Tag Archives: բոյկոտ

ԲՈՅԿՈՏԸ

21 Նյմ

«Բոյկոտ» բառի ծագման պատմությունը բավականին ինքնատիպ է:
1880 թվականին իռլանդացի մի կառավարիչ` Չարլզ Բոյկոտը պայքարում էր գործադուլավոր ծառայողների դեմ, ովքեր իրենց անհամաձայնությունն էին արտահայտում վարձակալման վճարների առիթով: Ի պատասխան դրա հանրությունը որոշեց նրան արհամարհել ու մեկուսացնել: Հարևանները դադարեցին նրա հետ զրուցել, խանութներում չէին սպասարկում, եկեղեցում մարդիկ չէին նստում նրա կողքին: Դիմադրության այսպիսի ձևն էլ հետագայում ձեռք բերեց բոյկոտ անվանումը և լայն տարածում գտավ:

Boycott stamp

Հոբելյանական, թե՞ հրաժեշտի

1 Սպտ

Վաղը Տաջիկստանի մայրաքաղաք Դուշանբեում կմեկնարկի ԱՊՀ երկրների ղեկավարների հոբելյանական գագաթաժողովը: Անկախ պետությունների միավորման 20-ամյակին նվիրված երկօրյա հանդիպումը կարող էր լիովին հագեցած լինել տոնական տրամադրություններով, միայն թե դաշնակից երկրների միջև կուտակված խնդիրների առատությունն այս անգամ ոչ միայն ջերմության հույսեր չի ներշնչում, այլև մղում է առավել մռայլ կանխատեսումների:
Նախ ասենք, որ մինչև այս պահը Բելառուսի և Ուկրաինայի նախագահները դեռևս չեն հաստատել իրենց մասնակցությունը։ Ներկա գտնվելու պատրաստակամություն են հայտնել Ռուսաստանի, Հայաստանի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Մոլդովայի ու Թուրքմենստանի նախագահները և դա հաստատվել է տվյալ երկրների համապատասխան կառույցների կողմից։ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը չի մասնակցի գագաթաժողովին, ինչի մասին հայտնել է Ադրբեջանի նախագահի աշխատակազմի արտաքին կապերի բաժինը և տեղեկացրել, որ Դուշանբեում Ադրբեջանը կներկայացնի վարչապետ Արթուր Ռասիզադեն: (Ի դեպ, նկատենք, որ այս հրաժարումից ընդամենը մեկ շաբաթ առաջ Ալիևը հաստատել էր իր մասնակցությունն այդ միջոցառմանը): Չի մասնակցի նաև Ուզբեկստանի նախագահ Իսլամ Քարիմովը: Նրա դեպքում նույնպես երկիրը կներկայցվի վարչապետի մակարդակով:
Լռության ու բացակայության այս դեպքերից յուրաքանչյուրն իր հնարավոր պատճառաբանությունն ունի: Բելառուսի և Ուկրաինայի նախագահներն ամենայն հավանականությամբ ներկա կգտնվեն, պարզապես այժմ նրանց արհեստականորեն երկարաձգվող արձագանքի շարժառիթները հարկ է որոնել Լուկաշենկոյի և Յանուկովիչի՝ Մոսկվայի հետ ունեցած մի շարք անհամաձայնությունների ենթատեքստում: Քարիմովը չի գա, քանի որ նա դժգոհ է Մաքսային միության կողմից Ուզբեկստանի համար էական այնպիսի հարցերի անտեսման փաստից, ինչպիսիք են, ասենք, տարածաշրջանային անվտանգությունը, ջրային ռեսուրսների խնդիրը և այլն: Թե որքանով բոյկոտը կօգնի նրան՝ դուրս գալ ստեղծված դժվարին կացությունից, դժվար է ասել: Մյուս կողմից էլ կարելի է մտածել, որ եթե Տաջիկստանում կայանալիքը սոսկ հոբելյանական միջոցառում է և ունի ընդամենը սիմվոլիկ, պրոտոկոլային նշանակություն, ապա դրան կարելի է և առանձնակի ուշադրություն չհատկացնել, թեև մեծ հաշվով նման քայլը նախ և առաջ վերաբերմունք է ԱՊՀ-ի նկատմամբ:
Շատ ավելի հետաքրքրական է Իլհամ Ալիևի դեմարշը, ինչն անմիջապես տարբեր մեկնաբանությունների առիթ տվեց: Վերլուծաբանների ճնշող մեծամասնությունը իսկույն նկատեց, որ Ադրբեջանի նախագահը ստվեր է նետում ԱՊՀ 20-ամյակի տոնի վրա բացառապես այն պատճառով, որ չի կարողացել Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևի հետ համաձայնության գալ ղարաբաղյան հարցի կարգավորման շուրջ: Այս հանգամանքը գծագրվեց դեռ օգոստոսի 9-ին Սոչիում տեղի ունեցած Ռուսաստան- Ադրբեջան հանդիպումից անմիջապես հետո, որի ընթացքում Մեդվեդևը կոչ էր արել «հնարավորինս անկեղծ զրույց վարել»: Այդ անկեղծությունն ակնհայտորեն Ալիևի սրտով չէր, և ահա վերջինս որոշել է, որ Ռուսաստանի նկատմամբ շանտաժի քաղաքականությունը կարող է ստիպել պաշտոնական Մոսկվային Ղարաբաղի հարցում անվերապահորեն պաշտպանել ադրբեջանական տեսակետը: Այս իմաստով շատ դիպուկ է նկատել ԱՊՀ երկրների ինստիտուտի տնօրեն Իգոր Շիշկինը՝ նշելով, որ «Ադրբեջանի դիրքորոշումը հետևյալն է՝ «Դուք մեզ սկուտեղի վրա մատուցեք Լեռնային Ղարաբաղը, իսկ դրանից հետո հնարավոր է, որ մենք դառնանք ձեր լավ բարեկամը»։
Սակայն Բաքվում պատրաստ են էլ ավելի հեռուն գնալ: Այս օրերին որոշ ադրբեջանամետ քաղաքական շրջանակներ ակտիվ քարոզչություն են սկսել այն մասին, որ իբր Մեդվեդևի քաղաքականությունը վերջին հաշվով բերելու է ոչ միայն Ռուսաստանի համար Ադրբեջանի կորստին, այլև ԱՊՀ կազմալուծմանն ու աշխարհում երկրի հեղինակության անկմանը: Վարկաբեկման մեխանիզմը խիստ պարզունակ է. ամենուր շեփորել, թե իբր Ռուսաստանը գործընկերների աչքում կորցնում է միջնորդի իր կերպարը և վերածվում է Հայաստանի շահերի լոբբիստի:
Չի կարելի չնկատել, որ ներկա իրավիճակում Ադրբեջանի պահվածքը ոչ միայն անհավասարակշիռ է, այլև դրան գումարվում է նրա՝ կողմնորոշված չլինելու հանգամանքը: ԱՊՀ և ՎՈՒԱՄ անդամ երկիրը վերջերս հայտարարեց, որ անդամակցում է «Չմիավորվածների շարժմանը», սակայն այդ բանը նրան դեռևս ոչ մի գնով չի հաջողվում: Մի դեպքում նա իրեն նետում է աշխարհաքաղաքական ամեն կարգի հոսանքների գիրկը, մյուս կողմից սեփական խնդիրները ստիպում են որոնել այլ ափեր, բայց արդյունքում հաջողությունը նրան չի ժպտում, և այլ բան չի մնում, քան սպառնալ, թե կհեռանա այս կամ այն կառույցից:
Նրանք, ովքեր կանխատեսում են, թե Ադրբեջանի վերջին քայլը կարող է լինել ԱՊՀ-ի կազմից դուրս գալը, այսպես կարծելու առիթ են ստացել նաև այն փաստից, որ օգոստոսի 19-ին Բաքուն հրաժարվեց մասնակից դառնալ Ղազախստանում խորհրդարանի վերին պալատի ընտրություններին հետևելու համար ձևավորված ԱՊՀ դիտորդական առաքելությանը: «ԱՊՀ-ն իր քսաներորդ տարեդարձի կապակցությամբ կարձանագրի հերթական կորուստ»,–գրում է «Նեզավիսիմայա գազետա» թերթը։ Բայց սա միայն Բաքվին չի վերաբերում: Որոշ փորձագետներ գնահատում են նշված քայլն իբրև ազդանշան այն բանի, որ Մոսկվան դադարում է գործընկերների աչքերում ընկալվել իբրև հակամարտության կարգավորման անաչառ միջնորդ։ Ավելին ասենք, շատերը ռուսներին մեղադրում են «առևտրային պատերազմների» սանձազերծման մեջ, որոնց նպատակն է ստիպել ԱՊՀ երկրներին ընտրել Կրեմլի շահերին համահունչ տնտեսական ու քաղաքական որոշումներ։
Հիշեցնենք, որ ԱՊՀ-ն հիմնադրվեց 1991 թվականի դեկտեմբերին և սկզբնական շրջանում ուներ 12 անդամ (հետխորհրդային բոլոր հանրապետությունները՝ բացառությամբ մերձբալթյան երկրների): 2008 թվականի ռուս-վրացական պատերազմից հետո Վրաստանը լքեց այս կառույցը: Իսկ հիմա մշտապես ասվում է այն մասին, թե ԱՊՀ-ն ապագա չունի և իբր Դուշանբեում երկրների առաջնորդները կարող են որոշում կայացնել այն ցրելու վերաբերյալ:
Նման աղետալի հետևանիքի ականատես հազիվ թե դառնանք: Բայց իրականությունն այն է, որ կառույցը հրամայական անհրաժեշտություն ունի բարեփոխվել, դառնալ առավել օպերատիվ արձագանքող միություն, քան այժմ է: Առաջիկա երկու օրերը կարող են մեզ նաև այս մտահոգությունների պատասխանը տալ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Խաղեր ընդդեմ խաղերի

1 Մրտ

Բոլորովին վերջերս Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը, հանդես գալով Անվտանգության խորհրդում, հայտարարեց 2014 թ. Սոչիում կայանալիք ձմեռային օլիմպիական խաղերի ժամանակ հնարավոր ցանկացած սադրանք կանխելու համար տարբեր միջոցառումների ներդրման անհրաժեշտության մասին: Այնուհետև նա հստակեցրեց իր միտքը. «Դուք ինքներդ էլ հասկանում եք, որ այստեղ խնդիրներ կան` կապված մեր հարևանի` Վրաստանի հետ: Ուստի այն ամենը, ինչը պահանջվում է արտգործնախարարության, իրավապահ մարմինների, ուժային կառույցների ուշադրության բարձրացման համար, պետք է կատարվի»:
Ռուսների ու վրացիների անվերջանալի վեճի և փոխադարձվող կշտամբանքների շարքում այս մեկը առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում, և Մեդվեդևը գիտեր, թե ինչ էր ասում: Նրա ելույթից շատ չանցած պատասխան խոսքով հանդես եկավ Վրաստանի նախագահը: Միխայիլ Սահակաշվիլին հայտարարեց, որ Սոչիի օլիմպիադիայի համար սպառնալիք ստեղծելը վեր է Վրաստանի հնարավորություններից ու Վրաստանն այդպիսի ծրագրեր չունի: «Մեր երկիրը ֆիզիկական առումով որևիցե սպառնալիք չի ներկայացնում Սոչիի 2014 թվականի ձմեռային Օլիմպիադայի անցկացմանը»,- շեշտեց նա:
Կամ Սահակաշվիլու հիշողությունն այդ պահին դավաճանել էր նրան, կամ պահանջվածից ավելի խաղաղասեր երևալու ցանկությունը արժեզրկել էր նրա խոսքերին նախորդած բոլոր դեպքերը: Մինչդեռ ճշմարտությունն այն է, որ վրացիները ոչ միայն նման ծրագրեր ունեն, այլև բավականին ջանքեր են գործադրել այդ ուղղությամբ: Դեռ նախորդ տարվա նոյեմբերի կեսին Վրաստանի խորհրդարանում փակ լսումներ անցկացվեցին Սոչի-2014-ի կապակցությամբ: Այն ժամանակ որոշում կայացվեց աշխատանք տանել միջազգային տարաբնույթ կազմակերպությունների հետ` վերջիններիս ուշադրությունը հրավիրելու Սոչիում օլիմպիադա անցկացնելու գաղափարի աննպատակահարմարության վրա: Նախատեսվում էին բողոքի ակցիաներ կազմակերպել տարբեր երկրներում, աբխազ փախստականների անունից կոլեկտիվ նամակներ ուղարկել ՄՕԿ, միջազգային մամուլում լուսաբանել ստեղծված իրավիճակը, այսինքն ամեն ինչ անել` տարհահամոզելու միջազգային հանրությանը` օլիմպիադայի վայրը տեղափոխելու համար: Նոյեմբերի 21-22-ին Ստամբուլում կայացավ Եվրոպայի օլիմպիական կոմիտեի նստաշրջանը։ Այս միջոցառմանը ներկա Վրաստանի ԱՕԿ-ի նախագահ Գիա Նացվլիշվիլին հիշյալ հարցը ներկայացրեց մասնակիցների ուշադրությանը։
Սրանից բացի Վրաստանի իշխանությունները հայտարարեցին, թե պատրաստում են էկոլոգիական արշավ՝ ուղղված Սոչիում օլիմպիադայի խափանմանը։ Թբիլիսին վստահեցնում էր, որ օլիմպիական շինարարության պատճառով Ռուսաստանն Աբխազիային 15 մլրդ. դոլարի անդառնալի բնապահպանական վնաս է հասցրել։ Նրանք փոխհատուցում էին պահանջում և ասում, որ եթե Ռուսաստանը դա չկատարի, կարելի կլինի խոսել օլիմպիադան այդ երկրի սահմաններից տեղափոխելու մասին։ «Մենք հատկապես հույս ենք դնում ՄՕԿ- այն անդամների վրա, որոնք բոյկոտել են 1980թ. օլիմպիական խաղերը Մոսկվայում` Աֆղանստան խորհրդային զորքեր մտցնելու պատճառով։ Նրանց համար զուգահեռները մեր իրադրության հետ պետք է ակնհայտ լինեն»,- հայտարարում էին նախաձեռնողները: Իսկ Վրաստանի խորհրդարանի արտաքին կապերի հանձնաժողովի նախագահ Ակակի Մինաշվիլին խոստացավ ամեն ինչ անել, որպեսզի ձախողի Մոսկվայի ծրագրերը։ «Ռուսական ագրեսիայից հետո մեզ համար առաջնային հրատապության խնդիր է դարձել Սոչիում «Օլիմպիադա-2014»-ի անցկացումը ձախողելու հարցը»,- ասաց նա։
Այս ընթացքում վրացական մամուլը նախանձախնդիր հետևողականությամբ անդրադառնում էր այդ նյութին: Մի դեպքում նրանք մեջբերում էին Վրաստանի խորհրդարանի պատգամավոր Նուգզար Ցիկլաուրիի խոսքերը, որի կարծիքով «Սոչիում օլիմպիական խաղերի անցկացումը ցինիզմ կլինի: Այնտեղ բնակվում էին ժողովուրդներ, օրինակ՝ չերքեզների մի մասը, որոնց ռուսները լիովին ոչնչացրեցին», իսկ մեկ այլ դեպքում գրում, թե «այդ օլիմպիադան տեղի է ունենալու մարդկանց ոսկորների վրա: Երկիրը, որն այսպիսի պատմական անցյալ ունի ու այսօր էլ շարունակում է մարդու իրավունքների զանգվածային խախտումները, արժանի չէ այնպիսի միջոցառման, ինչպիսին օլիմպիադան է»:
Շարքն ամբողջացնելու համար չմոռանանք հիշել նաև, որ էլ ավելի վաղ` 2009 թ. ապրիլին Ռուսաստանի անվտանգության դաշնային ծառայությունը հայտարարեց Սոչիում վրացական հատուկ ծառայությունների գործակալ Մամուկա Մայսուրաձեի հայտնաբերման մասին: Ըստ ռուս իրավապահների՝ Մայսուրաձեն տեղեկատվություն էր հաղորդում Սոչիում օլիմպիական խաղերի նախապատրաստության մասին, ինչպես նաեւ գործակալական ցանց էր ստեղծում: Այս ամենից հետո պնդել, թե Վրաստանը բոյկոտելու ծրագրեր չունի, միամիտ հնարք է:
Ի դեպ, հատկանշական է նաև այն, որ ամենասկզբից Վրաստանը ողջունել էր ՄՕԿ-ի` օլիմպիադան Սոչիում անցկացնելու որոշումը: Այն ժամանակ նախագահ Սահակաշվիլին հայտարարում էր, թե մրցումները կխթանեն տարածաշրջանում կայունությանն ու անվտանգությանը: Բայց 2008 թ. ռուս-վրացական պատերազմից հետո Թբիլիսիի դիրքորոշումը կտրուկ շրջադարձ ունեցավ: Եվ այսօր որոշ վերլուծաբանների գնահատմամբ, վրացական կողմը ձգտելու է եթե ոչ բոյկոտ կազմակերպել, ապա գոնե կարգին նյարդայնացնել Ռուսաստանին:
Մեդվեդևի նախազգուշական հայտարարությունից հետո Թբիլիսիում սկսել են տարածել լուրեր այն մասին, թե իբր նրա սպառնալիքներն անպայման շարունակություն կունենան: Օրինակ, այս հարցում կասկած չունի Վրաստանի անվտանգության քաղաքականության հարցերով փորձագետ Իրակլի Սեսիաշվիլին, ով ասում է. «Մեդվեդևն իզուր չի արել այդ հայտարարությունը: Հավանաբար, Ռուսաստանը որոշակի տեղեկություններ ունի, որ մինչև օլիմպիադան կարող են ահաբեկչություններ լինել, ու նախապես ֆոն է ապահովում ինչ-որ մեկին մեղադրելու համար: Այդ դեպքում մենք պետք է սպասենք, որ եթե ինչ-որ ահաբեկչություն լինի, դրանում կմեղադրեն Վրաստանին»: Սակայն ինչի՞ց են բողոքում վրացիները: Գուցե պետք էր նախապես մտածել, որ կարիք չկար խաղալ կրակի հետ և հետո բողոքել, թե մատներն այրվում են:
Իսկ ինչ վերաբերում է հնարավոր ահաբեկչությանը, ապա մի քանի օր առաջ Սոչիի գազատար մայրուղու վրա պայթուցիկ սարք է հայտնաբերվել: Ռումբը տեղադրված է եղել «Մայկոպ-Սամուրսկայա-Սոչի» մայրուղու 197 կմ-ում: Սակրավորները ռումբը վնասազերծել են: Մինչ այս պահը դեռ ոչ ոք չի ասել, թե դրա մեղավորը վրացիներն են:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: