Archive | ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ RSS feed for this section

ՄԻ ՓՈՔՐԻԿ ՃՇՏՈՒՄ

13 Mar

1923 թվականի մարտի 23-ին Մոսկվայում վախճանվեց Հովհաննես Թումանյանը: Նրա մարմինը տեղափոխվեց Թիֆլիս և ապրիլի 15-ին կայացավ հուղարկավորությունը: Հայաստանից Վրաստան մեկնեց պաշտոնական պատվիրակություն: Այդ մասին «Արմենտա» հեռագրական գործակալությունը հատուկ տեղեկատվություն հրապարակեց: Հաղորդագրության տեքստում մասնավորապես ասվում էր. «Երևանում գտնված գրողներն ու արվեստագետները որոշել են բանաստեղծի թաղմանը Թիֆլիս պատգամավորություն ուղարկել հետևյալ կազմով. ընկ. Մ. Սարյան, Ց. Խանզադյան, որ միաժամանակ նաև համալսարանի ներկայացուցիչն է և Ե. Չարենց: Պատգամավորությունը այսօր առավոտյան՝ ապրիլի 13-ին մեկնեց Թիֆլիս»:
Համաձայն այս վկայության, Չարենցը մասնակցել է Թումանյանի թաղմանը: Բայց արդյո՞ք դա այդպես է: Բանն այն է, որ ապրիլի 15-ին, ժամը 12-ին, այսինքն ճիշտ այն ժամանակ, երբ Թումանյանի աճյունն իր վերջին ճանապարհն էր անցնում, Երևանի պետական թանգարանի դահլիճում ընթանում էր Ամենայն Հայոց բանաստեղծի հիշատակին նվիրված քաղաքացիական հոգեհանգստ: «Խորհրդային Հայաստան» թերթը ապրիլի 17-ի համարում ներկայացրել է այդ արարողության մանրամասները: Հրապարակելով ժողկոմ Ասքանազ Մռավյանի ելույթը՝ հոդվածագիրն այնուհետև գրել է. «Նույն իմաստով արտահայտվեց նաև ընկ. Եղիշե Չարենցը Հայաստանի գրողների և արվեստագետների կողմից: Նա հատկապես ցանկություն հայտնեց, որ ներկայիս գրողները յուրացնեն Հ. Թումանյանի ավանդը…»:
Ստացվում է, որ Չարենցն իրականում Թիֆլիս չի մեկնել: Իսկ թե ի՞նչն էր պատճառը, որ բանաստեղծը վերջին պահին հրաժարվել է այդ ուղևորությունից ու ի՞նչ հիմքով էր հեռագրական գործակալությունը վկայում նրա մեկնումը, առայժմ հայտնի չէ:

© Հովիկ Չարխչյան11700877_10202862909774090_1771284148538605615_n

ԲԵՐԹՈԼՏ ԲՐԵԽՏ

4 Mar

Կան մարդիկ, որոնք օժտված են իրենց զրուցակցի տրամադրությունը բացարձակապես չզգալու ընդունակությամբ: Նրանք ուշադրություն չեն դարձնում փաստերին և արտահայտում են իրենց մտքերն առանց ամոթի՝ հաշվի չառնելով ոչ հանգամանքները, ոչ ժամանակը: Այդպիսի մարդիկ ծնվել են առաջնորդ լինելու համար:0,,15722773_303,00

ԵՎ ԵԿԱՆ ՆԱՎԵՐԸ

2 Mar

Պատմում են, թե 1896 թվականի Կ. Պոլսի հայկական ահավոր կոտորածի ժամանակ, երբ հազարավոր փշրված գանգեր ու խոշտանգված մարմիններ սփռված էին այդ եղեռնական քաղաքի փողոցների վրա, ուր ոգեվարող թշվառները անհնարին ցավերից ճանկռում էին հողն ու սալաքարերը,- մի ծերունի, որի ալիքները կարմրած էին իրեն և ցեղակիցների արյունով, դժվարին ճիգով հազիվ բարձրացրեց գլուխը և մահվան խավարով պատած աչքերը վառելով տակավին չհանգած հույսի կրակից, նայեց դեպի Մարմարայի ծովը, նայեց և մրմնջաց.
— Չեկան, տակավին չեկան Անգլիայի ու Գաղղիայի նավերը հայերը փրկելու…
և մեռավ անպարտելի հույսը հոգում:

* * *
Նահատակված սերնդի վրա աճեց մի նոր սերունդ, ավելի կորովի, ավելի հուսալից ու հավատով դեպի բարին ու ճշմարիտը, դեպի սերն ու մարդկայնությունը և, ավաղ, ջախջախվեց ավելի վայրագորեն, խողխողվեց ու ճմլվեց մայրը՝ մանուկը գրկին, որդին՝ հոր աչքերի առջև, եղբայր ու քույր, անթիվ, անհամար, անքանակ…
Ու դահիճները դարերի արդար քրտինքով վաստակած նրա գույքը ավարի տվին:
Եվ վերջապես եկան այս աշխարհի հզորների նավերը քո անունով, Հայ ժողովուրդ, եկան «արդարության և հատուցման» դրոշները պարզած, բարձրացան Տավրոս և Ծիրանի Մասիս, և առան ավարի իրենց բաժինը ու հատուցված բեռներով ծանրալիր դարձան սեղանավորների ու սինքլորների իրենց հայրենիքները… «արդարության և հատուցման» ստող դրոշները նորից պարզած…

ԱՎԵՏԻՔ ԻՍԱՀԱԿՅԱՆmaxresdefault

ԱԼԲԵՐՏՈ ՎԵՍԿԱՍ-ՖԻԳԵՐՈԱ

1 Mar

Դու ինչպե՞ս կարող ես ապրել՝ անելով այն, ինչ քեզ հրամայում են,- հետաքրքրվեց նա:- Դու ինչպե՞ս կարող ես քեզ տղամարդ և ազատ մարդ զգալ՝ կախված լինելով մեկ ուրիշի կամքից: Եթե քեզ ասում են՝ «Հետապնդիր անմեղին», դու հետապնդում ես: Եթե քեզ ասում են՝ «Հանգիստ թող մարդասպանին», դու թողնում ես: Ես դա չեմ հասկանում:
«Տուարեգը» գրքից

Alberto-Vázquez-Figueroa-e1434021949190

Քանի որ պետության վրա հույս դնելու չէ․ Հովիկ Չարխչյան

29 Feb

Գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը վերջին 20-25 տարվա ընթացքում չի հիշում մի դեպք, երբ պետությունը մշակութային որևէ արժեք ձեռք բերած լինի: Հետևապես, նրա համոզմամբ, պետության վրա այս առումով չարժե հույս դնել: NewsBook-ի թղթակցի հետ զրույցում նշելով, որ ինքը շատ ուրախ է «Ինտելեկտուալ Ռենեսանս» հիմնադրամի կողմից Վիլյամ Սարոյանի առանձնատունը գնելու կապակցությամբ՝ գրականագետը նկատեց՝ պետությունը մշտապես պատճառաբանում է, թե մշակութային այս կամ այն նմուշը ձեռք բերելու համար միջոցներ չունի և հույսը դնում է բարեգործների վրա։ «Հենց նրանք են ժամանակ առ ժամանակ նման ձեռքբերումներով ուրախացնում բոլորիս։ «Ինտելեկտուալ Ռենեսանսի» հիմնադիր Արթուր Ջանիբեկյանը մի քանի տարի առաջ աճուրդներից մեկում կարողացավ գնել և Հայաստան վերադարձնել Նարեկացու ձեռագրերից մեկը»,- ասաց Հովիկ Չարխչյանը: Գրականագետը նաև հիշեցրեց, որ առժամանակ առաջ հոր ձեռագրերը վաճառելու և նրա անվան թանգարան հիմնելու գաղափարով հանդես եկավ Համո Սահյանի որդին, իսկ պետությունը փոխանակ կոնկրետ քայլեր ձեռնարկելուն՝ «լեզու գտան» մեծ գրողի որդու հետ, որպեսզի նա այդ քայլին չդիմի։ «Քանի որ պետության վրա հույս դնելու չէ, պետք է կարողանանք գոնե նման նախագծերում ներգրավել գործարարներին, համոզել նրանց հսկայական միջոցներ ներդնել ոչ թե շքեղ հրավառությունների ու անիմաստ տոնակատարությունների վրա, այլ ծառայեցնել մշակութային նպատակներին»,- ասաց Հովիկ Չարխչյանը: Հիշեցնենք, որ «Ինտելեկտուալ Ռենեսանս» հիմնադրամը գնել է Վիլյամ Սարոյանի առանձնատունը։ Նախատեսվում է, որ տուն-թանգարանում կազմակերպվելու են գրական երեկոներ, փառատոններ և այլ մշակութային միջոցառումներ: «Ինտելեկտուալ Ռենենսանս» հիմնադրամը մշակում է և շուտով կներկայացնի տուն-թանգարանի վերակառուցման նախագիծն ու գործունեության պլանը: Նյութի աղբյուրը ` Newsbook.amhov-1

Հայ մտավորականները

4 Jan

Նորահայտ լուսանկար. հայ մտավորականները Բյուրականում: 1960 թվականի սեպտեմբեր: (Ձախից աջ՝ Անահիտ Սահինյան, Վիկտոր Համբարձումյան, Վիլյամ Սարոյան, Հրաչյա Հովհաննիսյան, Մարտիրոս Սարյան, Աշոտ Պապայան, Հրաչյա Քոչար, Մարո Մարգարյան):1960 սարոյան

ՄԱՐԹԱ ԿԵՏՐՈ

24 Dec

Նա գալիս է և նրա հետ գալիս է կիրքը՝ սիրտ կեղեքող ու բանականություն ավերող, սակայն նա կրքի մեջ չէ:
Կրքից հետո ցավն է, բայց նա ցավի մեջ չէ:
Ցավից հետ հուսահատությունն է, բայց նա հուսահատության մեջ չէ:
Եվ ոչ խանդի, ոչ ատելության, ոչ շինծու անտարբերության մեջ նա չկա:
Միայն լռության մեջ, որ գալիս է ամեն բանից հետո, նա կա:
Եվ, ցավոք, եթե միանգամից լռությամբ սկսվեր, նա նույնպես այնտեղ չէր լինի: Նա միայն լռության մեջ է՝ ամեն բանից հետո:

«Դառը շոկոլադ» գրքից632

ԶԱՐՄԱՆԱՀՐԱՇ ԶՈՒԳԱԴԻՊՈՒԹՅՈՒՆ

22 Dec

Ավետիք Իսահակյանն ասում է.
— Հիմա ես քեզ պատմեմ զարմանալի մի բան, աներևակայելի ու անբացատրելի: Երեկ գիշեր մի ոտանավոր գրեցի: Հինգ տուն: Ուզեցի մերոնց կարդալ՝ քնած էին: Դրեցի այ այդ գզրոցն ու քնեցի: Այսօր ցերեկը ժամը 12-ը կլիներ, Շիրազը եկավ: «Վարպետ,- ասում է ինձ,- մի ոտանավոր եմ գրել երեկ գիշեր, կարդամ լսիր, կարծիքդ եմ ուզում իմանալ»: Ու, պատկերացնու՞մ ես, վերջին տունը, չորսը տողը համարյա նույնն էր, ինչ որ ես էի գրել երեկ գիշեր: Եթե ես մեկնումեկին, թեկուզ մերոնց կարդացած լինեի ոտանավորս, չէի հավատա, թե Շիրազին չեն ասել: Դե արի ու հասկացիր՝ ինչ բան է, սա ինչ զարմանահրաշ զուգադիպություն է, նույն տողերը, նույն պատկերը…

Ռուբեն Զարյանի հուշերիցИСААКЯН-И-МОЛОДОЙ-ШИРАЗ-765x510

ԿՅԱՆՔԻ ԿԵՂԾԻՔԸ

29 Nov

Մարդիկ ապրում են իլյուզիայով: Դժբախտ է նա, ով չունի ինքնախաբեություն: Իլյուզիան մեր հոգու սնունդն է, առանց որի նա չի կարող ապրել, ինչպես ծծկերն առանց կաթի:
Ո՞վ չի զգում կյանքի կեղծիքը: Բայց ու՞ր է այն գերմարդը, որ կարող է ազատվել նրանից:
Մենք նման ենք այն երեխային, որ շատ լավ գիտե, թե իր ձին փայտյա է, բայց վարում է նրան ինչպես իսկական ձիու: Սանձում է, հեծնում, շոյում, կերակրում, ջրում: Փորձիր ծաղրել նրա իլյուզիան, նա կվշտանա դառնագին: Փորձիր զարկել անշունչ փայտին, նա կկատաղի, վասնզի դու ցավ ես պատճառում նրա իլյուզիային:
Յուրաքանչյուրը մեզնից ունի իր փայտյա ձին և շնչում է նրանով:
Չկա ավելի մեծ դաժանություն, քան երբ խելոքն աշխատում է հիմարին ապացուցանել նրա հիմարությունը: Չկա ավելի տգեղ վերաբերմունք, քան երբ գեղեցկուհին ծաղրում է իր ընկերուհու տգեղությունը կամ երբ տաղանդավոր արտիստը շեշտում է իր արհեստակցի անշնորհքությունը:
Թողեք տգեղին ապրել իր գեղեցկությամբ, հիմարին՝ իր խելոքությամբ: Մի կործանեք մարդկանց իլյուզիան, փոխարենը ոչինչ ունիք տալու:

ՇԻՐՎԱՆԶԱԴԵ
1921 թ. ՓարիզАннотация-рисунок-цвет-лошади-лица-4-размеры-шелковой-ткани-холст-печать-плакатов

ԱրժԷ՞ հասնել աշխարհի ծայրը

27 Nov

Մարդու ցանկութիւնը՝ տեսնել աշխարհը, ճանաչել այն, հասկանալի է: Գրող, գրականագէտ, լրագրող Յովիկ Չարխչեանն իր նոր՝ «Մինչեւ աշխարհի ծայրը» վիպակով փորձել է հասկանալ ու բացատրել մարդու մէկ այլ ցանկութիւն՝ հասնել մինչեւ աշխարհի ծայրը:

http://vem.am/play_shows.php?shows_id=8270582701448276563

ԻՆՉՊԵՍ ՐԱՖՖԻՆ ԳՈՐԾԱԿԱՏԱՐ ԴԱՐՁԱՎ

27 Nov

Հայ մեծ գրող Րաֆֆու կյանքում եղել են տարիներ, երբ նա նյութական սարսափելի զրկանքների ու հոգեկան դժնդակ տառապանքների է ենթարկվել, սակայն լռել ու համբերատար կրել է այդ բեռը: Միայն մեկ անգամ է գրողը դրա մասին խոսել՝ պատահածը պատմելով իր բարեկամներից մեկին. «Ինչու՞ թաքցնեմ, ես այն աստիճան հացի կարոտ մնացի Թիֆլիսում, որ օրվա կարիքն ինձ ստիպեց մի հասարակ գործակատարի պաշտոն ընդունել մի մագազինում, այն էլ ոչ իսկական գործակատարի, այլ պարզապես դուքանչու աշակերտի պաշտոն մի չնչին ռոճիկով: Օրվա հացս գտնելու համար հանձն առա այդ ստորությունը: Մագազինում պատրաստի հագուստներ էին վաճառում, ես շորերը հագցնում էի հաճախորդներին, քղանցքներից բռնելով, քաշքշելով հարմարեցնում էի և սուտ գովաբանություններ էի անում, որ մուշտարուն ձեռքիցս չփախցնեմ: Մի անգամ մի երիտասարդ ծանոթի մի քանի իրեղեններ նիսիա էի վաճառել, այդ օրը քիչ էր մնում, որ ինձ մագազինից դուրս վռնդեին: Ախ, որքան զզվելի պաշտոն էր այդ և որքան անտանելի…»:1

ԻՆՉՊԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԸ ԿՏԱՎՆԵՐ ՓՐԿԵՑ

26 Nov

«… Եթե այսօր Հայաստանի թանգարանը հպարտանում է իր մի քանի կտավներով, որոնք եվրոպական դպրոցներին են պատկանում, և Կորկանովի ու Ազգագրական Ընկերության հավաքածուներով, այդ բոլորի համար բացառապես պարտք են Հովհաննես Թումանյանի գործադրած ջանքերին: 1921 թ. Վրաստանի խորհրդայնացման առաջին օրվանից Թումանյանը մի կողմ կանչեց «Հայարտան» մի քանի վստահելի անդամների և ասաց.
— Էս անիրավները հայ ժողովրդին պիտի թալանեն թուրքերից էլ վատ: Ջահնամը-գոռը, հայ հարուստի փողն ու տունը թող առնեն, և նրանք արժանի են էդ վերաբերմունքին: Բայց պետք է աշխատել փրկել գեղարվեստական արժեքները: Դե, ձեզ տեսնեմ, ղոչաղներ, փնտրեք, գտեք, թե ուր ինչ կա և ինձ լուր տվեք: Մնացածը իմ գիտնալիքն է:
Եվ, իսկապես, Հովհաննեսը դարձավ նշանավոր քոնթրաբանդիստ ու գիշերով փախցնել տվեց Մանթաշևի, Մելիք-Ազարյանի, Միլովի և Պողարջյանի տներում գտնված արժեքավոր նկարները: Բայց իրերը փախցնելը քիչ էր, պետք էր դրանք փոխադրել Խորհրդային Հայաստան: Իսկ դա գրեթե անկարելի էր: Վրացիները Սադախլու կայարանում խուզարկում էին առանց բացառության բոլոր ճամփորդներին, թեկուզ նա լիներ Հայաստանի Ժողկոմխորհի նախագահը:
Այդ ժամանակ արդեն Ալեքսանդր Մյասնիկյանը եկել էր Կովկաս: Լինելով Հայաստանի կառավարության նախագահը, նա միևնույն ժամանակ կովկասյան Կարմիր բանակի ռազմահեղափոխական խորհրդի անդամ էր, և այդ վերջին հանգամանքի շնորհիվ նրա գնացքը խուզարկվելու վտանգից զերծ էր: Ու երբ այդ պարագան իմացավ Թումանյանը, դիմեց Մյասնիկյանին, որպեսզի այդ իրերը փոխադրեն Հայաստան: Մյասնիկյանը ոչ միայն համաձայնեց, այլև իր ավտոմեքենաներից մեկը դրեց Թումանյանի տրամադրության տակ, քանի որ այդ մեքենան էլ անձռենմխելի էր, որովհետև իր վրա կրում էր զինվորական խորհրդի զինանշանն ու դրոշը…»:

Հատված 1937 թ. հրապարակված «Մոտավոր անցյալեն» հուշագրությունից, որի հեղինակը ներականում է «Էջմիածինեցի» կեղծանունով:

rian_75020

ՂԱԶԱՐՈՍ ԱՂԱՅԱՆ

24 Nov

Ինչպես ծնվել ենք առանց մեր կամքի, այնպես էլ ապրում ու մեռնում ենք առանց մեր կամքի: Մեր բնությունն այնպես է ստեղծված, որ ծնվելուց հետո պիտի ապրենք: Կյանք ասածդ ահա այս ապրելու վրա է հաստատված: Այս կյանքի մեջ ամեն մարդու միակ հոգսն է նրա ապրելը: Ինչ որ անում է մարդ՝ թե լավ, թե վատ, ապրելու համար է անում: Ամեն ոք աշխատում է հնար եղածին չափ լավ ապրել: Մարդ չի կարող ոչ մի քայլ անել կամովին, որ ապրելու համար չլինի: Ամեն մի հաստատություն՝ քաղաքական, կրոնական, բարեգործական, մարդասիրական, պատերազմական, թշնամական, բարեկամական, ուսումնական, արհեստանոց, գործարան, խանութ, և ամեն տեսակ բնակարան- բոլորը, բոլորը ապրելու համար են: Բոլոր մոլորությունները- գողությունը, մարդասպանությունը, խաբեությունը, ստախոսությունը, մատնությունը, դավաճանությունը, ագահությունը, ինչպես և բոլոր առաքինությունները, որոնք թվով անհամեմատ քիչ են մոլորություններից, բոլորն էլ ապրելու համար են կատարված…

26470

ՏԵՐՅԱՆԻ «ԹՈՒԼՈՒԹՅՈՒՆԸ»

24 Nov

Վահան Տերյանի համար իր գեղեցիկ բանաստեղծությունները գրելու չափ կարևոր էր գործածելիք թուղթը: Գրելը ինքնին Վ. Տերյանի համար մի սրբազան արարողություն էր, որի առաջին և կարևորագույն մասը թղթի, գրչի և թանաքի ընտրությունն էր: Նյութական համեստ միջոցներով ապրող ուսանող Վ. Տերյանը Մոսկվայում թղթավաճառից թղթավաճառի էր գնում իր փնտրած ընտիր թուղթը գտնելու համար:
Չափազանցություն չի լինի ասել, թե արտաքին ձևին այնքան կարևորություն տվող Տերյանը ավելի շուտ կհրաժարվեր գրել իր բանաստեղծությունները, քան կհամաձայներ այդ բանաստեղծությունները գրի առնել խանութպանի հին հաշվետետրից փրցված և մեկ էջը գրոտված թերթերի վրա…

ՎԱՐԴԳԵՍ ԱՀԱՐՈՆՅԱՆ

300-201002109

ԿՈՍՏԱՆ ԶԱՐՅԱՆ

7 Nov

Կյանքը միշտ էլ ափսոսանք է:
Եվ ի՞նչ է նույն ինքը՝ ժամանակը, եթե ոչ նույնպես պատրանք, որ ստեղծում են մեր գիտակցության հաջորդական վիճակները՝ կարելի դարձնելու մեր ճամփորդությունը Հավիտենական տևողության ընթացքին:
Իրական անհատը միայն այն չէ, ինչ որ ներկան է, այլ այն բաղադրականը, ուր միանում են անհամար ժամանակների և գոյությունների վիճակները: Անցյալից մինչև ներկան, ներկայից մինչև ապագան՝ ամբողջագումարված: Եվ նաև-
Մարդկային բնության մեջ չկա ոչինչ, որ հատուկ չլինի մարդկայինին: Ահա թե ինչու համար անջատ անհատի երևակայության մեջ կարող է գումարված լինել ցեղի այն հիմական հատկությունը, որ մնացել է գաղտնի ուրիշների համար:
Վերջիվերջո, անցյալը այնքան անորոշ է, ինչքան ապագան, այսինքն՝ անցյալում և ապագայում կենտրոնացած են այն անհամար մղիչ ուժերը, որոնց լույսին կարելի չէ մոտենալ առանց այն ներքին, հոգեբանական ազդակի, որ կոչում ենք ներշնչում:

«Հոլանդական հուշատետրից»big_1443853136_5732050

ԻՆՉՊԵՍ ԳՐՎԵՑ «ՀԻՆ ԱՍՏՎԱԾՆԵՐԸ»

3 Nov

Քառասուն տարեկանիս քութեշե էի բռնված: Կանչեցի մեր Օվին (բժիշկ Հովհաննես Միքայելյանին): Երկու-երեք շաբաթ անջատ պիտի ապրեի, մինչև որ ուրիշները վարակելու շրջանն անցներ: Իսկույն ահագին դոզով ներարկում ըրին և, իրոք, երկրորդ օրը տաքությունս անցավ, գլուխս թարմ, բայց անկողնուց ելլելու և ուրիշներ ընդունելու իրավունք չունեի:
Եվ ահա, այդ նպաստավոր պայմաններու մեջ էր, որ միտքս կենտրոնացավ այն պատկերներու վրա, որոնք տարիէ մը ի վեր մտածումներուս նյութ մը կդառնային: Շատ արագ կերպով ամբողջությունը կազմվեցավ գլխուս մեջ, տեսարանները դասավորվեցան, և սկսա կանոնավոր կերպով օրը մեկ տեսարան գրել:
Կարծեմ հասած էի վերջին արարին, երբ բժիշկս՝ Օվին եկավ թե,- «Է, ինչ է այս, սենյակեն դուրս գալու միտք չունի՞ս: Վաղը ղրկեմ օգնականս, թող սենյակը հականեխե»:
Ես դժգոհության ծամածռություն ըրի: Բժիշկը զարմացավ:
Փոխանակ պատասխանելու, լրագիրը քաշեցի ձեռագրիս վրայեն: Օվին նայեց, զարմացավ և շատ պաշտոնական ձայնով հայտարարեց.
— Մինչև ամսու գլուխը քեզ արգելված է այս սենյակեն դուրս ելլել: Ես կերթամ և Հոգաբարձության կըսեմ:
Այսպես էր, որ գրվեցավ «Հին աստվածները»…

ԼԵՎՈՆ ՇԱՆԹshant

Կապուտիկյանի անվան շուրջ վիրտուալ տարածքում շատ թեժ է

12 Sep

«Շատերի համար վատ բան եմ ասելու։ Բայց էլ չեմ դիմանում, բիդի գոչեմ։ Սիլվա Կապուտիկյանը շատ վատ բանաստեղծուհի է։ Շատ վատ». բլոգեր Սամվել Մարտիրոսյանի ֆեյսբուքյան ընդամենը այս մեկ գրառումը բավարար եղավ, որ նշված սոցիալական ցանցով կարծես էլեկտրական հոսանք անցներ:

Երեկ արդեն երկրորդ օրն էր, ինչ վիրտուալ իրարանցում էր սկսվել: Ֆեյսբուքի օգտատերերից ոմանք շտապեցին պաշտպանել Կապուտիկյանին, ոմանք էլ իրենց համերաշխությունն էին հայտնում Սամվել Մարտիրոսյանին: Վերջինների թվում էր բանաստեղծ Կարեն Անտաշյանը: «… մի անգամ Պետրոսի մոտ մի կես բերան Սեւակի մասին իրական կարծիքս էի արտահայտել՝ մինչեւ հիմա փակ համարներից զանգում մահվան սպառնալիքներ են հնչեցնում: Ի աջակցություն լավ մարդու կողմից բարձրաձայնված ճիշտ խոսքի, եւ լիովին գիտակցելով իմ հանդեպ անողոք ժողովրդական ցենզուրայի հնարավոր նոր ալիքի պոռթկումը, ասում եմ, որ այո, Շիրազն ու Կապուտիկյանը միջակ բանաստեղծներ են եւ տեղական նշանակության կարճաժամկետ էմոցիոնալ ֆոնի ձեւակերպումից զատ ուրիշ ոչ մի լուրջ գեղարվեստական խնդիր իրենց տեքստով չեն լուծել ոչ հայ գրականության, ոչ հայոց լեզվի համար»,- գրել է Անտաշյանը:

Բլոգեր Սամվել Մարտիրոսյանին երեկ խնդրեցինք հիմնավորել իր այդքան խիստ գնահատականը: «Պոեզիայի ոլորտում դժվար է կարճ ինչ-որ հիմնավորումներ անել,- պատասխանեց նա, ապա հավելեց, — Այսպիսի խիստ ծայրահեղ` դրական եւ բացասական ռեակցիաները ցույց են տալիս, որ ինչ-որ խնդիր կա»: Սամվել Մարտիրոսյանը նաեւ նկատեց, որ օրինակ դպրոցական դասագրքերում հայտնվում են հեղինակներ, որոնք անքննարկելի են, ու ժամանակի ընթացքում այդ առումով փոփոխություններ տեղի չեն ունենում: «Ես չեմ հանդիպել հասարակական քննարկումներ` օրինակ` ինչը պետք է երեխաների ճաշակը ձեւավորի»,- ասաց նա: Վերջինս պնդում է, որ դպրոցներում Սիլվա Կապուտիկյանը չարդարացված կերպով շատ ավելի գնահատված ու արժեւորված է, քան, ասենք, Համո Սահյանը:

Վերադառնալով ֆեյսբուքյան տիրույթ, նկատենք, որ ի տարբերություն Սամվել Մարտիրոսյանին աջակցողների կամ անարգանքի սյունին գամողների` գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը բլոգերի գրառումից հետո սկսեց իր էջում Կապուտիկյանի բանաստեղծություններից տեղադրել` առանց որեւէ խոսքի ու մեկնաբանության: Դա պետք է ի պաշտպանություն բանաստեղծուհո՞ւ ընդունել. հետաքրքրվեցինք նրանից: «Կապուտիկյանը շատ վաղուց իմ պաշտպանության կարիքը չունի, այնպես որ իր բանաստեղծությունները տեղադրելը սոսկ հիշեցում էր, թե այդ ում մասին եք դուք խոսում եւ ինչպես եք համարձակվում անդրադառնալ մի բանաստեղծի, որն այսպիսի ստեղծագործությունների հեղինակ է: Ու մյուս կողմից էլ ավելորդ չէ նաեւ հիշեցնել, որ դրամբյաններ կոչվածները Թումանյանի ժամանակներից ու դրանից առաջ էլ միշտ եղել են: Մարդիկ, ովքեր ցեխ են շպրտում մեծությունների վրա` ինքնահաստատման համար: Ու որպես կանոն` դրանց երբեք չի հաջողվել որեւէ արդյունքի հասնել: Ընդամենը մնացել են պատմության մեջ վարկաբեկված, որպես փոքրատառով գործածվող անձնանուններ»,- պատասխանեց գրականագետը` ափսոսանք հայտնելով, որ այդօրինակ կրկնություններին վերջ չկա: «Դա նշանակում է, որ սերունդը դեռեւս այն չափով հասունացած ու ձեւավորված չէ, որ կարողանա հստակ տարբերակել լավը վատից, իր արժեքների նկատմամբ խորագույն հարգանք ունենալ եւ հասկանալ, որ անցյալը մերժելով` նորը չես հաստատի: Պետք է ժառանգորդը լինել այդ անցյալի, լա՛վ ժառանգորդը: Այնպես, ինչպես զավակներն են հարգում իրենց ծնողներին, այսօրվա ժամանակից հեղինակներն էլ պետք է խորագույն հարգանք ունենան նախորդների հանդեպ»,- հավելեց նա:

Հարցրինք, թե ով եւ ինչպես է որոշում գրողի մեծության ու արժանիքների չափը: «Որոշակի չափորոշիչներ ու սահմանումներ չկան, որպեսզի տեսնես` այս կամ այն հեղինակը դրանց համապատասխանո՞ւմ է, թե չէ: Այդպիսի բանը ժողովուրդն է որոշում, ընթերցողն է որոշում, ժամանակն է որոշում: Չկան մարդիկ, որոնք ժյուրիի պես նստեն ու որոշեն: Եթե գրողը դիմանում է ժամանակի քննությանը, ուրեմն մեծություն է»,- ասաց Հովիկ Չարխչյանը:

Իսկ բանաստեղծ Կարեն Անտաշյանի վերոնշյալ գնահատականը նա չի կիսում: «Մեղմ ասած` ես համամիտ չեմ Կարեն Անտաշյանի հետ: Ես այդպես չեմ կարծում ու կարող եմ հակափաստարկներ բերել` ապացուցելու համար դրա ճիշտ հակառակը: Ի վերջո, ինչ ասել է` տեղական նշանակության գրող: Ինչպիսի՞ նշանակության պիտի լիներ` տարածաշրջանայի՞ն, միջազգայի՞ն, տիեզերակա՞ն: Ու քանի՞ այդպիսի հեղինակների նա գիտի ժամանակակից գրականության մեջ, որ արդեն անհունն են նվաճել, գալակտիկաներ են նվաճել: Ինչի՞ մասին է խոսքը: Գրականությունը աշխարհագրական երեւույթ չէ, գրականությունը հոգեւոր երեւույթ է: Եթե այսօր ընդամենը երկու ընթերցող կա, որ գնահատում է Սիլվա Կապուտիկյանին կամ Հովհաննես Շիրազին, մենք պիտի հարգենք այդ երկու ընթերցողներին»,- հակադարձեց գրականագետը:

Ինչ վերաբերում է այս կամ այն հեղինակին դասագրքերում ընդգրկելուն, ապա, ըստ Հովիկ Չարխչյանի, դա որոշելիս հաշվի են առնվում այլ հանգամանքներ. «Այդ ընտրությունը կատարվում է բոլորովին այլ սկզբունքներով` այլ նպատակների համար: Դասագրքի հեղինակները թերեւս որոշակի չափորոշիչներ ունեն: Բոլորիս է հայտնի, որ դասագրքերը նաեւ այլ կարգի ֆունկցիաներ են կատարում: Եթե հեղինակին ընտրում են տվյալ դասագրքի համար, կնշանակի նրա ստեղծագործությունները համապատասխանում են այս կամ այն նպատակին: Այնպես որ, դասագրքերի հեղինակները ավելի շատ դրանով են առաջնորդվում, քան գրողի արժանի-անարժան լինելով»:

 Հ. Գ. Բլոգեր Սամվել Մարտիրոսյանի ֆեյսբուքյան գրառումը, ինչպես նկատել էին բազմաթիվ օգտատերեր, հանրության շրջանում բավական մեծ հետաքրքրություն առաջացրեց Կապուտիկյանի պոեզիայի նկատմամբ, դա առիթ դարձավ փնտրելու, գտնելու, ընթերցելու կամ վերընթերցելու նրա գործերը, ինչն արդեն լավ է:

Աննա Զախարյան

«Հայկական ժամանակ» օրաթերթ

10 սեպտեմբերի, 2015 թ.66533

ԺՅՈՒՍՏԻՆ ՊԻԿԱՐԴԻ

16 Aug

Յուրաքանչյուր մարդու կյանք օրագիր է, որտեղ նա մտադրվում է գրի առնել մի պատմություն, սակայն գրում է մեկ ուրիշը: Իսկ կյանքի ամենանվաստացուցիչ ժամը նա է, երբ մարդը համեմատում է փաստացի արվածի ծավալն այն ծավալի հետ, որը երդվել էր անել:D4eZ_IhIjeg

Ռոմանտիզմի հոգեվարքը

15 Aug

Սեր իմ, քեզ համար երկնքից աստղեր բերել չեմ խոստանում, որովհետև միայն հիմարը կհավատա, թե ես կարող եմ կտրել 39 տրիլիոն կիլոմետր ճանապարհ, հասնել Երկրից 4,2 լուսային տարի հեռավորության վրա գտնվող ամենամոտ աստղին՝ Կենտավրոսի համաստեղության Պրոքսիմային, որը Յուպիտերից 150 անգամ ծանր է, և այն տեղափոխել ձեր համեստ բնակարանը:3

ՖՐԱՆՑ ԼԵՅԲԵՐ

29 Apr

Աշխարհում գոյություն ունեն երկու տեսակ մարդիկ՝ հավասարակշռվածներ և թափառաշրջիկներ: Հավասարակշռվածները հստակ գիտեն, թե ուր են գնում իրենք և ողջ աշխարհը: Թափառաշրջիկները տեսնում են միայն խավարը: Նրանց հայտնի է կյանքի գաղտնիքը, որը մշտապես խլում է նրանցից երջանիկ լինելու և հանգստության հույսը:03-fritz-leiber-jr-at-a-change-of-hobbit-26-feb-1977-01-detail

ՎԻՃԱԿԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

Map

%d bloggers like this: