Tag Archives: բանաձև

Նամակներ գրելու թուրքական օրերը

21 Դկտ

Վաղը նախանշված է Ֆրանսիայի Ազգային ժողովում Հայոց ցեղասպանության հերքումը քրեականացնող օրենսդրական առաջարկության քննարկումը։ Այս նոր նախագիծը համընդհանուր է դարձնում Հայոց ցեղասպանության ուրացման քրեականացման հարցը, քանի որ տեքստը առնչվում է ֆրանսիական օրենսդրությամբ ճանաչված ցեղասպանությունների վիճարկմանը: Մասնավորապես, օրինագիծը վերաբերում է հայերի ու հրեաների ցեղասպանություններին: Սակայն ներկա պահին հանրության ուշադրությունը բևեռված է ոչ այնքան խնդրի իրավական կողմին, որքան թուրքական ջղակծկումներին, ինչը դարձել է համընդհանուր քննարկման ու ենթադրությունների առարկա: Նման առանձնահատուկ վերաբերմունքի են դրդում հակազդեցության ծավալները, որոնք բացառիկ են ու ձգվում են Բոսֆորի ափերից մինչև Եվրոպայի սիրտը: Թուրքիայի իշխանություններն այս կապակցությամբ արդեն հանդես են եկել տարաբնույթ սպառնալից հայտարարություններով և խորհրդարանական պատվիրակություն են ուղարկել Ֆրանսիա` կանխելու բանաձևի ընդունումը: Նրանք, հաշվի առնելով ֆրանսիացի սոցիալիստների աջակցությունը, ինչպես նաև նախագահ Նիկոլա Սարկոզիի հայտարարությունը Երևանում, հասկանում են, որ այս անգամ օրինագծի ընդունման հավանականությունը բավականին մեծ է: Եվ ուրեմն հակազդեցությունը չի կարող հավանականության համարժեքը չլինել` համեմված ամեն կարգի սպառնալիքներով ու վերջնագրերով: Իսկ այն տեղեկությունները, որոնք ստացվում են այս օրերին, հաստատում են նման ենթադրությունները:
Այսպես, թուրքական Hurriyet օրաթերթը գրում է, թե Թուրքիայի արտգործնախարարությունը Ֆրանսիայում Թուրքիայի դեսպանատնից գաղտնի գրություն է ստացել, ըստ որի, Ազգային Ժողովի դեկտեմբերի 22-ի օրակարգում հայտնված օրինագծի թիկունքում անձամբ նախագահ Նիկոլա Սարկոզին է կանգնած։ Գրության մեջ նշվել է նաև, թե չնայած Թուրքիայի քաղաքական ու գործարար շրջանակների բոլոր ջանքերին, սպասվում է, որ հայկական օրինագիծը կընդունվի: Լուրեր են շրջանառվում, թե իբր թուրքերն այնքան են հուսահատված, որ Փարիզում Թուրքիայի դեսպանն արդեն նախապատաստվել է հայրենիք վերադառնալ և ինքնաթիռի տոմսը գրպանում սպասում է Անկարայի հրահանգին։ Ի դեպ, այս հեռանկարի մասին պաշտոնապես հայտարարել էր հենց դեսպանատունը՝ տեղեկացնելով, որ Թուրքիան հետ կկանչի իր դեսպանին, եթե այդ երկրի Ազգային ժողովը հավանություն տա Հայոց ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրինագծին: «Կլինեն անդառնալի հետևանքներ երկկողմ հարաբերությունների բոլոր ոլորտներում՝ սկսած մեր դեսպանին դեկտեմբերի 22-ին անորոշ ժամանակով հետ կանչելուց»,- հայտնել էր Թուրքիայի դեսպանատան մամուլի քարտուղար Էնգին Սոլաքօղլուն:
Էլ ավելի տհաճ իրավիճակում էին հայտնվել օրինագծի դեմ լոբբինգի համար Փարիզ մեկնած թուրքական գործարար աշխարհի ներկայացուցիչները: Բանն այն է, որ տեղում ֆրանսիացիները հրաժարվել էին համաժողովի համար նրանց դահլիճ տրամադրել։ Թուրքիայի արդյունաբերողների և գործարարների միությունը (TÜSİAD) և Թուրքիայի պալատների ու բորսաների միությունը (TOBB) օրեր առաջ 200 հոգանոց համաժողով անցկացնելու համար պատվիրել էին Փարիզի Le Grand հյուրանոցի դահլիճը։ Սակայն հյուրանոցի ադմինիստրացիան վերջին պահին չեղյալ էր հայտարարել թե հյուրանոցի համարների, թե դահլիճի ամրագրումը՝ նշելով, որ դրանք զբաղված են։
Այսպիսի ընդհանուր տրամադրության ու դեպքերի շղթայի ֆոնի վրա մի առանձնակի ընդգծվածությամբ են հնչում թուրք քաղաքական գործիչների ու պետական այրերի ելույթները: Դրանց շարքում հատկապես աննախանձելի է Թուրքիայի արտգործնախարար Ահմեդ Դավութօղլուի վիճակը, ով, աշխատանքի բերումով, առաջինն է պատասխանատվություն կրում ներկա կացության համար: Անցած շաբաթ նա հրավիրել էր տեղական ընկերությունների 20 ղեկավարների, հայտարարել էր, թե Ֆրանսիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրինագծի ընդունման դեպքում Ֆրանսիան Եվրոպայում կդառնա միջնադարյան մտածելակերպ ներմուծող առաջին պետությունը, իսկ հանդիպումից հետո նամակներ էր հղել ֆրանսիական ընկերություններին ու Ֆրանսիայի հետ կապեր ունեցող թուրքական ձեռնարկություններին` նախազգուշացնելով գործողությունների մասին, որոնք «զգալի տնտեսական կորուստների կհանգեցնեն», եթե օրինագիծն անցնի: Ըստ այդ նամակի, այժմ Թուրքիայում կան ֆրանսիական ներդրումներով 960 ձեռնարկություններ, և նրանց բոլորովին լավ օրեր չեն սպասվում:
Մյուս կարկառուն այրը՝ ԵԽԽՎ նախագահ Մեվլյութ Չավուշօղլուն իր հերթին հարկ համարեց Փարիզի քայլն անվանել ֆրանսիական ղեկավարության նախընտրական քարոզարշավի մի մասը: Նա նաև հայտարարեց, որ նախագահ Սարկոզին Թուրքիային օգտագործում է որպես գործիք իր քաղաքական շահերի համար:
Իսկ հետո թուրքական իշխանություների՝ Ֆրանսիային ուղղված կոչ-սպառնալիքներին միացավ վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը։ Սարկոզիին ուղարկված նամակում նա ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրինագծի հետ կախված նշեց, թե այդ խնդիրը լուրջ է և երկկողմ հարաբերություններում ողջամտությունը քաղաքական հաշիվներից ավելի կարևոր պետք է լինի։ «Այդ ամենի պատասխանատվությունն ընկնելու է նմանատիպ նախաձեռնության հեղինակների վրա։ Թող Ֆրանսիայի և Թուրքիայի հարաբերությունները գերի չդառնան երրորդ կողմի պահանջներին»,-ասվում էր նամակում։ Էրդողանի նամակին հաջորդեց Թուրքիայի ազգային մեծ ժողովի նախագահ Ջեմիլ Չիչեքի նամակը: Սա էլ իր ֆրանսիացի գործընկեր Բեռնար Ակուայեին գրում էր, թե անհրաժեշտ է, որ այդ խնդիրը թողնվի պատմաբաններին ու հետազոտողներին:
Եվ վերջապես եկավ Թուրքիայի նախագահ Աբդուլլահ Գյուլի նամակ գրելու ժամանակը, ով իր տողերը հասցեագրեց Նիկոլա Սարկոզիին՝ շեշտելով, թե օրինագծի ընդունումը շատ լրջորեն կանդրադառնա երկու երկրների հարաբերությունների վրա և կոչ արեց անհապաղ հրաժարվել դրա քննարկումից։ Թե ինչ մտածեցին Փարիզում Գյուլի նամակի մասին, հայտնի դարձավ շատ արագ: Մամուլը գրեց, որ Գյուլը 2 օր է՝ չի կարողանում հեռախոսով խոսել Սարկոզիի հետ՝ հայտնելու Թուրքիայի բողոքը հայկական բանաձև կապակցությամբ: «Սարկոզին տարբեր պատճառաբանություններով հրաժարվում է հեռախոսազրույց ունենալ Աբդուլլահ Գյուլի հետ»,-ասաց Գյուլի մամլո քարտուղարը՝ պնդելով, թե Սարկոզին ուղղակի խուսափում է խոսել Գյուլի հետ։
Խուսափում է, թե՞ արհամարում է՝ դա պարզելու ժամանակ իրենք դեռ կունենան: Իսկ մինչ այդ, վաղվա օրվա սպասումով, Հայաստանի իշխանությունները նույնպես շտապում են վերաբերմունք բարձրաձայնել՝ հայտարարելով, որ Ֆրանսիայի Ազգային ժողովի կողմից Հայոց ցեղասպանության ժխտման քրեականացման մասին օրինագծի ընդունումը բացառիկ կարևոր նշանակություն ունի այդ փաստի միջազգային ճանաչման համար: Ըստ պաշտոնական Երևանի, այդ քայլն առաջին հերթին միտված է բարձրացնել մեր ազգային անվտանգության աստիճանը: Իսկ ընդհանրապես օրինագծի ընդունումը էական է հետագայում նման ցեղասպանությունները կանխարգելելու տեսանկյունից:
Ի դեպ, մի փոքրիկ հավելում ներկա իրավիճակին, որը կարծես թե որևէ ընդհանուր բան չունի վերը արծարծված խնդիրների հետ, բայց և այնպես, այն էլ այս օրերին, չէր կարող աննկատ մնալ: Ֆրանսիային պատկանող C-160 տիպի ռազմական օդանավը մի քանի օր առաջ խախտել է Թուրքիայի օդային տարածքը Դաթչա թերակղզու հարա-արևմտյան մասում։ Տեսնես թուրքերն ի՞նչ են մտածել այդ միջադեպի առիթով…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Վաշինգտոնի «մխիթարական» նվերը

2 Օգս

ԱՄՆ Կոնգրեսի Սենատի կողմից օրերս ընդունած «վրացական» բանաձևը եկավ լրացնելու քաղաքական պատեհապաշտության արգասիք հանդիսացող այն փաստաթղթերի շարքը, որոնք լույս աշխարհ են գալիս ոչ թե համոզմունքների ու սկզբունքների դրդմամբ, այլ իրավիճակների և հարաբերությունների հետ հարմարվելու արդյունքում: Ով` ով, բայց հայերս շատ լավ ենք հասկանում այս ամենը և բազում առիթներ ենք ունեցել բախվելու հատկապես ամերիկյան քաղաքական նպատակահարմարության խութերին: Եվ այժմ ասել, թե ի տարբերություն մեզ, վրացիների բախտը բերեց, պիտի որ խիստ կասկածելի տեսակետ լինի:
Ի՞նչ էր ասում այդ նոր բանաձևը: Նախ, այն դատապարտում էր «Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի օկուպացիան» ու Ռուսաստանին կոչ էր անում հարգել Վրաստանի անկախությունն ու տարածքային ամբողջականությունը: Փաստաթուղթը Մոսկվայից պահանջվում էր կատարել 2008թ. օգոստոսի 12-ի համաձայնագրով ամրագրված բոլոր պարտավորությունները, նշվում էր փախստականների` իրենց բնակավայրեր վերադարձի մասին ու հիշյալ տարածքներից ռուսական զորքերի դուրսբերման հրամայականը: 5 էջանոց այդ փաստաթղթում ամերիկյան օրենսդիրները, Սպիտակ տան օրինակով, գործածում էին «օկուպացված» տերմինը։ ԱՄՆ հանրապետական ու դեմոկրատ սենատորները միաձայն աջակցեցին Վրաստանին առնչվող բանաձևին։ Ապա Սենատի կայքում հրապարակվեց հաղորդագրություն, ուր ասված էր. «Այս բանաձևն արտահայտում է Սենատի վերաբերմունքը Վրաստանի անկախության և տարածքային ամբողջականության շարունակվող խախտումների վերաբերյալ և շեշտում է հակամարտության խաղաղ և արդար կարգավորման կարևորությունը՝ Վրաստանի միջազգային ընդունված սահմաններին համապատասխան»:
Հասկանալի է, որ նման քայլից հետո ոչ ռուսները պիտի հլու-հնազանդ հետևեին դրա պահանջներին, ոչ էլ ԱՄՆ-Ռուսաստան հարաբերությունները պիտի դառնային ավելի ջերմ: Եվ ստացվում է, որ կատարվածը ոչ այլ ինչ էր, քան հավելյալ լարվածություն հաղորդելու մտադրություն, իսկ թե ու՞մ է անհրաժեշտ այդ նոր հակասությունը, դեռ հստակեցման կարիք ունի:
Ինչպես և պետք էր սպասել, դեռ լույսը չբացված Վրաստանի ԱԳՆ հրապարակեց իր արձագանքը, որով երախտագիտություն էր արտահայտում ամերիկյան փրկիչներին և հավելում, որ «ԱՄՆ Սենատի ընդունած բանաձևը կարևոր քայլ է ԱՄՆ-ի և Վրաստանի ռազմավարական ու գործընկերային հարաբերություններում։ Վրաստանին առնչվող բանաձևի միաձայն ընդունմամբ Սենատը պաշտոնապես հայտնեց իր հստակ և միացյալ դիրքորոշումը Վրաստանի տարածքային ամբողջականության ու ինքնիշխանության նկատմամբ և Ռուսաստանին անվանեց օկուպանտ»։ Համարյա նույնը բառացի կրկնեց նաև ԱՄՆ-ում Վրաստանի դեսպան Թեմուր Յակոբաշվիլին:
Այժմ փորձենք հասկանալ, թե իրականում ինչ է կատարվում: Նախ, նկատենք, որ սա թերևս այն առավելագույնն էր, ինչ կարող էր անել Վաշինգտոնը Թբիլիսիի համար: Երեք տարի առաջ անուղղակիորեն հրահրելով ռուս-վրացական ընդհարումը և ապա ստանձնելով դիտորդի կարգավիճակը, Միացյալ Նահանգները փաստացի իր դաշնակցին մղեց աղետալի արկածախնդրության, պատճառ դարձավ Աբխազիայի ու Հարավային Օսիայի վերջնական ու անվերադարձ կորստին, և հիմա իբրև «մխիթարական նվեր» Թբիլիսիին է տալիս մի բանաձև, որը մեծ հաշվով ոչ մի արժեք չունի և չի կարող ոչինչ փոխել: Իսկ ռուսներն, ինչ խոսք, պիտի նեղանային դրանից: «Սրանով հերթական անգամ թքում են Ռուսաստանի վրա, որը գործնական արդյունք չի ենթադրում»,- կատարվածն այս բառերով մեկնաբանեց ՆԱՏՕ-ում ՌԴ ներկայացուցիչ Դմիտրի Ռոգոզինը: Հետո հաջորդեցին առավել ծանր մեղադրանքները: Մոսկվան Սենատի կողմից վրացական բանաձևի ընդունումը պայմանավորեց Մոսկվայի ու Վաշինգտոնի միջև «վերաբեռնման» քաղաքականության վարկաբեկման փորձով` մեկ անգամ էլ բացատրելով, թե իր ռազմական ներկայությունը Աբխազիայի ու Հարավային Օսեթիայի տարածքում ժամանակավոր միջոց է և պայմանավորված է Վրաստանի ագրեսիայով:
Բանը հասավ նույնիսկ կանանց: Ռուսական թերթերը գրեցին, թե զուր չէ, որ Վրաստանում լուրջ նախագիծ են մշակվել, ինչպես որ զուր չէ, որ ամերիկյան Կենտրոնական հետախուզական վարչությունը իր դերն է ունեցել Սահակաշվիլիի և նրա ապագա կնոջ ծանոթության հարցում։ Մի խոսքով, միջոցների մեջ ընտրություն կատարելու ժամանակ այլևս չկա: Հարվածը հաջորդելու է հարվածին:
Այստեղ ավելորդ չէ նաև վերհիշել, թե ինչը հաջորդեց բանաձևի ընդունմանը: Հաշված օրեր առաջ Ռուսաստանը կոպիտ կերպով մերժեց Թբիլիսիի հետ բանակցություններ վարելու առաջարկը: Այսինքն ոչ միայն մերժեց, այլ ի պատասխան այդ առաջարկի, ՌԴ նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը Պետդումայի վավերացմանը ներկայացրել Սուխումի հետ մաքսային ոլորտում համագործակցության մասին համաձայնագիրը: Սա ծանր ապտակի պես մի բան էր: Հաջորդ օրը Վրաստանի ԱԳՆ իր հերթական հայտարարությունը տարածեց` փաստելով, որ Ռուսաստանը չի ցանկանում կառուցողական ռեժիմով բանակցություններ վարել վրացական կողմի հետ: «Բոլոր հարաբերությունները, որոնք հաստատում է ՌԴ-ն Հարավային Օսեթիայի և Աբխազիայի հետ, հակասում են միջազգային իրավունքի սկզբունքներին և նորմերին, ինչպես նաև Ռուսաստանի կողմից իր վրա վերցրած միջազգային պարտավորություններին»,- ասվում էր նույն տեքստում: Միաժամանակ Աբխազիան տեղեկացրեց, թե իր ուղեգիծը` ՌԴ-ի հետ ռազմավարական դաշինքի հետ կապված, կմնա անփոփոխ` ցանկացած նախագահի օրոք, և որ այդ դաշինքին այլընտրանք ուղղակի գոյություն չունի, քանի որ տարածաշրջանի մյուս երկրները դեռևս չեն ճանաչել Աբխազիան:
Եվ ահա այս մերժումների ու վերջնագրերի ֆոնի վրա հայտնված ամերիկյան բանաձևը պիտի որ խիստ հաճո լիներ վրացիների քիմքին: Սակայն իրականում ի՞նչ էր ակնկալում Վաշինգտոնը: Որոշ վերլուծաբաններ ուղղակի համոզված են, որ նման բանաձևի ընդունմամբ նրանք փորձում են լուծել իրենց նախընտրական խնդիրները և այդօրինակ քայլով պատրաստվում են ստանալ ԱՄՆ-ում վրացական համայնքի աջակցությունը: Հասկանալի է, որ Ամերիկայում նաև ռուսական համայնք կա, որը անհամեմատ ավելի մեծ է: Սակայն ամերիկացի քաղաքագետները գիտեն, որ ռուսական համայնքն իր տրոհվածության ու իներտության պատճառով որպես մեկ միասնություն ազդեցություն չունի, մի բան, ինչը չի կարելի ասել վրացիների մասին: «Վստահ եմ, որ ամերիկացի սենատորները թքած ունեն Աբխազիայի, Հարավային Օսիայի և Վրաստանի վրա, ինչ-որ իմաստով՝ նաև Ռուսաստանի վրա։ Այդօրինակ որոշում ընդունելով՝ նրանք միայն փորձում են դուր գալ ամերիկացի ընտրողին»,- ասում է նույն Ռոգոզինը։
Արձանագրենք ևս մի հատկանշական փաստ: ԱՄՆ Սենատի թիվ 175` «վրացական» բանաձևի ընդունման փաստից ոգևորված և այդ առիթից օգտվելով, ադրբեջանցիները դիմել են Սենատին` Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության ճանաչման ու Լեռնային Ղարաբաղը օկուպացված տարածք ճանաչելու խնդրանքով: Ու եթե վաղը լսենք, որ ԱՄՆ սրա համար նույնպես կանաչ լույս է վառել, զարմանալու պատճառներ պիտի չունենանք:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Ինչ ցանեցին` այն էլ հնձեցին

7 Հլս

Վրացիները մեզնից նեղացել են և այս անգամ կարծես թե շատ լուրջ: Հազվադեպ է պատահում, որ նրանք իրենց դժգոհության մասին բացեիբաց արտահայտվեն: Սակայն հիմա այդ բանն անում են առանց երկմտելու, ամենաբարձր մակարդակներում: Պատճառը ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում «Աբխազիայից և Հարավային Օսիայից փախստականների ու ներքին տեղահանվածների մասին» բանաձևի քվեարկությունն էր: Այս բանաձևն ամեն տարի վրացական կողմը ներկայացնում է ՄԱԿ` հուսալով առավելագույն ձայներ հավաքել: Պետք է ասել, որ դա նրանց առայժմ հաջողվում է: Վերջին քվեարկության արդյունքներով կողմ էին 57 երկիր, որը 7-ով ավելի է, քան նախորդ տարի: Իսկ Ռուսաստանի օգտին քվեարկեց 13 երկիր, որը 4-ով պակաս էր նախորդ ցուցանիշից: Եվս 74 պետություններ ձեռնպահ մնացին: Սակայն այստեղ էականն այն է, որ Հայաստանը նույնպես դեմ քվեարկեց վրացական բանաձևին: Եվ այժմ պաշտոնական Թբիլիսին ոչ միայն Երևանից բացատրություն է պահանջում այդ արարքի համար, այլև ցանկանում է պարտադրել, որպեսզի Հայաստանը վերանայի իր դիրքորոշումը:
Նախ տեսնենք, թե ի՞նչ բան է վրացիների աղմկահարույց բանաձևը: Այդ փաստաթղթում մասնավորապես նշվում է, որ պետք է հարգել Վրաստանում հակամարտությունների հետևանքով տուժած փախստականների ու բռնի տեղահանվածների սեփականության բոլոր իրավունքները և ձեռնպահ մնալ սեփականության ձեռքբերումից, ինչը կարող է խախտել այդ իրավունքները: Այնտեղ նաև նշվում է, որ «անթույլատրելի է բռնի կերպով ժողովրդագրական վիճակի փոփոխությունը»: Որքան էլ վրացիները ջանում են համոզել, թե սա սոսկ հումանիտար բովանդակությամբ բանաձև է, այնուհանդերձ պարզից էլ պարզ է, թե այն ինչպիսի քաղաքական ենթատեքստեր ունի: Այլապես հազիվ թե նրանք այդքան հիվանդագին կերպով ընդունեին հայերի անհամաձայնությունը: Վրաստանի փոխարտգործնախարար Նինո Կալանդաձեի խոսքերով ասած, պաշտոնական Թբիլիսին «տխուր» է համարել այն փաստը, որ Հայաստանը չի օժանդակել Վրաստանին ՄԱԿ-ում փախստականների վերաբերյալ բանաձևի քվեարկության ժամանակ: «Վրաստանն ու Հայաստանը վիճելի հարցեր ունեն, որոնք երկու երկրները քննարկում են, և դրանց թվում է նշված հարցը»,- ասել է վրացի դիվանագետը:
Շատ հետաքրքիր է, որ տիկինն այս մասին հիշել է, քանի որ հաշված օրեր առաջ իր անմիջական շեֆը` նախարար Գրիգոլ Վաշաձեն հայ գործընկերոջ հետ հանդիպման ժամանակ ճիշտ հակառակն էր ասում և պնդում էր, որ Հայաստանն ու Վրաստանը ապրում են անամպ երկնքի տակ: Բայց, ինչպես տեսնում ենք, մի փոքր անհամաձայնությունը բավական եղավ, որպեսզի երկինքը լցվեր ամպերով և կայծակներ ճայթեին այնտեղից:
Կալանդաձեն նույնպես որոտացող երկնակամարի կողմնակիցն է ու չի զլանում Թբիլիսիից դասեր տալ մեզ: «Մենք գիտենք Հայաստանի դիրքորոշումը հակամարտությունների վերաբերյալ, որը բխում է Հայաստանի խնդիրներից, և որը տարբերվում է Վրաստանի տեսակետից, և մենք բացեիբաց հայտարարում ենք մեր բարեկամներին, որ նման դիրքորոշումը Վրաստանի համար անընդունելի է»,- հայտարարում է փոխնախարարը` տեղեկացնելով, թե Վրաստանի ԱԳՆ-ը ՄԱԿ-ում քվեարկությունից առաջ պաշտոնական նամակ էր հղել Հայաստանի ԱԳՆ-ին` աջակցելու խնդրանքով: Փոխնախարարի խոսքով, «պաշտոնական Թբիլիսին կշարունակի ջանքեր գործադրել, որպեսզի հայաստանյան գործընկերներին համոզի իր դիրքորոշման ճշմարտացիության հարցում»:
Հազիվ թե կողմերին այդքան հուզի տեսական բանավեճեր անցկացնելու հեռանկարը: Կատարվածը կատարվել է, և Թբիլիսիում էլ շատ լավ գիտեն, թե Հայաստանն ինչու նման կերպ վարվեց: Ու եթե ՄԱԿ-ում ՀՀ մշտական ներկայացուցիչ-դեսպան Կարեն Նազարյանը պարզաբանումներ տալիս ընտրում է ոչ ամենակոշտ ձևակերպումները, այսինքն չի վարվում այնպես, ինչպես վրացի տիկին դիվանագետը, սա դեռ չի նշանակում, թե Երևանն ասելիք չունի: Համաձայն Կ. Նազարյանի բացատրության, Հայաստանը գտնում է, որ հակամարտությունների կարգավորման ուղղությամբ, իսկ ԼՂ հիմնահարցի դեպքում նաև միջազգային այլ կազմակերպության շրջանակում, ինչպիսին է ԵԱՀԿ-ն, տարվում են համապարփակ կարգավորմանն ուղղված կարևորագույն բանակցային գործընթացներ, և այդ հարցերը ՄԱԿ տեղափոխելը, այսինքն` դրանք Գլխավոր ասամբլեայի օրակարգում ներառելը չի կարող խթանել այդ գործընթացները, այլ ընդհակառակը, կշարունակի խոչընդոտել բանակցությունների ընթացքը կողմերի ու միջնորդների միջև:
Հիմա փորձենք հասկանալ թե ի՞նչ է նշանակում այս մանվածապատ միտքը և ի՞նչ կապ ունի Ղարաբաղի հարցը վրացական բանաձևի հետ: Բանն այն է, որ հայ դիվանագետն այս մտքերով փորձում է հիշեցնել վրացիներին երեք տարվա վաղեմության մի դեպք: Խոսքը 2008-ի մարտի 14-ին ՄԱԿ-ի ԳԱ-ի կողմից 9 կետից բաղկացած այն բանաձևի ընդունման մասին է, որով պահանջվում էր հայկական զորքերի դուրսբերում Ադրբեջանի «օկուպացված» շրջաններից, հաստատվում էր այնտեղից վտարված ադրբեջանական ազգաբնակչության վերադարձի իրավունքը բնակության նախկին վայրեր և այլն։ Այն ժամանակ Վրաստանը կողմ քվեարկեց այդ բանաձևին, և բոլորովին չարժանացավ ոչ հայերի հանդիմանանքին, ոչ էլ բացատրություններ տալու պահանջին: Իսկ հիմա Վրաստանը դա հաճույքով ջնջել է իր հիշողությունից, իսկ հայերին մեղադրում է ոչ բարեկամական պահվածքի համար:
Իսկ թե ինչու Հայաստանը դեմ քվեարկեց, այս հարցը կարող է ունենալ մի քանի բացատրություն: Առաջինը, հայկական կողմը իսկապես պատասխանեց վրացիներին 2008-ի քվեարկության համար` ասելով, որ նրանք կհնձեն այն, ինչ ցանել են: Երկրորդ, հայերն այս կերպ ՄԱԿ-ում պաշտպանեցին Ռուսաստանին` իբրև համերաշխության նշան: Եվ, երրորդ, Լեռնային Ղարաբաղը Ադրբեջանի հետ նույնպես ունի փախստականների վերադարձի խնդիրներ, իսկ վրացական բանաձևին պաշտպանելը կարող էր անուղղակիորեն հարվածել մեզ: Ահա այս երեք տարբերակների միջև վրացիները կարող են ընտրություն կատարել: Ու որն էլ նրանք ընտրեն` դրանից ոչինչ չի փոխվելու:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Կասկածելի համերաշխության պտուղները

28 Փտր

Այսօր Լիբիայում իրադարձությունները զարգանում են այնպիսի աղետալի արագությամբ, որ որևէ իրավիճակ արձանագրելուց հետո անմիջապես անհրաժեշտություն է ծագում վերանայել ստեղծված կացությունը նոր դեպքերի լույսի ներքո: Ընդամենը հաշված օրեր պահանջվեցին, որպեսզի այդ երկրում խաղաղ ցույցերը վերաճեին արյունալի խռովության, մի բան, որից գուցե և հնարավոր լիներ խուսափել, ինչպես դա պատահեց «արաբական հեղափոխությունների» հորձանքի մեջ ընկած որոշ երկրներում: Հասկանալի է, որ ցանկացած իշխող վարչակարգի պատասխանը հանրային ընդվզումներին նախ և առաջ պիտի լիներ զսպման մեխանիզմների գործադրումը: Եվ միայն այն բանից հետո, երբ ակնհայտ է դառնում, որ անհավասար են ուժերը, ներգործման ազդակներն իրենց սպառվել են, իսկ ընթացքը դուրս է գալիս վերահսկողությունից, վրա է հասնելու ընտրության պահը:
Ցավոք, Լիբիայում նման բան չկատարվեց: Այստեղ շրջանցվեց «անցումային փուլը»` հենց սկզբից ձեռք բերելով այնպիսի բնույթ, ինչն այլ կերպ անհնար է անվանել, քան իսկական քաղաքացիական պատերազմ: 40 տարի շարունակ երկիրը ղեկավարող գնդապետ Մուամար Քադաֆիի համար այդ վճռական պահին այլընտրանքը բացառվում էր: Եվ բացառվում էր ոչ միայն իր մեղքով:
Աշխարհի վերաբերմունքն ու արձագանքը Լիբիայում ծայր առած հուզումներին չունեցավ այն ճկուն մաևրումների բնութագիրը, ինչն այս կամ այն կեպ պահպանվում և դրսևորվում էր նախորդած իրադարձությունների ժամանակ: Քադաֆին Մուբարաք չէր, որին կարելի էր հրավիրել Գերմանիա` բուժման: Քադաֆին նույնիսկ Թունիսի նախագահ Բեն Ալիի բախտին չարժանացավ, որին քաղաքական ապաստան կտային հարևան երկրներից որևէ մեկում: Աշխարհը որոշեց, որ Քադաֆին օրենքից դուրս է` դրանով իսկ բաց անելով դեպի ծայրահեղության գնալու նրա ճանապարհը և յուղ լցնելով արդեն բորբոքված կրակի վրա:
ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման, որն այլ պարագայում որևէ բռնապետի կոչ կաներ երկխոսության գնալ ընդդիմության հետ կամ երկրում բարեփոխումներ իրականացնել, այս անգամ անհրաժեշտ համարեց հրապարակայնորեն Քադաֆիից պահանջել` անհապաղ հրաժարական տալ։ «Եթե առաջնորդը իշխանությունը կարողանում է պահել միայն սեփական ժողովրդի նկատմամբ զանգվածային բռնություններ գործադրելու օգնությամբ, ապա դա նշանակում է, որ նա կորցրել է իր լեգիտիմությունը և պետք է հրաժարական տա»,- ասաց Օբաման, ինչից հետո Միացյալ Նահանգները միակողմանի սանկցիա կիրառեց Լիբիայի կառավարության նկատմամբ ու խզեց դիվանագիտական հարաբերությունները այդ երկրի հետ:
Պաշտոնական Լոնդոնն իր հերթին որոշեց Լիբիայի առաջնորդին և նրա որդիներին զրկել Մեծ Բրիտանիայի տարածքում դիվանագիտական անձեռնմխելիությունից և ավելի քան 5 միլիարդ դոլարի ակտիվներից` կոչ անելով Քադաֆիին վայր դնել իր լիազորությունները։ «Գնդապետի հեռանալու ժամանակն է»,- հայտարարեց այդ երկրի արտգործնախարարը։
Եվրոպական Միության երկրները շատ արագ համաձայնության եկան Լիբիայի նկատմամբ պատժամիջոցների մի ամբողջ փաթեթ կիրառելու հարցում: Համաձայն այդ միահամուռ որոշման, արգելք էր սահմանվում դեպի Լիբիա զենք-զինամթերքի մատակարարումների վրա, ինչը, ըստ ԵՄ-ի, կարող էր օգտագործվել բողոքի ալիքը զսպելու համար: Բացի այդ, այս տարածքում էլ սառեցվեցին նախագահ Մ. Քադաֆիի ու նրա հարազատների բանկային հաշիվները:
Հետո հերթը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդինն էր, որը միաձայն բանաձև ընդունեց Լիբիայի ղեկավարության նկատմամբ միջազգային պատժամիջոցների կիրառման մասին: «ՄԱԿ ԱԽ միջոցները կոչված են կասեցնելու Մուամար Քադաֆիի ռեժիմի հակառակորդների սպանությունները, դրանք նաև ենթադրում են էմբարգո` Լիբիայի հետ զենքի առևտրի վրա, լիբիական առաջնորդի հաշիվների սառեցում ու նրա, ինչպես նաև նրա ընտանիքի ու մերձավորների միջազգային այցերի արգելք»,- ասված էր այդ փաստաթղթում: Սրա հետ մեկտեղ Անվտանգության խորհուրդը պատմության մեջ առաջին անգամ միաձայն դիմեց Հաագայի Միջազգային դատարանին՝ մարդու իրավունքների ոտնահարման աղաղակող փաստերի առնչությամբ։
«Թեև այս փաստաթուղթը ինքնին չի կարող կանգնեցնել արյունահեղությունը Լիբիայում, այդուամենայնիվ, այն խիստ կարևոր որոշում է, որն արտահայտում է միջազգային համայնքի համախմբված դիրքորոշումը»,- ավելի ուշ պիտի հայտարարեր ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Բան Կի–մունը` բացահայտելով իրենց գործադրած ջանքերի իսկական էությունը: Ստացվում էր այնպես, որ միջազգային հանրության միասնությունն ավելին արժեր, քան լիբիացու արյունը:
Հերթական անգամ հարկ է լինում բախվել մի խնդրի, որը երկու դեմք ունի: Մի կողմից միջազգայնորեն ընդունելի սկզբունքներն են և հումանիստական մոտեցումները, իսկ մյուս կողմից մերկ իրականությունն է` շատ ավելի առարկայական և շատ ավելի կենսական: Երես դարձնել այդ ամենից` ոչ միայն պիտի նշանակեր զբաղվել ինքնախաբեությամբ: Դա նախ և առաջ պիտի նշանակեր այրել նահանջի բոլոր կամուրջները և փաստացի պարտադրել մեկուսացում, այնպիսի մի կացություն, որն արդեն իսկ հարկադրում էր դիմել ծայրահեղ միջոցների: Եվ հենց դա էլ կատարվեց Լիբիայի պարագայում: Քադաֆին հազիվ թե վարվեր այլ կերպ, քան վարվում է այժմ` ծուղակն ընկած գազանի կատաղությամբ հաշվեհարդար տեսնելով բոլորի հետ անխտիր:
Որքան էլ տարօրինակ թվա, այնուամենայնիվ Թուրքիայն այն քչերի շարքում էր, ովքեր Լիբիայի դեմ պատժամիջոցների վերաբերյալ ընդունված որոշումից անմիջապես հետո դատապատարտեցին ՄԱԿ-ի բանաձևը: Իսկ այդ երկրի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը նույնիսկ հայտարարեց, որ «դրանից ավելի շատ կտուժի Լիբիայի ժողովուրդը, քան ինքը` Մուամար Քադաֆին»: Նա նաև հավելեց, որ միջազգային հանրությունն ավելի շատ հետաքրքրված է լիբիական նավթով, քան այդ երկրի ժողովրդի ճակատագրով:
Ակամա մտաբերում ես հայկական ասացվածքը. «Երբ եզն ընկնում է, դանակավորները շատանում են»: Երկար տարիներ այս նույն` դատապարտող աշխարհը ներկա համերաշխությունից ոչ պակաս համերաշխ հանդուրժողականություն էր դրսևորում Քադաֆիի ու նրա ռեժիմի նկատմամբ` առանձնապես չմտահոգվելով ոչ ժողովրդավարության բացակայության, ոչ նրա իշխանության լեգիտիմության մասին: Շատ անգամներ էր Քադաֆին դաժան հաշվեհարդար տեսել ներքին հակառակորդների ու ընդդիմախոսների հետ, բայց ամեն անգամ այդ պղտոր ջրից չոր էր դուրս եկել: Իսկ հիմա փոխվել են պահանջները, ուրիշ են նպատակները և հանուն այդ մեծ նպատակների մի քանի հազար լիբիացու կյանքը ոչինչ չարժե: Այսպես են կարծում նրանք, ովքեր պատրաստ են ճաշակել իրենց կասկածելի համերաշխության պտուղները:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Եվս մի ցնցում թուրքերի համար

20 Դկտ

Արդեն մի քանի օր է` մեկը մյուսին հակասող տեղեկատվություններ են տարածվում այն մասին, որ մինչև տարեվերջ Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատը կարող է քվեարկել Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձևի նախագիծը: Այս տարվա գարնանն էր, երբ Ադամ Շիֆի և հայամետ մյուս կոնգրեսականների հեղինակած թիվ 252 բանաձևը հավանության արժանացավ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովում: Սակայն, ինչպես հայտնի է, այն այդպես էլ լիագումար նիստ չմտավ` ոչ առանց Ներկայացուցիչների պալատի դեմոկրատական խմբակցության «ջանքերի», որոնք տևական ժամանակ ուղղակի անտեսեցին և քննարկումից դուրս թողեցին հարցը: Իսկ փաստաթուղթն առհասարակ կարող է իր ուժը կորցնել արդեն եկող ամիս, երբ պալատի վերահսկողությունը կստանձնեն հանրապետականները:
Այս ամենը հաշվի առնելով`դեկտեմբերի սկզբին Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախումբն ու մյուս հայկական կազմակերպությունները կոչ արեցին պալատի խոսնակ Նենսի Փելոսիին` մինչև Կոնգրեսի ներկայիս կազմի լիազորությունների ավարտը ցեղասպանությունը ճանաչող օրինագիծը քվեարկության դնել Պալատի լիագումար նիստում: Մյուս կողմից այդ քայլը պիտի որ բարոյական գործոնի դեր էլ խաղար` Փելոսիին հնարավորություն տալով իր պաշտոնավարման ժամկետն ավարտել առանց կիսատ թողած գործերի: Կոնգրեսում ուժերի հարաբերակցությունը դեռևս կարել է գնահատել նպաստավոր: Այս պահի դրությամբ պալատում բանաձևին պաշտոնապես աջակից կոնգրեսականների թիվը հասնում է 150-ի, թեև իրականում հայկական հարցին զորակցողների ու համակրողների թիվը շատ ավելին է: Իսկ օրինագծի ընդունման համար անհրաժեշտ է 218 քվե: Դիտարկումները ցույց են տալիս, որ դրական արդյունքի հասնելն այնքան էլ անհավանական բան չէ: Ամեն դեպքում, ԱՄՆ Հայ Դատի գրասենյակը համոզված է, որ եթե հարցը դրվի քվեարկության, այն անպայման կընդունվի:
Այս լավատեսությունը որևէ կերպ չեն կիսում Հայաստանում: Գուցե թե նախկին հիասթափություններն այստեղ իրենց կնիքն են դրել, և դա է պատճառը, որ Երևանում կարծում են, թե հաջողության հասնելու հավանականությունն այնքան էլ մեծ չէ` հորդորելով մեծ նշանակություն չտալ Կոնգրեսում բանաձևի ընդունմանը, քանի որ այն ձևական բնույթ է կրում: Կա նաև մեկ այլ ազդեցիկ պատճառ: Խոսքը հակազդեցության մասին է: Ինչպես արդեն տեղեկացվել է, ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը սպասվող նախաձեռնությանն արձագանքել է միանշանակ. «Մենք տեղյակ ենք Պալատի հնարավոր թիվ 252 բանաձևի մասին և մենք խիստ դեմ ենք այդ բանաձևին: Մենք շարունակում ենք հավատալ, որ Թուրքիայի ու Հայաստանի համար իրենց ընդհանուր անցյալին անդրադառնալու լավագույն ուղին հարաբերությունները կարգավորելու ջանքերն են»,- ասել են այդ գերատեսչությունից: Ինչպես իրավացիորեն նկատում է Associated Press գործակալությունը, նման քվեարկությունը հարված կինի նախագահ Բարաք Օբամային իր կուսակիցների կողմից, քանի որ բանաձևը կարող է վնասել կարևոր դաշնակից Թուրքիայի հետ Միացյալ Նահանգների հարաբերությունները:
Թուրքերի և ամերիկացիների համար տագնապելու հաջորդ դրդապատճառն էլ այն է, որ Անկարա-Թել Ավիվ հարաբերությունների`վերջին ամիսների սրման համատեքստում հավանական է համարվում ԱՄՆ-ում հրեական լոբբիի աջակցությունը բանաձևի ընդունմանը: Եվ ոչ միայն նրանք: «Հայկական, հրեական, քրդական ու սիրիական լոբբիներն ԱՄՆ-ում կարող են միավորվել ընդդեմ Թուրքիայի»,- ոչ առանց հիմքի այս օրերին ահազանգում էր «Hurriyet Daily News» պարբերականի թուրք թղթակիցը:
Բայց թուրքական կողմը ևս ձեռքերը ծալած չի նստել: Հայերի նախաձեռնությանն առաջինը արձագանքեց ԱՄՆ-ում Թուրքիայի դեսպան Նամըք Թանը՝ կոչ անելով ամերիկյան հասարակությանը ողջախոհություն ցուցաբերել։ Նրան միացան Միացյալ Նահանգներում գործող 250 թուրքական կազմակերպություններ: Ներկայացուցիչների պալատին թիվ 252 բանաձևը չընդունելու պահանջով դիմեցին Ամերիկայի թուրքական միությունների ֆեդերացիան և Ամերիկայի թուրքական միությունների ասամբլեան։ Վերջիններս սպառնացին, որ ցեղասպանության բանաձևի ընդունման արդյունքում, «ինչն ուղղված է Թուրքիային և մուսուլմաններին դատապարտելուն», Միացյալ Նահանգները տարածաշրջանում կկորցնի իր հեղինակությունը։ Նկատենք, որ Անկարան հեշտորեն իր մեղքը փորձում է բարդել նաև ամբողջ մուսուլմանական աշխարհի վրա և այնուհետև վերջինից պահանջում աջակից դառնալ իրեն:
Ի դեպ, սպառնալիքներով խոսելու մարտավարությունը ամերիկաբնակ թուրքերն անկասկած յուրացրել են Թուրքիայի արտգործնախարար Ահմեդ Դավութօղլուից, ով այս օրերին հապշտապորեն հեռախոսազրույց ունեցավ ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնի հետ՝ խնդրելով ամեն ինչ ձեռնարկել բանաձևի կանխարգելման համար։ «Ես բացեիբաց նշեցի, որ հայկական բանաձևի օրակարգ գալը լրջորեն կվնասի մեր թուրք-ամերիկյան հարաբերություններին»,- տեղեկացրեց նա լրագրողներին, իսկ այն հարցին, թե բանաձևը ընդունվելու դեպքում Թուրքիայի արձագանքը ինչպիսի՞ն կլինի, Դավութօղլուն պատասխանեց. «Այդ ժամանակ աշխարհը կտեսնի Թուրքիայի արձագանքը, սակայն հույս ունեմ, որ նման բան չի լինի»։
Առայժմ դժվար է ասել, թե մոտակա շաբաթների ընթացքում աշխարհն էլ ինչեր կարող է տեսնել: Հայտնի է միայն, որ Կոնգրեսն իր այս կազմով կաշխատի մինչև դեկտեմբերի 21-ը: Չի բացառվում, որ բանաձևը լիագումար նիստի օրակարգ ընդգրկվի հենց վերջին օրը: Մյուս կողմից էլ օրակարգում կան նաև բազմաթիվ այլ օրենսդրական նախաձեռնություններ, որոնք նույնպես պետք է անպայման քննարկվեն, և այս հանգամանքը հնարավոր է դարձնում Կոնգրեսի աշխատանքները մի քանի օրով երկարաձգելու հեռանկարը, ինչը ևս կարող է նպաստել, որպեսզի հայկական բանաձևն այդ օրերի ընթացքում ներառվի օրակարգ։ Սակայն եթե նույնիսկ դա չհաջողվի, այս փոքրիկ ցնցումն էլ քիչ չի լինի թուրքական կողմի համար: Ի վերջո, յուրաքանչյուր դեպք հիշեցում է այն մասին, որ հատուցման խնդիրը եղել ու մնալու է նրանց գլխավերևում դամոկլյան սրի պես կախված:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: