Tag Archives: Բան Կի-Մուն

Որքան մոտ, այնքան անորոշ

4 Հնս

Կազանում հունիսի 25-ին կայանալիք Հայաստանի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հանդիպման մասին այս անգամ խոսել սկսեցին փոքր-ինչ ավելի վաղ, քան սովորաբար ընդունված է նման դեպքերում: Հասկանալի է, որ մինչև բանակցությունները քաղաքական դիտորդները պիտի հաղթահարեին կանխատեսումներ անելու գայթակղությունը, իսկ դա, ինչպես երևում է, այնքան էլ հեշտությամբ չի տրվում նրանց: Ժամանակից առաջ ընկնելու, իրադարձությունների ելքը կռահելու ջիղն ի վերջո ավելի զորեղ գտնվեց, և այժմ մենք ունենք որոշալի մի պատկեր, որը թույլ է տալիս ընդհանուր պատկերացումներ կազմել այն առանցքի մասին, ինչի շուրջ պտույտներ են գործում նրանց դատողությունները:
Ներկա պահին միակ միտքը, որի շուրջ համերաշխ են վերլուծաբանները` այն է, որ երեք նախագահների առաջիկա հանդիպումը կարող է պատերազմական գործողությունները կանխող ենթատեքստ ունենալ: Այս հիմնական նպատակին գումարվում է այն փաստը, որ միջնորդ կողմը` Ռուսաստանը, սպասվածից ավելի մեջ ջանքեր ու հետևողականություն է հանդես բերում ինչպես բանակցությունների բովանդակային, այնպես էլ կազմակերպչական հարցերում: Գործընթացին ակտիվորեն մասնակցում են նաև համանախագահները, ու նրանց հետևողականության մեջ կարելի է նշմարել որևէ տեղաշարժ գծագրելու շահագրգռվածությունը: Սակայն հավասարապես դա կարելի է պայմանավորել նաև արտաքին ներգործությամբ, որի բացահայտ ազդակները, խստացած հետևողականությունը այժմ հրում են մի նպատակի` ամեն գնով մոտեցնել համաձայնություն ձեռք բերելու ժամը:
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Բան Կի Մունը կոչ է արել անհապաղ կարգավորել ղարաբաղյան հակամարտությունը: «Անհրաժեշտ է հակամարտության շուտափույթ խաղաղ կարգավորում, և այդ ուղղությամբ արդյունքներ են ակնկալվում»,- ասել է նա: Միջազգային ճգնաժամային խումբն իր հերթին նախազգուշացրել է, որ եթե առաջիկա ամիսներին «հիմնարար սկզբունքների» մասով համաձայնագիր չլինի, միջազգային հանրությունը ստիպված կլինի լրջորեն մտածել բանակցային ձևաչափի և ընտրված ռազմավարության արդյունավետության մասին: Սա նշանակում է, որ այդ համատեքստում իրեն դրսևորելու հնարավորություն պիտի ստանա Եվրամիությունը: Իսկ սա բոլորովին էլ անհնարին տարբերակ չէ, առավել ևս, որ ԵՄ շրջանակներում արդեն իսկ քննարկվել է, թե արժե՞ արդյոք Ֆրանսիայի համանախագահին ԵՄ ներկայացուցչով փոխարինել:
Դժվար է ասել` դեպքերի ընթացքին հետևողները հակված են տեսնելու՞ ճակատագրական շրջադարձի կետը, թե՞ սա ընդամենը բուռն ցանկություն է, բայց, օրինակ, Քարնեգի հիմնադրամի փորձագետ Թոմաս դե Վաալը վստահ է, որ վճռական պահը մոտ է: Վերջինս նաև կարծում է, որ Կազանում ՌԴ նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը լուրջ ճնշում կգործադրի Հայաստանի ու Ադրբեջանի նախագահների վրա, որպեսզի նրանք համաձայնության հանգեն արդեն 5 տարի քննարկվող «հիմնարար սկզբունքների» հարցում: «Եվ այսպես. Կազանի հանդիպման մոտենալուն զուգահեռ, Կովկասում թե խաղաղության, թե պատերազմի հավանականությունը հավասարաչափ աճում է»,- գրում է National Interest պարբերականը: Մեկ այլ, ոչ պակաս հեղինակավոր թերթ` The New York Times-ն իր խմբագրականում պնդում է, թե Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի կարգավորումը դանդաղ, բայց հետևողականորեն վտանգավոր զարգացում է ստանում: «Լարումն ուժեղանում է և պատերազմ սկսելու սպառնալիքներն այնքան են միացել բանակցություններին, որ դժվար է պարզել, թե որտեղ է ավարտվում մեկը և սկսվում մյուսը»,-ասված է այդ հոդվածում:
Թվում էր, թե այս տագնապալի ահազանգերն ինչ-որ կերպ պիտի իրենց ազդեցությունը թողնեին Հայաստանի և Ադրբեջանի գործողությունների, ընդհանուր տրամադրությունների վրա, սակայն, որքան էլ զարմանալի է, երկու կողմերում շարունակվում է պահպանվել նախկին ինքնավստահությունը և ոչ մի քայլ չնահանջելու համառությունը: Սրան գումարվում է նաև սեփական դիրքերի ամրության մասին միայն նպաստավոր համոզմունք ունենալու տարօրինակ լավատեսությունը, ինչը, ցավոք, վարակիչ չի դառնում, կամ գուցե թե լավ է, որ վարակիչ չի դառնում:
Այսպես, Հայաստանի իշխանությունների խորին համոզմամբ, միջազգային հանրությունն` ի դեմս ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի, ժամանակի ընթացքում ավելի է հակվում հայկական կողմի դիրքորոշմանը, և առաջիկայում ղարաբաղյան կարգավորման գործընթացում կարելի է ակնկալել իրավիճակի զարգացման երկու տարբերակ` կամ Բաքուն կշարունակի իր ռազմատենչ հռետորաբանությունն ու իրեն ավելի խոցելի կդարձնի միջազգային ասպարեզում, կամ կլսի Մինսկի խմբի համանախագահների կոչերը խնդրի խաղաղ կարգավորման վերաբերյալ: Միանգամից ասենք, որ սա կասկածելի տեսակետ է հենց թեկուզ այն պատճառով, որ հաշվի առնված չէ երրորդ հնարավոր զարգացման սցենարը, և եղածն ավելորդ ինքնավստահության ակնառու օրինակներից մեկն է:
Ընդդիմությանն, ընդհակառակն, կարծում է, որ հակամարտության կարգավորման բանակցային գործընթացում Հայաստանի իշխանությունները հայտնվել են շատ բարդ իրավիճակում, երբ պետք է գնալ վճռական քայլերի ներքաղաքական ու սոցիալական ճգնաժամի ֆոնին: Նրանք պնդում են, թե միջազգային հանրությունն այլես մտադիր չէ ժամկետ տալ կողմերին, քանի որ խնդիրը դարձել է ոչ միայն տարածաշրջանային, այլեւ գլոբալ անվտանգության սպառնալիք: Ըստ այդմ, եթե ոչ Կազանում, ապա հաջորդ հանդիպմանը կողմերը փաստաթուղթ կստորագրեն կարգավորման վերաբերյալ, և բացառված չէ, որ այն կարող է ցավոտ լինել երկու կողմի համար էլ:
Համեմատության համար ասենք, որ Ադրբեջանի դիրքորոշումը շատ ավելի կարծր է ու անփոփոխ: Բաքուն շարունակում է երգել հին երգերը`պահանջելով հայկական զինված ուժերի դուրսբերում, փախստականների վերադարձ, Ադրբեջանի կազմում ԼՂ կարգավիճակի հետագա որոշում և նման բաներ: Եվ քանի որ առանձնապես մեծ հույսեր չկան, որ հենց այդպես էլ պիտի լինի, ադրբեջանցիներն այս պահին ցանկանում են մեկ ուրիշ տեղաշարժ, այն է` տարածաշրջանում ստստուս քվոյի փոփոխում: Իսկ սա կողմերից յուրաքանչյուրը հասկանում է յուրովի: Եվ ոչ միայն սա: Ու քանի դեռ նրանք լսում են մի բան, սակայն ամեն մեկն ընկալու է այնպես, ինչպես նպատակահարմար է իրեն, հազիվ թե Կազանում ու Կազանից հետո լինի այն, ինչ ցանկանում են բոլորը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՄԱԿ-ը մեկ ուզում է, մեկ չի ուզում

24 Նյմ

Այն, որ հատկապես այս պահին ՄԱԿ-ում Հայաստանի մշտական ներկայացուցիչ Կարեն Նազարյանը նախաձեռնեց նամակ հղել այդ կառույցի գլխավոր քարտուղար Բան Կի-Մունին և մեղադրել Ադրբեջանի իշխանություններին պատմական փաստերը աղավաղելու, բանակցային գործընթացը խոչընդոտելու, ռազմական գործողություններ հրահրելու մեջ, թերևս ունի իր հիմնավորումը: Ընդգծելով, թե Ադրբեջանն իր քաղաքականությամբ խախտում է ՄԱԿ-ի կանոնադրությամբ սահմանված նորմերը, խոչընդոտում է տարածաշրջանային համագործակցությանը և դրանով սպառնալիք ստեղծում միջազգային անվտանգության ու խաղաղության համար, Նազարյանը չէր մոռացել հավելել, որ ցավոք, չնայած Հայաստանի բազմաթիվ հորդորներին, ՄԱԿ-ի կառույցները որևէ ուշադրություն չեն դարձնում թվարկված երևույթներին ու որևէ կերպ չեն արձագանքում դրանց:
ՄԱԿ-ի դերակատարության մասին խոսելու բազմաթիվ առիթներ են եղել: Հատկապես Ղարաբաղի խնդրի առնչությամբ վերջինս երբեք էլ առանձնապես բուռն հակումներ ու հետևողականություն չի դրևսորել, իսկ բոլորովին վերջերս նույն Բան Կի-Մունը` այն հարցին, թե ՄԱԿ-ը ի՞նչ քայլեր է մտադիր ձեռնարկել ԼՂ հակամարտության լուծման ուղղությամբ, պատասխանել էր, որ «խնդիրը պետք է լուծվի խաղաղության և երկխոսության ճանապարհով, իսկ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը կատարում է իր միջնորդական առաքելությունը դա լուծելու համար»: Այլ կերպ ասած, ՄԱԿ-ը չի զբաղվում (կամ չի ցանկանում զբաղվել) Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի կարգավորմամբ` առաջնությունը զիջելով ԵԱՀԿ-ին:
Սակայն այլ բան է ասելը, մեկ այլ բան` իրական պատկերը: Միայն վերջին մեկ-երկու ամիսների ընթացքում ՄԱԿ-ի պատերի ներքո Ղարաբաղի անունը շոշափվել է տասնյակ անգամներ ու ամենատարբեր առիթներով: Հոկտեմբերի 5-ին Գլխավոր ասամբլեայի 6-րդ կոմիտեում ընթացող քննարկման ժամանակ Հայաստանի ու Ադրբեջանի պատվիրակները «կրակահերթեր» փոխանակեցին, երբ ադրբեջանցիները փորձեցին մեզ մեղադրել ահաբեկչական գործողություններ իրականացնելու համար: Ավելի ուշ ՄԱԿ կենտրոնատեղում անդամ-երկրների մասնակցությամբ քննարկվեցին ներքին տեղահանվածների խնդիրները, և սա նույնպես չավարտվեց առանց բախումների: Հետո` Նյու Յորքում ընթացող ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի Առաջին կոմիտեի «Տարածաշրջանային զինաթափումն ու անվտանգությունը» խորագրով լսումների ժամանակ հին պատկերը կրկնվեց: Իսկ նոյեմբերի 3-ին օրակարգում արդեն նոր թեմա էր` «Ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը», որտեղ ելույթներով հանդես եկան մոտ չորս տասնյակ երկրների պատվիրակներ, այդ թվում նաև Հայաստանի ներկայացուցիչը: Նոյեմբերի 18-ին ՄԱԿ-ի սոցիալական, մշակութային և հումանիտար հարցերով կոմիտեի նիստում ընդունվեց «Անհայտ կորած անձանց մասին» բանաձևը, որն առաջ էր քաշել Ադրբեջանը: Որպես համահեղինակներ, բանաձևին միացան 71 երկրներ և այն կքննարկվի դեկտեմբերին կայանալիք ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի նիստում:
Այսքանից հետո փոքր-ինչ տարօրինակ է պնդել, թե իբր ՄԱԿ-ը հեռու է մնում որևէ դերակատարությունից և հակված չէ միջամտել տարածաշրջանային խնդիրներին: Ինչ վերաբերում է Գլխավոր ասամբլեայի դեկտեմբերի 13-ին սպասվելիք նիստին, ապա արդեն իսկ հայտնի է, որ այնտեղ Ադրբեջանը փորձ կկատարի անցկացնել հակահայկական իր նոր բանաձևը՝ «օկուպացված» տարածքների մասին: Թեև այս բանաձևի նախագիծը ավելի վաղ հետ էր կանչվել ղարաբաղյան հարցի կարգավորման միջազգային միջնորդների ճնշման տակ, սակայն Բաքվի նոր փորձը հազիվ թե պատահականություն կամ իմպուլսիվ քայլ համարվի: Բանն այն է, որ դեկտեմբերի սկզբին Աստանայում մեկնարկող ԵԱՀԿ գագաթաժողովի աշխատանքների ընդհանուր ֆոնի վրա դա կարող է խթանիչ լիցքեր հաղորդել Ադրբեջանին, որը Աստանայի փորձը ձախողելու պարագայում ձեռքի տակ պահուստային տարբերակ կունենա: Եվ այսօր Հայաստանի ներկայացուցիչ Նազարյանի վերը հիշատակված նամակի անհրաժեշտությունը պետք է դիտարկել այս զարգացումների համատեքստում: Երկար ժամանակ Երևանը կրկնում էր, թե ՄԱԿ-ը այն ամբիոնը չէ, որտեղից պետք է Ղարաբաղի հարց տաևփողել, բայց արի ու տես, որ այժմ ինքն է օգտագործում նույն կառույցը` Բաքվին հակազդելու համար:
Իսկ եթե եղածին հավելենք նաև այս տարվա սեպտեմբերին Լատվիայի նախկին նախագահ, ՄԱԿ-ի քարտուղարի հատուկ բանագնաց Վայրա Վիկե-Ֆրեյբերգայի այն անսպասելի նախաձեռնությունը, որով առաջարկվում էր ՄԱԿ-ում Ղարաբաղի հարցով հատուկ ներկայացուցիչ նշանակել, ապա էլ ավելի ակնհայտ կդառնա այդ կառույցում նշմարվող փոփոխությունների ուղղությունը: Ի դեպ, բանագնաց դիվանագետն էլ ավելի հեռուն գնաց՝ առաջարկելով փոխել հակամարտության կարգավորման ձեւաչափը՝ հաշվի առնելով ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի «ապարդյուն» փորձերը։ Սա արդեն բոլորովին նման չէ Բան Կի-Մունի այն հանգստությանը, թե Մինսկի խումբն ի վիճակի է կրել միջնորդի ծանր ու պատվավոր բեռը:
Երեկ Հայաստանի ԱԳՆ-ում անցկացվել է խորհրդակցությունը ՀՀ գործադիր իշխանության մարմինների արտաքին կապերի պատասխանատուների մասնակցությամբ: Խորհրդակցության ժամանակ անդրադարձ է կատարվել ՀՀ արտաքին քաղաքական բնագավառի վերջին զարգացումներին, քննարկվել են Հայաստանի միասնական արտաքին քաղաքականության իրականացմանը, գերատեսչությունների արտաքին կապերի համակարգմանն առնչվող հարցեր: Տպավորություն է ստեղծվում, որ մեր երկիրը ներկա պահին որոշ դրույթներ վերանայելու լուրջ դրդապատճառներ ունի:
Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: