Tag Archives: Ահմադինեժադ

Ինչու՞ Ահմադինեժադը չժամանեց Երևան

6 Հնս

Այսօր վաղ առավոտյան լրատվամիջոցները շտապ հաղորդագրություն տարածեցին. Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադի պաշտոնական այցը Հայաստան անորոշ ժամանակով հետաձգվում է: Ասել, որ դա անսպասելի էր, նույնն է, եթե ոչինչ չասել: Հազիվ թե հաջողվի վերհիշել մեկ այլ դեպք, երբ պետության ղեկավարի այցի հետաձգման մասին հյուրընկալող երկիրը տեղեկացնում է հենց դիմավորման օրը: Իսկ այսպիսի շրջադարձը իրավունք է տալիս ամենատարբեր ենթադրություններն անել` սկսած այն տարբերակից, որ հրաժարումը կարող էր բխել անվտանգության նկատառումներից ու Իրանի նախագահը վերջին պահին ինչ-որ վտանգներ է զգացել, և վերջացրած նրանով, որ լուրջ վերանայումներ են տեղի ունեցել հայ-իրանական քաղաքական քննարկումների օրակարգում: Ընդ որում, հայտկապես Իրանի պարագայում դատողություններ ու կռահումներ կատարելու համար միշտ էլ եղել է նյութի առատություն, քանի որ թե ներքին և թե արտաքին հակասությունների բազմազանության իմաստով Իրանն այսօր բացառիկ տեղ է զբաղեցնում աշխարհում:
Սակայն վերադառնալով հայաստանյան այցելության ձախողմանը, փորձենք այնուամենայնիվ հասկանալ այն, ինչը Հայաստանի պաշտոնական աղբյուրները կարող էին, սակայն այդպես էլ չհաղորդեցին: Իբրև առաջին և լիովին հավանական տարբերակ խոսվում է այն մասին, որ կողմերի միջև նախատեսված էր մի համաձայնագրի ստորագրում, որի նախագիծը Հայաստանին էր տրամադրվել ընդամենը օրեր առաջ: Հայկական կողմը չէր կարողացել այդ կարճ ժամանակահատվածում ամբողջապես ծանոթանալ փաստաթղթի էությանը, իսկ պաշտոնական Թեհրանը պնդել էր, որ Ահմադինեժադի այցի շրջանակներում պիտի կայանա դրա վավերացումը: Իրավիճակից ելք գտնելու նպատակով կողմերը համաձայնություն են ձեռք բերել նախագահի ուղևորությունը մի առ ժամանակ հետաձգել: Կարելի է նույնիսկ գուշակել, թե հատկապես ինչ համաձայնագրի մասին է խոսք գնում, քանի որ վերջին օրերին առավել հաճախ էին հիշատակվում երկկողմ տնտեսական համագործակցությանը, մասնավորապես էներգետիկ ոլորտին առնչվող հարցերը և դրանց շուրջ փաստաթղթեր ստորագրելու հնարավորությունը:
Կա շրջանառվող երկրորդ վարկած: Ինչպես արդեն հաղորդվել էր, Իրանը պատրաստվում էր ստանձնել միջնորդի դեր հայ-ադրբեջանական հակամարտության կարգավորման գործընթացում: Բոլորվին վերջերս Երևան ժամանած Իրանի նախագահի հատուկ բանագնացը այդ մասին մեկ անգամ ևս հիշեցրեց` նշելով, որ Կովկասում կայունության և խաղաղության պահպանումն Իրանի առաջնահերթություններից է և Իրանը պատրաստ է բանակցությունների միջոցով ԼՂ հիմնախնդրի լուծման ուղիներ ներկայացնել: Սա, ինչ խոսք, նորություն է հենց թեկուզ այն պատճառով, որ այդպիսի հեռանկարի դեպքում հարկ կլինի հրապարակ բերել միջնորդական առաքելության ձևաչափի փոփոխության խնդիրը, մի բան, որ հազիվ թե ԵԱՀԿ-ի ու գերտերությունների սրտով լինի: Մյուս կողմից հունիսի 25-ին Կազանում մեկնարկող եռակողմ բանակցությունների փաստը էլ ավելի է անհավանական դարձնում Իրանի ներկայության հնարավորությունը: Եվ ուրեմն, եթե Ահմադինեժադի այցի օրակարգի թեմաներից մեկը պիտի լիներ Ղարաբաղը, ապա դա անկասկած վերանայման անհրաժեշտություն էր զգալու: Համենայն դեպս, միչև ընթացիկ ամսվա ավարտը սպասելու անհրաժեշտություն կար:
Հաջորդ վարկածը, ինչի պատճառով Իրանի նախագահը չժամանեց, կարող էր լինել այդ երկրի ներքին իրավիճակը և մասնավորապես Ահմադինեժադի անձի շուրջ ծավալվող դեպքերը: Վերջին օրերին շատ էր գրվում այն մասին, որ նրա դեմ դատական պրոցես են հրահրում, որ խորհրդարանը պատրաստվում է անվստահություն հայտնել, որ հակասություններ կան հոգևոր առաջնորդների հետ և նման բաներ: Չի կարելի բացառել, որ հերթական լարվածությունը դարձել է Երևան չմեկնելու պատճառը:
Իրանի նախագահի վերջին այցը Հայաստան 2007 թվականին էր: Դրանից հետո շատ ջրեր են հոսել, և Երևանում մեծ կարևորություն էին տալիս այսօրվա հանդիպմանը: Ինչպես էլ խնդիրը դիտարկելու լինենք, չենք կարող չխոստովանել, որ Հայաստանը զուտ օբյեկտիվ պատճառներով կախման մեջ է Իրանից, եւ այդ երկրի հետ կապված ցանկացած զարգացում այսպես թե այնպես անդրադառնում է մեր վրա: Եվ երբ օրեր առաջ փորձագետները նշում էին, թե Ահմադինեժադի այցը Երևան Մերձավոր Արևելքում և Հյուսիսային Աֆրիկայում ստեղծված իրավիճակի կապակցությամբ երկու երկրների ղեկավարների համար «ժամացույցների ստուգման» անհրաժեշտություն է առաջացել, ապա սա ևս հեռու չէր իրականությունից: Իրանն այսօր իրավացիորեն սկսել է կարևորել Հայաստանի դերը, իսկ երկու երկրների միջև շփումները Իրանի կողմից երաշխիքներն են Հայաստանի հավասարակշռված քաղաքականության դիմաց: Այդ ակտիվացած քաղաքական ու տնտեսական առնչությունները կասկած չեն թողնում, որ կատարվում են լուրջ վերագնահատումներ և փոփոխություններ: Բոլորվին վերջերս, Թեհրանում ընդունելով ՀՀ էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարար Արմեն Մովսիսյանին, Ահմադինեժադն ինքն էլ հայտարարել, որ Իրանը մտադիր է ընդլայնել համագործակցությունը Հայաստանի հետ: Դրա կարևոր ցուցանիշներից մեկն էլ կարելի է համարել այն, որ երկրների միջև առևտրի ծավալը 2010 թվականին աճել է 38 տոկոսով` հասնելով 270 միլիոն դոլարի: Իրանի համար Հայաստանն ամենաապահով և ցանկալի գործընկերն է, ավելին` Հայաստանն Իրանի համար նաև հետաքրքիր է որպես Արևմուտքի և Ռուսաստանի հետ ակտիվորեն համագործակցող երկիր: Իրանի արտաքին գործերի նախարար Ալի Աքբար Սալեհին, խոսելով տրանսպորտի և հաղորդակցության ոլորտում հայ-իրանական համագործակցության մասին, մի առիթով նշեց, որ Հայաստանը տարածաշրջանում գերազանց դիրք ունի, և Հայաստանի միջոցով Պարսից ծոցի և Սև ծովի միջև հաղորդակցության ապահովումը լավ ազդեցություն կունենա ոչ միայն հայ-իրանական, այլև տարածաշրջանի երկրների առևտրային հարաբերությունների վրա:
Այս առաջընթացը նկատում և արձանագում են նաև մեր մոտիկ ու հեռու հարևանները: Մերձավոր Արևելքի հետազոտությունների ինստիտուտի նախագահ Եվգենի Սատանովսկին չի սխալվում, երբ ասում է. «Ի վերջո, Հայաստանը Հարավային Կովկասում Իրանի ազդեցության պլացդարմերից մեկն է և Թեհրանն այս իրավիճակում շատ ակտիվ կլինի: Բացի այդ Իրանը տեսնելով, որ իր փորձերը` Ադրբեջանին ստիպել հրաժարվել ԱՄՆ-ի ու Իսրայելի հետ համագործակցությունից, անհաջողության են մատնվում, խաղադրույք է կատարել Հայաստանի վրա»: Իսկ այս դիտարկումների պոզիտիվ ֆոնը հույսեր է ներշնչում, որ Իրանի նախագահը վաղ թե ուշ կբռնի Երևան տանող ճանապարհը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Ահմադինեժադը «վա բանկ» է գնում

10 Մյս

Իրանում ներքաղաքական ճգնաժամ է: Նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադի և հոգևոր առաջնորդ Ալի Խոմենեիի հարաբերությունները ծայրաստիճան լարվել են: Լինելով իր տեսակի մեջ եզակի պետություն, որտեղ գործող քաղաքական իշխանության յուրահատուկ համակարգը նրա բոլոր թևերի վրա տարածում է հոգևոր առաջնորդի անսահմանափակ լիազորությունները, Իրանը այս նոր մարտահրավերը հազիվ թե կարողանա անհետևանք շրջանցել:
Ինչ վերաբերում է գժտության իրական պատճառներին ու շարժառիթներին, ապա դրանց մասին առայժմ կարելի է միայն ենթադրություններ անել: Իսկ մինչ այդ տարածվում են ամեն կարգի հնարավոր ու անհնար վարկածներ: Դրանցից յուրաքանչյուրը կարող է խնդրահարույց դիտվել և հիմք հանդիսանալ երկու կողմերի լուրջ առճակատման համար: Սակայն համապարփակ պատկերացումների համար շատ ավելի նպատակահարմար պիտի լինի հայտնի փաստերը դիտարկել մեկ ամբողջության մեջ` չկառչելով խնդիրն անձնավորելու մտայնությունից:
Ի սկզբանե ասվում էր այն մասին, թե աշխարհիկ ու հոգևոր իշխանությունների միջև հակամարտությունը ծագել էր իմամ Մահդիի անխուսափելի հարությանը նվիրված վավերագրական ֆիլմի պատճառով։ Խոսվում էր դրա առնչությամբ Ահմադինեժադի վեաբերմունքի մասին, ով Մահդիին հաճախ է հիշատակել իր ելույթներում, իսկ 2009 թվականին մի առիթով նույնիսկ հայտարարեց, թե Մահդիի հարությանը խոչընդոտում է ԱՄՆ-ը։
Սակայն առավել լայն հանրության ուշադրությունը բևեռվեց Թեհրանին այն ժամանակ, երբ որոշ արևմտյան թերթեր գրեցին, թե այաթոլլա Խոմենեին պահանջել է Ահմադինեժադից հրաժարական տալ: Այնուհետև հաղորդվեց, որ նախագահի մի քանի մտերիմ անձինք գտնվում են փակի տակ, նրանց հսկում են զինված մարդիկ, իսկ Ահմադինեժադը առաջիկա օրերին կհայտարարի իր հրաժարականի մասին: Դրան անմիջապես հետևեց տեղեկությունը լարվածության ֆորմալ պատճառի մասին: Հայտնի դարձավ, որ Ահմադինեժադը ցանկացել էր պաշտոնանկ անել Իրանի հետախուզության նախարար Հեյդար Մոսլեհիին, սակայն Խամենեին վերջինիս վերականգնել էր իր պաշտոնում: Նման քայլից հետո նախագահը հրաժարվել էր հրապարակավ ճանաչել հեռացված նախարարի վերականգնումը։
Ինչ խոսք, միջադեպն ըստ էության «արժանի էր» անախորժ վերջաբանի: Սակայն մի շարք վերլուծաբանների կարծիքով, բոլոր խնդիրների պատճառը պետք է որոնել այլ տեղում, մասնավորապես երկրի փոխնախագահ Էսֆանդիար Ռահիմ Մաշայիի շուրջ, ում շատերը համարում են Իրանի փաստացի նախագահը: Խոսակցությունների համաձայն, Մաշային, ով Ահմադինեժադի հետ է շուրջ 25 տարի և կարող է լինել երկրի հաջորդ նախագահը, մշտապես գտնվում է պահպանողական ուժերի թիրախի ներքո: Վերջիններս քննադատում են Մաշայիին ազգայնական հայացքների, մշակութային ու սոցիալական հարցերում ազատական մոտեցումների համար:
Թվարկված բոլոր դեպքերը ներքին կնճիռներ էին, որոնք կարելի էր նաև հարթել, եթե չլիներ այն ծայրահեղ քայլը, ինչին անսպասելիորեն գնաց Ահմադինեժադը` բացահայտորեն բոյկոտելով իր պաշտոնն ու աշխատանքը: Հանկարծ հայտնի դարձավ, որ նա ոչ միայն բաց է թողել կառավարության երկու նիստ ու չեղյալ է հայտարարել Կում քաղաք նախատեսված այցելությունը, այլև օրեր շարունակ չի ներկայանում իր նստավայր: Սա աննախադեպ որոշում էր ոչ միայն Իրանի քաղաքական կյանքում: Կատարվածից ապշած խորհրդարանի մի խումբ պատգամավորներ պահանջեցին անհապաղ փակ նիստ գումարել՝ կապված այն հանգամանքի հետ, որ երկրի նախագահը դադարել է կատարել իր պաշտոնական պարտականությունները։ Հաղորդվեց, որ շուրջ 300 խորհրդարանականներ հանդիպել էին նրա հետ և փորձել համոզել` իր լոյալությունը ցուցաբերել հոգևոր առաջնորդի նկատմամբ: Միևնույն ժամանակ պատգամավորների մեկ այլ խումբ էլ քննարկումներ էր նախաձեռնել` նախագահի իմպիչմենթի գործընթաց սկսելու համար:
Այս անգամ վերլուծաբանները դժվարությամբ էին բացատրություններ ու հիմնավորումներ գտնում միջադեպի առթիվ: Ոմանք ասում էին, թե քանի որ Ահմադինեժադը չի կարող բացահայտ դեմ դուրս գալ այաթոլլային, ապա նա ստիպված է իր դժգոհությունն արտահայտել այս կերպ: Բարդությունը կայանում էր նրանում, որ ի տարբերություն նախորդ անգամների, այժմ առկա տարաձայնությունները ժողովրդից թաքցնել չէր հաջողվել։
Ահմադինեժադն, իհարկե, վերադարձավ: Բացակայության 8-րդ օրը նա մասնակցեց կառավարության նիստին: Սակայն դա դեռ ոչինչ չէր նշանակում: Նրան սպասվում էր մի նոր հարված` նախորդներից ոչ թեթև, սակայն խիստ յուրահատուկ: Բանն այն էր, որ կրկին ձերբակալվեցին նախագահի մի քանի կողմակիցներ, միայն թե այժմ… կախարդության ու մոգության օգնությամբ պետական կառավարման մեղադրանքով։ Կալանքի տակ վերցվեցին նախագահի աշխատակազմի ղեկավարին մոտ կանգնած շուրջ 25 մարդ։ Ահմադինեժադը կառավարության նիստում հերքեց ամեն կարգի միստիկ բնույթի զբաղմունքների գոյությունը: «Եթե կախարդները ինչ-որ բան կարող են իրապես կախարդել, ինչո՞ւ չեն անում իրենց համար»,- հռետորական հարց հնչեցրեց նա: Բայց դրա հետ մեկտեղ նախագահը նաև հերքեց իր հակասությունները հոգևոր առաջնորդի հետ:
Այժմ թե Իրանում և թե նրա սահմաններից դուրս բոլորն անհամբերությամբ սպասում են այս դեպքերի նոր զարգացումներին: Քչերն են կասկածում, որ դրանք շարունակություն կունենան: Այսպիսի համոզվածության է մղում նաև այն տեսակետը, համաձայն որի Իրանի ղեկավարության ներսում ներկա տարաձայնություններն այլ բան չեն, քան սպասվող ընտրությունների նախապատրաստություն: Իրանում հաջորդ խորհրդարանական ընտրությունները կանցկացվեն 2012թ. մարտի 2-ին: Իսկ տվյալ դեպքում խոսքը գնում է այդ երկրում հետզհետե հասունացող երկու մոտեցումների բախման մասին, որտեղ արմատական ուղղվածության առաջնորդը Խոմենեին է, իսկ քիչ թե շատ լիբերալ, պոպուլիստական թևը հարում է Ահմադինեժադին:
Բայց կա ևա մի` ոչ պակաս էական դրդապատճառ: Իրանում առկա ներքաղաքական լարվածությունն ու ներքին տարաձայնությունները մեծապես պայմանավորված են արտաքին աշխարհից եկող դժվարություններով ու ճնշումներով: Իսկ նման իրավիճակներում հաճախ է պատահում, երբ զոհաբերում են մեկին` մյուսներին փրկելու համար:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Հյուր պատժված բարեկամին

28 Մրտ

Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը Իրանի իր գործընկեր Մահմուդ Ահմադինեժադի հրավերով երեկ աշխատանքային այցով մեկնեց Թեհրան: Իրականում ճիշտ կլիներ այցը կոչել ոչ թե աշխատանքային, այլ տոնական: Երկիրը նշում էր Նովրուզը, և այդ առթիվ մասնակցելու հրավիր էին ստացել նաև Ադրբեջանի, Իրաքի, Աֆղանստանի, Տաջիկստանի, Թուրքմենստանի ու Պակիստանի նախագահները։ Սակայն անսպասելիորեն Իլհամ Ալիևը վերջին պահին հրաժարվեց ուղևորությունից ու իր փոխարեն Թեհրան ուղարկեց փոխվարչապետ Էլչին Էֆենդիևին: Բաքվի այս քայլչ չէր կարող զանազան ենթադրությունների տեղիք չտալ: Ոմանք ասում էին, որ ադրբեջանական պատվիրակության մակարդակի իջեցման պատճառը կարող է լինել վերջին շրջանում երկու երկրների միջև հարաբերությունների նկատելի սառնությունը և առաջին հերթին Կասպից ծովի շուրջ ստեղծված իրավիճակի, տարածաշրջանային անվտանգության պահպանման հարցերում առկա տարաձայնությունները: Մի շարժառիթ էլ կարող էր համարվել այն, որ շատ դեպքերում Իրանի հավասարակշռված դիրքորոշումը Ղարաբաղի հարցում Ադրբեջանի համար ընկալելի չի լինում: Մյուսները համոզված էին, թե Ալիևի Թեհրան մեկնելը կարող էր պատճառ դառնալ, որպեսզի Արևմուտքի քաղաքական շրջանակներում նրա նկատմամբ բացասական վերաբերմունքը աճեր, դրա համար էլ Ալիևը նախընտրել էր առավել քան զգույշ լինել: Իսկ ահա «Թուրան» լրատվական գործակալություն մեկնաբանմամբ, չի բացառվում, որ Ալիևի Իրան մեկնելուց հրաժարվելը կապված է այն բանի հետ, թե Հայաստանի նախագահն այդ միջոցառմանը ևս ներկա էր:
Ամեն դեպքում, Ադրբեջանի ղեկավարի բացակայություն բոլորովին չվշտացրեց ոչ հյուրերին, ոչ տանտերերին: Ինչ վերաբերում է Սերժ Սարգսյանին, ապա նա հանդիպումներ ունեցավ նախագահ Ահմադինեժադի ու հոգևոր առաջնորդ Սեյյեդ Ալի Խամենեիի հետ, կողմերը քննարկեցին փոխշահավետ համագործակցության զարգացմանն ու բարիդրացիական հարաբերությունների ամրապնդմանը վերաբերող հարցեր, կարևորեցին հատկապես էներգետիկայի, տրանսպորտի, մշակույթի ու մի շարք այլ բնագավառներում հաջողությամբ զարգացող փոխգործակցությունը, անդրադարձան Իրան-Հայաստան երկաթգծի կառուցման ծրագրին, ինչից հետո մեկնեցին «Վահդաթ» համալիր` մասնակցելու Նովրուզի տոնակատարությանը, որտեղ էլ Հայաստանի նախագահը հանդես եկավ շնորհավորական խոսքով:
Տոնական առիթն` իր տեղում, սակայն մեր պատվիրակությունը շատ ավելի բարդ խնդիրներով ու մտահոգությամբ էր մեկնել Թեհրան: Այլևս որևէ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ Հայաստանում շատ այլ հանգամանքների շարքում լուրջ խոչընդոտ են դիտում այն իրական աշխարհաքաղաքական ռիսկերը, որոնք ուղղված են այս տարածաշրջանին: Նույնիսկ օրերս Բրյուսելում` Եվրախորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովում իր ելույթի ժամանակ Հայաստանի վարչապետը ստիպված էր բարձրաձայնել, որ Իրանի դեմ միջազգային պատժամիջոցներն իրականում սպառնալիք են ոչ միայն այդ երկրի, այլև նրա հարևանների համար: Պատմելով, որ 1980-ականների վերջին մեր երկիրը գոյատևեց միայն Իրանի միջոցով հիմնական ապրանքատեսակների տարանցում կազմակերպելու շնորհիվ, վարչապետը ահազանգել էր, որ պատժամիջոցների խստացումը կտրուկ կնվազեցնի իրանական միջանցքի հասանելիությունը:
Կրակի վրա յուղ էին լցրել նաև ամերիկացիները, ովքեր հարմար էին գտել Սերժ Սարգսյանի մեկնումի նախօրեին հատկապես Հայաստանից իրենց դեսպանի միջոցով հերթական անգամ դասեր տալ Իրանին ու հիշեցնել այդ երկրի կողմից իր պարտավորությունները կատարելու հրամայականի մասին: Սրան անմիջապես արձագանքեց Երևանում Իրանի դեսպանատունը` Մարի Յովանովիչի հայտարությունը որակելով որպես «անպատասխանատու»: «Տեղին կլիներ, որ տիկին դեսպանը հասարակական կարծիքը համոզելու նպատակով պատասխանատվությունից փախչելու փոխարեն պատասխանատու լինի տարածաշրջանի, մասնավորապես Գազայի, գրավյալ Պաղեստինի, ԱՖղանստանի, Բահրեյնի, Իրաքի և Լիբիայի հալածված ժողովուրդների դեմ դիմակայությունում ԱՄՆ երկակի վարվելակերպի համար»,- կոշտ տոնով պատասխանեցին իրանցիները:
Լարվածությունը` լարվածություն, սակայն միայն այդ հարցերի վրա բևեռվելը որևէ կերպ չի նպաստում ընդհանուր վիճակի փոփոխությանը: Մինչդեռ վերջին շրջանում նկատելի են որոշ խրախուսելի տեղաշարժեր: Ճիշտ է, հնարավորությունների ողջ ծավալը հաշվի առնելով չի կարելի ասել, թե դրանք բավարար են, բայց աճի միտումը չնկատելը դժվար է: Ներկայում Իրանը Հայաստանում մոտ 10 խոշոր տնտեսական նախագծեր է իրականացնում: Բոլորվին վերջերս այդ երկիրն իր բյուջեից 600 մլրդ ռեալ (60 մլն դոլար) հատկացրեց Իրան-Հայաստան ավտոմայրուղու շինարարության համար։ Երկու երկրների միջև կնքված մեկ այլ պայմանագրի համաձայն այսուհետ իրանական մեկ խորանարդ մետր գազի դիմաց Հայաստանն Իրանին կվերադարձնի 3 կիլովատ էլեկտրաէներգիա: Այժմ մեր հարևաններն իրենք են առաջարկում հայկական կողմին ներդրումներ կատարել հանքարդյունագործության ոլորտում, խոստանում են հայ գործարարների համար Իրանում արդյունաբերական տուրեր կազմակերպել: Սա, ինչ խոսք, վստահության ու ամուր կապեր ստեղծելու ապացույցներից մեկն է, ինչին նախանձով պիտի նայեն Ադրբեջանում:
Սահմանի մյուս կողմում գերիշխողն այժմ ճիշտ հակառակ տրամադրություն է: Բաքվի Կենտրոնական բանկը օրերս թարմացրեց այն երկրների ցանկը, որոնց հետ ֆինանսական գործառնությունները ցանկալի չեն՝ փողերի լվացման ու ահաբեկչության ֆինանսավորման տեսանկյունից։ Առաջին անգամ այդ ցուցակի մեջ ընդգրկվեց Իրանը։ Սրա հետ մեկտեղ Ադրբեջանի կառավարությունը կարգադրեց թուլացնել Իրանի հետ ունեցած տնտեսական և առևտրային հարաբերությունները, փոխարենը իր կապերը սերտացնելով Իսրայելի հետ: Իր հերթին Իրանի ժողովուրդն ու իրանական լրատվամիջոցները սկսել են ավելի հաճախ դժգոհություն հայտնել Ադրբեջանի վարած հակաիսլամական քաղաքականության առնչությամբ: Փորձագետների կարծիքով, պաշտոնական Բաքուն անհանգստացած է իսլամական աշխարհում կատարվող ապստամբություններից և միջոցներ է ձեռնարկում, որպեսզի կանխի դրանց ներթափանցումն իր երկիր:
Թերևս միանգամայն իրավացի է ֆրանսիական Le Figaro պարբերականը, որ գրելով Լեռնային Ղարաբաղում պատերազմի վերսկսման հավանականության մասին, անմիջապես նշում է, թե այդ առճակատման դեպքում Իրանը կկանգնի Հայաստանի կողքին, մինչդեռ Թուրքիան` Ադրբեջանի ավանդական դաշնակիցը, կներգրավվի հակամարտության մեջ մյուս թևից: Յուրայինների նման խմբավորումը բխում է առկա իրողությունների տրամաբանությունից:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Իրանը պատրաստվում է նոր տարի թևակոխել նոր կերպարով

30 Դկտ

Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադը ողջ աշխարհի քրիստոնյաներին շնորհավորեց Նոր տարվա կապակցությամբ և մաղթեց հաջողություն ու բարգավաճում գալիք տարում: Իր հայտարարությունում նա նշեց, որ եթե մարդիկ ուզում են վերացնել սոցիալական, քաղաքական և տնտեսական բոլոր անհարթությունները, ուրեմն պետք է « հետևեն հին մարգարեներին, ովքեր ձգտել են միայն սիրո և արդարության»: Սակայն Իրանի նախագահը ոչ մի խոսք չասաց այն մասին, որ Իրանի քրիստոնեական համայնքի ինը ներկայացուցիչներ (նրանցից չորսը հայեր են) առանց մեղադրանքի արդեն երեք ամիս գտնվում են բանտում միայն այն բանի համար, որ զբաղվել են Ավետարանի քարոզով: Իսկ աստծո խոսքի տարածումը, պարզվում է, ոչ թե դիտվում է ձգտում սիրո և արդարության, այլ համարվում «ոտնձգություն Իրանի Իսլամական Հանրապետության պետական կարգի դեմ»: Այս իմաստով միշտ չէ, որ մեր հարևան երկրում խոսքն ու գործը համահունչ են: Վերջին մի քանի օրերի ընթացքում այստեղ իրականացված մահապատիժների մեծ մասը արդարության խիստ պակաս էին զգում, մի արդարություն, ինչի ջատագով Ահմադինեժադը ամեն անգամ այդ բանը հասկանում է յուրովի:
Սակայն տարեվերջին Իրանի նախագահի ուշադրության կենտրոնում գտնվող գլխավոր հարցը վստահաբար այդ մարդկանց ճակատագիրը չէր, այլ այն մեծ ձեռքբերումը, որին հասել էր Իրանը, և այդ իսկ պատճառով էլ նախագահը հարկ համարեց անձամբ ավետել դրա մասին: Մահմուդ Ահմադինեժադը հպարտությամբ իր հանրապետությունը հռչակեց միջուկային տերություն: «Այժմ, երբ Իրանը դարձել է միջուկային երկիր, նրանք չեն կարող մեզ ստիպել հրաժարվելու միջուկային Էներգիայի օգտագործումից»,- հայտարարեց Իսլամական Հանրապետության նախագահը` բռունցք ճոճելով Արևմուտքի քթի տակ: Նա նաև նախազգուշացրեց, որ Իրանը կործանիչ հակահարված կհասցնի բոլոր նրանց, ովքեր կփորձեն իրանական ժողովրդին խանգարել իրացնելու իր իրավունքները»: Հասկանալի էր, որ այս անգամ էլ սպառնալիքի հասցեատերը ԱՄՆ-ը ու նրա դաշնակիցներն էին, որոնք առայժմ սոսկ քաղաքական ու քարոզչական ճնշում են գործադրում Իրանի նկատմամբ, ու թերևս դրա անարդյունավետությունն էլ իրավունք է տալիս այդ երկրի իշխանություններին ոչ միայն խոսել միջուկային պետություն դառնալու, այլև նոր հորիզոնների ձգտելու մասին:
Բայց մինչ այստեղ ոգևորությունը հասենում է իր գագաթնակետին, սահմանի մյուս կողմում կանխատեսումներ են հնչում այն մասին, որ դա երկար շարունակվել չի կարող: Մասնավորապես, Իսրայելի փոխվարչապետ, ռազմավարական պլանավորման նախարար Մոշե Յաալոնը օրերս այն տեսակետն արտահայտեց, թե միջազգային հանրությանը երեք տարի Է մնացել, որպեսզի թույլ չտա միջուկային զենքի հայտնվելն Իրանում: Թել Ավիվում շարունակում են մնալ այն կարծիքին, որ Իրանը դեռևս հնարավորություններ չունի ինքնուրույն ատոմային ռումբ ստեղծելու համար, և նրա միջուկային ծրագիրը առաջ չի շարժվում տեխնիկական դժվարությունների ու պատժամիջոցների պատճառով: Երեք տարվա ժամկետը քիչ չէ, և այդ ընթացքում շատ բան կարող է կատարվել փոփոխական աշխարհում: Հավանաբար հենց այդ պատճառով էլ նույնի մասին Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նաթանյահուն ավելի վաղ առաջարկում էր Իրանի դեմ օգտագործել ռազմական ուժի կիրառման իրական սպառնալիքը:
Ճնշման միջոցների ընտրության մեջ ընդհանուր հայտարարի չգալու պայմաններում Իրանը հաճույթով ծաղրի է ենթարկում իր հակառակորդներին և հայտարարում, թե տնտեսական զարգացումն ապահովելու համար նա ոչ Եվրոպայի կարիքն ունի, ոչ ԱՄՆ-ի: «Իրանի նկատմամբ էմբարգոն 30 տարվա պատմություն ունի, իսկ նրանք, ովքեր կիրառել են այն, հետամնաց քաղաքական գործիչներ են ու չգիտեն ժամանակակից աշխարհի պայմանները»,- արևմտյան քաղաքագետներին այսօր դասեր է տալիս Ահմադինեժադը և հավելում, որ պատժամիջոցների կիրառումից ի վեր իր երկրի տնտեսության աճի տեմպերը նույնիսկ մեծացել են:
Ահա նման իրավիճակում պաշտոնական Թեհրանը նախանշում է գալիք տարվա իր արտաքին քաղաքականության ուղենիշները և հստակեցնում ծրագրեր արտաքին հարաբերությունների զարգացման վերաբերյալ: Համաձայն դրանց, Իրանը պատրաստվում է այսուհետ առավելապես կենտրոնանալ հարևան երկրների և իսլամական աշխարհի հետ հարաբերությունների վրա:
Իրանի արտաքին քաղաքականության ծրագրերում առավել նշանակալից դիրք ունեցող երկրներ են անվանվել Թուրքիային և Սաուդյան Արաբիային: Առանձնակի շեշտվել է, որ Ռուսաստանի և Չինաստանի նկատմամբ հատուկ քաղաքական ուշադրության անհրաժեշտություն կլինի: Գալով Եվրամիությանը, Իրանում կարծում են, որ չնայած Հին Աշխարհի անտրամաբանական քայլերին, իրենք պետք է ձգտեն կայուն հարաբերություններ պահպանել ԵՄ անդամ երկրների հետ: Սրան հակառակ, ինչպես խիստ թափանցիկ կերպով ակնարկել են Իրանի ԱԳՆ-ում, Սիրիան, Լիբանանը և Իրաքը (որոնց հետ Իրանի հարաբերությունները խորը արմատներ ունեն) կարող են մոռացվել:
Թե ինչի կհանգեցնեն Թեհրանի այն նոր մոտեցումները, ակնհայտ կդառնան շատ արագ: Բայց ամեն դեպքում քաղաքական վերլուծաբանները շարունակում են մնալ այն համոզմանը, որ հաջորդ տարի պետք է հատուկ ուշադրություն դարձնել Իրան-ԱՄՆ հարաբերությունների վրա: Ու թեև նրանք չեն պնդում, որ այստեղ հարաբերությունների լուրջ վատթարացում կլինի, սակայն այդ ուղղությամբ ակնկալում են բավականին հետաքրքիր զարգացումներ և որոշակի բարդություններ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: