Tag Archives: գագաթաժողով

Հոբելյանական, թե՞ հրաժեշտի

1 Սպտ

Վաղը Տաջիկստանի մայրաքաղաք Դուշանբեում կմեկնարկի ԱՊՀ երկրների ղեկավարների հոբելյանական գագաթաժողովը: Անկախ պետությունների միավորման 20-ամյակին նվիրված երկօրյա հանդիպումը կարող էր լիովին հագեցած լինել տոնական տրամադրություններով, միայն թե դաշնակից երկրների միջև կուտակված խնդիրների առատությունն այս անգամ ոչ միայն ջերմության հույսեր չի ներշնչում, այլև մղում է առավել մռայլ կանխատեսումների:
Նախ ասենք, որ մինչև այս պահը Բելառուսի և Ուկրաինայի նախագահները դեռևս չեն հաստատել իրենց մասնակցությունը։ Ներկա գտնվելու պատրաստակամություն են հայտնել Ռուսաստանի, Հայաստանի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Մոլդովայի ու Թուրքմենստանի նախագահները և դա հաստատվել է տվյալ երկրների համապատասխան կառույցների կողմից։ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը չի մասնակցի գագաթաժողովին, ինչի մասին հայտնել է Ադրբեջանի նախագահի աշխատակազմի արտաքին կապերի բաժինը և տեղեկացրել, որ Դուշանբեում Ադրբեջանը կներկայացնի վարչապետ Արթուր Ռասիզադեն: (Ի դեպ, նկատենք, որ այս հրաժարումից ընդամենը մեկ շաբաթ առաջ Ալիևը հաստատել էր իր մասնակցությունն այդ միջոցառմանը): Չի մասնակցի նաև Ուզբեկստանի նախագահ Իսլամ Քարիմովը: Նրա դեպքում նույնպես երկիրը կներկայցվի վարչապետի մակարդակով:
Լռության ու բացակայության այս դեպքերից յուրաքանչյուրն իր հնարավոր պատճառաբանությունն ունի: Բելառուսի և Ուկրաինայի նախագահներն ամենայն հավանականությամբ ներկա կգտնվեն, պարզապես այժմ նրանց արհեստականորեն երկարաձգվող արձագանքի շարժառիթները հարկ է որոնել Լուկաշենկոյի և Յանուկովիչի՝ Մոսկվայի հետ ունեցած մի շարք անհամաձայնությունների ենթատեքստում: Քարիմովը չի գա, քանի որ նա դժգոհ է Մաքսային միության կողմից Ուզբեկստանի համար էական այնպիսի հարցերի անտեսման փաստից, ինչպիսիք են, ասենք, տարածաշրջանային անվտանգությունը, ջրային ռեսուրսների խնդիրը և այլն: Թե որքանով բոյկոտը կօգնի նրան՝ դուրս գալ ստեղծված դժվարին կացությունից, դժվար է ասել: Մյուս կողմից էլ կարելի է մտածել, որ եթե Տաջիկստանում կայանալիքը սոսկ հոբելյանական միջոցառում է և ունի ընդամենը սիմվոլիկ, պրոտոկոլային նշանակություն, ապա դրան կարելի է և առանձնակի ուշադրություն չհատկացնել, թեև մեծ հաշվով նման քայլը նախ և առաջ վերաբերմունք է ԱՊՀ-ի նկատմամբ:
Շատ ավելի հետաքրքրական է Իլհամ Ալիևի դեմարշը, ինչն անմիջապես տարբեր մեկնաբանությունների առիթ տվեց: Վերլուծաբանների ճնշող մեծամասնությունը իսկույն նկատեց, որ Ադրբեջանի նախագահը ստվեր է նետում ԱՊՀ 20-ամյակի տոնի վրա բացառապես այն պատճառով, որ չի կարողացել Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևի հետ համաձայնության գալ ղարաբաղյան հարցի կարգավորման շուրջ: Այս հանգամանքը գծագրվեց դեռ օգոստոսի 9-ին Սոչիում տեղի ունեցած Ռուսաստան- Ադրբեջան հանդիպումից անմիջապես հետո, որի ընթացքում Մեդվեդևը կոչ էր արել «հնարավորինս անկեղծ զրույց վարել»: Այդ անկեղծությունն ակնհայտորեն Ալիևի սրտով չէր, և ահա վերջինս որոշել է, որ Ռուսաստանի նկատմամբ շանտաժի քաղաքականությունը կարող է ստիպել պաշտոնական Մոսկվային Ղարաբաղի հարցում անվերապահորեն պաշտպանել ադրբեջանական տեսակետը: Այս իմաստով շատ դիպուկ է նկատել ԱՊՀ երկրների ինստիտուտի տնօրեն Իգոր Շիշկինը՝ նշելով, որ «Ադրբեջանի դիրքորոշումը հետևյալն է՝ «Դուք մեզ սկուտեղի վրա մատուցեք Լեռնային Ղարաբաղը, իսկ դրանից հետո հնարավոր է, որ մենք դառնանք ձեր լավ բարեկամը»։
Սակայն Բաքվում պատրաստ են էլ ավելի հեռուն գնալ: Այս օրերին որոշ ադրբեջանամետ քաղաքական շրջանակներ ակտիվ քարոզչություն են սկսել այն մասին, որ իբր Մեդվեդևի քաղաքականությունը վերջին հաշվով բերելու է ոչ միայն Ռուսաստանի համար Ադրբեջանի կորստին, այլև ԱՊՀ կազմալուծմանն ու աշխարհում երկրի հեղինակության անկմանը: Վարկաբեկման մեխանիզմը խիստ պարզունակ է. ամենուր շեփորել, թե իբր Ռուսաստանը գործընկերների աչքում կորցնում է միջնորդի իր կերպարը և վերածվում է Հայաստանի շահերի լոբբիստի:
Չի կարելի չնկատել, որ ներկա իրավիճակում Ադրբեջանի պահվածքը ոչ միայն անհավասարակշիռ է, այլև դրան գումարվում է նրա՝ կողմնորոշված չլինելու հանգամանքը: ԱՊՀ և ՎՈՒԱՄ անդամ երկիրը վերջերս հայտարարեց, որ անդամակցում է «Չմիավորվածների շարժմանը», սակայն այդ բանը նրան դեռևս ոչ մի գնով չի հաջողվում: Մի դեպքում նա իրեն նետում է աշխարհաքաղաքական ամեն կարգի հոսանքների գիրկը, մյուս կողմից սեփական խնդիրները ստիպում են որոնել այլ ափեր, բայց արդյունքում հաջողությունը նրան չի ժպտում, և այլ բան չի մնում, քան սպառնալ, թե կհեռանա այս կամ այն կառույցից:
Նրանք, ովքեր կանխատեսում են, թե Ադրբեջանի վերջին քայլը կարող է լինել ԱՊՀ-ի կազմից դուրս գալը, այսպես կարծելու առիթ են ստացել նաև այն փաստից, որ օգոստոսի 19-ին Բաքուն հրաժարվեց մասնակից դառնալ Ղազախստանում խորհրդարանի վերին պալատի ընտրություններին հետևելու համար ձևավորված ԱՊՀ դիտորդական առաքելությանը: «ԱՊՀ-ն իր քսաներորդ տարեդարձի կապակցությամբ կարձանագրի հերթական կորուստ»,–գրում է «Նեզավիսիմայա գազետա» թերթը։ Բայց սա միայն Բաքվին չի վերաբերում: Որոշ փորձագետներ գնահատում են նշված քայլն իբրև ազդանշան այն բանի, որ Մոսկվան դադարում է գործընկերների աչքերում ընկալվել իբրև հակամարտության կարգավորման անաչառ միջնորդ։ Ավելին ասենք, շատերը ռուսներին մեղադրում են «առևտրային պատերազմների» սանձազերծման մեջ, որոնց նպատակն է ստիպել ԱՊՀ երկրներին ընտրել Կրեմլի շահերին համահունչ տնտեսական ու քաղաքական որոշումներ։
Հիշեցնենք, որ ԱՊՀ-ն հիմնադրվեց 1991 թվականի դեկտեմբերին և սկզբնական շրջանում ուներ 12 անդամ (հետխորհրդային բոլոր հանրապետությունները՝ բացառությամբ մերձբալթյան երկրների): 2008 թվականի ռուս-վրացական պատերազմից հետո Վրաստանը լքեց այս կառույցը: Իսկ հիմա մշտապես ասվում է այն մասին, թե ԱՊՀ-ն ապագա չունի և իբր Դուշանբեում երկրների առաջնորդները կարող են որոշում կայացնել այն ցրելու վերաբերյալ:
Նման աղետալի հետևանիքի ականատես հազիվ թե դառնանք: Բայց իրականությունն այն է, որ կառույցը հրամայական անհրաժեշտություն ունի բարեփոխվել, դառնալ առավել օպերատիվ արձագանքող միություն, քան այժմ է: Առաջիկա երկու օրերը կարող են մեզ նաև այս մտահոգությունների պատասխանը տալ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Ինքնաբացարկը որպես պայքարի միջոց

14 Ապր

Հետզհետե ամրապնդվում է այն համոզմունքը, որ յուրաքանչյուր պատեհ առիթ հարմար է հայ-թուրքական լարվածությունը խորացնելու համար: Թվում է` կողմերը միայն հնարավորություններ են փնտրում մեկը մյուսին անվանարկելու, փոխադարձ մեղադրանքներ հասցեագրելու համար: Իսկ առավել տեսանելի թատերաբեմերն ու բարձր ամբիոնները այսուհետ ծառայեցվելու են բացառապես այդ նպատակի համար: Այդ պատճառով ամենևին էլ զարմանալի չէր, որ երբ հայտնի դարձավ այս տարվա մայիսի 9-13-ը Ստամբուլում գումարվելիք ՄԱԿ-ի հերթական գագաթաժողովի մասին, առաջին հերթին ծառացավ այն հարցը, թե ի՞նչ դիրքորոշումներ հանդես կբերեն հայերն ու թուրքերը: Նկատենք, որ ստամբուլյան խորհրդաժողովը հավակնում է դառնալ ՄԱԿ-ի շրջանակում կազմակերպված ամենամեծ միջազգային հավաքը, և նվիրված է լինելու աշխարհի առավել թույլ զարգացած երկրների զարգացման ուղիների որոնմանը: Իսկ նույն խորհրդաժողովի շրջանակներում անցկացվելու է նաև խորհրդարանական համաժողով, որը կկայանա մայիսի 8-ին: Սպասվում է, որ գագաթնաժողովի արդյունքում պետք է հրապարակվի քաղաքական հռչակագիր, ինչպես նաև կազմակերպության առաջիկա 10 տարիներին ուղղված «գործողությունների ծրագիր»:
Ըստ տեղեկությունների, մասնակցության հրավեր են ստացել ՄԱԿ-ի անդամ 192 երկրների շուրջ 200 առաջնորդներ, կառավարությունների ղեկավարներ և նախարարներ: Թուրքական լրատվամիջոցները ամեն գնով փորձում են մեծ կարևորություն վերագրել իրենց երկրի հյուրընկալությանը` գրելով, թե իբր հրավերն ուղարկվել է անձամբ Գյուլի անունից: Նրանց համար առանձնապես հաճելի է հիշատակել, որ Ստամբուլ են կանչվել նաև երեք «անցանկալի» երկրների` Իսրայելի, Ֆրանսիայի և Հայաստանի նախագահները: Սրան հակառակ, այլ աղբյուրներ նշում են, որ օտարերկրյա պետությունների ներկայացուցիչներին հրավերներն ուղարկվում է ոչ թե Թուրքիայի, այլ ՄԱԿ-ի կողմից:
Բայց վերադառնանք Սերժ Սարգսյանի Թուրքիա մեկնելու հավանականությանը: Այն բանից հետո, երբ հայտնի դարձավ հրավերի մասին, անհրաժեշտ եղավ սպասել ևս մի քանի օր, մինչև որ նախագահի նստավայրից արձագանքեցին տեղեկատվությանը: Երկրի ղեկավարի մամուլի քարտուղարը նախ հաստատեց դա, իսկ այնուհետև հաղորդեց, որ ներկա պահին Հայաստանի նախագահի մասնակցության հարցը քննարկվում է ՄԱԿ-ի համապատասխան ծառայությունների հետ` աշխատանքային կարգով: Դրա հետ մեկտեղ նշվեց, թե առաջիկայում Թուրքիայի ղեկավարության հետ երկկողմ հանդիպումներ նախատեսված չեն: Հասկանալի էր, որ նախագահականից եկող այս բացատրությունն անմիջապես պիտի ընկալվեր մեկ նշանակությամբ. Սերժ Սարգսյանը Ստամբուլ չի մեկնելու: Հենց այդպիսի վերնագրերով էլ լրատվական գործակալությունները շտապեցին լուրը հայտնի դարձնել բոլորին:
Չի բացառվում, որ ճիշտ այդպես էլ լինի ու Ս. Սագսյանը երկրորդ անգամ չհատի հայ-թուրքական սահմանը: Սակայն նկատենք նաև, որ հիշատակված հաղորդման մեջ առայժմ որևէ միտք մեզ հիմքեր չի տալիս նման հետևություն անելու համար: Նախ, եթե հրավերի հարցը քննարկվում է ՄԱԿ-ի հետ, կնշանակի կա նաև մեկնումի հավանականություն, այլապես ինչի՞ մասին պիտի այնտեղ խոսեին, եթե հրաժարումը վերջնական է: Եվ բացի այդ, թուրք ղեկավարների հետ չհանդիպելը դեռևս չի նշանակում միջազգային գագաթաժողովին չմասնակցել: Կարելի է նաև ներկա գտնվել ու խուսափել հանդիպումներից, ինչպես արվել է շատ անգամներ, թեև, եթե մինչև վերջ անկեղծ լինենք, այս տրամաբանությամբ առաջնորդվելու դեպքում Հայաստանն ի վերջո ստիպված կլինի շրջանցել բազում ու բազում այլ հավաքներ, որտեղ ներկա կգտնվեն թուրքերը կամ, ասենք, ադրբեջանցիները: Մի՞թե հնարավոր չէ մտածել «անհամատեղելիությունն» արտահայտելու մեկ այլ` ավելի խելացի տարբերակ և չթողնել այնպիսի տպավորություն, որ կարծես դասից անհարգելի կերպով բացակայող աշակերտի պատճառաբանութուն ենք լսում:
Ստամբուլի խորհրդաժողովին մասնակցելու հրավեր էր ստացել նաեւ Հայաստանի Ազգային Ժողովի նախագահ Հովիկ Աբրահամյանը: Նախագահական նստավայրի արձագանքից անմիջապես հետո ԱԺ լրատվականը շտապեց նույնաբովանդակ ու հակիրճ մի տեղեկատվություն տարածել, համաձայն որի «Աբրահամյանը աննպատակահարմար է համարել իր մասնակցությունն այդ խորհրդաժողովին»: Համաձայն նույն աղբյուրի, Հայաստանի խորհրդարանից ընդհանրապես ներկայացուցիչ չի լինելու այնտեղ:
Այս նույն ժամանակ թուրքական լրատվամիջոցները, հղում կատարելով պաշտոնական մարմիններին, գրում են, որ ոչ Հայաստանի, ոչ Ադրբեջանի նախագահները դեռևս չեն հաստատել իրենց մասնակցությունը։ Հեյդար Ալիևի անվան հիշատակումն այս պարագայում նույնքան հետաքրքրական է: Բանն այն է, որ Բաքվից խիստ հակասական լուրեր են գալիս: Այնտեղ ասում են, թե իրենք ներկա պահին Թուրքիայի նախագահ Աբդուլլահ Գյուլից ՄԱԿ-ի խորհրդաժողովին մասնակցելու հրավեր չեն ստացել: Բայց կա ևս մի արժանահիշատակ դրվագ: Համաձայն այդ աղբյուրների, դժվար թե նախագահ Ալիևը մեկնի Ստամբուլ, եթե այնտեղ լինելու է Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը:
Զավեշտալի կացություն է ստեղծվում: Բոլորը բոլորի համար անցանկալի են, ոչ ոք մտադրություն չունի հանդիպելու մյուսին, բայց կա կնճիռներ հարթելու և հարցեր լուծելու մեծ ցանկություն: Ու եթե պատահի այնպես, որ մայիսին Ստամբուլի «մարտադաշտը» թափուր մնա, ապա հազիվ թե կարելի կլինի դա անվանել խոշոր ձեռքբերում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Աստանա. օր առաջին

2 Դկտ

ԵԱՀԿ 7-րդ գագաթաժողովը, որին այնքան երկար սպասում էին, մեկնարկեց: Ղազախստանի մայրաքաղաք Աստանայի Անկախության պալատում, 11 տարվա ընդմիջումից հետո, դեկտեմբերի 1-ին հավաքվել էին շուրջ 5 հազար մասնակիցներ աշխարհի տարբեր անկյուններից, այդ թվում` 28 երկրների նախագահներ, 10 պետությունների կառավարության ղեկավարներ, ինչպես նաև 33 միջազգային ու տարածաշրջանային կազմակերպությունների պատվիրակներ, գագաթաժողովը լուսաբանող 1200 լրագրողներ:
Առաջին իսկ րոպեներից պարզ դարձավ, որ հավաքն անցնելու է բավականին լարված մթնոլորտում։ Իսկ այն փաստը, որ ԱՄՆ ու Ֆրանսիայի նախագահները, ինչպես նաև Մեծ Բրիտանիայի վարչապետը չէին մասնակցում, զանազան ենթադրությունների տեղիք տվեց։ Շատերն էին այն կարծիքին, թե դա ցույց է տալիս, որ այս անգամ Ռուսաստանին հնարավորություն է տրվել իրեն զգալ իրադրության տերը և առավել ակտիվ աշխատել հակամարտող կողմերի հետ։ Քիչ չէին նաև նրանք, ովքեր գտնում էին, որ ԵԱՀԿ-ն կորցրել է իր երբեմնի ազդեցությունը, լուծումներ իրագործելու լծակներ չունի և շտապ արդիականացման կարիք է զգում: Գուցե թե կողմերից ամեն մեկն իրավացի էր յուրովի, բոլոր դեպքերում ընդհանուր ակտիվության մեջ մեզ համար էականն այն ամենն էր, ինչը պիտի վերաբերեր Ղարաբաղի խնդրին: Եվ այս անգամ ոչ միայն դրա պակասը չզգացվեց, այլև եղածը չափից ավելին էր մի քանի ժամերի համար: Հարցի առնչությամբ տասնյակ ելույթներ հնչեցին, սակայն դրանց հանրագումարը դարձավ համանախագահող երկրների, Հայաստանի և Ադրբեջանի հնգակողմ հայտարարությունը, որը բարի ցանկություններից զատ ընդգրկում էր մի շարք կարևոր դրույթներ:
Հաստատելով իրենց համաձայնությունն այն մասին, որ եկել է ժամանակը` վճռական ջանքեր գործադրելու Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի լուծման ուղղությամբ, Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահները վերահաստատում էին իրենց հավատարմությունը` հասնելու հակամարտության վերջնական լուծման` հիմնված Միջազգային իրավունքի սկզբունքների և նորմերի, ՄԱԿ-ի Հռչակագրի, Հելսինկյան եզրափակիչ ակտի, ինչպես նաև նախագահներ Մեդվեդևի, Սարկոզիի և Օբամայի` 2009թ. հուլիսի 10-ին Աքվիլայում և 2010թ. հուլիսի 26-ին Մուսկոկայում արված հայտարարությունների վրա:
Փաստաթղթի վրա անմիջապես բևեռվեց վերլուծաբանների ուշադրությունը: Վերջիններս հատկապես ընդգծեցին այն կարևոր հանգամանքը, որ առաջին անգամ ղարաբաղյան հակամարտությունը դուրս է բերվում մյուս հակամարտությունների կարգավորման շրջանակներից ու դիտարկվում է որպես առանձին գործոն։ Առաջին դեպքն էր նաև, երբ հայտարարության մեջ ի թիվս այլ փաստաթղթերի, հղում էր արվում ՄԱԿ-ի կանոնադրությանը: Սա, անշուշտ, կարգավորման գործընթացի բոլորովին նոր տարր է, և համոզմունք կա, թե այդ նորամուծությունը բխում է Լեռնային Ղարաբաղի շահերից: Բանն այն է, որ ՄԱԿ-ի կանոնադրությունը, որը միջազգային իրավունքի համակարգում ունի գերակա ուժ, բավականին հստակ կարևորում է ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը:
Սակայն Աստանայի հայտարարությունը ոչ բոլորի համար էր միայն դրական լիցքերի աղբյուր: Ոմանց մտահոգել էր այն ձևակերպումը, թե «կողմերը համաձայնություն հայտնեցին, որ բանակցությունների միջոցով խաղաղ կարգավորումը տարածաշրջանի ժողովուրդներին կայունություն և անվտանգություն կբերի, և կհանդիսանա միակ հնարավորությունը նրանց միջև համաձայնության հասնելու համար»։ Սա մեկնաբանվեց այն իմաստով, որ բոլոր հարցերը հնարավոր կլինի քննարկել միայն խնդրի կարգավորումից հետո, իսկ դա նույնն է, թե համաձայնել կոնֆլիկտի հավերժացման գործընթացին, որովհետև, ըստ էության, կողմ արտահայտվելով Մադրիդյան առաջարկներին, նշանակում է երկարաձգել լուծումը: Անհանգստության առիթ էր տալիս նաև հայտարարության այն հատվածը, որտեղ հղում է արվում 2010թ. Մուսկոկաում ընդունված փաստաթղթին, իսկ հիշյալ փաստաթղթում, ինչպես հայտնի է, առկա է «օկուպացված տարածքների վերադարձ» դրույթը:
Բայց նույնիսկ այս պարագայում պետք է խոստովանել, որ Ադրբեջանի կացությունը Աստանայում շատ ավելի աննախնձելի էր: Եվ Բաքուն վշտանալու մի քանի լուրջ պատճառներ ուներ: Նախ նրանց խորը հիասթափություն պատճառեց ՌԴ նախագահ Վ. Մեդվեդևը` իր ելույթում հատուկ ընդգծելով, որ հակամարտությունների լուծման ժամանակ ուժի կիրառումը բացարձակապես անընդունելի է: Ռուսաստանի նախագահի խոսքով, ԵԱՀԿ-ն պետք է մշակի հակամարտությունների կարգավորման միասնական սկզբունքներ, որոնք չպետք է լինեն ընտրողաբար և պետք է կիրառվեն միշտ:
Հետո Բաքվի համար իսկական սառը ցնցուղ եղավ ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնի հայտարարությունը։ Նա ասաց, որ ղարաբաղյան հակամարտությունը պետք է լուծվի ուժի կիրառման կամ դրա սպառնալիքի բացառման, տարածքային ամբողջականության և ազգերի ինքնորոշման սկզբունքների հիման վրա, իսկ նշված բոլոր սկզբունքները մեկ միասնականություն են ներկայացնում, և դրանցից մեկը մյուսի նկատմամբ գերակա ներկայացնելը ապակառուցողական կլինի ու չի օգնի հակամարտության լուծմանը։
Տիկին Քլինթոնից անմիջապես հետո Ֆրանսիայի վարչապետը բառացի կրկնեց նույն հայտարարությունն ու հավելեց, որ Ֆրանսիան վճռականորեն կաջակցի կարգավորման գործընթացի առաջընթացին: Ստացվում էր, որ երեք համանախագահող երկրները հանդես էին գալիս միասնական դիրքորոշմամբ, իսկ այդ դիրքորոշումը ոչ մի կերպ հոգեհարազատ չէր Ի. Ալիևի սպասելիքներին:
Ի դեպ, նկատենք նաև, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի անդամ երկրների ներկայացուցիչները իրենց ելույթներում այդպես էլ չնշեցին Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության ճանաչման մասին, չնայած Մոլդովայի ու Վրաստանի դեպքում նման հայտարարություն արվեց։
Թե ինչ եղավ հետո, անսպասելի էր ինչպես մասնակիցների, այնպես էլ կազմակերպիչների համար: Ադրբեջանի նախագահը հայտարարությունն ընդունելուց քիչ անց գագաթաժողովի ամբիոնից հակահայկան բուռն ելույթ ունեցավ ու արտասանեց բաներ, որոնք լիովին հակասում էին ընդունած փաստաթղթի դրույթներին: Եվ ապա հայտնի դարձավ, որ նախագահներ Սերժ Սարգսյանի և Իլհամ Ալիեւի հանդիպումը, որը նախատեսված էր օրվա երկրորդ կեսին, չէր կայանալու: Դա նաև նշանակում էր, որ այդ հանդիպման արդյունքներով նախատեսված ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հայտարարությունը նույնպես առկախվում էր: Շուտով անանուն դիվանագիտական աղբյուրները բացատրեցին, որ Ալիևը մերժել է տեսակցությունը ինչպես Սարգսյանի, այնպես էլ Մեդվեդևի հետ, քանի որ չի կարողացել բացատրություն գտնել ամբիոնից իր ելույթի ու իր անունից արված հայտարարության միջեւ առկա հակասությունների համար: Համանախագահներին մնում էր խոստովանել, որ իրենք պարզապես տարակուսած են:
Գագաթաժողովի առաջին օրը ադրբեջանցիների համար իրոք ձախողված էր: Այդ երեկո Ալիևը հազիվ թե տրամադրություն ունենար դիտելու ֆինն խուլ ռեփեր Մարկո Վուորիհեյմոնի ելույթը, որ կազմակերպվել էր հյուրերի համար: Իսկ ահա մեկ այլ հարցում Ադրբեջանի նախագահը գուցե և ժամանակ գտներ: Հայտնի բան է, որ ամեն անգամ, երբ Ալիևը հայտնվում է անհարմար կացության մեջ, նրա դժգոհությունն իր արտահայտությունն է գտնում է հայ- ադրբեջանական սահմանի վրա: Այնպես որ, սխալ արած չենք լինի, եթե սպասենք տհաճ անակնկալների:
Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Հերթական եռակողմի դասերը

28 Հկտ

Երեկ Աստրախանում Երևանի ժամանակով ժամը 16:00-ին մեկնարկած Հայաստանի, Ադրբեջանի ու Ռուսաստանի նախագահների եռակողմ հանդիպումը, համաձայն տարածված լրատվության, եղել է բավականին գործնական ու ընդգրկուն: Հատկանշական է, որ բանակցությունները նախաձեռնող ռուսական կողմն այս անգամ իբրև ԼՂ հակամարտության կարգավորման հիմք առաջարկել է քննարկումերը ծավալել 2008-ին Մայնդորֆում ընդունված հռչակագրի դրույթների շուրջ, ինչպես նաև մեծ ուշադրություն է հատկացրել առանձնապես հայ-ադրբեջանական շփման գոտում առկա լարվածությունը թուլացնելու քայլերի ձեռնարկմանը: Այս մոտեցման մեջ հարկ է նկատել միջնորդների խիստ բացասական վերաբերմունքը հրադադարի ռեժիմի խախտման դեպքերի և ընդհանրապես ռազմաշունչ հռետորաբանության հանդեպ: Իհարկե, դեռ վաղ է խոսել փոխվստահության մթնոլորտի բարձրացման և նմանատիպ տրամադրությունների մասին, սակայն նվազագույնը, որ կարելի է ձեռք բերել պարտավորվածության տեսքով, դա սահմանային միջադեպերի ու կրակահերթերի երկուստեք բացառումն է:
Նախագահների հանդիպումից հետո բանակցությունները շարունակվել են արտգործնախարարների մասնակցությամբ, իսկ այնուհետև Ռուսաստանի նախագահ Դ. Մեդվեդևը մանրամասներ է հաղորդել լրագրողներին կայացած քննարկումների արդյունքների մասին: Այժմ դժվար է միանշանակ ասել` Մեդվեդևն է չափից ավելի լավատես, թե՞ իսկապես նման տեսակետ արտահայտելու համար հիմքեր կային, սակայն նրա կարծիքով Հայաստանն ու Ադրբեջանը կարող են հանգել ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման սկզբունքների համաձայնեցված լուծման մինչև դեկտեմբերի սկզբին Աստանայում կայանալիք ԵԱՀԿ գագաթաժողովը: Էլ ավելի առաջ գնալով` Մեդվեդևը նաև հավելել է, թե կողմերը հակված են համաձայնության գալ կարգավորման սկզբունքները շուրջ, որոնք հետագայում պետք է դրվեն խաղաղ պայմանագրի հիմքում:
Որպես հանդիպման օրվա մյուս արգասիք տեղեկացվել է այն մասին, որ երեք երկրների ղեկավարները բանակցությունների արդյունքում ընդունել են համատեղ հայտարարություն: Այդ հայտարարության ամբողջական տեքստն անմիջապես տեղադրվեց Ռուսաստանի նախագահի կայքէջում: Խոսքն այս անգամ էլ վստահության ամրապնդմանն ուղղված միջոցառումների մասին էր, սակայն գրավոր` հատուկ հռչակագրի տեսքով: Այդ փաստաթուղթը ենթադրում է ռազմագերիների փոխանակություն և զոհվածների մարմինների վերադարձ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների ու Կարմի խաչի միջազգային կոմիտեի աջակցությամբ: Ըստ էության ստացվեց այնպես, որ ամիսներ շարունակ շահարկված հարցը այս անգամ ևս վերածվեց քաղաքական խաղաթղթի և Աստրախանում ներկայացվեց որպես բարի կամքի դրսևորում` իբրև խթան ու արդյունք Մեդվեդևի նախաձեռնությանը:
Աստրախանի եռակողմը որևէ գնով բեկումնային կամ կանխորոշիչ համարել չի կարելի: Սակայն հարկ չկա թերագնահատել դրա նշանակությունն այն աստիճան, որպեսզի աննկատ մնա հիմնականը` եթե կողմերը բանակցում են, ուրեմն դեռ խաղաղ հանգուցալուծման ակնկալիքի ողջ պաշարը լիովին սպառված չէ:
Գալով արձագանքներին, առաջին հերթին ուշադրություն դարձնենք պաշտոնական Ստեփանակերտի փոքր-ինչ թերահավատ վերաբերմունքի վրա: Այստեղ կարծում են, որ աղավաղված բանակցային ձևաչափը՝ առանց ԼՂՀ ներկայացուցիչների, արցախյան կարգավորման գործընթացում առաջընթացի բացակայության հիմնական պատճառներից է: Սակայն այս դժգոհությունը դեռ ամբողջը չէ: Ղարաբաղի իշխանությունների գնահատմամբ, տեղաշարժի ճանապարհին հաջորդ խոչընդոտը հնացած մեթոդներն ու մեթոդոլոգիան են, որ օգտագործվում են 1992 թվից ի վեր, և միայն հակամարտող բոլոր կողմերի համար հավասար պայմանների ստեղծման դեպքում միջազգային հաստատությունները կկարողանան իրացնել իրենց վերապահված դերը:
Ռուսաստանի միջնորդական ջանքերի գործադրումն այս անգամ էլ անմասն չմնաց քննադատությունից: Շատերն են շարունակում մնալ այն համոզմանը, որ Մոսկվան փաստացի ճնշում է գործադրում կողմերի վրա, իսկ այս ներկա դեպքում ճնշման նպատակն է ամեն գնով հասնել նրան, որպեսզի դեկտեմբերի 1-2-ին Աստանայի գագաթաժողովում նախագահների մակարդակով որևէ փաստաթուղթ ստորագրվի:
Իրականության մեջ հազիվ թե Ռուսաստանն այնքան միամիտ գտնվի, որպեսզի չնկատի իր պահանջի ու ներքին դիմադրության նշանակալի տարբերությունը: Արտաքին ճնշումները արդյունավետություն կարող են ձեռք բերել միայն այն ժամանակ, երբ կա ընդառաջ գնալու կամք ու նախադրյալ: Իսկ Ղարաբաղի խնդրի պարագայում իրավիճակն այս պահին այնքան լարված է, որ իմաստ էլ չկա նման հույս փայփայել: Եղածին հավելենք նաև այն, որ հաշված օրեր հետո Ադրբեջանում խորհրդարանական ընտրություններն են, իսկ դրա նախաշեմին ու հետընտրական փուլում Բաքուն հազիվ թե կտրուկ գործողություններ կատարելու պատրստակամություն հայտնի:
Դեռ նոր են ավարտվել Աստրախանի բանակցությունները, բայց արդեն շշուկներ են պտտվում այն մասին, թե իբր առաջիկայում միանգամայն հնարավոր է Հայաստանի ու Ադրբեջանի նախագահների նոր հանդիպումը Լիսաբոնում կայանալիք ՆԱՏՕ-ի գագաթաժողովում: Սա էլ համարենք Մոսկվայի նկատմամբ Արևմուտքի ռևանշի հերթական փորձը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: