Tag Archives: ազգագրագետ

ԽՈՐԽԵ ԼՈՒԻՍ ԲՈՐԽԵՍ

6 Նյմ

ԱԶԳԱԳՐԱԳԵՏԸ

Հենց պատմությունն ինձ պատմեցին Տեխասում, բայց տեղի էր ունեցել այն այլ վայրում: Եվ թեպետ դարերի ընթացքում նրա հերոսներն էին բյուր-հազարավոր իրական եւ ցնորական, կենդանի եւ մեռյալ մարդիկ, նրա հերոսը մեկն է: Նրան, որքան հիշում եմ, կոչում էին Ֆրեդ Մերդոք: Նա ամերիկավարի պարթեւահասակ էր, ոչ մուգ եւ ոչ էլ բաց գույնի մազերով, ձեւված էր առանց առանձնահատուկ տարօրինակությունների եւ զրույցի սիրահար չէր: Ոչնչով չէր առանձնանում, նույնիսկ այն շինծու չնմանությամբ այլոց, ինչը ներհատուկ է երիտասարդությանը: Ի ծնե հարգալից, Մերդոքը պաշտում էր գրքերն ու նրանց ստեղծողներին: Նա դեռեւս դուրս չէր եկել այն տարիքից, երբ մի կարգին չգիտես, ով ես դու, եւ առանց ետ նայելու, նետվում ես այն ամենի վրա, ինչ պատահում է` պարսիկների միստիկան եւ հունգարացիների հանելուկային ծագումը պատերազմի կամ հանրահաշվի հանկարծական փոփոխությունները, ճգնակեցությունը կամ շվայտությունը: Համալսարանում նրան առաջարկեցին մասնագիտանալ հնդկացիների բարբառներում: Արեւմուտքի որոշ ցեղերում դեռեւս պահպանվել էին գաղտնի ծեսերը: Մերդոքի գիտական ղեկավարը, տարեց մի պրոֆեսոր, նրան հանձնարարեց բնակվել հնդկացիների մոտ, հետեւել նրանց ծեսերին եւ հասու լինել գաղտնիքին, որը կախարդը բաց է անում շնորհառություն անցնող պատանիներին: Հետո նա դիսերտացիա կպատրաստի, որը ղեկավարությունը պարտավորվում է տպագրել: Ֆրեդը սիրով համաձայնվեց: Նրա նախնիներից մեկը զոհվել էր սահմանամերձ բախումներում, այժմ այդ վաղեմի երկպառակությունը, ընդհակառակը, դառնում էր կապող օղակ: Նա, անշուշտ, հասկանում էր, որ հեշտ չի լինի, հարկ է հասնել այն բանին, որ կարմրամորթները իրեն յուրային համարեն: Եվ, այդուհանդերձ, նա ձեռք զարնեց այդ երկարատեւ գործին: Երկու տարուց ավելի նա ապրեց լիակատար ամայության մեջ, կաշվե վրանի ծածկույթի տակ, իսկ երբեմն քնեց բաց երկնքի ներքո: Ելնում էր ադամամութին, լուսադեմին պառկում էր, սկսել էր մտածել օտար լեզվով: Քիմքը վարժեցրել էր հասարակ համին, ինչ ասես հագնում էր, մոռացել էր ընկերներին ու քաղաքը, սովորել էր այլ, տրամաբանություն անտեսող, մտակարգին: Աշակերտության առաջին ամիսներին գրառումներ էր անում, սակայն հետո թողեց, ոչ այն է` ուշադրություն չգրավելու համար, ոչ այն է՝ դեռեւս դրանց կարիքը չզգալով: Անցավ այն ժամկետը, որ տրված էր մարմնի եւ մտքի փորձությունների համար, եւ մոգը հրամայեց նրան հիշել իր երազը, իսկ լուսաբացին պատմել այն: Մերդոքն արդեն համոզվել էր, որ լիալուսնի գիշերներին նա երազում բիզոններ է տեսնում: Լուսադեմին նա դաստիարակին պատմեց կրկնվող երազը, եւ նա էլ վերջապես բացեց նրա առաջ գաղտնի գիտության գանձարանները: Մի օր լուսաբացին, ոչ մեկին չզգուշացնելով, Մերդոքն անհետացավ:
Քաղաքում նա սկզբում կարոտ զգաց առ այն առաջին երեկոներն ամայության մեջ, երբ, շատ օրեր առաջ, կարոտում էր քաղաքին: Նա հայտնվեց պրոֆեսորի կաբինետում, ասաց, որ գիտի գաղտնիքը, բայց որոշեց այն չհրապարակել:
— Դուք ի՞նչ է, երդո՞ւմ եք տվել,- հարցրեց զրուցակիցը:
— Բանն այդ չէ,- արձագանքեց Մերդոքը: -Այնտեղի հեռվում ես այնպիսի մի բան իմացա, որի մասին չես պատմի:
— Գուցե մեղավորը անգլերե՞նն է,- ենթադրեց պրոֆեսորը:
— Ոչ, ոչ: Այսօր, տիրապետելով գաղտնիքին, ես կարող եմ շարադրել այն հազարավոր տարաբնույթ կերպերով: Միայն մի բան չգիտեմ` ինչպես հաղորդել, որ գաղտնիքն անգին է, եւ մեր գիտությունը, ողջ մեր այս գիտությունը, դրա կողքին դատարկ բան է թվում: -Լռելով, նա հավելեց,- Ի վերջո, ամենակարեւորը նույնիսկ գաղտնիքը չէ, այլ առ այն տանող ուղիները: Ահա թե ինչը պիտի անցնես:
Պրոֆեսորը սառնությամբ հարեց.
— Դե ինչ, ձեր որոշման մասին հայտնեք Խորհրդին: Մտածում եք վերադառնալ հնդկացիների մո՞տ:
Մերդոքն առարկեց.
— Ոչ, դա հազիվ թե հնարավոր է: Դե և ինչո՞ւ: Այդ մարդիկ ինձ սովորեցրին այն, առանց որի չես կարող բավարարվել և ոչ մի տեղ և ցանկացած ժամանակ:
Դրանով, կարճ ասած, զրույցն ավարտվեց:
Ֆրեդն ամուսնացավ, բաժանվեց և Նյու Յորքի համալսարանում գրադարանավար է աշխատում:

Թարգմ. Վ. Ֆերեշեթյան

%d bloggers like this: