Tag Archives: Արևելյան գործընկերություն

Հայաստանի երկու «ոչ»-ը և մեկ «այո»-ն

3 Հկտ

Եվրամիությունում նախագահող երկրի` Լեհաստանի մայրաքաղաքում կայացած Արևելյան գործընկերության գագաթնաժողովի ընթացքից և Ասոցացման համաձայնագրի բանակցություններում գրանցված դրական տեղաշարժերից Հայաստանն ընդհանուր առմամբ գոհ էր: Արևելյան գործընկերության պատմության մեջ երկրորդ մեծամասշտաբ գագաթնաժողովը (առաջինը տեղի էր ունեցել Պրահայում, 2009 թվականի մայիսին), որին մասնակցում էին Եվրամիության անդամ 27 երկրների ղեկավարներն ու գործընկերության ծրագրում ընդգրկված վեց երկրների ներկայացուցիչները, ավարտվեց ամփոփիչ հռչակագրի ընդունմամբ: Այն սահմանում էր, որ այսուհետ Եվրամիությունն ավելի տարբերակված մոտեցում կցուցաբերի գործընկեր երկրների նկատմամբ: Դա խոստում էր այն մասին, թե այն երկրները, որոնք կիրականացնեն իրապես լուրջ տնտեսական ու քաղաքական բարեփոխումներ, կկարողանան ավելի արագ և խորը ինտեգրվել Եվրամիությանը: Միաժամանակ հռչակագրում նշվում էր լիակատար հավասարության ու հակամարտությունների խաղաղ կագավորման մասին, ինչը մեր տեսանկյունից ևս խրախուսելի էր` հաշվի առնելով ղարաբաղյան խնդրի շուրջ ստեղծված իրավիճակը:
Սակայն եթե փորձենք իրերը կոչել իրենց անուններով, ապա առաջին հերթին հարկ է նկատել, որ ընդունված փաստաթուղթը ուներ դեկլարատիվ բնույթ: Ինչ վերաբերում է Ղարաբաղի ճակատագրին, ապա այս պարագայում նույնպես հազիվ թե խելամիտ է ԵՄ-ի կողմից ակնկալել լուծման արդյունավետ «դեղամիջոցներ», քանի որ գեղեցիկ ցանկությունների առկայությամբ հանդերձ եվրոպացիները դեռևս հակամարտությունների նկատմամբ միասնական դիրքորոշում ու գործողությունների կոնկրետ ծրագիր չեն մշակել, իսկ այդ հանգամանքն արդեն բավական է, որպեսզի նրանց յուրաքանչյուր հայտարարություն ընկալվի ոչ այլ կերպ, քան մերկապարանոց: Այս տեսանկյունից դիտելու դեպքում գագաթաժողովի վերաբերյալ դրական արձագանքները և, ի մասնավորի՝ Հայաստանի «այո»-ն կարող է բացատրվել սոսկ այն բանով, որ Եվրոպան եթե չի էլ օգնում, ապա գոնե չի փորձում խանգարել: Ու եթե նրանք այսօր ջանում են ավելացնել իրենց մասնակցության չափաբաժինը մեզ համար կենսական նշանակություն ունեցող խնդիրներում, ապա սա ևս հնարավոր է անցկացնել նույն տրամաբանության պրիզմայով:
Քաղաքական վերլուծաբաններն այս օրերին համոզված պնդում են, թե իբր ոչ պաշտոնապես ընդունված է Վրաստանը, Հայաստանն ու Ադրբեջանը դասել Արևելյան Եվրոպայի շարքին, այսինքն, եթե այս երկրներն ընդգրկվում են եվրոպական տարածության մեջ, ապա ենթադրվում է, որ դա դրականորեն կանդրադառնա հարավկովկասյան հակամարտությունների կարգավորման հեռանկարների վրա: Բայց եվրոպացիները հարկ չեն համարում հաշվի առնել այն փաստը, որ Կովկասն իր հերթին որոշակի վերաբերմունք ունի ինչպես Եվրոպայի, այնպես էլ նրանց վերաբերմունքի նկատմամբ: Կովկասն այլևս նախկին միամիտը չէ և հրաշալի հասկանում է, որ իր տարածքը եվրոպացիներին նախ և առաջ հետաքրքրում է էներգետիկ նախագծերի իրականացման տեսակետից: Իսկ երբ մոլորակի որևէ կետում խոսք է գնում էներգակիրների մասին, ապա անմիջապես երկրորդ պլան են մղվում այնպիսի արժեքներ ու հասկացություններ, ինչպիսինք են, ասենք, ժողովրդավարությունը, մարդու իրավունքները կամ հակամարտությունների խաղաղ կարգավորումը: Ահա հենց այս ուղղորդված շահագրգռվածության ֆոնի վրա էլ խոսել համահավասարության մասին՝ այլևս լուրջ դիտվել չի կարող: Այն, որ Ադրբեջանի տնտեսական պոտենցիալն անպայման կխաղա իր դերը վճռորոշ պահերին, ոչ մեկի մոտ կասկած չի հարուցում: Միայն այս հանգամանքով կարելի է բացատրել, թե ինչու, կանխագուշակելով դեպքերի նման զարգացումը, Վարշավայում Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը անհրաժեշտ համարեց հայտարարել, որ թե եվրոպական, թե տարածաշրջանային մակարդակում համագործակցության պատրաստակամություն կարող է լինել միայն այն պայմանով, որ ԵՄ ծրագրերը ապահովեն տարածաշրջանի երկրների հավասար զարգացումը` արտոնյալ պայմաններ չստեղծելով առանձին երկրների համար:
Հռչակագրում տեղ գտած դրական նոտաներն ու ոգևորությունը որոշակի վերապահումներով ընդունեցին նաև տնտեսագետները: Վերջիններս շարունակում են մնալ այն կարծիքին, որ իրատես լինելու դեպքում Հարավային Կովկասի ինտեգրման գործընթացում հազիվ թե կարելի է մեծ առաջընթաց ակնկալել, իսկ կիրառվող քայլերի արդյունավետությունն էլ քիչ հավանական է մոտ ապագայում: Ինչ վերաբերվում է ազատ առևտրի գոտիների ստեղծմանը, ապա Հայաստանից կպահանջվի շատ ջանքեր գործադրել ամբողջությամբ մենաշնորհացված շուկայի ձևափոխման համար, որից հետո միայն բանակցությունները կարող են անցնել գործնական փուլ:
Վարշավյան գագաթնաժողովի ընթացքը առանձնացավ երկու աղմկահարույց դրվագներով՝ բացահայտելով ինչպես այդ նախագծի խոցելի կետերը, այնպես էլ ի ցույց դնելով առկա հակասությունների ամբողջ «պոտենցիալը»: Դրանցից առաջինը վերաբերում էր Բելառուսին, ով հայտնվել էր «Արևելյան գործընկերության» անառակ որդու կարգավիճակում: Բայց երբ գագաթնաժողովը ցանկացավ դատապարտող հռչակագիր ընդունել այդ երկրում մարդու իրավունքների ոտնահարման փաստերի վերաբերյալ, հանկարծ պարզվեց, որ փաստաթուղթը պատրաստ են ստորագրել միայն ԵՄ անդամ երկրները, իսկ ահա Հայաստանը՝ Վրաստանի, Ադրբեջանի, Մոլդովայի ու Ուկրաինայի հետ միասին հրաժարվեցին բացահայտ կերպով դատապարտել Բելառուսին: Նման միասնական «ոչ»-ը ի ցույց դրեց գործընկերության ևս մի էական կողմը՝ այն, որ նախկին ԽՍՀՄ տարածքի երկրները շարունակում են պահպանել ընդհանուր շահերի որոշակի շրջանակ և այդ թելերը մի հարվածով ոչնչացնելու միտումները դատապարտված են ձախողման:
Հայաստանի մյուս «ոչ»-ը հնչեց այն ժամանակ, երբ լեհական կողմը փորձ արեց իր հովանու ներքո գումարել Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի նախագահների հանդիպում: Ավելի ուշ Բաքվի ներկայացուցիչը պիտի ասեր. «Եվրամիության նախաձեռնությամբ պետք է հանդիպում տեղի ունենար Հայաստանի, Վրաստանի և Ադրբեջանի նախագահների միջև: Մենք համաձայնել էինք: Սակայն, ցավոք, Հայաստանը, ի լուր ողջ աշխարհի հայտարարելով, թե իբր Ադրբեջանը ցուցադրում է ոչ կառուցողական դիրքորոշում, հրաժարվեց դրանից»:
Իրականության մեջ Հայաստանի մերժումը միայն Բաքվի պահվածքով չէ, որ պայմանավորված էր: Պաշտոնական Երևանն իր այս քայլով ցուցադրեց, որ առայժմ չի ցանկանում տեսնել կարգավորման այլ միջնորդների, քան նրանք, որոնք գործում են: Իսկ եթե ասվածին հավելենք նաև այն փաստը, որ նախօրեին հնչել էր Ռուսաստանի ԱԳՆ-ի կոշտ արձագանքը, ապա պատկերն առավել հստակ կներկայանա: Այս արձագանքում Մոսկվան ասում էր, որ «Արևելյան գործընկերության» շրջանակներում ինտեգրացիոն գործընթացները չպետք է խանգարեն ԱՊՀ-ում և ՀԱՊԿ-ում նմանատիպ գործընթացներին: Հայաստանն այդ առումով հավելյալ հիշեցման կարիք թերևս չէր զգում: Առ այսօր հայերը հավատարիմ են մնացել ռուսական գծին և եվրոպական հեքիաթային ապագա նրանց չի կտրում իրական հողից:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Հայկական վետոն և «Եվրանեսթի» սխալը

19 Սպտ

«Եվրանեսթ» անունը կրող եվրոպական միջխորհրդարանական նորելուկ կառույցի՝ Ստրասբուրգում անցկացրած առաջին լիագումար նիստն ավարտվեց ֆիասկոյով: Նախատեսված էր ընդունել քաղաքական հանձնաժողովի կողմից պատրաստված զեկույցը, որը ներկայացվելու էր սեպտեմբերի վերջին Վարշավայում կայանալիք Արևելյան գործընկերության գագաթաժողովին: Սակայն այդ փաստաթղթին վիճակված էր կատարյալ ձախողում, ինչը մեկ անգամ ևս ապացուցեց այն մռայլ կանխատեսումների իսկությունը, որ հերթական ինտեգրացիոն մարմինը կվերածվի անպտուղ բանավեճերի հարթակի` շեղելով «Եվրանեսթին» իր հիմնական նպատակից:
Այս տարվա մայիսին Բրյուսելում հիմնադրված կառույցը կոչված է միավորելու Եվրոպական խորհրդարանի և Արևելյան գործընկերության երկրների պատգամավորական պատվիրակությունները: Այս խորհրդարանական վեհաժողովը նպատակ ունի սերտացնել Եվրամիության և հետխորհրդային 6 երկրների շփումները: Ճիշտ է, վերջին պահին Բելառուսը հայտարարվեց «անցանկալի երկիր» և դուրս մնաց ընտրյալների խմբից, բայց և այնպես «Եվրանեսթի» նախաձեռնողները իրենց քայլերը պայմանավորում էին այն իրողությամբ, որ Արևելյան հարեւանության ծրագիրը դեռևս չի գործում և գործընթացին հավելյալ մի խթան է պետք, որտեղ կհստակեցվի, թե ինչ է պետք անել և որոնք ենք առկա խոչընդոտները: Բայց քանի որ «Եվրանեսթի» ընդունած որոշումները պարտադիր իրավական ուժ չեն ունենալու, այդ պատճառով էլ ի սկզբանե փորձագետները մտավախություն էին հայտնում, թե սա ևս կվերածվի քաղաքական բանավեճերի ակումբԻ: Մեծ հաշվով նրանք չսխալվեցին:
Առաջին նիստին հայկական պատվիրակությունը նախապատրաստվել էր՝ ինչպես կարող էր. շուրջ երկու տասնյակ առաջարկներ առկա քաղաքական խնդիրների մասին, պատրաստակամություն՝ ակտիվորեն ներգրավվելու կազմակերպության աշխատանքներին: Դրա հետ մեկտեղ կար այն բանի իրատեսական գիտակցումը, որ «Եվրանեսթը» բարդ հարթակ է լինելու՝ հաշվի առնելով, որ կառույցում ընդգրկված են նաև «ՎՈՒԱՄ» կազմակերպության անդամ պետությունները, իսկ Ադրբեջանն անպայման կփորձեր դա օգտագործել ընդդեմ Հայաստանի: Եվ այդ մտավախությունները շատ շուտով ներկայացան իրենց ողջ «հմայքով»:
Վարշավայի գագաթնաժողովին ներկայացվելիք ընդհանուր զեկույցը վերաբերում էր Արևելյան գործընկերության հեռանկարներին: Սակայն ստրասբուրգյան միջադեպի գայթակղության քարը դարձավ դրա 60-րդ դրույթը, որտեղ խոսվում էր հակամարտությունների և այն մասին, որ ԵՄ-ն պետք է կառուցողական դեր ունենա դրանց հանգուցալուծման հարցում: Հենց այդ դրույթում էլ մեր հարևան վրացիները ներառել էին միայն տարածքային ամբողջականության սկզբունքը, և այդ իսկ պատճառով էլ հայկական պատվիրակությունը պահանջեց, որպեսզի սահմանների անձեռնամխելիության հետ մեկտեղ ամրագրվեն ազգերի ինքնորոշման ու միջազգային հարաբերություններում ուժի չկիրառման սկզբունքները: Երբ խնդրի շուրջ ծագած վիճաբանությունը սկսեց մեծ ծավալներ ընդունել, եվրոպացի մի քանի պատգամավորներ առաջարկեցին վիճելի պարբերությունը ընդհանրապես դուրս հանել տեքստից: Միայն թե այդ առաջարկն արժանացավ ադրբեջանցիների ու վրացիների այն աստիճան բուռն դիմադրության, որ հայերը նույնիսկ փորձեցին գնալ զիջման՝ ազգերի ինքնորոշման սկզբունքի փոխարեն հիշատակելով ազատ կամարտահայտության իրավունքը: Սակայն նույնիսկ սա չբավարարեց հարևաններին: Եվ այդ ժամանակ հայաստանցիներին այլ ելք չէր մնում, քան հարցի հետագա քննարկումը տեղափոխել «Եվրանեսթի» Բյուրո, որտեղ էլ նրանք կոնսեսուս պահանջեցին, այսինքն կիրառեցին վետոյի իրենց իրավումքը։ Արդյունքը եղավ այն, որ ամբողջական զեկույցը չընդունվեց:
Վետոյի կիրառումն անհրաժեշտություն էր: Հայաստանի պատվիրակության մոտեցումները չէին ստացել մեծամասնության աջակցությունը: Դրա հետ մեկտեղ ստեղծվել էր քաոսային մի իրավիճակ, որտեղ գլխավորը դարձել էր մեղադրանքներ հնչեցնելը, այլ ոչ թե փոխհամաձայնության գալը: Այդ պայմաններում նույիսկ այնպիսի դրույթներ, որոնք իբրև միջազգային իրավունքի սկզբունք, վաղուց ի վեր ընդունված են ամբողջ աշխարհում, այդ սրահում մոռացության էին տրվել: Ներկաներից շատերի համար «անհասկանալի էր» ազգերի ինքնորոշման իրավունքը, ուժի կամ ուժի սպառնալիքի չկիրառումը: Անհասկանալի էր, քանի որ դրանք խոչընդոտում էին այն նպատակներին, ինչի համար նրանք ժամանել էին Ստրասբուրգ: Այնտեղ Ադրբեջանի ու Վրաստանի հետ ներդաշնակ էր հնչում նաև Ուկրաինայի ձայնը, որը կարծես թե նույնպես կորուստներ կրելու լուրջ մտավախություններ ունի…
Ամեն դեպքում, կատարվածի մեղքը կամ սխալը հարկ է որոնել այլ հարթության վրա: Եվրոպացի քաղաքագետներն ու օրենսդիրները եթե առ այսօր չեն գիտակցել, որ չի կարելի յուրաքանչյուր կառույց վերածել չլուծված հակամարտությունների, տարածքային վեճերի կարգավորման վայրի, ապա ձախողման է դատապարտված լինելու ոչ միայն այս ՝«Եվրանեսթ» նախաձեռնությունը, այլև համանման բոլոր քայլերը: Եվ ըստ էության, միայն կովկասյան պատվիրակությունների մեղքով չէր, որ հանկարծ ետին պլան է մղվում հավաքի հիմնական նպատակն ու իմաստը՝ եվրոպական ինտեգրացիան՝ իր տեղը զիջելով ավելորդ էմոցիաներին, փոխադարձ վիրավորանքներին ու մեղադրանքները, ինչն էլ փաստորեն տեղի ունեցավ:
Այսօր ադրբեջանական մամուլում հնչում է այն տեսակետը, որ հայկական կողմը տապալեց «Եվրանեսթի» առաջին նիստը: Ճշմարտությունն այն է, որ բանաձևը հայկական կողմից չի արգելափակվել՝ «վերջին «ոչ»-ը ասել են ադրբեջանցիներն ու վրացիները: Բայց սա էլ այլևս էական չէ: Եթե նույնիսկ դա լիներ հայերի մեղքը, ապա այն միանգամայն արդարացված մեղք է: Որքան էլ մենք ասենք ու կրկնենք, թե խիստ կարևորում ենք եվրաինտեգրման անհրաժեշտությունը, սակայն դրա հետ մեկտեղ պիտի շեշտենք, որ հանուն ոչ մի ինտեգրացիայի պատրաստ չենք որևէ զիջման գնալ մեզ համար գերակա խնդիրներում: Իսկ եթե այս ամենից հետո այժմ հարցեր են հնչում, թե արդյո՞ք «Եվրանեսթը» կշարունակի իր գործունեությունը, ապա պետք է կարծել, որ կգտնվեն խելացի գլուխներ, ովքեր կտարված դեպքից հետևություններ կկատարեն ու ըստ այդմ կկշռադատեն առաջիկա գործողությունների քայլերը: Ասենք միայն, որ Արևելյան գործընկեր պետությունների առաջին արտագնա նիստը անցկացվելու է Երևանում եկող տարվա փետրվարին: Դա կլինի «Եվրանեսթի» մշակույթի, սոցիալական հարցերի ու քաղաքացիական հասարակության հանձնաժողովի նիստը: Իսկ «Եվրանեսթի» հաջորդ լիագումար նիստը ադրբեջանական կողմը առաջարկել է ապրիլ ամսին անցկացնել Բաքվում: Հայկական պատվիրակությունն իր հերթին հայտարարել է, որ եթե նախապես տրվեն անվտանգության երաշխիքներ, ապա իրենք չմասնակցելու պատճառներ չեն տեսնում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Լեֆորտի ֆակուլտատիվ պարապմունքները Կովկասում

8 Սպտ

Եվրամիությունն այնուամենայնիվ որոշեց կրկին գոյության իրավունք տալ Հարավային Կովկասում իր ներկայացուցչի պաշտոնին, ինչի մասին այստեղ վաղուց ի վեր մոռացել էին: Եվ ահա, այժմ արդեն Հարավային Կովկասի, Վրաստանի ճգնաժամի հարցերով ԵՄ հատուկ նորանշանակ ներկայացուցիչ Ֆիլիպ Լեֆորտը մեր տարածաշրջանում է: Վերջինիս մանդատը գործում է սեպտեմբերի 1-ից, սակայն այն այժմ կրկնակի մանդատի ուժ ունի, քանի որ փոխարինում է ինչպես Հարավային Կովկասում Եվրամիության հատուկ ներկայացուցիչ Փիթեր Սեմնեբիին, այնպես էլ Վրաստանի ճգնաժամի հարցերով Եվրամիության հատուկ ներկայացուցիչ Պիեռ Մորելին։ Պաշտոնի անվանումն առաջին հայացքից փոքր-ինչ անհեթեթ է հնչում: Կարելի է կարծել, որ Վրաստանը ոչ թե Կովկասում է, այլ մոլորակի մեկ այլ անկյունում: Սակայն միտումը հասկանալի է: Եվրոպան շարունակում է առավելագույն ուշադրությունը հատկացնել հենց այդ երկրին՝ մնացածի հետ զբաղվելով այնպես՝ ձեռքի հետ, իբրև Վրաստանի հարևաններ և Կովկասի լրացուցիչ տարածություն: Ինչ վերաբերում է Լեֆորտին, ապա նա ֆրանսիացի դիվանագետ է, շուրջ 20-ամյա դիվանագիտական աշխատանքի փորձ ունի։ Նա 2004-2007 թվականներին զբաղեցնում էր Վրաստանում Ֆրանսիայի դեսպանի պաշտոնը, հետո տեղափոխվեց Ռուսաստան: Մի խոսքով, Կովկասին բավարար չափով ծանոթ է: Պատահական չէ, որ Արտաքին քաղաքականության և անվտանգության հարցերով ԵՄ գերագույն կոմիսար Քեթրին Էշթոնի ընտրությունը կանգ առավ հենց նրա վրա, և Էշթոնն էլ իր նշանակումը գնահատեց իդեալական:
Իսկ եթե սա դիտարկենք առավել համապարփակ տեսանկյունից, ապա տպավորություն է ստեղծվում, որ Եվրոպայում Ռուսաստանի տարածաշրջանային քաղաքականությունը համարում են հիմնավորապես ձախողված և կարծում են, թե առաջ է եկել այդ դաշտում լրացուցիչ՝ երրորդ խաղացող ունենալու անհրաժեշտություն: Եթե ընդունենք, որ այդ երրորդ ուժը տվյալ պարագայում կարող է լինել միայն ԵՄ-ն, ապա չենք կարող նաև չարձանագրել, որ դա նաև Ֆրանսիան է, ով տվյալ պարագայում պիտի դառնա Եվրամիության շահերի արտահայտիչը: Ի դեպ, Ֆիլիպ Լեֆորտը նույնպես դա չհերքեց: Նա, որ բավական տեղեկացված է տարածաշրջանի խնդիրներով, խոստովանեց, որ իր պաշտոնի պահպանման շուրջ երկար քննարկումներ են եղել ԵՄ-ում և ի վերջո որոշել են այն պահպանել՝ կցելով Վրաստանի ճգնաժամի հարցերով ուղղությունը: Այժմ Լեֆորտը պնդում է, թե ԵՄ-ն մեծ ուշադրություն է դարձնում այս տարածաշրջանին, այն դիտարկում է որպես բավական հետաքրքիր գոտի նաև ծրագրերի իրականացման տեսանկյունից, և նպատակ ունի աջակցել աշխարհի այս կետում խաղաղության հաստատմանը:
«Խաղաղություն հաստատել» ասելով եվրոպացիներն առաջին հերթին հասկանում են Ղարաբաղի հարցը: Բայց այդ նպատակի համար արդեն գործում է ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը: Ուրեմն ո՞րն է լինելու նոր մանդատի գործառույթը: Լեֆորտը դրա համար պատասխան ունի: Պարզվում է, որ, այո, Մինսկի խումբը այդ հարցում ունի հիմնարար առաքելություն, իսկ ԵՄ-ն ցանկանում է ֆակուլտատիվ դեր ունենալ գործընթացում, աջակցել Հայաստանին և Ադրբեջանին, քանի որ, ըստ նրա, երկու երկրներն էլ Ղարաբաղյան հակամարտությանը զոհ են դարձել: Ստացվում է, որ իր առաջին այցի ժամանակ եվրոպացի պաշտոնյան արդեն իսկ հավասարության նշան է դնում հակամարտող կողմերի միջև: Սակայն սա այնքան էլ մեծ դժբախտություն չէ, եթե այդ նույնացումը կարող է առողջ պտուղներ տալ: «ԵՄ-ն հակամարտությունների կարգավորման մեխանիզմներ ու փորձ ունի, որոնք կարող են նպաստել այդ հարցի լուծմանը»«-ասում է Լեֆորտը՝ մասամբ բացելով փակագծերը:
Փոքր-ինչ դժվար է վերհիշել, թե Եվրամիությանը աշխարհի հատկապես ո՞ր անկյունում է հաջողվել կարգավորել որևէ հակամարտություն՝ առանց ծանր հետևանքների: Բացի այդ, եթե հատուկ ներկայացուցիչը կարծում է, թե Մինսկի խմբի համանախագահների կողմից արված առաջարկները հիանալի են, ապա այդ դեպքում որտե՞ղ է հիացմունքի արգասիքը և ի՞նչ նոր բան նա պիտի հավելի այդ չնաշխարհիկ առաջարկներին: Սրանց արձագանքն առայժմ լռությունն է, իսկ մինչ այդ բարձրաստիճան հյուրը առիթն օգտագործում է կրկնելու, թե ներկա պահին ԵՄ ցանկությունն է առավել կարևոր դեր խաղալ՝ աջակցելու այն ձևաչափին, որն արդեն գոյություն ունի բանակցային գործընթացում, այսինքն Մինսկի խմբի եռանախագահների ջանքերին՝ Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի կարգավորման նպատակով: Որպես այդպիսի պահանջ, նա վերհիշում է դիպուկահարներին շփման գծից հետ քաշելու և հրադադարի ռեժիմի պահպանման վերաբերյալ առաջարկները:
Թող մեզ ների հարգարժան պարոնը, սակայն նախնական տպավորություններին չենք կարող չխառնել թերահավատության չափաբաժինը: Չենք կարող նաև չնկատել, որ, օրինակ, Բաքվում նա հանդիպեց Ղարաբաղի այսպես կոչված «ադրբեջանական համայնքի» ներկայացուցիչների հետ, սակայն Հայաստանում կարծես թե առանձնապես հետևողական չգտնվեց տեսակցել ադրբեջանահայ փախստականների հետ: Այդ դեպքում էլ ու՞ր մնաց նրա հավասարության նշանը:
Ամեն դեպքում, Լեֆորտի այցի օրակարգը շատ ավելի ընդարձակ էր, քան սոսկ հակամարտության հիմնախնդիրը: Վերջինս Հայաստանի իշխանությունների հետ քննարկել է «Արևելյան գործընկերություն» ծրագրի, Վարշավայում կայանալիք գագաթնաժողովից առաջ վիզային ռեժիմի դյուրացման հետ կապված հարցերը, հատուկ ընդգծել, թե կովկասյան տարածաշրջանը կամուրջի դեր է կատարում ծովային ու մայրցամաքայի տարածաշրջանների միջև, և այն տրանզիտային, մշակութային բազմազանության գոտի է: Սահմանելով ԵՄ-Հայաստան մերձեցման նախապայմանը, Լեֆորտը կրկնել է. «Միայն մի բան կասեմ, որ Եվրոպական Միության մերձեցման ամենակարճ ուղին հակամարտությունների կարգավորումն է», այսինքն քանի դեռ կա պատերազմի վտանգ, մենք եվրոպական ընտանիքի դռներին մոտենալու հույսը չպիտի փայփայենք:
Անդրադառնալով այն բանակցություններին, որոնք վարվում են Հայաստան-ԵՄ Ասոցացման համաձայնագրի շուրջ, նշենք, որ այդ հարցում այժմ բավական առաջընթաց է արձանագրվել: Համարյա նույնը կարելի է ասել նաև համապարփակ առևտրի գոտու ստեղծման վերաբերյալ բանակցությունների մեկնարկի նախապատրաստական աշխատանքների մասին: Պաշտոնական Երևանը հույս ունի, որ վիզային ռեժիմի դյուրացման բանակցությունների մանդատը իրեն կտրվի մինչև Վարշավայի գագաթնաժողովը, որից հետո նախադրյալներ կստեղծվեն անցնելու նոր փուլին՝ ապագայում վերացնել վիզաները ԵՄ ու Հայաստանի միջև:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Հայաստանի լատվիական օրագիրը

9 Մրտ

Այսօր նախագահ Սերժ Սարգսյանը, Լատվիայի նախագահ Վալդիս Զատլերսի հրավերով, երկօրյա պաշտոնական այցով կմեկնի Լատվիա: Պաշտոնական հաղորդագրություններում ասվում է, որ Սարգսյանը հանդիպումներ կունենա այդ երկրի նախագահի, խորհրդարանի խոսնակի ու վարչապետի հետ: Դրանցից բացի, Հայաստանի ղեկավարը Ռիգայում կմասնակցի հայ-լատվիական գործարար համաժողովի բացմանը, կհանդիպի տեղի հայ համայնքի ներկայացուցիչների հետ:
Այս սեղմ արարողակարգը, որը համարյա անփոփոխ է նմանատիպ բոլոր ուղևորությունների դեպքում, ոչինչ չի կարող մեզ հուշել այն մասին, թե հայկական պատվիրակությունն ի՞նչ ակնկալիքներով է մեկնում մերձբալթյան մի երկիր, որի առնչությունները մեր հանրապետության հետ խիստ ընդհանուր են, եթե չասենք` համեստ: Վերջին մի քանի տարիների ընթացքում կողմերը որոշակի ջանքեր գործադրեցին կապերը սերտացնելու ուղղությամբ, սակայն ձեռքբերումները առանձին փոխայցելություններից ու խոստումներից այն կողմ չանցան: Միակ քիչ թե շատ շոշափելի և տեսանելի քայլը պետք է համարել Լատվիայի կառուցողական ու նպաստավոր պահվածը Եվրամիության հետ մեր երկրի համագործակցության, ծրագրերի իրականացման գործընթացում աջակցություն ցուցաբերել ուղղությամբ: Լատիշները ասում են նաև, թե պատրաստ են մեզ հետ կիսելու ԵՄ-ում իրենց մեկ տասնամյակից ավելի կենսագրություն ունեցող փորձը, սակայն սա փոքր-ինչ վիճահարույց և խոցելի փորձ է: Չմոռանանք, որ առ այսօր Լատվիան համարվում է Եվրամիության ամենաաղքատ երկիրը, և ԵՄ անդամ երկրներում բնակչության մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի ամենացածր մակարդակը գրանցվել է հենց այնտեղ:
Փոխարենը, օգտվելով ձայնի հավասար իրավունքից, Ռիգան հնարավորություն ունի որոշակի դրական մթնոլորտ ձևավորել մեզ համար: Հատկապես նրանք էին, որ ոչ հեռու անցյալում պնդում էին, թե ժամանակն է, որպեսզի ԵՄ-ը փոխի իր դիրքորոշումն արևելյան երկրների նկատմամբ ու զարգացնի հարաբերությունները Հարավային Կովկասի հետ: Այս տեսակետը լսելի դարձավ` հանձին «Արևելյան գործընկերություն» ծրագրի, ինչը, ըստ լատվիացի քաղաքագետների, կխորացնի քաղաքական երկխոսությունը ԵՄ անդամ երկրների ու «Գործընկերության» մասնակիցների միջև: Նույն Լատվիան էր, որ մեզ խորհուրդ էր տալիս ուժից վեր բեռ չառնել ուսերին ու չափազանց շատ խնդիրներ չստանձնել, այլ, որպես նախագծի մասնակից երկիր, առայժմ երկու նպատակ հետապնդել` ԵՄ երկրների հետ անցագրային ռեժիմի պարզեցում ու ազատ առևտրի գոտու մասին պայմանագրի կնքում:
Քաղաքական դաշտի առավել խրթին հատվածներում այս պատկերը համարյա փոփոխության չի ենթարկվում: Հայաստանի համար կենսական նշանակություն ունեցող մի շարք հարցերում Լատվիայի վերաբերմունքը եղել է եթե ոչ խիստ բարեկամական, ապա նվազագույնը չեզոք ու հավասարակշռված: Մասնավորապես այդ երկիրն առաջիններից մեկն էր, որ ժամանակին ողջունեց հայ-թուրքական մերձեցումը` կարծիք հայտնելով, որ նման շփումները իրենցից ներկայացնում են ոչ միայն տարածաշրջանային, այլ գլոբալ կարևորություն: Նույն կերպ Հայաստանը միշտ էլ բարձր է գնահատել Լեռնային Ղարաբաղի խնդրում Լատվիայի կառուցողական մոտեցումը: Ռիգայում բազմիցս հրապարակավ հայտարարել են, որ հակամարտությունները պետք է կարգավորվեն առանց ուժի գործադրման, բացառապես խաղաղ ճանապարհով ու միջազգային համընդհանուր ճանաչում գտած սկզբունքների պահպանմամբ:
Ցավոք, տնտեսական համագործակցության ոլորտում առայժմ նախադրյալներ չկան գոնե այդ նվազագույն լավատեսական պատկերը ձևավորելու համար: Շատ անգամներ են փորձեր արվել երկու երկրների իրական հնարավորությունների բացահայտման և գործարարների միջև կապերի աշխուժացման համատեքստում հասնել որոշակի արդյունքների: Գեղեցիկ, հուսադրող և տպավորիչ նախագծեր են կազմվել շինարարության, զբոսաշրջության ու մշակույթի ոլորտներում հարաբերությունների ակտիվացման ուղղությունների վերաբերյալ: Սակայն մինչ այժմ այդ ցանկությունների առյուծի բաժինը մնում է սոսկ թղթերի վրա: 2009-ի դեկտեմբերին Երևանի «Գոլդեն Փելես» հյուրանոցում տեղի ունեցավ Հայաստան-Լատվիա գործարար համաժողովը, որին մասնակցելու էին եկել շուրջ երեք տասնյակ ազդեցիկ լատիշ ձեռնարկատերեր: Այժմ մեկ այլ հայ-լատվիական գործարար համաժողով պատրաստվում է իր աշխատանքները սկսել Ռիգայում: Միայն թե փոքր է հավանականությունը, որ այս կարգի հանդիպումներով կարելի է էապես խթանել երկու երկրների միջև ապրանքաշրջանառության ծավալների ավելացմանը: Թերևս անհրաժեշություն կա պատճառները որոնել ոչ թե հանդիպումների հաճախականության մեջ, այլ բոլորովին ուրիշ դաշտում, և առաջին հերթին մտածել այն մասին, թե ինչպես կարելի է երկիրը և շուկան հրապուրիչ դարձնել օտարերկրացի ներդրողների ու գործարարների համար:
Լատվիայի հայ համայնքի հետ ծրագրված հանդիպման ժամանակ Հայաստանի նախագահը դարձյալ ստիպված կլինի առնչվել ոչ այնքան հաճելի իրականության հետ: Ճիշտ է, հայերի թիվն այստեղ մեծ չէ, ընդամենը մի քանի հազար մարդ, սակայն կա ընդգծված ակտիվություն, որը օգնության կարիք է զգում: Չմոռանանք, որ բոլորովին վերջերս երկու հայեր էին առաջադրվել տեղի խորհրդարանական ընտրություններում, իսկ գործող հայկական միությունները մտադիր են ակտիվացնել իրենց համագործակցությունը Սեյմում Հայաստանի աջակցության խմբի հետ, որպեսզի Լատվիայի խորհրդարանը ճանաչի 1915թ. Հայոց ցեղասպանությունը: Բայց ահա նույն այդ համայնքն արդեն հինգերորդ տարին է, որ զրկվել է հայկական կիրակնօրյա դպրոցից: Չեն գործում նաև հայերենի ուսուցման արագացված դասընթացները մեծահասակների համար: Մինչդեռ դրանց վերաբացումը Ռիգայի Սբ. Գրիգոր Լուսավորչի եկեղեցուն կից առանձնապես ահռելի միջոցներ ու ջանքեր չի պահանջի, համենայն դեպս կլինի ավելի քիչ, քան Սփյուռքի նախարարի արտասահմանյան ուղևորությունների վրա վատնվող միջոցները:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: