը Հայաստանն առաջին անգամ ներկայացավ «Լոս Անջելես թայմս»-ի կողմից կազմակերպվող գրքի ամենամյա միջազգային փառատոնին: Բուենոս Այրեսի Գրքի 37-րդ միջազգային ցուցահանդեսում 42 պետությունների ու 1500 հրատարակչությունների շարքում մերոնք անպակաս էին: Ընդամենը երեք օր հետո` մայիսի 7-ին հայկական պատվիրակությունը կմեկնի մասնակցելու Թեհրանում կայանալիք գրքի ցուցահանդես-տոնավաճառին: Դրան կհաջորդեն գրքի միջազգային փառատոններ Վարշավայում, Պեկինում, Մոսկվայում, Ֆրանկֆուրտում… Եվ այսպես շարունակ:
Տպավորիչ է, այնպես չէ՞: Իսկ այսքանից հետո մշակույթի նախարարությունն ինչու՞ պիտի չհայտարարի, թե իր համար գրատպությունը դարձել է գերակա ուղղություն, որով պատրաստվում է ներկայանալ 2012 թվականին` Երևանը գրքի համաշխարհային մայրաքաղաք հռչակելու տոնակատարություններին: Դեռ ավելին, նախարար Հասմիկ Պողոսյանը լրագրողների առաջ հպարտությամբ հաշվետու եղավ, որ Հայաստանն ընդլայնելու է իր մասնակցությունը միջազգային ամենահեղինակավոր գրքերի ցուցահանդեսներին ու տոնավաճառներին` ընդգծելով, որ եթե նախկինում մշակույթի նախարարության հովանու ներքո Հայաստանը ներկայացվում էր միայն 3-4 տոնավաճառ- ցուցահանդեսներում, ապա այս տարի դրանց թիվը հասնելու է 14-15-ի:
Օտար մեկն այս ամենը լսելուց հետո անկասկած պիտի մտածի. «Ինչպիսի սեր ու նախանձախնդիր վերաբերմունք գրքի հանդեպ, ինչպիսի հոգածություն պետության կողմից»: Սակայն հայաստանցին կվերհիշի միայն հայտնի ասույթը, ըստ որի «Դրսում ուրիշի աչքն ենք հանում, ներսում` մերը»:
Ինչի՞ համար է այս բոլորը, ու՞մն է պետք այս խեղճուկրակ ցուցամոլությունն ու ինքնախաբեությունը: Ի վերջո, ի՞նչ բան է միջազգային տոնավաճառը և ի՞նչ նպատակով են երկրները մասնակցում դրանց:
Հանրահայ փաստ է, որ գրքի ցուցահանդեսների բոլոր մասնակիցները դրանք օգտագործում են իբրև տեղեկատվական տարածք` ի նպաստ թարգմանական գրականության զարգացման և գրքափոխանակության: Նույն նախարարության «Գրահրատարակչական գործ» գործակալությունը բազմիցս է հայտարարել, որ գրքի միջազգային միջոցառումները մեծ հնարավորություներ են տալիս խթանելու այլ լեզուներից հայերեն և հակառակ թարգմանչական գործը, Հայաստան բերելու արտերկրում շատ ստեղծագործողների, և համատեղ նախաձեռնությունների մասին պայմանավորվելու նրանց հետ: Այսինքն, սա նախ և առաջ մի վայր է, ուր սեփական արտադրանքդ ներկայացնելու հետ մեկտեղ առաջին հերթին ակնկալվում է հետաքրքրություն դրա նկատմամբ, այլ խոսքով ասած` շահույթի ակնկալիք: Հրատարակչություններն այնտեղ պայմանագրեր են կնքում, հեղինակները պաշտպանում են իրենց իրավունքները և այլ լեզուներով թարգմանվելու առաջարկներ են ստանում: Իսկ ի՞նչ է տվել ու ստացել Հայաստանը մինչ օրս: Կարո՞ղ են հարգարժան պատասխանատուները հիշատակել թեկուզ մեկ դեպք, երբ որևէ օտարերկրացի ցանկություն հայտնած լինի հայ գիրքը վերահրատարակել իր երկրում: Կգտնվի՞ գոնե մի գրող, որ կասի, թե այդ ցուցահանդեսներում պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց իր ստեղծագործությունը այլ լեզվով տպագրելու մասին: Երանի թե լիներ, երանի թե գտնվեր…
Վատնվում են հսկայական միջոցներ, մարդկանց տանում-բերում են երկրե-երկիր, սրահներ ու տաղավարներ են ձևավորվում, մինչդեռ սեփական երկրի ներսում խայտառակ ու ամոթալի պատկերը աչքի է զարնում ամեն քայլափոխի: Դատարկվում են գրադարանները, հսկայական Երևան քաղաքում գործող ընդամենը 4-5 գրախանութներից մեկն էլ օրերս փակվեց, իսկ մարզերի մասին պարզապես անիմաստ է որևէ բան ասելը: Եվ երբ մշակույթի նախարարը պատմում է, թե ինչպես են իրենք աջակցում «Գրադարան անիվների վրա» խորագրով ծրագիրը, ինչը նշանակում է, որ տարին մեկ անգամ մի մեքենա գնում է հեռավոր գյուղերը ու գրքեր տանում, չգիտես` ծիծաղե՞ս, թե՞ լաս: Գուցե արժե՞ր մի քանի արտասահմանյան ուղևորություններ պակասեցնել ու ավելացնել անիվների քանակը, որ այնպես դժվարությամբ են գյուղեր հասնում…
Իսկ վերջին օրերի լրահոսում կարելի է ընթերցել հրապարակում այն մասին, որ 2012թ. Երևանում կազմակերպվելու է Գրքի միջազգային խոշոր ցուցահանդես, ուր կցուցադրվեն Հայաստանում և Սփյուռքում հայերեն ու օտար լեզուներով տպագրված գրքեր:
Նորի՞ց ցուցահանդես…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

30 Ապր

«ԳՆԱ ԱՊՐԻՐ ՀԵՔԻԱԹՈՒՄ»

Լույս է տեսել Երազիկ Գրիգորյանի հեքիաթների ժողովածուն` «Գնա ապրիր հեքիաթում»: Այս գրքում տասնյոթ հեքիաթներ են` մանկական տարբեր տարիքի երեխաների համար: Բարի, զվարճալի և ուսուցողական այս հեքիաթներն իրենց ինքնատիպ ձևավորմամբ (նկարիչ` Նաիրա Մուրադյան) գեղեցիկ նվեր են մեր փոքրիկներին: «Երազիկ Գրիգորյանի հեքիաթների այս ժողովածուն շահեկանորեն առանձնանում է մանկական գրականության նորօրյա ստեղծագործությունների շարքում` իր մի քանի յուրահատկություններով: Իբրև գլխավոր հատկանիշ, առաջին հերթին պետք է մատնանշել այն համարձակությունը, որով հեղինակը կարողանում է միահյուսել դասական բանահյուսական ժանրի տարրերը արդիական թեմաների հետ` արդյունքում ստանալով ոչ թե կեղծ ինքնատիպության պատրանքը, այլև գրավոր պատումի այն թարմությունը, ինչը հիմնարար նախապայման է այսօրվա պատանի ընթերցողին գրավելու և նրա ձևավորվող աշխարհընկալման վրա դրականորեն ներազդելու համար»,-գրում է ժողովածուի խմբագիր, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը:

ԿԻՆԸ ԵՎ ՀԱՅ ԳՐԱԳԷՏԸ

9 Ապր

«Ֆրանսական գրականութեան մէջ սեռ մը դարձաւ մշակութիւնը գործերու՝ որոնք կանացի դիմաստուերներու փնտռտուքին լծուած են, գրագէտին, բանաստեղծին կամ արուեստագէտին կեանքէն ներս»:
«Չունի՛նք նոյն ճամբէն ընթացող գործեր: Եւ չարիք մըն է ասիկա՝ անոնց համար, որոնք կուզեն մահկանացու էութեան իրենց բջիջներէն ճանչնալ մեր գրողներն ու արուեստագէտները»:
«Ասոր պատճառ՝ անշուշտ ամէնէն առաջ սպիտակ կիրքը մեր գրագէտներուն, անոնց հոգեկան եւ զգայարանական կեցուածքը, կնոջ դէմ»:
«Չունինք վաւերական աղբիւրներ եւ վկայութիւններ անոնցմէ շատերու սիրային կեանքին շուրջ՝ որպէսզի տարբեր, աւելի շօշափելի ու պատմական յաջողութեամբ մը բառի եւ պատմումի գային անոնց տագնապանքը, տխրութիւններն ու երջանկութիւնները»:
«Ի՞նչ ունինք մենք՝ մեր գրագէտներուն եւ արուեստագէտներուն անձնական կեանքէն, որպէսզի իրենց ստեղծագործական երկունքը մեկնելու եւ հոն դոնդողած արիւնը բջիջ առ բջիջ ճանչնալու հնարաւորութիւնը ընծայուէր մեզի»:
«Անկէ կը կորսնցնէ անշուշտ մեր գրականութեան պատմութիւնը: Բայց թէ շահ մը կապահովէ՞ նաեւ այս մաքրակրօնութիւնը, կը խուսափինք վճռական եզրակացութիւններէ»:
Ճիշդ 55 տարիներ առաջ գրուած յօդուածէ մըն է, որ կը մէջբերենք վերի տողերը («Կինը եւ հայ գրագէտը», Մինաս Թէօլէօլեան, «Նայիրի» 1949 Ե. տարի թիւ 1-2, էջ 76-81): Կէս դար եւ աւելի ժամանակ անցեր է, բայց ոչինչ փոխուած է: Հայ գրականութիւնը, իր մեծ մասով, կը շարունակէ մաքրակրօն մնալ: Այդ գրականութեան մէջ տակաւին տեղ չէ գտած նաեւ ինչ որ «մանր» գրականութիւն կը կոչուի արեւմուտքի մէջ՝ յուշագրութիւն, կենսագրութիւն, ինքնակենսագրութիւն, նամակագրութիւն, օրագրութիւն եւ այլն:
20-րդ դարու մեր գրագէտները եթէ նոյնիսկ նման գրականութիւն ունեցած են (եւ կասկածէ վեր է, որ ունեցած են, մանաւանդ՝ նամակագրութիւն), այդ գրականութիւնը կը շարունակէ մնալ ձեռագիր վիճակի մէջ, պահուած: Տակաւին ի զօրու է այն համոզումը, թէ պէտք է յարգել ոեւէ անհատի անձնական կեանքը, այդ կեանքին թաքուն ծալքերն ու գաղտնիքները:
Գրագէտ մը սակայն «ոեւէ» անհատ չէ, եւ անոր ժառանգութիւնը, բոլոր երեսակներով, կը դառնայ հասարակութեան սեփականութիւնը: Գրուած իւրաքանչիւր էջ կրնայ տող մը, քերթուած մը կամ պատմուածք մը լուսաբանել, կրնայ օգնել, որ ընթերցողը քիչ մը աւելի դիւրութեամբ թափանցէ տուեալ հեղինակին երկերուն խորքը:
Այս ընթերցում-մտորումին տուն տուողը նոր գիրքի մը հրատարակութիւնն է: Հակառակ անոր, որ այդ գիրքը, իր հեղինակով դուրս կը մնայ մեր անձնական հետաքրքըրութեան ծիրէն (որ կը բեւեռուի սփիւռքահայ գրականութեան շուրջ), հակառակ անոր, կանդրադառնանք «Սուլամիթա Սեւակի մեծ սէրը» գիրքին, որովհետեւ այդ գիրքը, իր էութեամբ, կը փորձէ դարմանել վերը յիշուած անտեսումը:
Գիրքին հեղինակ-խմբագիրը՝ Հովիկ Չարխչեան, կրցած է գտնել հետքը Սուլամիթա Ռուդնիկ-Ֆրիտպըրկի, կապ հաստատել անոր հետ եւ ի վերջոյ ունենալ Պարոյր-Սուլամիթա ամբողջական նամակագրութիւնը, որուն վրայ հիմնուած է գիրքը:
Հեղինակը իր «Մուտք»ին մէջ, սկիզբէն, առաջին նախադասութեամբ իսկ կը յայտարարէ.
«Ինձ խորհուրդ էին տալիս չգրել այս մասին: Խնդրում էին, առաջարկում, սպառնում: Ամենաբազմազան պատճառաբանութիւնների երկար շղթայում հիմնական կըռուանը մէկն էր՝ չի կարելի հանրութեան սեփականութիւնը դարձնել անհատի անձնական կեանքը, եթէ նոյնիսկ խօսքը մեծ մտաւորականի ու բանաստեղծի մասին է» («Սուլամիթա Սեւակի մեծ սէրը», Հովիկ Չարխչեան, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին, 2004, էջ 7):
Գիրքը կը խարսխուի քանի մը հարիւր նամակներու, հեռագիրներու, երկտողերու եւ Սուլամիթայի յուշերուն վրայ:
Նման մտերմիկ էջերու հրատարակութեան գլխաւոր թոյլտուութիւնը իրենք՝ նամակներուն հեղինակներն են որ կու տան: Եւ որովհետեւ Պարոյր Սեւակը մահացած է աւելի քան քառասուն տարիներ առաջ, իսկ նամակներուն ամբողջութիւնը (բացի քանի մը տասնեակ նամակներէ, զորս Հովիկ Չարխչեան պատահմամբ գտած է Սեւակի գիւղի՝ Չանախչիի տան նկուղին մէջ, եւ հրատարակած «Սիրում եմ քեզ» խորագրուած գրքոյկով) կը գտնուի Սուլամիթայի մօտ, հետեւաբար միայն այս վերջինին համաձայնութիւնը բաւ է նամակներուն հրատարակութեան համար:
Սուլամիթան, Հովիկ Չարխչեանին գրած իր մէկ նամակին մէջ կըսէ՝ «. . . դեռ 10-15 տարի առաջ ինձ ասում էին, որ մեր նամակները վաճառում էին 500 ռուբլով»: Ան որ գաղափար ունի, թէ այդ թուականներուն ի՞նչ արժէք ունէր ռուբլին, կրնայ հասկնալ յիշուած գումարին առասպելական մեծութիւնը:
Հեղինակը կրցած է, որոշ հմտութեամբ, նամակէ նամակ երկարող միջոցները վիպական շունչով եւ ստեղծագործ երեւակայութեամբ լեցնել, որուն հետեւանքով գիրքին ընթերցումը կընթանայ սիրավէպի մը ընթերցումին նման՝ արագ, հետաքրքրաշարժ, հաճելի:
Անշուշտ ենթադրելի է, որ մեզի հրամցուածը գրականագիտական կամ ուսումնասիրական-վերլուծական յաւակնութիւններ չունի: Կենթադրէք նաեւ, որ նամակները գրուած ըլլան . . . ռուսերէնով. անոնց թարգմանութիւնն է, որ կընթերցենք: Հետաքրքրական կըլլայ նշել, որ Սուլամիթան փորձած է հայերէն սորվիլ, եւ երբեմն նամակները գրած է… հայատառ ռուսերէնով:
Այս նամակներուն հրատարակութիւնը որքան որ լոյս կը սփռէ Պ. Սեւակի որոշ գործերուն, նոյնքան լոյս կը սփռէ իր ապրած ժամանակաշրջանին, գիրք հրատարակելու տառապանքին եւ այլ հարցերու վրայ: «Անլռելի Զանգակատուն» երկարաշունչ պոէմը, Կոմիտասին նուիրուած, ծնած է Սուլամիթայի հետ Սեւակի ծանօթացման շրջանին. բայց հրատարակութիւնը երկար ատեն ձգձգուելէ ետք, ամբողջովին դադրած է շրջանի մը համար, որովհետեւ «Պարոյր Սեւակը փորձում է մեր գաղափարախօսութիւնը հաշտեցնել ազգային սահմանափակութեանը, այն քարշ տալ ազգային սահմանափակութեան եւ ռասիզմի ջնջին գաղափարների պոչից» (էջ 183):
Սուլամիթայի եւ Սեւակի առաջին հանդիպումը տեղի ունեցած է 1957 թուականի Դեկտեմբեր 1-ին, իսկ առաջին նամակը գրուած է Սուլամիթայի կողմէ, 6 Յունիս 1958ին:
Այս հատորը, որ «թիւ 1»-ն է, կը պարփակէ մինչեւ Դեկտեմբեր 1960 գրուած նամակները: Յաջորդ գիրքով հաւանաբար ամբողջանան անոնք, գրուած մինչեւ Պ. Սեւակի ողբերգական մահը:
Կարեւոր յաւելում մըն է այս գիրքը, մեր գրականութեան ա՛յս ժանրի վտիտ բերքին վրայ:
Վերջին նկատում մը՝ հատորին սկիզբը դրուած Սուլամիթայի լուսանկարը կը յուշէ ժողովրդական խօսքը, որ կըսէ թէ սիրահարները, ժամանակի ընթացքին, կը սկսին իրարու նմանիլ: Սուլամիթան սկիզբէն ալ նման եղած է Սեւակին…

ՄԱՐՈՒՇ ԵՐԱՄԵԱՆ
«Հայրենիք»

ԳԱԲՐԻԵԼ ԳԱՐՍԻԱ ՄԱՐԿԵՍ

28 Մրտ

… Հիշողությունները: Իմ գրքերը միշտ իմ էության մասնիկներն են, ամեն նախադասություն, ամեն մանրամասնություն ծնունդ է առնում մի իրական եղելությունից: Անշուշտ, իմ հիշողությունը թեմատիկ է: Այսքանով հանդերձ ուզում եմ մեկընդմիշտ ասել, որ Գարսիա Մարկեսը ռեալիստ գրող է և զուրկ է երևակայությունից: Հետո երբեմն պատահում է, որ նա հասնում է ռեալիզմի սահմանից մեկ միլիմետր այն կողմ… Ի վերջո, իմ գրելու տեխնիկան միշտ գալիս է արհեստից` լրագրությունից: Իրական դեպքերը որսալու և լուսանկարելու նույն եղանակն է: Հետո վրա է հասնում բանաստեղծությունը և փրկում է կրոնը: Լրագրությունը ընթանում է դեպի գրականություն և հակառակը: Ես եղել եմ լրագրող, հրատարակիչ, երգիչ, կինոռեժիսոր, ու միշտ ասում էին. «Զգուշացիր, այդ բոլորը սպանելու են գրականությունդ»: Ոչ: Գրողին, ով կարողանում է պատմել, ոչ ոք չի կարող սպանել: Նույնիսկ մահը:
Հիշողությունը պահպանում է իսկական հիշատակներ, կարևորները: Սարսափելին եղելությունը արձանագրելն է: Երբեմն երևում է, երբեմն թաքնվում: Մի օր փողոցում տաքսի եմ տեսնում, չեմ կանչում, քանի որ լիքն է: Հետո մոտենում եմ ու տեսնում, որ դատարկ է: Վարորդին ասում եմ. «Մի մտահոգվեք, կախարդանք է, որ հաճախ է պատահում»: Դեպքը պատմում եմ Լուիս Բունյուելին: Ասում է. «Գեղեցիկ է, բայց պատմություն չէ»: Իսկ հետո գալիս է գրելու մղձավանջը: Ամեն առավոտ երկու ժամ ստամոքսի ցավեր, վերջապես հանկարծակի ինչ-որ բան է սկսում հայտնվել: Գիրը հորդում-ցայտում է ջրի պես: Գիրը սաղմնավորվում է, բայց երբեմն գրիչը քեզ տանում է, սավառնում:
… Վախենում եմ մահից, քանի որ երբեք պիտի չկարողանամ այն պատմել: Մինչդեռ սերը իմ միակ գաղափարականությունն է: Սերը սկիզբ է առնում ամեն առավոտ: Բայց կարող է վերջանալ ամեն երեկո: Սերը հավերժ է, քանի դեռ տևում է: Գոյություն չունի հավատարմություն: Գոյություն ունի ուղղամտությունը: Հնարավոր է սիրել հինգ կնոջ միաժամանակ, եթե կնոջ հանդեպ ճշմարտացի ես: Կինը ամենասքանչելի հայտնությունն է, բայց նրան տիրելու համար հարկավոր է մի ամբողջ կյանք ջանալ: Երբեք պետք չէ անել առաջին քայլը: Մերժված մարդը դատապարտված է: Կանայք ապագան են: Մեկն ասել է. «Եթե տղամարդիկ կարողանային ծննդաբերել, վիժումը սուրբ արարք կհամարվեր»: Աֆորիզմ, որը հարկ է շրջել:

ԵԹԵՐԱՅԻՆ ԱՐՁԱԳԱՆՔ

22 Մրտ

ԳՐՔԵՐԻ ՄԱՍԻՆ` «ԲՅՈՒՐՈԿՐԱՏ» ԳՐԱԽԱՆՈՒԹՈՒՄ

ԵԹԵՐԱՅԻՆ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

8 Մրտ

«ՉԱՐԵՆՑԻ ԿՐԱԿՈՑԸ» ԳՐՔԻ ՄԱՍԻՆ

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

9 Փտր

ԱՄՊԵՐԻ ՄԵՋ ՍԱՎԱՌՆՈՂ ՎԱՐՉԱՊԵՏ, ՆԵՐՔԵՎ ԻՋԻՐ

Մեր զրուցակիցն է գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը

— Պարոն Չարխչյան, Ձեր բլոգում գրեթե ամեն օր համաշխարհային գրականության հայտնի դեմքերի հայտնի և անհայտ մտքերն ենք կարդում: Գալով մեզ, ըստ Ձեզ, այսօր մենք ժամանակակից գրականություն ունե՞նք: Մենք գիտենք, որ Հայաստանը գրքի մայրաքաղաք է հռչակվել 2011-ին, արժանի՞ ենք դրան առհասարակ:

— Համաշխարհային մայրաքաղաք լինելը դեռևս այն փաստարկը չէ, թե երկիրն արժանի է այդ պատվին: Սակայն այդ իրադարձությունը կարող է լավ ազդակ դառնալ այն բանի համար, որ ի վերջո գրականությունը և գրավոր միտքը հայտնվի անհրաժեշտ ուշադրության ու հոգատար վերաբերմունքի ներքո: Չի կարելի անվերջ խոսել մեր դարավոր ժառանգության մասին և բացարձակապես ոչինչ չանել ներկայի համար: Անցյալի հետ շարունակական կապի խզումը իր ներսում մեծ վտանգներ է պարունակում, սակայն այդ վտանգը տեսանելի կարող է լինել միայն նրանց համար, ովքեր գիտեն, թե ինչ բան է գիրն ու գրականությունը: Ցավոք, այսօր երկրի վերնախավը ոչ միայն անտարբեր է, այլ նույնիսկ մի տեսակ արգահատանք է տածում ամեն կարգի մտավոր հարստության հանդեպ:

— Ըստ Ձեզ` նման վերաբերմունքն ինչի՞ արդյունք է: Պետությունն առհասարակ այս գործում ի՞նչ մասնակցություն պետք է ունենա:

— Վերաբերմունքը նախևառաջ արժեքային համակարգում վերջին տարիներին տեղի ունեցած ահավոր աղճատումների հետևանք է: Մարդկանց համար ավելի թանկ է ստամոքսի ու գրպանի պարունակությունը, քան այն, ինչ կարող էր լինել նրանց հոգիներում ու գլխում: Մոտ օրերս մենք մի խմբով պատրաստվում ենք գրականություն տանել Տավուշի մարզի սահմանային գյուղերից մեկը, որտեղ վերջին 20 տարիների ընթացքում ոչ մի նոր տպագիր բան մուտք չի գործել: Ահա սա է այն Հայաստանի ճշմարիտ պատկերը, որը պատրաստվում է տեր դառնալ մշակույթի մայրաքաղաք ունենալու կոչմանը: Պետության աջակցությունը պիտի լինի ամենաուղղակի ձևով: Բոլոր ժամանակներում ու բոլոր երկրներում մշակույթը մշտապես եղել է պետության հոգածության առարկան: Մշակույթը ո՛չ խանութ է և ո՛չ էլ արտադրամաս, որ եկամուտ բերի: Սա աքսիոմա է, ու ապացուցման կարիք այլևս չի զգում: Նա, ով դա դեռ չի հասկացել` տհասության խորագույն ախտով է տառապում:

— Դե, մեզանում մշակույթն անկարևոր ոլորտ է դիտարկվում, դրա համար էլ տվել են կնոջ ձեռքը ղեկավարելու, այլապես իրենք կղեկավարեին, կամ գուցե սա հատո՞ւկ քաղաքականություն է, անմշակույթ քաղաքականություն, արդյունքում` դարձնել զոմբի հասարակություն:

— Տղամարդիկ նրանից ավելի լավը չէին: Մեր վերջին տարիների մշակույթի նախարարների գործունեությունը սկսվում ու ավարտվում էր էլեկտրացանցերում ատրճանակ կրակելով կամ աջ ու ձախ կոչումներ, մեդալներ բաժանելով:
Ես կարծում եմ` պատճառը մեկն է` չիմացությունը: Ինչպե՞ս կարող է մշակույթի, գրականության մասին հոգ տանել մեկը, ով իր կյանքում գիրք չի կարդացել, թատրոն չի գնացել, լսած երաժշտությունն էլ փողոցային ռաբիսն է կամ դրա ավելի վատթար տեսակը:

— Որտեղի՞ց այսքան չիմացություն: Ինչպե՞ս եղավ, որ չիմացողները դարձան իշխանավոր: Մշակույթի նախարարն, օրինակ, քանիցս խոստովանել է, որ չի տիրապետում իրավիճակին:

— Ես այդ տիկնոջն անձամբ չեմ ճանաչում ու չէի ցանկանա դատողություններ անել նրա ինտելեկտուալ կարողությունների մասին: Բայց կա խնդիրների սահմանափակ մոտեցման պահը: Հայաստանը նրանց համար միայն Երևանն է: Իսկ թե ինչ է կատարվում մարզերում, հեռավոր բնակավայրերում, վստահ եմ, որ պատկերացում անգամ չունեն: Իսկ այնտեղ, հավատացնում եմ ձեզ, մարդիկ նույնիսկ մոռացել են մշակույթ բառը: Բառացիորեն ոչինչ չկա: Ոչինչ:

— Իսկ մարզերում գրքեր, նոր գրականություն տանելով, որը առաջիկա օրերին պատրաստվում եք իրականացնել, ի՞նչ կփոխվի, թե՞ նաև քննարկում, հանդիպումներ եք ունենալու մարզի բնակիչների հետ: Եթե չեմ սխալվում, անցյալ տարի մարզերում սկսեցին շրջիկ թատրոններ տանել, Արշակ Երկրորդ բեմադրվեց Վանաձորում, թատերական փառատոն եղավ Կապանում: Այսպես հնարավո՞ր է մշակութային քաղաքականություն իրականացնել:

— Չէ՛, մեր հավակնություններն այդքան մեծ չեն: Մենք փրկիչներ չենք: Մենք ընդամենը ծարավ մարդուն մի բուռ ջուր հասցնող ենք ուզում լինել: Ամեն բան սկսվում է առաջին քայլից: Բայց այդ քայլը պիտի եզակի չլինի, այլ ունենա իր շարունակությունը: Մյուս կողմից` մարդիկ պիտի տեսնեն, զգան ու հավատան, որ իրենք մոռացված չեն, իրենք ևս մաս են կազմում ամբողջին և այդ մշակույթից հասկանում են ոչ պակաս, քան մայրաքաղաքում ապրողները:

— Վարչապետն անընդհատ խոսում է իրականացվող բարեփոխումներից, որ ինտերնետը շուտով մատչելի կդառնա, կհասնի մարզ, հավատո՞ւմ եք: Եվ ի՞նչ եք կարծում, կարո՞ղ է հանկարծ ինտերնետի մատչելիությունը, հասանելիությունը առհասարակ փոխել մարզի դիմագիծը:

— Եթե դուք ինձ հիշեցնեք վարչապետի այնպիսի մի խոստում, որն արդեն իրականացել է, ես էլ կսկսեմ հավատալ այս մյուսին: Ինտերնետի առկայությունը անզոր եղավ նույնիսկ կառավարության ղեկավարի դիմագիծը փոխել, էլ ուր մնաց, թե մարզերում ինչ-որ բան տեղաշարժվի: Ապշում եմ, որ այդ մարդիկ դեռ չեն հասկացել, որ բարձր տեխնոլոգիաներ ներմուծելուց առաջ նախ պետք է բնակչության տարրական կենսական պահանջները բավարարել և հետո միայն անցնել ֆանտաստիկ-հեքիաթային նախագծերին: Տաթևի գինեսյան ճոպանուղին Զանգեզուրի բնակչության ո՛չ հացը ավելացրեց, ո՛չ ապրուստը: Նույն ճակատագիրն է սպասվում նաև մնացած «նյուվասյուկի»-ական ծրագրերին: Ամպերի մեջ սավառնող վարչապետին ժամանակն է ներքև իջեցնել, որ ոտքը դնի հողին ու հասկանա, թե այդ հողն ինչպես է արդեն փախչում բոլորի ոտքի տակից:
Սիրանույշ Պապյան
Չորեքշաբթի 09.02.2011 |

FACEBOOK-ՅԱՆ ԱՐՁԱՆԳԱՆՔ

6 Փտր

ՍԻՐՈՒՄ ԵՄ ՔԵԶ
Հենց նոր ավարտեցի Հովիկ Չարխչյանի նոր վեպի ընթերցանությունը՝ «Չարենցի կրակոցը» վերնագրով։
Ընդհանրապես՝ որպես ընթերցող, ես բավականին պահանջկոտ եմ, խիստ աչքով եմ կարդում ձեռքս ընկած գրքերը, հատկապես, եթե սպասելիքներս մեծ են։ Իսկ սպասելիքներս՝ այս անգամ բավականին մեծ էին, այնքան, որ գրախանութից գնեցի, հպարտորեն ու ուրախությամբ բերեցի տուն՝ կանխավայելելով կարդալու հաճույքը։ Իսկ գիրք գնելը, ցավոք սրտի, դեռևս իմ կյանքում հազվադեպ իրադարձություն է։
Հեռու եմ ինձ գրաքննադատ համարելուց, կամ գրախոսական գրելու իրավունք վերապահելուց, բայց, այնուամենայնիվ, ուզում եմ երկու խոսք գրել այս ստեղծագործության մասին։

Հեղինակը, իր իսկ խոսքերով, նպատակադրված է եղել «գրել մի գիրք սիրո, մեղանչումի, հատուցման ու մարդկային ողբերգության մասին»։ Սակայն, արդյունքը առավել, քան տպավորիչ է – սեղանիս հիմա դրված է մի վեպ, որի բովանդակությունը բազմաշերտ է, ասելիքը՝ հարուստ ու բազմազան, ու որը ընթերցողի առջև բացում է իր բովանդակության այն շերտերը, որոնք ընթերցողը կարող է ընկալել։ Այստեղ՝ անցյալ դարասկզբի Երևանն է ու երևանցիներն են՝ իրենց սիրած զվարճավայրերով, կենցաղով ու հարաբերություններով, այդ ժամանակվա մշակույթային–գրական միջավայրն ու գործիչները՝ իրենց դեմքերով, Խորհրդային Հայաստանի ու խորհրդային մարդու ձևավորման տարիները, Երևանի Ուղղիչ տունն իր բնակիչներով ու «համակարգի» պաշտոնյաները, այն տարիների սփյուռքահայությունն ու նրա մամուլը, մարդկային զգացմունքներն ու հույզերը, «Չարենցի կրակոցի» գործը, և, վերջապես, Չարենցը՝ անհանգիստ ու մարդկային Չարենցը, իր խոսքերով ու արարքներով, իր ընկերներով, իր սերերով և իր Արփիկով։ Իրադարձությունները, դեպքերը, հրատարակությունները, խոսքերն ու արարքները ներկայացնելով վավերագրական ճշգրտությամբ (91 անուն օգտագործված գրականություն), հավատարիմ մնալով հետազոտողի անաչառությանը, հեղինակին հաջողվել է ստեղծել մի գիրք, որում լարված սյուժեն, շիկացած ու հակասական կրքերն իրենց վրա են բևեռում ընթերցողի ուշադրությունը՝ բաց չթողնելով մինչև վերջին էջի վերջին նախադասությունը։ Կարծես թե ծեծված բառեր են, սակայն սրանք գրում եմ ամենայն անկեղծությամբ ու վստահությամբ։
Գրքի լեզուն նույնպես հիացնում է իր մաքրությամբ ու հարստությամբ. բառապաշարի ճոխության ու Չարենցին հարազատության հետ՝ այստեղ չեք տեսնի անտեղի գործածված ոչ մի խոսք ու դարձվածք, ոչ մի ավելորդություն ու «ջուր ծեծել»։
Ինչպես նշեցի, սա գրում եմ միանգամից՝ ընթերցանությունն ավարտելուց անմիջապես հետո։ Ափսոսանքով եմ բաժանվում «Չարենցի կրակոցից», վստահ լինելով, որ դեռ վերադառնալու ու կարդալու եմ նորից։ Քանի որ, Չարենցի բուռն ու խելագար սիրո մեջ՝ ես տեսա ինձ ու իմ ապրումները, իմ սերն ու իմ խենթությունները, իմ կարոտն ու իմ հատուցումը։ Ու յուրաքանչյուրը, վստահ եմ, այստեղ կգտնի իրենը, իրեն հարազատն ու սրտամոտը։
Այս գիրքն, անկասկած, մեծ ու դրական երևույթ է մերօրյա հայ գրականության մեջ, հեղինակին հայտնում եմ իմ խորին երախտագիտությունն ու հիացմունքը՝ այս աննման գործը ընթերցողներին նվիրելու համար և ակնկալում նորանոր գործեր, որոնց կսպասեմ անհամբերությամբ։

http://www.facebook.com/notes/sirum-em-kez/hovik-carxcyan-carenci-krakoc/160875370631651

ՕՐՀԱՆ ՓԱՄՈՒԿ

3 Փտր

Գրողի գաղտնիքը ոչ թե ներշնչանքն է, քանզի երբեք պարզ չէ, թե այն որտեղից է հայտնվում, այլ համառությունն ու համբերատարությունը: Թուրքական հիանալի ասացվածքը` ասեղով հոր փորել, ինձ թվում է, ասվել է` մտքում գրողին ունենալով: Հին պատմություններից հավանում եմ Ֆարհատի համբերատարությունը, որ հանուն սիրո լեռներն էր հորատում. ինձ համար հասկանալի է: Իմ վեպում` «Անունս Կարմիր է», գրել եմ հնօրյա պարսիկ մանրանկարիչների մասին, որ տարիներ շարունակ նույն ձին նկարել են միևնույն կրքով` մտապահելով յուրաքանչյուր գիծը, այնպես որ կարող էին հրաշագեղ այդ ձին վերակերտել նույնիսկ փակ աչքերով, և գիտեի, որ խոսում եմ գրողի մասնագիտության ու կյանքիս մասին: Եթե գրողը սեփական պատմությունն է անում, պարտավոր է դանդաղ պատմել, իբր խոսում է ուրիշների մասին, եթե զգում է, որ հոգում ահագնանում է պատմելու ցանկությունը, և սեղանի առաջ պետք է նստի ու համբերատարությամբ նվիրվի այս արվեստին, այս արհեստին, նրան առաջին հերթին անհրաժեշտ է հուսադրել: Ներշնչանքի փերին (որ կանոնավոր այցելում է մի մասին և միայն հազվադեպ` մյուսներին) բարեհաճ է հուսառատների և համարձակների նկատմամբ, այդ ժամանակ է գրողը հատկապես միայնակ և առավել կասկածանքով է վերաբերվում իր ջանքերին, երազանքներին ու գրածի արժեքին` մտածելով, որ իր պատմությունը հենց միայն իր պատմությունն է, և այդ պահերին փերին որոշում է նրան շնորհել պատմություններ, կերպարներ ու երազներ, որ պատկերելու են այն աշխարհը, որը գրողը ցանկանում է կերտել: Երբ հետադարձ հայացք եմ նետում գրքերին, որոնց նվիրել եմ ամբողջ կյանքս, առավել զարմացնում են այն պահերը, երբ զգացել եմ, որ ինձ հրապուրած ու երջանկացրած նախադասությունները, երազանքներն ու էջերը կարծես սեփական երևակայությանս ծնունդը չեն, օտար մի ուժ է գտել և մեծահոգաբար նվիրել ինձ:

* * *
Գրող դառնալու համար միայն համբերությունն ու աշխատասիրությունը բավարար չեն. պետք է զգաս, որ հարկադրված ես խուսափել ամբոխից, ընկերներից, կանոնավոր, առօրյա կյանքից և ստիպված ես փակվել սենյակում: Երազում ենք համբերության և հույսի մասին, որպեսզի ի վիճակի լինենք մեր գրվածքներում ավելի խոր աշխարհ կերտել: Սակայն սենյակում փակվելու փափագն է, որ գործի է դրդում: Անկախ գրողի այս տեսակի, ով սեփական գրքերն ընթերցում է հոգեկան բավարարության համար, ով ականջ դնելով միայն սեփական գիտակցության ձայնին` բանավիճում է այլոց բառերի հետ, ով զրույցի բռնվելով սեփական գրքերի հետ` զարգացնում է սեփական մտքերը և սեփական աշխարհը, գրողի այս տեսակի նախակարապետը, ամենայն հավանականությամբ, Մոնտենն է` ժամանակակից գրականության ամենավաղ շրջանում: Մոնտենն այն գրողն էր, որին հաճախ էր անդրադառնում հայրս, գրող, ում խորհուրդ էր տալիս կարդալ: Շատ կցանկանայի ինձ տեսնել այն գրողների շարքում, ովքեր, աշխարհի որ մասում էլ գտնվեն` Արևելքում, թե Արևմուտքում, կողմ են քաշվում հասարակությունից և գրքերի հետ փակվում են սենյակում: Իսկական գրականության մեկնակետն այն մարդն է, ով գրքերն առած փակվում է սենյակում:

* * *
Բոլորս էլ չափազանց կարևորում ենք կենտրոնակիր աշխարհի գաղափարը: Մինչդեռ այն, ինչը մեզ հարկադրում է տարիներ շարունակ փակվել մեր սենյակում, որպեսզի գրենք, վերջում հակառակ հավատն է ներշնչում. վստահություն, թե մի օր մեր գրվածքներն ընթերցելու և հասկանալու են, որովհետև ամբողջ աշխարհի մարդիկ նման են իրար: Բայց սա, որ գիտեմ թե իմ և թե հորս գրվածքներից, տհաճ լավատեսություն է, սահմանից այն կողմն ուղարկվելու, դուրս թողնվելու զայրույթից առաջացած վախի հետևանք: Սեր և ատելություն, որ ամբողջ կյանքում Դոստոևսկին տածում էր Արևմուտքի հանդեպ, ես էլ բազմաթիվ առիթներով նույն զգացումն եմ ունեցել: Բայց եթե հաջողել եմ ըմբռնել հիմնական ճշմարտությունը, եթե լավատեսության պատճառ ունեմ, արդյունքն է այն բանի, որ մեծ գրողի հետ ճամփորդել եմ Արևմուտքի հանդեպ նրա սեր-ատելություն հարաբերության միջով` տեսնելու նոր աշխարհը, որ նա կերտել է մյուս կողմում:
Բոլոր գրողները, որ կյանք են նվիրաբերել այդ աշխատանքին, տեղյակ են այս իրողությունից, ինչպիսին էլ լինի նախնական նպատակը, տարիների գրողական հուսառատ աշխատանքի արդյունքում կերտած աշխարհը, ի վերջո, այլ` բոլորովին նոր վայր կտեղաշարժվի: Մեզ կհեռացնի սեղանից, որի մոտ աշխատել ենք թախծոտ կամ զայրացած, կտանի թախիծից և զայրույթից անդին, դեպի մեկ այլ աշխարհ… Այս մյուս աշխարհը դյութում է մեզ ինչպես ցամաքը, որ դանդաղ ձև է ստանում` անշտապ բարձրանալով մառախուղի միջից և փայլելով պերճաշուք գույներով` երկարատև ծովային ճամփորդությունից հետո հանկարծակի հայտնված կղզու նման:

«Նարցիս» հանդեսից