Tag Archives: անցակետ

Սահակաշվիլու վերջին «քյանդրբազությունը»

25 Նյմ

Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանի՝ Վրաստան կատարելիք այցից հաշված օրեր առաջ Թբիլիսիում որոշել են մի վերջին անգամ փորձության ենթարկել հարևան երկրի համբերությունը: Այլ կերպ դժվար է բացատրել այն, ինչն այժմ կատարվում է ռուս-վրացական սահմանին գտնվող Վերին Լարս կոչվող հսկիչ անցակետում: Թե ինչպիսի կարևորություն կարող է ունենալ մեզ համար մի ճանապարհ, որն ապահովում է Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև միակ ուղիղ վերերկրյա տրանսպորտային կապը, ավելորդ է բացատրել, առավել ևս այս պայմաններում, երբ շրջափակման մեջ գտնվող հանրապետությունը արտաքին աշխարհի հետ տնտեսական առնչությունների պահպանման կենսական անհրաժեշտություն ունի: Սակայն վրացիների համար մեր հոգսերը՝ մեր հոգսերն են, իսկ իրենց մտադրությունները՝ իրենցը: Ահա այս պարզ ընտրության արդյունքում էլ ներկա պահին Հայաստան եկող շուրջ 180 բեռնատար մեքենաներ կուտակվել են Վերին Լարսի մոտ՝ այդպես էլ չհասկանալով, թե ինչ մեղքի համար են արժանացել այդ պատժին: Ասվում է այն մասին, թե պատճառը առատ ձյունն է: Իհարկե, տեղումները նույնպես կարող են բարդություններ հարուցել, միայն թե զարմանալի է լսել այսպիսի բացատրություն այն երկրից, որի նախագահը շաբաթներ առաջ Տավուշում տեղի ունեցած աղետալի սողանքի ժամանակ հանդիմանում էր անճարակ հայերին և գլուխ էր գովում, թե իր երկրի փառապանծ փրկարարները ի զորու են երկու ժամում հաղթահարել այն դժվարությունները, որ Հայաստանը չի կարողանում անել շաբաթների ընթացքում: Բայց հիմա այդ հերոսական փրկչական խմբերը հանկարծ նահանջել են ձյան առաջ և տեղաշարժի որևէ նախանշան չեն ցուցաբերում: Կամ գուցե չե՞ն ուզում ցուցաբերել:
Նման կասկածները, ցավոք, անհիմն չեն: Նախ, սա առաջին դեպքը չէ, երբ վրացական կողմը բնական կամ տեխնածին բարդություններն իբրև պատվակ է օգտագործում Հայաստանին նեղը գցելու համար: Եվ հետո, լսելով այն հիմնավորումները, որ ներկայացնում են Վրաստանի համապատասխան մարմինները, թույլ չեն տալիս կատարվածի նկատմամբ այլ վերաբերմունք դրսևորել, քան անվստահությունն է: Պաշտոնական Թբիլիսին ասում է, որ իբր վերջին 10 օրերին ձյան առատ տեղումների և սառցակալման հետևանքով արգելում է երթևեկությունը տրեյլերների, կիսատրեյլերների և 30-ից ավելի նստատեղ ունեցող ավտոբուսների համար: Բոլորին է հայտնի, որ Հայաստան եկող բեռները տեղափոխվում են բացառապես հենց այդ կարգի մեքենաներով: Սրանով կարելի է բացատրել այն փաստը, որ խցանման մեջ գտնվողները հատկապես Հայաստան ուղևորվող մեքենաներն են: Սակայն հայտնի է նաև, որ ընդամենը 2 օր առաջ Երևանում դիմավորել են Ուկրաինայից Հայաստան եկող 30-ից ավելի նստատեղով ավտոբուս, որը բարեհաջող անցել է Վերին Լարսը և որի ուղևորները պնդել են, թե իրենց ճանապարհին անանցանելի հատվածներ չեն եղել ու որ իրենց էլ, առանց պատճառաբանության, 4 ժամ պահել են անցակետում: Այսինքն ստացվում է, որ ոչ միայն պատճառաբանություններն են չափազանցված ու անհիմն, այլև վերաբերմունքն է ընտրողական. սրան կարելի է, իսկ սրան՝ ոչ:
Ի՞նչ է անում Հայաստանը նման կացության պայմաններում: Այն, ինչ սովորաբար արել է՝ լռում է: Արտգործնախարարությանն առանձնապես չի մտահոգում իր երկրի քաղաքացիների ճակատագիրը, մեր նախագահն այնպես չի արձագանքում, ինչպես կարձագանքեր Սահակաշվիլին, եթե դա կատարվեր վրացական բեռների հետ, իսկ տրանսպորտի ու կապի նախարարությունը վերջապես որոշեց տեղից շարժվել, և այժմ ասում են, թե վրացական կողմի հետ համատեղ հայ-վրացական ընկերություն ստեղծելու վերաբերյալ պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել, որը կզբաղվի նման հարցերի լուծմամբ և նման իրավիճակները կանխելով, այդ թվում նաև ձյունմաքրման աշխատանքներ կիրականացնի: Ո՞րն է պատճառը, որ նախարարությունը միայն նոր է հիշել Վերին Լարսում 10 օր առանց սննդի մնացած տասնյակ բեռնատարների վարորդների մասին և ի՞նչ կոնկրետ քայլեր են, այնուամենայնիվ, ձեռնարկվում նրանց օր առաջ անցակետի գերությունից ազատելու ուղղությամբ. այս և նմանատիպ հարցերի պատասխանը հազիվ թե ստանանք: Առայժմ կա միայն մեկ հարցի հստակ պատասխանը: Դա այն է, որ հայ վարորդներն ու ուղևորները շարունակում են մնալ հայ-վրացական հարաբերությունների «պատանդի» կարգավիճակում:
Նրանք, ովքեր ականատես են դարձել, թե ինչ է կատարվում սահմանի վրա, իրավիճակի ամենատխուր պատկերն են ներկայացնում: Ըստ որոշ լրատվամիջոցների տեղեկությունների, երեք շաբաթ անցակետում կանգնած մարդկանց մոտ վառելիքը վերջանում է, ոմանց նյարդերը տեղի են տալիս, շատերի մոտ առողջական խնդիրներ են ի հայտ եկել: «Այն, ինչ կատարվում է Վերին Լարսում, սահմռկեցուցիչ է. մարդիկ սոված-ծարավ են, լվացվելու հնարավորություն չունեն, սկսել են իրարից գողություն անել, վառելիք են գողանում՝ գիշերը տաքանալու համար»,- հաղորդում է «Վեստին»: Եվ այս պայմաններում միակ օգնությունը գալիս է ոչ թե երկու երկրների իշխանություններից, այլ հասարակ մարդկանցից: Օրերս անցակետում մնացած Հայաստանի քաղաքացիներին օգնություն է ցուցաբերվել Դոնի Ռոստովի հայ համայնքի ուժերով: Ռոստովահայերը նրանց սնունդ, ծխախոտ, տաք հագուստներ են տարել: Բայց մի՞թե սա է ելքը: Շատերը կորցրել են հույսը և այլևս չեն հավատում, թե իրենց թույլ կտան անցնել սահմանը: Որոշ բեռնափոխադրող ընկերություններ արդեն մտմտում են այն մասին, որ թերևս հրաժարվեն ցամաքային ուղուց և բեռները տեղ հասցնեն ծովային ճանապարհով, ինչը, ճիշտ է, անհամեմատ թանկ է, բայց ուրիշ ի՞նչ անել: Կան նաև շատ ավելի մռայլ կանխատեսումներ: Ոմանք կարծում են, որ եթե իրավիճակը ձգձգվի, իսկ ձմեռը խորանա, ապա բեռնատարները ստիպված են լինելու ձմեռել սահմանին:
Հայաստանն ունի՞ պատասխանի հնարավորություն: Իհարկե ունի: Վրաստանը տարանցիկ երկիր է և Վերին Լարս հսկիչ անցագրային կետով հայկական բեռնափոխադրումներին խոչընդոտելու համար Վրաստանի նկատմամբ կարող են կիրառվել միջազգային պատժամիջոցներ: Բայց արդյո՞ք Երևանում կորոշեն դիմել այդպիսի միջոցի: Հազիվ թե:
Միևնույն ժամանակ այս օրերին շատերի ուշադությունը գրավեց երկու իրադարձությունների զուգադիպությունը: Բանն այն է, որ Վերին Լարսն անսպասելի փակվեց հենց այն ժամանակ, երբ հայտնի դարձավ, որ հայկական առաջին բեռնատար մեքենաները շուտով Թուրքիայի տարածքով հնարավորություն կստանան տարանցիկ անցնել դեպի Ռուսաստան: Հավելենք, որ դեռևս 2 ամիս առաջ Սևծովյան տնտեսական համագործակցության երկրների տրանսպորտի նախարարների համաժողովի ժամանակ Թուրքիան տվել էր 200 բեռնատար մեքենաների տարանցման իրավունք: Ինչպես հայտնի է, Թուրքիայի նավահանգիստները եռապատիկ, քառապատիկ ավելի էժան են, քան վրացական Փոթիի նավահանգիստը: Իսկ այսպիսի շրջադարձը չէր կարող աննկատ մնալ վրացիների համար: Եվ ստացվում է այնպես, որ Վերին Լարսը վրացական պատասխանը դարձավ մեր «թուրքական կողմնորոշմանը»:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Առանց քաղաքականացման անհնար է

26 Ապր

Ռուսներն ու վրացիները ևս մեկ անգամ ստիպված կլինեն խաչել իրենց սրերը, այս անգամ` Շվեյցարիայի Բեռն քաղաքում, որտեղ ապրիլի 28-ին կայանալու է Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությանը անդամակցելու հարցերով Վրաստանի ու Ռուսաստանի միջև բանակցությունների երկրորդ փուլը: Առաջինը կայացել էր այս տարվա մարտի սկզբին, նույն վայրում, որն ավարտվեց անարդյունք, քանի որ եթե Ռուսաստանը Վրաստանից պահանջում էր վրացական մաքսային վերահսկողության վերականգնման հարցում բանակցային գործընթաց ձեռնարկել ոչ թե իր, այլ` Աբխազիայի ու Հարավային Օսիայի հետ, ապա վրացիները վերահսկողություն էին պահանջում նշված անցակետերի նկատմամբ, դրանք համարում «օկուպացված»` անկախ այն բանից, որ ըստ ռուսների, մաքսակետերի պատկանելիության հարցը Վրաստանի հետ առնչություն չունի:
Բեռն մեկնելու նախօրեին Վրաստանի արտգործնախարար Վաշաձեն էլ ավելի սրեց առանց այդ էլ լարված մթնոլորտը` հայտարարելով, թե իրենց այս անգամ էլ բանակցությունների սեղանի մոտ են նստելու, որպեսզի «Ռուսաստանի պատվիրակության հետ համատեղ փոխընդունելի ելք գտնենք իրավաբանական այն մղձավանջից, որը Մոսկվան ստեղծեց Աբխազիայի եւ Ցխինվալի տարածաշրջանի այսպես կոչված անկախությունը ճանաչելու իր չմտածված, հապճեպ, հուզական ու հիմար որոշմամբ»: Խնդրի նման քաղաքականացումն արդեն իսկ պիտի հուշի հնարավոր ելքի մասին, թեև, որքան էլ տարօրինակ է, նույն վրացիներն անմիջապես լրացնում են, որ իրենք գործին չվերաբերող քաղաքական, ռազմական ու այլ թեմաներ բանակցությունների սեղանին չեն դնի: «Վրաստանը չի պատրաստվում քաղաքականացնել Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությանը Ռուսաստանի անդամագրվելու գործընթացը»,- երկրորդ ձայնով հայտարարում են նրանք:
Անշուշտ, վատ չէ երկխոսությունից առաջ միջազգային հանրությանը ներկայանալ իբրև անաչառ կողմ, որը հարգում է խաղի կանոնները և առաջնորդվում է բացառապես դրանցով: Հաճելի է լսել, երբ Թբիլիսին հավաստիացնում է, թե Բեռն են գնում բանակցելու ոչ նրա համար, որ արգելափակեն Ռուսաստանի անդամակցությունը: Սրա հետ մեկտեղ, ասես ի պատասխան այլ երկրներից հնչող հորդորներին, վրացական կողմը նաև նշում է. «Մեր գործընկերները մեզ ընդամենը մեկ անգամ են ասել, որ Ռուսաստանի անդամակցությունն օգուտ կտա ողջ համաշխարհային տնտեսությանը: Մենք հրաշալի լսել ենք մեր գործընկերներին»:
Հասկանալի է, թե խոսքը տվյալ դեպքում որ գործընկերների մասին է և Վրաստանն ինչ չափով պիտի ականջալուր լինի նրանց: Ամեն դեպքում, դրսից եկող այս հորդորներին ի պատասխան Թբիլիսին անմիջապես մի կողմ է թողնում քաղաքական բնույթի պահանջները և կտրուկ անցում կատարում բուն հարցին` հավաստիացնելով, թե իրականում ԱՀԿ-ին Ռուսաստանի անդամակցության գործընթացում իրենց պահանջները բխում են այդ կազմակերպության արմատական սկզբունքներից և որ բանակցություններ են վարում` ելնելով ԱՀԿ-ի կանոնադրության նորմերից: Սակայն նույնիսկ այս պարագայում Ռուսաստանը չի բավարարում այդ նորմերից և ոչ մեկը: Բացի այդ, վրացական արտադրանքն արգելված է ռուսական շուկայում միայն նրա համար, որ այն վրացական է: Իսկ սա արդեն իսկապես հարցի քաղաքականացում է, սակայն ռուսների կատարմամբ:
Ի տարբերություն Վրաստանի, ռուսական կողմը մինչ այս պահը շատ ավելի հանգիստ կեցվածք ունի և նկատելի ջղակծկումներ չի դրսևորում: Ավելին ասենք, Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովը նույնիսկ հայտարարեց, թե իր երկիրը կարող է անդամակցել Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությանն առանց Վրաստանի մասնակցության: «Եթե մեր վրացի գործընկերները շարունակեն իրենց քաղաքականացված դիրքորոշումը, ապա անդամակցության հարցը կլուծվի առանց նրանց մասնակցության»,- ասաց Լավրովը: Թե ինչպես է դա հնարավոր իրականացնել` առայժմ այնքան էլ պարզ չէ, սակայն հավանաբար կան մեխանիզմներ, որոնք թույլ են տալիս հնարավոր դարձնել անհնարինը: Ռուսաստանի ԱՀԿ-ին անդամակցելու բանակցություններն ընթանում են ավելի քան 17 տարի: Այս բոլոր տարիներին Մոսկվան հարկադրված է եղել բազում մեծ ու փոքր խոչընդոտներ հաղթահարել, և հիմա հերթը վրացական արգելապատնեշինն է: Կազմակերպության անդամ դառնալու համար անհրաժեշտ է կառույցի անդամ բոլոր 153 պետությունների համաձայնությունը, իսկ նրանցից յուրաքանչյուրը դա դիտարկում է բացառապես իր շահերի դիրքերից:
Ինչ խոսք, վրացիներին կարելի է ահաբեկել նաև այլ կարգի հեռանկարներով, ինչպես դա անում է, օրինակ, լուս լիբերալների առաջնորդ Վլ. Ժիրինովսկին` խոստանալով, որ եթե Վրաստանն արգելափակի ԱՀԿ-ին Ռուսաստանի անդամակցությունը, վրացական բիզնեսը Ռուսաստանում կոչնչացվի, «օրենքով գողերին» բռնի կերպով կուղարկենք Վրաստան, և այդ երկիրը կշրջափակվի բոլոր կողմերից»:
Սակայն խնդիրը սոսկ Վրաստան-Ռուսաստան հակամարտության դաշտում չէ: Միացյալ Նահանգների վարչակազմը ևս շարունակում է վճռականորեն աջակցել ԱՀԿ-ին Ռուսաստանի անդամակցությանը և կարծում է, որ հարցը կլուծվի մինչև ընթացիկ տարեվերջ: Այդ մասին վերջերս հայտնեց Ռուսաստանի հարցերով ԱՄՆ նախագահի խորհրդական Մայքլ Մակֆոլը: Նրա խոսքով`այդ թեման կոնգրեսի հետ առավել առարկայական կքննարկվի այն ժամանակ, երբ վերջնականապես կհամաձայնեցվեն կազմակերպությանը Ռուսաստանի անդամակցության բոլոր պայմանները: Իսկ ընդհանրապես, ԱՄՆ-ը դժգոհ է ԱՀԿ-ում Վրաստանի դիրքորոշումից: Ճիշտ է, իրավիճակի վրա ներազդելու Վաշինգտոնի փորձերը դեռևս հաջողություն չեն գրանցել, բայց օվկիանոսից այն կողմ համոզված են, որ դա ի վերջո ժամանակի հարց է:
Թբիլիսիում ներկա պահին այդպես չեն կարծում: Վերջիններիս ինքնավստահության պատճառներից մեկն էլ թերևս այն է, որ ռուսների հետ իրենց մրցակցություն միայն ԱՀԿ-ի խնդրով չի սահմանափակվում: Առջևում կան այլ առիթներ ևս, որտեղ վրացիները կարող են հաճույքով ատամ ցույց տալ Մոսկվային: Դա Սպառազինությունների կրճատման պայմանագիրն է, Եվրոպայում անվտանգության ու կայունության նոր ճարտարապետության Մեդվեդևի գաղափարը: Մի խոսքով, մոտակա ժամանակներում Ռուսաստանը որ կողմ էլ գնա` իր ճանապարհի վրա տեսնելու է Վրաստանին:
Իսկ Բեռն մեկնելուց առաջ ռուսները նույնպես պատասխան քայլ ունեին: Ապրիլի 25-ին Ռուսաստանի ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովը մեկնեց Ցխինվալի և այնտեղից հայտարարեց, թե Ռուսաստանը Վրաստանի ղեկավարությունից Հարավային Օսիայի ու Աբխազիայի դեմ ուժի չկիրառում է պահանջում։ Ինչպես տեսնում ենք, հարցն այնուամենայնիվ առաջ չի գնալու առանց քաղաքականացման:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: