Tag Archives: Աստանա

Աստանայից մեկ շաբաթ առաջ

26 Նյմ

Հաշված օրեր են մնացել Աստանայում կայանալիք ԵԱՀԿ գագաթաժողովի մեկնարկին: Այս պահին հայտնի է, որ դրա մասնակիցները քննարկելու են ձգձգվող հակամարտությունները (այդ թվում` իրավիճակը Հարավային Կովկասում), սպառազնությունների կրճատման, Աֆղանստանից ու Միջին Ասիայից եկող մարտահրավերների դեմ պայքարի հարցերը, իսկ ՌԴ նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևն ամենայն հավանականությամբ կներկայացնի եվրոպական անվտանգության նոր ճարտարապետության մասին առաջարկությունը: Գագաթաժողովին մասնակցելու են ԵԱՀԿ անդամ 56 և գործընկեր 12 երկրների նախագահներ ու վարչապետեր, 68 միջազգային կազմակերպությունների ղեկավարներ: Ահա նման ներկայանալի ու տարողունակ ընդգրկում խոստացող Աստանայի հեռանկարը, ըստ կազմակերպիչների, կարող է մեծ հույսեր արթնացնել: Իսկ Ղազախստանի վարչապետ Քարիմ Մասիմովը ոչ ավել, ոչ պակաս, խոստանում է, որ այն Եվրոպայում անվտանգ կեցության հիմքերը կդնի: Սակայն ոչ բոլորն են Մասիմովի պես հափշտակության գիրկն ընկնում և շարունակում են կարծել, որ ունենալով մի շարք լուրջ անհամաձայնություններ և չունենալով ոչ մի նշանակալի ընդհանրություն, մասնակիցներն իրենց կեցվածքով նոր հանդիպումը կվերածեն գագաթաժողովի` հանուն գագաթաժողովի: Բացի այդ, գագաթաժողովներն այն տեղը չեն, որտեղ ընդունվում եմ կոնկրետ որոշումներ: Մի խոսքով, Աստանայից ակնկալիքները չափազանց ուռճացված են հրամցվել հանրությանը, և այդ շարքում մեծ չափաբաժին էլ հասել նաև Ղարաբաղի խնդրին: Ըստ դիտորդների, թե Հայաստանում, թե Ադրբեջանում այդ բանն արվել է ավելի շատ քարոզչական պատերազմի տրամաբանությամբ: Ընդ որում, կա այն էական տարբերությունը, որ եթե ադրբեջանցիներն ասում են, թե գագաթաժողովից իրենք դրական ակնկալիք ունեն, կարող են ճանապարհային քարտեզ ստորագրել և նման բաներ, ապա հայկական կողմն ընդամենը անորոշ ու թռուցիկ ակնարկներ հնչեցրեց հնարավոր առաջընթացի մասին, այն էլ միայն Ռուսաստանից երկրի նախագահի վերադարձից հետո:
Բայց եթե նույնիսկ ընդունենք, որ մեր սպասելիքները խիստ համեստ են, այդ դեպքում ո՞րը կարող է լինել աառավելագույնը, ինչը կարելի է հուսալ Աստանայից: Այս հարցի շուրջ ենթադրությունները խիստ տարբեր են: Ոմանք կարծում են, որ դա կլինի մի հայտարարություն, որը կամրագրի, թե Հայաստանն ու Ադրբեջանը հավատարիմ են խաղաղ գործընթացին: Հնարավոր է, որ ստորագրվի հումանիտար բնագավառում համագործակցության փաստաթուղթ, ինչպես արվեց Մոսկվայում: Կարող են արծարծվել նաև սահմանում առկա լարվածությունը թուլացնելուն ուղղված հարցեր: Իսկ ոմանք չեն բացառում, որ համանախագահող երեք երկրները քննարկման կներկայացնեն կարգավորման մի նոր փաթեթ, ինչը ամենևին էլ նորարարություն չի լինի, այլ պարզապես ինչ-ինչ թարմացված կետեր որոշակի հստակեցում կհաղորդեն արդեն եղածին ու ոչ ավելին, հակառակ դեպքում կտրուկ փոփոխությունը կհանգեցնի կողմերից մեկի մերժմանը, մի բան, որի ականատեսը եղել ենք շատ անգամներ:
Այնուհանդերձ, եթե մի պահ պատկերացնենք այնպիսի անակնկալ զարգացում, որի պայմաններում փորձ կարվի գագաթաժողովի վերջնական փաստաթղթում մեզ համար անցանկալի ինչ-որ դրույթ ներառել (ՆԱՏՕ-ի բանաձևի օրինակը դեռևս աչքներիս առաջ է), ապա հազիվ թե Հայաստանին այլ բան մնա անելու, քան իր «վետո»-ի իրավունքն օգտագործելու հնարավորությունը: Հատկանշական է, որ այս օրերին նույնիսկ կոչեր հնչեցին այն մասին, թե Սերժ Սարգսյանը կարող է Լիսաբոնից հետո բոյկոտել նաև Աստանան, ինչն, իհարկե, լուրջ չէ և որևէ լավ բանի հանգեցնել չի կարող: Պետք է կարծել, որ ցանկացած պարագայում Հայաստանը կհրաժարվի ստորագրել մի այնպիսի փաստաթուղթ, որը կվնասի մեզ, և հետևողական կլինի առանձնապես այն դեպքում, երբ ներկաները քայլեր կձեռնարկեն վերահաստատելու առկա բանակցային գործընթացի ֆորմատը:
Ի դեպ, մեր հանգստությունն ու լավատեսությունը ոչ բոլորն են կիսում: Օրինակ, Կարնեգի հիմնադրամի Հարավային Կովկասի փորձագետ, բրիտանացի Թոմաս դե Վաալը հայտարարել է, որ թեև չկա ոչ մի հիմք ենթադրելու, թե Աստանայում կայանալիք ԵԱՀԿ գագաթաժողովում քաղաքական բեկում կլինի Լեռնային Ղարաբաղի հարցով, սակայն նաև հավելել է, որ խաղաղության պայմանագրի ձեռքբերման հարցում Ադրբեջանի և Հայաստանի նախագահների վրա ճնշում կարող է լինել միայն արտաքին ուժերի կողմից: Բրիտանացու այս վիճահարույց դրույթի խոցելի կետերից մեկն այն է, թե արդյոք միջազգային ուժերը բավականաչափ հետաքրքրված չեն նման մեթոդների կիրառմամբ ու դրանց հետևանքներով և արդյոք ունեն այն անհրաժեշտ ռեսուրսները, որոնք թույլ պիտի տան հայերից և ադրբեջանցիներից խաղաղության պայմանագիր կորզել:
Աստանայից մեկ շաբաթ առաջ Ադրբեջանը անհրաժեշտ համարեց գագաթաժողովի ընթացքում ղարաբաղյան հարցի լուծման պատասխանատվությունը դնել Հայաստանի վրա։ «Ղարաբաղյան հակամարտության հարցում որոշակի առաջխաղացման հասնելու հնարավորությունը կախված է Հայաստանի դիրքորոշումից»,- հայտարարեց ԵԽԽՎ-ում Ադրբեջանի պատվիրակության ղեկավար Սամեդ Սեիդովը։ Սա սեփական պատասխանատվությունը հարվածի տակ չդնելու արդեն հնացած ու անարդյունավետ միջոց է, ինչը հազիվ թե լուրջ ուշադրության արժանանա որևէ մեկի կողմից: Պարզապես Բաքվում հասկանում են, որ վերջին շրջանում իրենց ջանքերով կուտակված բացասական լիցքերը նորանոր բարդություններ ու խոչընդոտներ են ստեղծել, և այժմ ցանկություն ունեն դրանք վերագրել հարևանին, որպեսզի Աստանայում ներկայանան մաքուր ձեռքերով: Բայց Ղազախստանում այս անգամ կնայեն ոչ թե ձեռքերի մաքրությանը, այլ այն մտադրություններին, որոնք մտմտում են կողմերը ապագայի համար:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: