Tag Archives: ԱՄՆ

Հիմա ու՞մ հերթն է

27 Հնվ

Ֆրանսիական Սենատի աննախադեպ քայլից և դրան հաջորդած նույնքան մեծ իրարանցումից հետո առաջին հարցը, որ սկսեց հուզել շատերին, հետևյալն էր. ո՞վ է լինելու հաջորդը: Մարդկանց մոտ ոչ միայն տպավորություն, այլև խորին համոզմունք կա, որ Ցեղասպանության ճանաչումը, ինչպես նաև դրա ժխտումը քրեականացնելու գործընթացը պիտի ընդունի ֆրանսիական ազդակները, վերածվի անկասելի ու շարունակական արշավի, իր ցանկում ընդգրկի նորանոր պետությունների անուններ: Որպես ասվածի տրամաբանական հետևանք, սկզբում հիշատակվեց Գերմանիան, որը նույնպես կարող է նման օրինագիծ ընդունել, և այդպիսի խոսակցություններ արդեն կան: Այնուհետև հիշատակեցին Իսպանիայի անունը: Բայց առավել հաճախ և առավել հետևողական կերպով այս օրերին խոսվում է Միացյալ Նահանգների մասին: Եվ սա պայմանավորված չէր սոսկ ԱՄՆ-ի հայկական համայնքների այն խոստմամբ, թե Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հաջորդ «մարտը» կծավալվի Վաշինգտոնում: Դրա նախադրյալների առկայությունն այնքան ծանրակշիռ էր, որ նույնիսկ թուրք հայտնի վերլուծաբան, լրագրող Մեհմեթ Ալի Բիրանդը հայտարարեց. «Հերթում է Միացյալ Նահանգները: Կարող է վաղը չէ մյուս օրն էլ նման օրենք ընդունվի Գերմանիայում կամ Ւսպանիայում: Այս ամենը պետք է հաշվի առնել այժմվանից»:
Երբ Փարիզից ԱՄՆ հասավ ոգևորիչ լուրը, Ամերիկայի ազդեցիկ հայկական լոբբիստական խմբերը անմիջապես հիշեցրին նախագահի Բարաք Օբամային իր խոստումը, հորդորեցին ի վերջո հավատարիմ մնալ դրան` ճանաչելու Օսմանյան կայսրությունում 1,5 մլն հայերի զանգվածային ջարդերն ու տեղահանությունները որպես ցեղասպանություն: «Ֆրանսիայի Սենատի համարձակ քվեարկությունն Ատլանտյան օվկիանոսը հատող լույս էր` ուղղված ամերիկացի քաղաքական գործիչներին, որոնք արդեն երկար ժամանակ Անկարային թույլատրում են խոչընդոտել ԱՄՆ-ի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը: Մենք նախագահ Օբամային կոչ ենք անում հարգել իր տված խոստումը` ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը, և Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատին կոչ ենք անում քննարկման դնել Ցեղասպանության ճանաչման մասին 304 բանաձևը»,- ասվում էր Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախմբի հայտարարության մեջ:
Վաշինգտոնի համար գուցե հեշտ է տեղաբնակ հայերին ինչ-որ խոստմամբ կամ հավաստիացմամբ մոլորեցնել, սակայն պիտի դժվար լինի շրջանցել այն փաստը, որ այդ երկրի 42 նահանգների կողմից արդեն իսկ ճանաչվել է ցեղասպանությունը: Մերժել՝ նույն է, թե հակասության մեջ մտնել սեփական ժողովրդի հետ:
Բայց վերադառնանք ամերիկյան իշխանությունների փոփոխական կեցվածքի նոր դրսևորմանը և տեսնենք, թե ուրիշ ինչերի է ընդունակ գերտերության վարչախումբը: Ֆրանսիայի Սենատի որոշումից հետո այդ հարցի առնչությամբ օվկիանոսի մյուս կողմում առաջին հրապարակային ելույթն ունեցավ ԱՄՆ պետքարտուղարի խոսնակ Վիկտորիա Նուլանդը, ով իր հերթական ճեպազրույցի ժամանակ ասաց, թե ցեղասպանությունների ժխտումը քրեականացնող օրենքի առնչությամբ իրենց տեսակետն արդեն հայտնի է, այն անփոփոխ է, և Ֆրանսիայի կառավարության հետ Սպիտակ Տունն արդեն կիսել է իր մոտեցումները: Սակայն Նուլանդը նաև ասաց. «Սա Ֆրանսիայի և Թուրքիայի խնդիրն է, և մենք ցանկանում ենք, որ նրանք լավ հարաբերություններ ունենան: Ֆրանսիան և Թուրքիան Միացյալ Նահանգների դաշնակիցներն են: Ահա, սա է մեր ուղերձը նրանց»:
Թվում էր՝ չեզոք պահվածքի մասին անհնար էր ավելի հստակ արտահայտվել, քան շարադրել էր խոսնակը: Բայց պարզվեց, որ դա ընդամենը առաջին և այն էլ խիստ խաբուսիկ ալիքն էր: Դրան պիտի հաջորդեր մյուսը՝ ոչ միայն անհամեմատ հզոր, այլև տրամագծորեն հակառակը: Հենց այդպիսի ալիք էլ պարգևեց ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնը: Մոռացության տալով խոստացված չեզոքությունը, նա հայտարարեց, որ իր երկիրը Ֆրանսիայի ուղին չի ընտրի և Օսմանյան Թուրքիայի օրոք կատարված Հայոց ցեղասպանության փաստը ժխտելու համար քրեական պատիժ չի սահմանի: «Մեր ուժեղագույն կողմերից մեկն այն է, որ մենք խոսքերը չենք քրեականացնում: Մարդիկ կարող են ասել գրեթե ամեն ինչ, ինչ ցանկանում են, և մեր երկրում նրանք այդպես էլ անում են: Այլ երկրներ, այդ թվում` մեր մտերիմ բարեկամներն ու դաշնակիցները, այնպես, ինչպես Ֆրանսիան, այլ չափանիշներ ունեն: Բայց մենք, հուսով եմ, խոսքերը քրեականացնելու ուղին երբեք չենք ընտրի»,- նշեց նա:
Իհարկե, շատ դյուրին է տիկին պետքարտուղարին հիշեցնել այն բոլոր դեպքերը, երբ այդ երկրում մարդկանց դատապարտել են իրենց հրապարակային այս կամ այն ելույթի համար, և խոսքի ազատության մասին կատարյալ օրենսդրություն ունենալու առասպելը հազիվ թե համոզիչ հնչի Քլինթոնի լսարանի համար: Սակայն Հիլարի Քլինթոնը ոչ միայն պնդում է այդ դրույթը, այլև արտասանում է մի թեզ, որը բառ առ բառ վերցված է թուրքական քարոզչությունից: Ըստ նրա խորին համոզման, Հայոց ցեղասպանության թեմայով քննարկումները պետք է վարեն պատմաբանները, ոչ թե քաղաքական գործիչները:
Ահա հենց այս կետի վրա է, որ ամերիկյան դիրքորոշման իրական պատկերը ներկայանում է իր ամբողջ մերկությամբ: Այսինքն՝ եթե կա անհրաժեշտություն խուսանավելու այդ թեմայից, ապա Վաշինգտոնում պատրաստ են նույնիսկ օգնության կանչել թուրքական «բառամթերքը», միայն թե արդարացվի ոչ միայն իրականության հերքումը, այլև խոստմնազանցությունը: Իսկ թե այդ երկրում ինչպես է դա արվում, սրա մասին շատ վաղուց գիտենք: Հայերի զանգվածային կոտորածների փաստը ճանաչելու վերաբերյալ օրենսդրական նախաձեռնությունն առաջին տարին չէ, որ ելումուտ է անում Կոնգրեսի դռներից: Դրա անցկացնելու փորձերը քանիցս կատարվել են, սակայն հաջողությամբ չեն պսակվել: Եվ եթե նույնիսկ ինչ-որ պահի ԱՄՆ-ի համար ընդունելի դարձավ «Օսմանյան կայսրությունում հայերի զանգվածային ոչնչացում» արտահայտությունը, ապա դրա հետ մեկտեղ նրանք այդպես էլ չարտաբերեցին «ցեղասպանություն» բառը:
Օրերս ցեղասպանության ճանաչման բանաձևի ջատագով, ԱՄՆ կոնգրեսական Ադամ Շիֆը դարձյալ նամակ է հղել Միացյալ Նահանգների նախագահ Բարաք Օբամային՝ հորդորելով նրան կատարել դեռևս նախագահական ընտրությունների քարոզարշավի շրջանակում տված խոստումը և ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը։ Օբաման այդ մասին հաստատ չի մոռացել: Բայց հազիվ թե նա դառնա Սարկոզի…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԻՆՉՊԵՍ ԿՈՐԾԱՆԵԼ ԱՐԺԵՔՆԵՐԸ

19 Հկտ

Հատված 1945 -ին ԱՄՆ-ի սենատին՝ Խորհրդային Միության կազմաքանդման նպատակով Ալեն Դալլասի (հետագայում` ԱՄՆ-ի կենտրոնական հետախուզական վարչության նախագահ) ներկայացրած քաղաքական ծրագրից

1. Քաոս սփռելով՝ մենք աննկատ իրենց իրական արժեքները կեղծելով կփոխենք, կստիպենք նրանց հավատալ այդ կեղծ արժեքներին։
2.Արվեստը թուլացնել, գրականությունը «բարոյական» պոռնոգրաֆիկ ձևերի բերել։
3.Գրականությունից և արվեստից մենք դուրս կմղենք նրա հասարակական էությունը, նկարիչներից դուրս կմղենք ժողովրդի ոգու խորքում կատարվող գործընթացների պատկերման և ուսումնասիրությունների ցանկությունը, իսկ գրականությունն ու կինոն պետք է պատկերեն և փառաբանեն միայն ամենազազրելի մարդկային զգացումները։
4.Նոր սերունդին թունավորել հակասական-բարոյական ազդեցություններով, անբարոյականությամբ։
5.Արմատական տեսություններով, բանաձևերով և գաղափարներով կարծիքները թունավորել, սոցիալական դասակարգերի միջև ստեղծել աղմուկ, իրարանցում, քաոս, ատելություն և անվստահություն սերմանել:
6.Տարածել անիմաստ գաղափարներ, ազգաբնակչությանն անիրականանալի գաղափարներով սխալ ուղու վրա դնել:
7.Անսահման ճոխությամբ, շքեղ կյանքով, գլխապտույտ առաջացնող նորաձևություններով խելակորույս մսխումների մղել:
8.Մեծամասնության ժամանակը տոներով և խաղերով զբաղեցնել, ամեն մի լուրջ, դրական միտք, մտածում խանգարել:
9.Քայքայել ընտանեկան կյանքը։
10.Մենք պետք է օգնենք և բարձրացնենք այնպիսիներին, ովքեր կսկսեն սերմանել ու ներարկել մարդկային գիտակցության մեջ սեքսի, բռնության, սադիզմի, դավաճանության, այլ խոսքով՝ ցանկացած անբարոյականության պաշտամունք։
11. Կառավարիչներ նշանակել ստորին խավի մարդկանց:
12.Վերին խավի հոգևոր ուժը ամբողջովին տկարացնել և քայքայել:
13.Քայքայել հարգանքը սրբությունների նկատմամբ, հեղինակավոր, հարգանք վայելող անձնավորությունների մասին հորինել ստոր և վուլգար պատմություններ։
14.Մենք աննկատ, բայց ակտիվ ու մշտապես կօժանդակենք հիմարությանը, կաշառակերությանը, անսկզբունքայնությանը: Ազնվությունն ու օրինավորությունը կծաղրվեն, կդառնան անցյալի մնացուկ ու ոչ մեկին այլևս պետք չեն լինի։ Ստահակությունն ու անամոթությունը, միմյանց նկատմամբ անասնական վախը, դավաճանությունն ու թշնամությունը կսերմանենք աննկատորեն։ Միայն քչերը, շատ քչերը կենթադրեն կամ կհասկանան, թե ինչ է կատարվում, բայց նման մարդկանց մենք կդնենք անօգնական վիճակի մեջ, կդարձնենք խեղկատակ, կգտնենք միջոցներ նրանց զրպարտելու և
հասարակության տականք հայտարարելու համար։

ԱՆՍԽԱԼ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆ

16 Օգս

Միացյալ Նահանգների անկախության հռչակումից հետո, երբ անհրաժեշտություն ծագեց քննարկել նորաստեղծ պետության խորհրդանշանների հարցը, այն ժամանակ հասարակական գործիչ Բենջամին Ֆրանկլինը առաջարկեց գերբի վրա պատկերել հնդկահավի: Կար նաև մեկ այլ առաջարկ` սպիտակագլուխ ծովարծիվի պատկերը, ինչին Ֆրանկլինը կտրականապես դեմ էր: Վերջինս իր առարկությունը հիմնավորում էր այն փաստով, որ ծովարծիվը անազնիվ կյանքով ապրող թռչուն է, ինքն անձամբ իր համար կեր չի հայթայթում, այլ խլում է մյուս թռչունների որսած ձկները: «Այդպիսի թռչունը չի կարող պետություն խորհրդանշել»,- ասում էր Ֆրանկլինը: Սակայն ստացվեց այնպես, որ ԱՄՆ-ի գերբի վրա այնուամենայնիվ տեղ գրավեց սպիտակագլուխ ծովարծիվը: Նրանք, ովքեր դա հաստատեցին, հավանաբար կռահում էին, թե ինչպիսին պիտի դառնար երկիրը…

Հովիկ Չարխչյան

Յո՞ երթաս, Յովանովիչ…

10 Մյս

Վերջին շաբաթվա ամենամեծ անակնկալը մատուցեց Հայաստանում Միացյալ Նահանգների արտակարգ և լիազոր դեսպան Մարի Յովանովիչը: Պարզվեց, որ նա պատրաստվում է ավարտել իր եռամյա առաքելությունը մեր երկրում: Յովանովիչը հունիսի սկզբներին կլքի Երևանը և կվերադառնա Վաշինգտոն` ստանձնելու իր նոր պաշտոնը` Հյուսիային և Կենտրոնական Եվրոպայի հարցերով ԱՄՆ պետքարտուղարի փոխտեղակալի աթոռը:
Եթե հաշվի չառնենք այն հանգամանքը, որ այս լուրը շատ անսպասելի էր, ապա դեսպանի մեկնումի փաստի մեջ իրականում տարօրինակ ոչինչ չկա: Տիկնոջ դիվանագիտական կենսագրությանը հետևելու դեպքում կարելի է նկատել, որ ոչ մի այլ աշխատանքում նա երեք տարուց ավել չի մնացել: Եվ այնուամենայնիվ զանազան կարգի ենթադրություններից լիովին ձերբազատվել չի հաջողվում: Ինչպես ասում են, ծուխն առանց կրակի չի լինում, և շատերն են մնում այն համոզման, որ Յովանովիչի հրաժեշտը հատկապես այս օրերին բոլորովին էլ պատահական չէ: Իսկ այդպես կարծելու համար նրանք ունեն մի քանի շարժառիթներ: Առաջին հերթին անհրաժեշտություն ծագեց մեկ անգամ ևս վերհիշելու, թե ինչպես և ինչ պայմաններում նա ժամանեց մեր երկիր: Դա դժվարին շրջան էր`2008-ի աշնանը, երբ Հայաստանում նախագահական ընտրություններից և դրանց հաջորդած դրամատիկ իրադարձություններից այնքան էլ շատ ժամանակ չէր անցել: Իսկ եթե ներքաղաքական լարված կացությանը գումարենք նաև այն փաստը, որ ԱՄՆ նախկին դեսպան Ջոն Էվանսի հեռանալուց հետո Վաշինգտոնը մեր երկրում մոտ երկու տարի դեսպան չուներ, ինչն էլ իր հերթին բացասաբար էր անդրադարձել հայ-ամերիկյան հարաբերությունների վրա, ապա պարզ կդառնա, թե ինչպիսի պատասխանատվության բեռով ու բարդ առաքելությամբ էր դիվանագետ տիկինը գալիս Հայաստան:
Այժմ` աչքի առաջ ունենալով երեք տարիների հանրագումարը, թերև կարող ենք ասել, որ Յովանովիչին հաջողվեց լինել հնարավորինս ակտիվ դեսպան, պահպանել հավասարաչափ շփումներ ինչպես իշխանությունների, այնպես էլ հայաստանյան քաղաքական և հասարակական շրջանակների հետ: Այդ ընթացքում ամերիկացի դեսպանը հայ-ամերիկյան հարաբերությունները հետզհետե վերադարձրեց իր նախնական վիճակին` զերծ մնալով ծայրահեղ քայլերից և անցանկալի մեթոդների գործադրումից: Չի կարելի ժխտել, որ նրա հաջողություններում նշանակալի դեր խաղաց նաև մարդկային նկարագիրը: Այսօր արդեն շատերն են հավաստում այն մասին, որ Յովանովիչը արագ ինտեգրվեց հայկական միջավայրին, ձեռք բերեց բազմաթիվ բարեկամներ, սերտ կապեր է պահպանում հատկապես մշակույթի գործիչների ու արվեստագետների հետ:
Եվ հանկարծ Յովանովիչը հեռանում է Հայաստանից այնպիսի մի պահի, որը դժվար է այլ կերպ որակել, քան ներքաղաքական զարգացումների համար վճռորոշ ու հանգուցային շրջան: Շատ ավելի տրամաբանական պիտի լիներ, եթե փոփոխությունը հետաձգվեր կամ կատարվեր ավելի վաղ: Այդ իսկ պատճառով էլ թե այս փաստը և թե այն, որ իր գործունեության վերջին ամիսների ընթացքում դեսպանը հանդես եկավ մի շարք արմատական քայլերով, իրավունք տվեցին մտածել նրա պաշտոնաթողության այլ շարժառիթների գոյության մասին:
Իսկ ի՞նչ փոփոխությունների մասին է խոսք գնում: Առաջին հերթին այն, որ այս տարեսկզբից դեսպանը սկսեց ավելի հաճախ խոսել իշխանություն-ընդդիմություն առճակատման մասին: Նույնիսկ բանը հասավ նրան, որ քաղաքական դաշտում ոմանք իրենց դժգոհություններն արտահայտեցին առ այն, թե Յովանովիչի սերտ համագործակցությունը իշխանությունների հետ գերազանցում է թույլատրելի սահմանները: Դրան հաջորդեց ճիշտ հակառակ պատկերը: Այն պահին, երբ դեսպանը հրապարակավ խոսեց իշխանությունն իր ձեռքը վերցնելու հասարակության իրավունքի մասին, վերնախավն անմիջապես անհանգստության նշաններ ցուցաբերեց: Սակայն էլ ավելի զարմանալի էր դրա հանգուցալուծումը, երբ վերջին երկու ամիսներին իշխանություն-ընդդիմություն ենթադրյալ երկխոսության մեջ բանակցություններ սկսվելու հեղինակային իրավունքը վերագրվեց հենց ԱՄՆ դեսպան Մարի Յովանովիչին: Խոսում են, որ այդ շրջադարձը կայացավ նրա պահանջով ու միջնորդությամբ:
Թե ինչն է այս ամենի մեջ ճշմարտանման, իսկ ինչը` հորինվածք, դժվար է ասել: Բայց և դժվար է հերքել, որ Յովանովիչի պաշտոնավարման շրջանը բարենպաստ ներգործություն ունեցավ և իշխանությունների, և նրանց ընդդիմախոսների համար:
Հաջորդ անհասկանալի քայլը, որ կատարեց ԱՄՆ դեսպանը, այն էր, որ նա այդպես էլ չմեկնեց Թբիլիսի, որտեղ կայանում էր Հարավային Կովկասում ԱՄՆ դեսպանատների ներկայացուցիչների հավաքը: Ի վերջո Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանատունը ներկայացրեց փոխդեսպան Բրյուս Դայնահաուն:
Եվ վերջապես չի կարելի մոռանալ նրա` ապրիլին արտասանած հանրահայտ ելույթը, երբ Յովանովիչը հայտնեց, որ Հայաստանն այս պահին չի կարող դիմել ամերիկյան «Հազարամյակի մարտահրավերներ» կորպորացիային նոր ծրագրի համար, քանի որ ընտրություններում տեղ գտած խախտումների և մի շարք այլ պատճառներով Հայաստանի ցուցանիշները չեն համապատասխանում հիմնադրամի պահանջներին:
Իրենից հետո թողնելով բազմաթիվ անպատասխան հարցեր, Յովանովիչը կմեկնի մոտ մեկ ամսից: Իսկ այդ ընթացքում արդեն տեղեկություններ են շրջանառվում այն մասին, որ ԱՄՆ Սենատի կողմից հաստատվելու պարագայում Հայաստանում Միացյալ Նահանգների հաջորդ դեսպանը կարող է լինել Ջոն Հեֆըրնը, որի գործունեության հիմնական ոլորտը երկար տարիներ եղել է Արևելյան Ասիան։ Վերջինս պաշտոնավարել է Մալայզիայում, Ճապոնիայում, Չինաստանում ու Ինդոնեզիայում։ Այժմ Բրյուսելում ՆԱՏՕ-ի ամերիկյան առաքելության մշտական ներկայացուցչի տեղակալն է։
Դժվար է ասել` արդյո՞ք վերստին չի կրկնվի հին պատմությունը` մի առ ժամանակ թափուր թողնելով Երևանում դեսպանի աթոռը: Լավատեսները հակված են կարծելու, որ ներկայիս հանգուցային փուլում Վաշինգտոնն այդ բանը չի անի, իսկ հաջորդ դեսպանն իր հերթին նոր քաղաքականություն չի սկսի և կշարունակի այն, ինչի կրողն էր Մարի Յովանովիչը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Ինչպես դառնալ շան լակոտ

12 Մրտ

Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սահակաշվիլու հասցեին մեկ անգամ չէ, որ ծաղրական կամ վիրավորական արտահայտություններ են հնչել: Սովորաբար այդպիսի որակումները կարելի է լսել կամ Ռուսաստանի քաղաքական դեմքերից կամ Վրաստանի ընդդիմության ներկայացուցիչներից: Երկու դեպքում էլ դրդապատճառները հայտնի են, հետևանքները` կանխատեսելի: Սակայն այս անգամ այդ շարքը լրացվեց մի նոր մասնակցով: Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն որոշեց գերազանցել մյուսներին: Խոսելով այն մասին, որ Արևմուտքը երկակի ստանդարտներ է գործադրում այս կամ այն երկրի նկատմամբ, Լուկաշենկոն իր խոսքերի իսկությունը հաստատող ավելի հարմար օրինակ չգտավ, քավ Վրաստանի նախագահին դեպքը: «Սահակաշվիլին դաժանաբար կասեցնում է ընդդիմության հանրահավաքները, իսկ ԱՄՆ-ը շարունակում է նրա հետ հարաբերությունները: Ինչո՞ւ: Որովհետև Սահակաշվիլին նրանց շան լակոտն է»,- ասաց նա ամերիկյան Washington Post պարբերականի լրագրողին` հիշեցնելով իր երկրի նկատմամբ կիրառվող պատժամիջոցները և սպառնալով, որ Բելառուսը երբեք չի դառնա Վաշինգտոնի հինգերորդ գաղութը:
Հատկանշական է, որ Լուկաշենկոն նման խոսքեր է արտասանում այն պահին, երբ Սահակաշվիլին մեկշաբաթյա այցելության է մեկնում Միացյալ Նահանգներ։ Այստեղ նրան սպասվում է ոչ միայն գրկաբաց ընդունելություն, այլև մեծ ու հաճելի անակնկալներ: Այցելության հիմնական նպատակը Վրաստանում ներդումներ խրախուսելն է։ Ամենից զատ Սահակաշվիլին Նյու Յորքում հանդիպելու է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի ներկայացուցիչների և անշարժ գույքի մագնատ, միլիարդատեր Դոնալդ Թրամփի հետ։ Վերջինիս հետ պայմանագիր է ստորագրվելու Վրաստանում խոշոր ներդրում կատարելու վերաբերյալ։ Խոսքը մասնավորապես վերաբերում է Բաթումի տարածաշրջանը զբոսաշրջային ու հանգստյան նշանավոր կենտրոնի վերածելու հեռանկարին, ինչի մասին մշտապես խոստանում էր Վրաստանի նախագահը:
Այդ աննախադեպ աջակցությանն ու հատկացումներին նախանձով նայողների համար սա այլ բան չէ, քան ամերիկացիներին մատուցած ծառայությունների գինը: Եվ այս պարագայում Սպիտակ Տան ղեկավարներին քիչ է հետաքրքրելու դաշնակից երկրում ժողովրդավարական արժեքների, մարդու իրավունքների վիճակը, քանի որ գերխնդիրը միշտ էլ իր ստվերում է թողնելու վերացական գործոնները: Նույն այս օրերին International News-ը, ոչ առանց թափանցիկ ակնարկների, հարկ համարեց մեկ անգամ էլ հիշեցնել Սահակաշվիլու անցած քաղաքական ուղին` նշելով, որ վերջինս հենց ամերիկացիների դրդմամբ սկսեց քաոսային պատերազմը Ռուսաստանի դեմ, ինչը շատ շուտով վերածվեց բռնապետական ուժի: «Պատերազմից հետո Սահակաշվիլիի հրեա խորհրդատուները փախան իրենց տուն, իսկ Վրաստանի գործընկեր ԱՄՆ-ն սկսեց ծրագիր մշակել` Ռուսաստանի դեմ պատերազմը շարունակելու համար»,- գրել էր International News-ը:
Ճշմարտության առաջ չմեղանչելու համար պետք է արձանագրել, որ« իսկապես, այսօր աշխարհին ներկայացվող Վրաստանը ունի երկու դեմք: Մի կողմից մենք լսում ու տեսնում ենք տնտեսության առանձին ճյուղերում լուրջ հաջողություններ արձանագրող երկիր, իմանում ենք այն մասին, որ մեր հարևանը հրաշալի ցուցանիշ է գրանցել` ընդգրկված լինելով կոռուպցիան հաղթահարած երկրների առաջին տասնյակում, սակայն մյուս կողմից ոչ այնքան վարպետությամբ նա քողարկում է մեկ ուրիշ պատկեր, ինչը հազիվ թե հնարավոր լինի մխիթարական կամ սփոփիչ անվանել: Վրաստանում ներկայումս սոցիալական ամենակարևոր խնդիրը շարունակում է մնալ գործազրկությունը, ինչն էլ իր հերթին խոշոր չափերի հասնող արտագաղթի հիմք է հանդիսանում: Եթե վստահելու լինենք վրացական Journalist գործակալության հրապարակած տվյալներին, ապա միայն վերջին մի քանի տարիների ընթացքում մոտ 2 միլիոն մարդ լքել Վրաստանը, ովքեր աշխատանք են փնտրում Գերմանիայում, ԱՄՆ-ում, Իտալիայում, Թուրքիայում և այլ երկրներում:
Այլևս ոչ միայն Վրաստանի ընդդիմության ներկայացուցիչները, այլ նույնիսկ նրա բարեկամներն են հասկանում, որ այդ երկիրը իր մեծ նպատակներին հասնելու համար ավելի հաճախ չափազանց թանկ գին է վճարվում «խնամակալ» տերություններին: Արևմուտքի վերլուծաբանները ժամանակ առ ժամանակ ստիպված են լինում նկատել, որ հետզհետե խորացող կախյալ վիճակը սպառնում է երկրի ինքնիշխանության վերջնական կորստի, իսկ մինչ այդ Սահակաշվիլին ստորադասության նորանոր թելեր է գտնում և «իր զորքին ստրուկի նման ուղարկում է պատերազմող երկրներ, որպեսզի կարողանա մտնել ՆԱՏՕ»: Հենց այս վիճակն է, որ Լուկաշենկոյի կոպիտ արտահայտությամբ այլ բնորոշում չունի, քան ինչ-որ մեկի շան լակոտ լինելը:
Ամենամռայլ ենթադրությունների շարքում հաճախ կարելի է լսել, որ այժմ Վրաստանում Սահակաշվիլիի իշխանությունը գոյություն ունի Ամերիկայի ու Ռուսաստանի համաձայնությամբ և եթե այդ համաձայնությունը չեղյալ համարվի, Վրաստանը 6 ամսում կվերանա: Գուցե թե նմանատիպ աղետալի վերջաբանի հեռանկար սահմանելը վաղաժամ է ու չափազանցված, բայց ինչպես իրավացիորեն նկատում է ԱՄՆ-ի միջազգային պետական ինստիտուտի (IRI) ղեկավար Լորն Քրեյները, «Երբ ժողովրդավարությունը ստեղծվում է այն երկրներում, որոնք սովոր չեն դրան ու առաջին անգամ են բախվում ժողովրդավարությանը, հետևանքները միշտ էլ անկանխատեսելի են լինում»:

Հովիկ Չարխչյան

Դարձյալ մի քանի էջ` Wikileaks-ից

24 Փտր

Wikileaks-յան թղթապանակների անսպառ պարունակությունից վերջին օրերին դուրս սպրդեցին ևս մի քանի գաղտնի էջեր, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի առնչվում էին Հայաստանին ու մեր խնդիրներին: Կարելի է նաև ենթադրել, որ այդ փաստաթղթերի հրապարակումը հենց այս պահին` Սոչիում կայանալիք Ռուսաստանի Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների եռակողմ հանդիպումից առաջ, ոչ միայն պատահական չէր, այլև խիստ «օրինաչափ», միայն թե դրանից խնդրի էությունը քիչ է փոխվում, քանի որ արծարծվող հարցերը հենց նոր չծնվեցին, իսկ ընդհանուր դիրքորոշումներն ու գնահատականները դեռևս չեն կորցրել իրենց թարմությունը:
Թեև այս փաստաթղթերում երևույթներն ու իրադարձություններն արտացոլված են ամերիկյան տեսանկյունից, սակայն նշանակալին պետք է համարել տարածաշրջանային զարգացումների համատեքստում կողմերից յուրաքանչյուրի դերակատարությունը, որոնցում նախկինի պես գերազանցում է հակասությունների չափաբաժինը, ինչպես նաև Արևելք-Արևմուտք առանցքի շուրջ նախապատվելի կողմնորոշումներ որդեգրելու մրցակցությունը: Այդ իսկ պատճառով էլ դիվանագիտական գրիչն արձանագրել է նույնիսկ աննշան թվացող մանրամասներ`առաջնորդվելով այն ճշմարտությամբ, որ մեծ հետևանքների հիմնավորումները փնտրել է պետք փոքր շարժառիթների մեջ:
Գաղտնազերծված գրագրության մի հատվածի հեղինակը Ադրբեջանում ԱՄՆ նախկին դեսպան Էնն Դերսին է` պետքարտուղարությանը հասցեագրած իր զեկույցներով ու տեղեկատվությամբ: Դրանցից առավել հետաքրքրականը Դերսիի կոնֆիդենցիալ ճեպագիրն է, որ վերնագրված է. «Աջակցելով Իլհամին: Ինչպես համոզել Ադրբեջանին, որ դադարի վնասել Հայաստան-Թուրքիա կարգավորման գործընթացը»: Ճիշտ է, նշված հարցի պատասխանը դեսպանն այդպես էլ չի հնչեցնում, բայց փոխարենն ի հայտ է բերում հետաքրքիր եզրահանգումներ, որոնց ձևավորման գործում միայն սեփական դիտողականությունը քիչ պիտի լիներ: Այսպես, անդրադառնալով Լեռնային Ղարաբաղը պատերազմի միջոցով ետ վերցնելու Ադրբեջանի նախագահի հայտարարություններին, դեսպանը գրում է. «Շատ քիչ հավանական է, որ Ադրբեջանը, նույնիսկ մեծ ուշադրություն դարձնելով իր ռազմական ներուժի հզորացմանը, մոտ ապագայում կարողանա զարգացնել այնքան մեծ և սպառազինված ուժ, որը կկարողանա հաղթահարել տեղանքի այն առավելությունները, որն ունեն Լեռնային Ղարաբաղի պաշտպանական և Հայաստանի բանակները»: Նման գնահատականն, անշուշտ, կառուցված է հնարավորությունների իրատեսական համադրությամբ, ինչպես նաև հաշվի են առնված երկրի ներսում առկա տրամադրությունները: Միևնույն ժամանակ չի կարելի չնկատել Վաշինգտոնի ակնհայտ բացասական վերաբերմունքը ուժ կիրառելու միջոցով հիմնահարցը հանգուցալուծելու տարբերակի հանդեպ, ինչը բոլորովին չի բխում Կովկասում ԱՄՆ շահերից:
Ճիշտ է, Wikileaks-ի հրապարակած փատաթղթերը գերազանցապես վերաբերում են 2009 թ. իրավիճակին, սակայն անցած ժամանակի մեջ քիչ բան է փոխվել ինչպես Բաքվի հռետորաբանության, այնպես էլ գործողությունների բնույթի իմաստով: Բացառություն են կազմում հայ-թուրքական հարաբերությունները, որոնք այժմ սառեցված են, բայց նույնիսկ հիշյալ հանգամանքի պարագայում կարևոր է մնում վերջինիս պահվածքը: Անդրադառնալով Երևան- Անկարա շփումներին և Բաքվի կողմից դրա հակազդեցությանը, ԱՄՆ դեսպանն նույն օրերին գրել է. «Բաքուն մեծապես վախեցած է հայերի վրա իր կարևորագույն լծակը՝ Թուրքիայի հետ փակ սահմանը կորցնելուց, և կարծում է, որ Սարգսյանն ավելի քիչ մոտիվացիա կունենա Բաքվի հետ բանակցելու հարցում, եթե բաց լինի հայ-թուրքական սահմանը: Թուրքիայի կողմից Հայաստանի հետ սահմանի բացումը, առանց Լեռնային Ղարաբաղի խնդրում որևէ բան կորզելու, Բաքվում դիտվում է որպես դավաճանություն»:
Թուրքիային սեփական քաղաքական նպատակների պատանդ դիտարկելու ադրբեջանական գործելաոճը նոր չէ, ինչպես որ հանրահայտ է Բաքվի բարեկամության ձևը` հավատարմություն շորթել` փոխարենը ոչինչ չտալով: Այս իմաստով Ադրբեջանը մշտապես դժգոհ է ամենքից և ամեն բանի համար: Ահա, օրինակ, ԱՄՆ դեսպանը պատմում է 2009 թ. Ալիևի հետ ունեցած իր մի հանդիպման մասին, որի ժամանակ Ալիևը կշտամբել էր ԱՄՆ–ին՝ ասելով, թե Սպիտակ տունը արհամարհում է Ադրբեջանի շահերը և հաշվի չի առնում, որ Վաշինգտոնին հետաքրքրող հարցերում Բաքուն միշտ ամերիկացիների կողքին է եղել։ Այս գանգատի շարժառիթներից մեկը մասնավորապես վերաբերել է նրան, թե իբր Ղարաբաղյան հարցը դուրս է մղվել հայ–թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացից, և Միացյալ Նահանգները պատասխանատվության իր բաժինն ունի:
Սակայն այլ բան է այս կամ այն խնդրի առնչությամբ դժգոհություններ արտահայտելը, և բոլորովին այլ բան, թե Բաքուն իրականում ինչպես է տեսնում իր հարաբերությունները Արևմուտքի հետ: «Ալիևը կարծում է, որ Արևմուտքի հետ մերձեցումը դրական արդյունքներ չի տա՝ դատելով Ուկրաինայի ու Վրաստանի փորձից, որտեղ դա հանգեցրեց անկայունության, և Թուրքիայից, որտեղ արդյունքը եղավ շրջադարձը դեպի իսլամ»,- գրում է դեպանը, իսկ մեկ ուրիշ առիթով պետքարտուղարությանը հաղորդում է հետևյալը. «Ադրբեջանը համոզված չէ, որ Արևմուտքը հուսալի գործընկեր է։ Ավելին, Վրաստանի հետ պատերազմից հետո տարածաշրջանում ուժերի հավասարակշռությունը փոխվեց հօգուտ Ռուսաստանի, և այժմ Ռուսաստանն իրական հնարավորություններ ունի փոխելու վերջին 15 տարիների Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականությունը»:
Իհարհե, ռուսներ դեռ չեն հասցրել վերաձևել Ադրբեջանի արտաքին քաղաքական վեկտորը, սակայն Բաքվի այս կտրուկ գունափոխությունը սոսկ ամերիկացիների պատվախնդրությունը չէ, որ պիտի խոցի: Անհուսալի գործընկերոջ (առավել ևս` դաշնակցի) համբավի ձևավորումը վաղ թե ուշ կունենա իր համարժեք վերաբերմունքը, և դա`արդեն ոչ միայն WikiLeaks-ի ջանքերով կամ զանազան կարգի գրագրությունների տեսքով, այլ շատ ավելի առարկայական ու ծանր արձագանքի ձևով:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Եվս մի ցնցում թուրքերի համար

20 Դկտ

Արդեն մի քանի օր է` մեկը մյուսին հակասող տեղեկատվություններ են տարածվում այն մասին, որ մինչև տարեվերջ Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատը կարող է քվեարկել Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձևի նախագիծը: Այս տարվա գարնանն էր, երբ Ադամ Շիֆի և հայամետ մյուս կոնգրեսականների հեղինակած թիվ 252 բանաձևը հավանության արժանացավ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովում: Սակայն, ինչպես հայտնի է, այն այդպես էլ լիագումար նիստ չմտավ` ոչ առանց Ներկայացուցիչների պալատի դեմոկրատական խմբակցության «ջանքերի», որոնք տևական ժամանակ ուղղակի անտեսեցին և քննարկումից դուրս թողեցին հարցը: Իսկ փաստաթուղթն առհասարակ կարող է իր ուժը կորցնել արդեն եկող ամիս, երբ պալատի վերահսկողությունը կստանձնեն հանրապետականները:
Այս ամենը հաշվի առնելով`դեկտեմբերի սկզբին Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախումբն ու մյուս հայկական կազմակերպությունները կոչ արեցին պալատի խոսնակ Նենսի Փելոսիին` մինչև Կոնգրեսի ներկայիս կազմի լիազորությունների ավարտը ցեղասպանությունը ճանաչող օրինագիծը քվեարկության դնել Պալատի լիագումար նիստում: Մյուս կողմից այդ քայլը պիտի որ բարոյական գործոնի դեր էլ խաղար` Փելոսիին հնարավորություն տալով իր պաշտոնավարման ժամկետն ավարտել առանց կիսատ թողած գործերի: Կոնգրեսում ուժերի հարաբերակցությունը դեռևս կարել է գնահատել նպաստավոր: Այս պահի դրությամբ պալատում բանաձևին պաշտոնապես աջակից կոնգրեսականների թիվը հասնում է 150-ի, թեև իրականում հայկական հարցին զորակցողների ու համակրողների թիվը շատ ավելին է: Իսկ օրինագծի ընդունման համար անհրաժեշտ է 218 քվե: Դիտարկումները ցույց են տալիս, որ դրական արդյունքի հասնելն այնքան էլ անհավանական բան չէ: Ամեն դեպքում, ԱՄՆ Հայ Դատի գրասենյակը համոզված է, որ եթե հարցը դրվի քվեարկության, այն անպայման կընդունվի:
Այս լավատեսությունը որևէ կերպ չեն կիսում Հայաստանում: Գուցե թե նախկին հիասթափություններն այստեղ իրենց կնիքն են դրել, և դա է պատճառը, որ Երևանում կարծում են, թե հաջողության հասնելու հավանականությունն այնքան էլ մեծ չէ` հորդորելով մեծ նշանակություն չտալ Կոնգրեսում բանաձևի ընդունմանը, քանի որ այն ձևական բնույթ է կրում: Կա նաև մեկ այլ ազդեցիկ պատճառ: Խոսքը հակազդեցության մասին է: Ինչպես արդեն տեղեկացվել է, ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը սպասվող նախաձեռնությանն արձագանքել է միանշանակ. «Մենք տեղյակ ենք Պալատի հնարավոր թիվ 252 բանաձևի մասին և մենք խիստ դեմ ենք այդ բանաձևին: Մենք շարունակում ենք հավատալ, որ Թուրքիայի ու Հայաստանի համար իրենց ընդհանուր անցյալին անդրադառնալու լավագույն ուղին հարաբերությունները կարգավորելու ջանքերն են»,- ասել են այդ գերատեսչությունից: Ինչպես իրավացիորեն նկատում է Associated Press գործակալությունը, նման քվեարկությունը հարված կինի նախագահ Բարաք Օբամային իր կուսակիցների կողմից, քանի որ բանաձևը կարող է վնասել կարևոր դաշնակից Թուրքիայի հետ Միացյալ Նահանգների հարաբերությունները:
Թուրքերի և ամերիկացիների համար տագնապելու հաջորդ դրդապատճառն էլ այն է, որ Անկարա-Թել Ավիվ հարաբերությունների`վերջին ամիսների սրման համատեքստում հավանական է համարվում ԱՄՆ-ում հրեական լոբբիի աջակցությունը բանաձևի ընդունմանը: Եվ ոչ միայն նրանք: «Հայկական, հրեական, քրդական ու սիրիական լոբբիներն ԱՄՆ-ում կարող են միավորվել ընդդեմ Թուրքիայի»,- ոչ առանց հիմքի այս օրերին ահազանգում էր «Hurriyet Daily News» պարբերականի թուրք թղթակիցը:
Բայց թուրքական կողմը ևս ձեռքերը ծալած չի նստել: Հայերի նախաձեռնությանն առաջինը արձագանքեց ԱՄՆ-ում Թուրքիայի դեսպան Նամըք Թանը՝ կոչ անելով ամերիկյան հասարակությանը ողջախոհություն ցուցաբերել։ Նրան միացան Միացյալ Նահանգներում գործող 250 թուրքական կազմակերպություններ: Ներկայացուցիչների պալատին թիվ 252 բանաձևը չընդունելու պահանջով դիմեցին Ամերիկայի թուրքական միությունների ֆեդերացիան և Ամերիկայի թուրքական միությունների ասամբլեան։ Վերջիններս սպառնացին, որ ցեղասպանության բանաձևի ընդունման արդյունքում, «ինչն ուղղված է Թուրքիային և մուսուլմաններին դատապարտելուն», Միացյալ Նահանգները տարածաշրջանում կկորցնի իր հեղինակությունը։ Նկատենք, որ Անկարան հեշտորեն իր մեղքը փորձում է բարդել նաև ամբողջ մուսուլմանական աշխարհի վրա և այնուհետև վերջինից պահանջում աջակից դառնալ իրեն:
Ի դեպ, սպառնալիքներով խոսելու մարտավարությունը ամերիկաբնակ թուրքերն անկասկած յուրացրել են Թուրքիայի արտգործնախարար Ահմեդ Դավութօղլուից, ով այս օրերին հապշտապորեն հեռախոսազրույց ունեցավ ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնի հետ՝ խնդրելով ամեն ինչ ձեռնարկել բանաձևի կանխարգելման համար։ «Ես բացեիբաց նշեցի, որ հայկական բանաձևի օրակարգ գալը լրջորեն կվնասի մեր թուրք-ամերիկյան հարաբերություններին»,- տեղեկացրեց նա լրագրողներին, իսկ այն հարցին, թե բանաձևը ընդունվելու դեպքում Թուրքիայի արձագանքը ինչպիսի՞ն կլինի, Դավութօղլուն պատասխանեց. «Այդ ժամանակ աշխարհը կտեսնի Թուրքիայի արձագանքը, սակայն հույս ունեմ, որ նման բան չի լինի»։
Առայժմ դժվար է ասել, թե մոտակա շաբաթների ընթացքում աշխարհն էլ ինչեր կարող է տեսնել: Հայտնի է միայն, որ Կոնգրեսն իր այս կազմով կաշխատի մինչև դեկտեմբերի 21-ը: Չի բացառվում, որ բանաձևը լիագումար նիստի օրակարգ ընդգրկվի հենց վերջին օրը: Մյուս կողմից էլ օրակարգում կան նաև բազմաթիվ այլ օրենսդրական նախաձեռնություններ, որոնք նույնպես պետք է անպայման քննարկվեն, և այս հանգամանքը հնարավոր է դարձնում Կոնգրեսի աշխատանքները մի քանի օրով երկարաձգելու հեռանկարը, ինչը ևս կարող է նպաստել, որպեսզի հայկական բանաձևն այդ օրերի ընթացքում ներառվի օրակարգ։ Սակայն եթե նույնիսկ դա չհաջողվի, այս փոքրիկ ցնցումն էլ քիչ չի լինի թուրքական կողմի համար: Ի վերջո, յուրաքանչյուր դեպք հիշեցում է այն մասին, որ հատուցման խնդիրը եղել ու մնալու է նրանց գլխավերևում դամոկլյան սրի պես կախված:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Իսկ հայերն ընտրեցին Հայաստանին

4 Նյմ

Ինչպես և վաղօրոք կանխատեսվում էր, երեքշաբթի օրը ԱՄՆ-ում անցկացված միջանկյալ ընտրություններում հանրապետականները մեծամասնություն կազմեցին Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատում, իսկ Դեմոկրատական կուսակցությունը պահպանեց իր վերահսկողությունը Սենատի նկատմամբ: Հանրապետականներին հաջողվեց դեմոկրատներից խլել 60 տեղ, ինչը նրանց այժմ հնարավորություն կտա լիովին վերահսկել Կոնգրեսի ստորին պալատը: Ստանալով ևս 6 լրացուցիչ տեղ Սենատում ու կրճատելով դեմոկրատների հետ ունեցած հարաբերակցության տարբերությունը` նրանք հերթական անգամ վերահաստատեցին իրենց մտադրությունների լրջությունը, իսկ նախագահ Բարաք Օբամային այլ բան չէր մնում, քան հաղթանակի կապակցությամբ շնորհավորել Ներկայացուցիչների պալատում հանրապետականների առաջնորդ Ջոն Բեյներին: Նախագահը հույս հայտնեց, որ կհաջողվի ընդհանուր շփման եզրեր գտնել ու միասնաբար երկիրն առաջ մղել: Նույն օրը ԱՄՆ-ում ընտրվեցին նաև 37 նահանգների ու 2 տարածքների նահանգապետերը: Կալիֆորնիայի նահանգապետի աթոռին հրաժեշտ տվեց Առնոլդ Շվարցենեգերը:
Քաղաքական թեժ պայքարի պայմաններում այս անգամ առանձնակի ակտիվությամբ հանդես եկան ամերիկահայերը: Սկզբնապես հայտարարելով, որ հայ համայնքը նախապատվություն չի տալու երկրի երկու հիմնական քաղաքական ուժերից որևէ մեկին, մեր հայրենակիցներն անկեղծորեն խոստովանեցին, որ իրենք կլինեն նրանց կողքին, ովքեր հանդես կգան Հայաստանի ու հայության շահերի դիրքերից: Շուրջ 1 միլիոն ընտրողներ ունեցող հայությունը կարևոր քարոզչական աշխատանք ծավալեց` 31 նահանգներում սատարելով 158 թեկնածուների, ընտրություններից 72 ժամ առաջ իրականացնելով լայնամասշտաբ տեղեկացման գործընթաց, հազարավոր էլեկտրոնային նամակներ հղելով և կոչ անելով ընտրել հայամետ թեկնածուներին: Այդ ջանքերը տվեցին իրենց պտուղները: Ընդամենը 7-ի դեպքում նրանց սպասելիքները չարդարացան: Մյուսները չթաքցրեցին, որ իրենց հաղթանակի համար մեծապես պարտական են հայերի համախմբված աշխատանքին: Նախնական տվյալներով` վերնըտրվել են մեզ արդեն վաղուց ծանոթ Ֆրենկ Փալոնը և Մարկ Քըրքը, Նենսի Փելոսին և Ադամ Շիֆը, Բարբարա Բոքսերը և էլ շատ հայտնի ու ազդեցիկ դեմքեր, որոնք նախկինում աչքի են ընկել իրենց հայանպաստ դիրքորոշումներով:
Սակայն խնդիրը միայն անձերինը չէ: Միջանկյալ ընտրությունների արդյունքում քաղաքական վերադասավորումները Միացյալ Նահանգներում կարող են նոր մթնոլորտի և նոր հնարավորությունների ձևավորման հիմք հանդիսանալ, ինչի արդյունքում համահայկական նշանակության հարցերի լոբբինգի իրականացումը շատ ավելի դյուրին կլինի: Տեղի հայկական կառույցներն այն կարծիքին են, որ հանրապետականների հաղթանակն առաջին հերթին կարևոր է այնքանով, որ այսուհետ դեմոկրատ նախագահն ու Սպիտակ Տունը չեն կարող լուրջ ճնշումներ գործադրել Կոնգրեսի վրա: Իսկ մեր սպասելիքներն առաջին հերթին վերաբերելու են Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու օրինագծին, Լեռնային Ղարաբաղի հիմնահարցին, Հայաստանին տրամադրվող օգնությանը, ինչպես նաև միջազգային կառույցներում մեր երկրին զորակցություն ցուցաբերելուն:
Դժվար է ասել, թե այս լավատեսությունն ինչ չափով է հիմնավորված և արդյո՞ք նորընտիրները աշխատանքի ընթացքում կդրսևորեն իրենց ճիշտ այնպես, ինչպես խոստացել էին նախընտրական շրջանում: Մեկ անգամ չէ, որ ամերիկահայերը խորը հիասթափություն են ապրել այն քաղաքական գործիչներից, ովքեր դրժել են իրենց խոսքը և ամենավճռորոշ պահին հանդես են եկել անսկզբունքային կեցվածքով: Սակայն, ինչպես ասում են, հույսը վերջինն է մեռնում, իսկ թարմ հաղթանակից հետո դրա ոգևորությունը դեռևս իր բարձրակետում է:
Ներկա պահին ամերիկահայ հաստատությունների ուշադրության կենտրոնում Թուրքիայի վերաբերմունքն է, որը, դատելով թուրքական մամուլի հրապարակումներից, արդեն իսկ անհանգստության նշաններ է ցուցաբերում: Առայժմ որպես միակ առավելություն նրանք արձանագրում են այն, որ հանրապետականների հաղթանակից հետո Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատում հակաթուրքական հայացքներով հայտնի կոնգրեսական, պալատի խոսնակ Նենսի Փելոսին իր տեղը զիջելու է թուրքամետ Ջոն Բոհներին: Սակայն սա հազիվ թե բավարար մխիթարություն հաղորդի Անկարային, որտեղ հասկանում են, որ նորացված Կոնգրեսը նախկինից ավելի մեծ ճնշում կգործադրի Թուրքիայի վրա, և որպես ճնշման ազդեցիկ գործիքներից մեկը` մշտապես հրապարակ կհանվի հայերի Ցեղասպանության փաստը: Բացի այդ, հանարապետականները դեմոկրատներից ավելի շատ նշանակություն են տալիս Իրանին և Իսրայելին առնչվող հարցերին: Այնպես որ, Թուրքիայի համար կարող են առաջ գալ նոր բարդություններ` կապաված այն բանի հետ, թե վերջինս ինչպես է հարաբերվում Թեհրանի ու Թել Ավիվի հետ:
Ինչպիսին էլ լինեն Ամերիկայի հայերի և մյուսների ակնկալիքները, նրանց ցանկացած դատողության պարագայում կա մի բան, որ հարկ է մշտապես հաշվի առնել. հանրապետականների հաղթանակը չի կարող փոխել Վաշինգտոնի արտաքին քաղաքականությունը, առավել ևս, որ այն կարգավորվում է ոչ թե Կոնգրեսի, այլ Սպիտակ Տան կողմից: Փոխարենը միանգամայն հնարավոր է, որ բարդանա ներքին բարեփոխումների կուրսը, քանի որ նախագահ Օբաման այժմ ստիպված է լինելու մի շարք հարցերում ուղղակի փոխզիջման գնալ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԿՆՈՒՏ ՀԱՄՍՈՒՆ

25 Հկտ

ՎԵՐՋԱԲԱՆ

Երկինքը սև է…
Ժողովուրդը` հայրենասիրացված, օտարերկրացիների հանդեպ ատելությամբ լի, զուրկ ազգային մշակույթից ու գրականությունից, և երբեք հոգևոր պահանջներ չունեցող:
Մեր գրողներն ու հրապարակախոսները, երբ պարապ դատողություններ են անում դատողության շուրջ, փորձելով բացատրել, թե որն է իսկական ազատությունը, մատնանշում են Ամերիկան, իբր տեսեք, թե որտեղ է ազատությունը:
Ամերիկյան ոգին թափանցում է յուրաքանչյուրի գիտակցության մեջ նամակների ու գովազդների, թերթերի ու թափառաշրջիկ ճարտարախոսների շնորհիվ: Խոնարհ ու հնազանդ` մենք սկսում ենք մտածել, թե “Այո, Ամերիկան մեծագույն երկիր է”. մեզ համոզում են երկրի ահռելի չափերը: Մեծ չափերն ընդհանրապես լիովին բավարարում են ամերիկացուն: Ծայրահեղ դեպքում, երբ ինչ-որ բանի չափերը մեծ չեն, նա գոհանում է գնով: Վաշինգտոնի արձանն, օրինակ, որ ամերիկացիների հպարտությունն է, աչքի է ընկնում միմիայն իր անծայրածիր բարձրությամբ. պատվանդանն ունի 555 ֆուտ երկարություն, իսկ կատարին, ինչպես իրենք են պնդում, կանգնած է Վաշինգտոնը. միանգամայն հնարավոր է, որ Վաշինգտոնին կանգնեցրել են վերևում և` հավանաբար, այդպես էլ կա, բայց ներքևից նայողն իսպառ զուրկ է արվեստի այդ թաքնախորհուրդ ստեղծագործությունը տեսնելու որևէ հնարավորությունից: Ամերիկացիների հսկայամոլության խորհրդանիշը Նյու Յորքի Metropolitan Opera Hous-ն է: Շենքի ճարտարապետը հատուկ ուղևորվել է Եվրոպա, ամիսներ շարունակ ապրել Փարիզում, Հռոմում, Վիեննայում, անգամ` Մոսկվայում, ապա վերադարձել ետ և կառուցել հրեշավոր չափերի հասնող մի շինություն, որն անկասկած “աշխարհի ամենամեծ թատրոնն է”, թերևս, սակայն, ոչ մեծագույն: Չիկագո ժամանած օտարերկրացին անմիջապես աֆիշներից է տեղեկանում, որ Madison sguare theater-ի վարագույրը “աշխարհի ամենաթանկարժեք վարագույրն է”: Նրա երևակայության մեջ անմիջապես այդ անհեթեթությունն այնպես է տպավորվում, որ նա, ի վերջո, գնում է Madison sguare theater, քաջ գիտակցելով, որ գնում է “աշխարհի ամենաթանկարժեք վարագույրը” տեսնելու: Ինչ խոսք, Ամերիկան մեծագույն երկիր է…
Իր քաղաքականությամբ, գրականությամբ, քաղաքակրթությամբ, իր արվեստով, իր էությամբ, իր քաղաքներով ու գյուղերով Ամերիկան փշրում է ամեն տեսակ հիացում ու պատրանք: Ես շատ թե քիչ, բայց բավականին ճանաչում եմ քաղաքակիրթ աշխարհի բոլոր պետությունները, և չեմ պատկերացնում մի ուրիշ երկիր, բացառությամբ Ռուսաստանի, որտեղ չցանկանայի ապրել, ինչպես չեմ ցանկանում ապրել Ամերիկայում: Ուրիշ ոչ մի տեղ կյանքը չի կարող լինել ավելի խղճուկ, անմաքուր ու տհաճ: Ամերիկան հպարտանում է իր ազատությամբ ու հավասարությամբ, չտեսնելով, սակայն, որ աշխարհում չի գտնվի ուրիշ որևէ երկիր, որտեղ այդպես պարբերաբար անարգվեն անհատի իրավունքները:
Ամերիկացու միակ և ճշմարիտ կենսական խնդիրը անծայրածիր տափաստանների հայրենասեր քաղաքացի լինելն է: Մարդն Ամերիկայում կարող է մարդ համարվել միմիայն այն դեպքում, եթե ամերիկացի է: Ահա թե ինչու այդ վիթխարի երկրում ոչ մի գնով չես գտնի կարծիքավոր և լույս փնտրող գեթ մի ապստամբ հոգի, որը կարողանար չձայնակցել, գիտակցաբար չփչացնել անագե շեփորների հնչեցրած սրտաճմլիկ մեղեդին: Բոլորն ապրում են հաշտ ու համերաշխ` ինքնահիացական բացականչությունների ներքո:
… Եվ ո՞վ է ասելու նրանց, որ երկինքը սև է…

Թարգմանությունը` Աշոտ Խաչատրյանի

%d bloggers like this: