Պահոց | ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ RSS feed for this section

ՔՈԼԻՆ ՄԸԿՔԱԼՈՈՒ

26 Մրտ

Երբեմն մենք սիրում ենք մարդկանց, որոնց հանդիպում ենք, երբեմն չենք սիրում, բայց կյանքում ամենագլխավորը շփումն է նրանց հետ, հենց դա է մեզ մարդ դարձնում: Մինչդեռ բաժանումը… Դրա հետ հաշտվելն ամենադժվարն է, հատկապես, եթե մենք սիրել ենք: Բաժանումը նշանակում է, որ ապագայում այլևս երբեք չի լինի այնպես, ինչպես եղել է նախկինում. ինչ-որ բան անվերադարձ հեռանում է մեր կյանքից, մենք կորցնում ենք մեր հոգու մի մասնիկը, որը չենք գտնի ու չենք վերադարձնի:

20ac09u-480

ՀՈՎԻԿ (ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ) ՉԱՐԽՉՅԱՆԻ ԿԵՆՍԱԳՐԱԿԱՆ ՎԵՊԵՐԸ

21 Մրտ

Հ. Չարխչյանի անունը գրական շրջանակներում հայտնի դարձավ նախ եւ առաջ 2004 թվականին տպագրված «Սուլամիթա. Սեւակի մեծ սերը» երկհատոր վեպի շնորհիվ, ապա լույս տեսավ «Սեւակի մահվան առեղծվածը»(2005) գիրքը, որից հետո 2010 թվականինՙ «Չարենցի կրակոցը» փաստագրական վեպը (ենթաժանրային բնութագրումը հեղինակինն է): Բոլորն էլ մեր հռչակավոր բանաստեղծների կենսագրության տարբեր դրվագների հիման վրա գրված երկեր են, ըստ էության կենսագրական վեպեր, ստեղծված վավերականի եւ գեղարվեստականի համադրությամբՙ հեղինակի նախընտրած տարբերակով: Մասնավորապես «Չարենցի կրակոցը» վեպում հեղինակի ընտրած փաստանյութերի օգտագործման հիմքում Ե. Չարենցի կյանքի հերթական, դրամատիզմով հագեցած շրջանիՙ 1926-1927 թթ. գեղարվեստականացված պատմությունն է: Բանաստեղծի կենսագրության այս հատվածի պատումի շրջանակում բացահայտվում են նաեւ նրա որոշ երկերի («Հիշողությունգեր Ուղղիչ տնից», ռուբայիներ, «Ձիու մռութ» եւ այլն) ի հայտ գալու իրական ու հոգեբանական նախապատճառները: Նշանավոր անձնավորության մասին կենսագրական վեպը գայթակղիչ է եւ մեծ հետաքարքրություն է առաջ բերում արդեն իր փաստագրական-վավերականության շնորհիվ: Այս դեպքում ընթերցողին ձգում եւ հրապուրում է ե՛ւ մեր հանճարեղ բանաստեղծի կյանքի վավերական դեպքերի տիրույթում նրան առտնին վիճակներում տեսնելու եւ թե՛ նրա հետ շփվող կամ առնչվող ճանաչված մտավորականների, գրողների (Ա.Բակունց, Գ.Մահարի, Մ.Արմեն, Ն.Զարյան, Շ.Կուրղինյան, Մազմանյան, Արուտչյան եւ ուրիշներ) ներկայությունը նրա շրջապատում: Բացի այս, վեպում շատ կարեւոր են նաեւ Մ. Այվազյանի վրա կրակոցի հետ կապված դեպքերի իրական արձագանքների ու քարոզչական նպատակներով սփյուռքահայ մամուլում տպագրված հոդվածներում եղելության արծարծումների վկայակոչումները:
Բայց եւ այնպես, կենսագրական վեպի հաջողության պայմանն այնուամենայնիվ գեղարվեստական արժանիքներն են, այն, թե հեղինակն իր ստեղծագործական երեւակայությամբ որքանով է կարողացել ստեղծել մեր մեծ բանաստեղծի մարդկային, նաեւ թերություններով ու ժամանակավոր գայթակղություններով տարված անհատի ոչ սովորական ու ոչ միանշանակ դրսեւորվող ու ընկալվող կերպարը: Երիտասարդ աղջկա վրա կրակելու անսովոր դեպքը դարձնելով կենտրոնական թեմաՙ հեղինակի նպատակն է եղել բացահայտել Չարենցի բնավորության, պահվածքի, հոգեբանության, ներաշխարհային ապրումների արտահայտությունները նաեւ ենթագիտակցությունից ու անգիտակցականից եկող ազդակների ներգործությամբ, ինչը բնորոշ է նաեւ սովորական մարդուն: Իսկ մեծերի մեջ սովորականից շեղվող արարքները եւս դրսեւորվում են արտառոց կերպով:
Չարենցի ներաշխարհային ապրումների, մտորումների հեղինակային բացահայումները մղում են կարծելու, որ Չարխչյանն այս երկում ստեղծել է բանաստեղծի կերպարի իր վարկածային տարբերակը: Հեղինակին հաջողվել է անհատականացնել նրա կերպարը թե՛ իր արարքներով եւ թե՛ բարոյահոգեբանական նկարագրով, գիտակացական ու ենթագիտակցական ներսուզումների արտահայտություններով: Երբեմն անհավասարակշիռ, սեռական բնազդի, հոգեբանական այլ մղումների տարերային դրսեւորումներով նրա վարքագիծը ցուցադրելովՙ Չարխչյանը մի որոշակի չափով արդարացնում է ընթերցողի սպասելիքները: Դրան նպաստում է այն, որ հեղինակն իրականում կատարվածի մասին որքան հնարավոր է փաստական-վավերական հիմքով է ստեղծել կերպարի հոգեբանությունը եւ գեղարվեստական միջավայրը: Իսկ կրակոցից հետո (այն թեթեւակի վնասվածք էր հասցրել Մ.Այվազյանին) ձերբակալված Չարենցի պահվածքի բնականությունը, քննիչ Գ.Գրիգորյանին տված անկեղծ խոստովանությունը, մեղքի գիտակցումը, դատավարությունից հետո պատժի արդարացի լինելն ընդունելը Չարենցի բնավորության անհատականացման կարեւոր ցուցիչներ են:Իբրեւ մեղմացուցիչ հանգամանք Չարենցն ինքը չի ընդունում բժիշկների կատարած եզրակացությունը, որի համար նախապատճառ էին համարվել Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ որպես կամավորական պատերազմին մասնակցելու, կոտորածներին, կռիվների զարհուրելի տեսարաններին ականատես ու մասնակից լինելու իրողությունները. Չարենցի ինքնաբուխ, պոռթկուն անկեղծությունն ու անմիջականությունը արտահայտվել է ե՛ւ բնազդային հակումների մեջ ե՛ւ թե գիտակցված կերպով բարոյական արժեքների պահպանման հանդեպ: Այդ մասին են վկայում հատկապես կնոջՙ Արփենիկի նկատմամբ զղջման զգացողության դրսեւորումները, նրա հանդեպ անմար սիրո զգացմունքն իր բարոյական գերակայության շնորհիվ մեծ բանաստեղծին շարունակում է պահել կյանքն ավելի հավասարակշռված հայացքով գնահատելու հոգեվիճակում: Եվ ահա ծնվում է նաեւ այդ միջադեպի գեղարվեստական անդրադարձըՙ «Ձիու մռութ» բանաստեղծությունը:
Հ.Չարխչյանը, օգտվելով Չարենցի դատավարության պահպանված եւ տպագրված նյութերից, կարողացել է տեսանելի դարձնել 1920-ական թթ. երկրորդ կեսին Խորհրդային Հայաստանում տեղի ունեցող դատավարական գործընթացը նաեւ իր այս բացառիկ դեպքով: Ակներեւ է, որ այն հրապարակայնությունն ու մարդասիրական ինչ-ինչ կողմեր պահպանել էր, մանավանդ, երբ համեմատում ենք 1930-ական թթ. երկրորդ կեսի, մասնավորապես 1937 թ. ընթացքում տեղի ունեցած դատավարությունների հետ, որոնք անհատի պաշտամունքի ստալինյան քաղաքականության շրջանում անխնա կերպով ոչնչացրեցին ժամանակի նշանավոր բազմաթիվ հայ մտավորականների, այդ թվում նաեւ Չարենցին: Բնութագրական է այն, թե ինչպիսի սրտացավությամբ է դատապաշտպան Ե.Չուբարը կատարվածի կապակցությամբ, արտահյտելով իր եւ Չարենցի պոեզիան բարձր գնահատողների վերաբերմունքը տեղի ունեցածի նկատմամբ, ասում էր իր պաշտպանական խոսքում. «Եթե օրենքի առաջ ամենքս հավասար ենք, ապա նույն այդ արդարադատ օրենքը մի՞թե առանց վարանումի հավասարության նշան կդնի ինչ-որ համբակի ու Չարենցի միջեւ: Ես ուզում եմ հավատալ, որ այդ բանը չի պատահի, այլապես նման վճիռը գուցե եւ անաչառ համարվի, սակայն չի կարող լինել շրջահայաց… Մենք դատում ենք Չարենցինՙ մեր ժամանակակից ամենամեծ հայ բանաստեղծին»: Մարդասիրական ու ներողամիտ վերաբերմունք Չարենցի նկատմամբ դրսեւորվեց նաեւ Ուղղիչ տանը գտնվելիս, կնոջ մահվան կապակցությամբ::
Տպավորիչ են Չարենցի եւ Իսահակյանի առնչությունների մասին պատմող ու վկայող էջերը; Երկկողմ եւ այլոց պատմած հուշերի հիման վրա վեպի հեղինակը նրանց փոխհարաբերությունների բարդությունն առավելապես ներկայացնում է Չարենցի ընկալումների, վերհուշի ու վերապրումների միջոցովՙ նրանց հանդիպումների (Գլուխ ութերորդ «Ես այն չեմ այլեւս, այն չեմ») մասին պատմող հատվածներում: Չարենցի հոգեբանության հեղինակային մեկնության բնորոշ օրինակ է ահա Իսահակայնիՙ Եվրոպայից հայրենիք վերադառնալու կապակցությամբ բանաստեղծի Ուղղիչ տան հիվանդանոցում կատարած այսպիսի մտորումները, որ ըստ էության առաջացել էին «Էլեգիա, գրված Վենետիկում» պոեմի առիթով, ուր արտահայտվել էին Վենետիկում Վարպետի հետ բարեկամացած Չարենցի միակողմանի գնահատականները նրա մասին. «Պլատոնն իմ բարեկամն է, բայց…»: Բայց ի՞նչ: Ո՞րն էր քո այն ճշմարտությունը, որ բարեկամից առավել թանկ էր: Ո՞վ էր սահմանել, թե անկշռելին կարող էր դրվել համոզմունքների նժարին, եւ անչափելին պիտի զետեղվեր հանգանակների եզրագծում: Իրատեսության դասեր էիր տալիս, քո անկեղծության գոռոզ բարձունքից հեգնում էիր նրա թրծված երկյուղը, սեղմում էիր ձեռքն իբրեւ բարեկամ, բայց ցավեցնում էիր տկար մատները… Մի՞թե չգիտեիր, թե ինչ էր հուշը: Չգիտեի՞ր, թե վտարանդի հոգին անձկության մշուշի միջից ինչպես պիտի նայեր այն եզերքին, որտեղ մի ամբողջ աշխարհ էր թողել, ու հիմա միայն ստվերն էր տեսնում այդ հովվերգության, երազանքների խանձիլն էր առնում, զրկանքների ու կորուստների համրանքն էր շարում ուլունքի նման: Դե, Չարենց, արդարացիր, համոզիր: Նա արդեն տանն է…»:
Հիշարժան է նաեւ Զաբել Եսայանի հետ հանդիպումը Ուղղիչ տանը: Չարենցը կարդում է այստեղ գրած ռուբայիները, որոնք նորություն էին նրա պոեզիայում: Դրանցում բանաստեղծը վերաիմաստավորում էր իր կյանքի դառը փորձը, իմաստասիրական խորհրդածություններով, վերջին միջադեպի հարուցած հետեւանքների առաջ բերած մտորումներով գիտակցում կեցության հարափոփոխությունն ու անհատի ճակատագրի անկայունությունը: Ահա դրանցից մեկը. «Դու ամեն վայրկյան քեզ ժխտում ես /Ու այդպես ժխտելովՙ հաստատում. /Պարտըվում ես դու քեզ ու հաղթում ես, /Սակայն միշտՙ այդ դու ես-ու դու» : Վեպի գլխավոր թեմայի տիրույթում հեղինակը ցանկացել է բացահայտել բանաստեղծի մարդկային ու արվեստագետ-մտածողի տեսակի բազմակերպությունըՙ իր ողջ պոռթկուն կենսասիրության ու աշխարհահիացման, իր կյանքն ու երեւույթները փիլիսոփայորեն ընկալելու, ժամանակի քաղաքական, կենցաղային հանգամանքներին նաեւ հարմարվելու ու չհարմարվելու նրա կենսակերպը ցուցադրելու միջոցով: Իսկ այդ ամենի մեջ պետք է կարեւորել Չարենցի մտասեւեռումն իր գրական օժտվածությունը եւ ստեղծագործական ունակությունները պահպանելու, զարգացնելու նկատմամբ: Դրա արտահայտություններից մեկն էլ «Հիշողություններ Ուղղիչ տնից» նրա հուշակնարկն էր: Իսկ մեզ հետաքրքրող խնդրի տեսանկյունից ուշարժան է նաեւ 1929 թ. Ա.Մռավյանի մահվան կապակցությամբ նրա գրած չափածո խոսքիՙ իրեն ուղղված հետեւյալ տողերը. //Լոկ տոկա, որ ձիրքըդ չկորչիՙ /Աշխարհում ապրում ես քանի…// : Այսպիսով, ակներեւ է, որ Հ.Չարխչյանը Ե.Չարենցի կերպարը ստեղծելիս գնացել է բարդ ու մեծագույն աշխատանք պահանջող ճանապարհով:Կարծում ենք նրա կենսագրական վեպեր ստեղծելու վերոհիշյալ ինքնատիպ փորձերը խոստումնալի ձեռքբերումներ են եւ կունենան շարունակություն:

ԳԱԳԻԿ ԽԱՉԻԿՅԱՆ
Գյումրի
ԱԶԳ ՕՐԱԹԵՐԹ — ՄՇԱԿՈՒՅԹ #10, 17-03-2017201701003

Չարենցի կտավի փրկիչը

18 Մրտ

Մի ֆոտոյի պատմություն. Չարենցի կտավի փրկիչը:

ԴԱՌՆՈՒԹՅԱՆ ՆԱՄԱԿԸ

8 Մրտ

1920 թվականին «Հայաստանի կոոպերացիա» հանդեսի խմբագիր Դավիթ Անանունը մի նամակ է գրում նշանավոր գրող Վրթանեես Փափազյանին` առաջարկելով և հորդորելով նրան թղթակցել իրենց ամսագրին: Իր պատասխանում Փափազյանը մերժում է խմբագրին` միաժամանակ ներկայացնելով այն ծայրահեղ ծանր վիճակը, որում ապրել է հայ մտավորականն ու գրողը: Այդ նամակից մեկ ու կես ամիս անց Փափազյանը վախճանվում է: Ահա նրա նամակի վերջին հատվածը.
«… Ոչ, բարեկամ, մի խնդրիր այն, ինչ որ ջանասիրությամբ մեռցնում են մեր մեջ ամենքը և ամեն ինչ: Մի հանդիմանիր մեզ, որովհետև մեր զարհուրելի դառնությունը բավական է մեզ, երբ անդրադառնում ենք, թե ինչպես հետզհետե, աստիճանորեն գռեհկանում ենք գռեհիկների հետ գործ ունենալով, ինչպես ջնջում ենք մեր մեջ գեղագիտական, գեղարվեստական ամեն նշույլ և թե ինչպես մի առ մի կտրտում են մեր` ոստնելու ձգտումներ ցույց տվող թևերի բոլոր փետուրները: Եվ այդ գործով զբաղված են ամենքը, վերևից մինչև ներքև, գիտակցաբար կամ անմտորեն:
Մի խնդրիր այնտեղից ցորեն, ուր կոխկրտում են ամեն տեսակ ոտներ` գարշ ինստինկտների դրդումով, զզվելի անձնական շահերով: Մի հանդիմանիր, թող որ ինքներս լանք մեր ոստումների, երազների և այնքան քնքուշ միտումների ավերակների վրա: Մի վրդովվիր ու մի զայրանար, թող որ մեր զգացած խորունկ դառնությունը ուտե մեզ և մաշե այսպես խուլ ամայությունների մեջ:
Ներիր մեզ, որ չենք կարողանում անոթի մնալ, տառապել, գռեհկությունների մեջ ապրել, մեր զգացմունքների էն լավագույնները քրքիջների և լպիրշությունների առարկա թողնել… ու գրիչ ձեռք առնել ձեր հանդեսին գրվածք ուղարկելու:
Վ. Փափազյան
1920, մարտի 4, Էջմիածին»:get

ԵՂԻՇԵ ՉԱՐԵՆՑ

4 Մրտ

Դեռ չի եղել հացն աշխարհում գերագույն կուռք մարդկային.
Հանուն սիրո շատ են եղել հարստություն տվողներ.
Բայց չեն եղել հանուն հացի սիրո վրա թքողներ,
Որ գեթ իրենց աչքին իրենք մեծագործներ թվային…

1936. XI. 23artur-sargsyan-e1486929587577

Առաջին հայ կին կինոմեխանիկը

24 Փտր

1931 թվականի լուսանկար է: Նկարում պատկերվածը Հռիփսիկ Ստեփանյանն է: Համեստ արտաքինով, խելացի հայացքով այս կինն իր էջն ունի մեջ պատմության մեջ: Նա առաջին հայ կին կինոմեխանիկն է: Ավարտել է Հայկոոպի կուլտուրայի բաժնի կողմից բացված կինոմեխանիկների դասընթացները և աշխատանքի է անցել Ղամարլուի (Արտաշատի) շրջանում: Իսկ այն տարիներին կնոջ համար նման մասնագիտություն ընտրելը մեծ համարձակություն էր պահանջում: Հիշենք նրան:%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d5%bb%d5%ab%d5%b6-%d5%af%d5%ab%d5%b6%d5%b8%d5%b4%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b6%d5%ab%d5%af-%d5%b0%d5%a1%d5%b5%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%a1%d5%b7%d5%ad%d5%a1%d5%bf%d5%a1

ԳՐՔԻՑ ԴԵՊԻ ԳՐԱԿԱՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՀԱԿԱՌԱԿԸ. ՏՈՆԸ «ԳՐՔՈՏ» ԷՐ

22 Փտր

Փետրվարի 19-ը Հայաստանում հռչակված է որպես Գիրք նվիրելու օր՝ ի հիշատակ մեծ գրող, բանաստեղծ, հասարակական գործիչ Հովհաննես Թումանյանի: Տոնն էլ ավելի հետաքրքիր դարձնելու նպատակով փետրվարի 19-ին հաջորդող աշխատանքային շաբաթվա առաջին օրը ԵՊՀ ուսանողները նվիրեցին գրքի և գրողների հետ շփմանը։ Նրանք նախ հյուրընկալեցին գրող, գրականագետ, լրագրող Հովիկ Չարխչյանին, ապա լուսանկարիչ, գրող Էդգար Հարությունյանին։

Հանդիպումների կազմակերպիչն ու համակարգողը ԵՊՀ ՈՒԽ մշակույթի հանձնաժողովն էր:

Հովիկ Չարխչյանը սևակագիտական մի շարք աշխատությունների հեղինակ է։ Օրն էլ նպաստեց, որ երիտասարդներին ծանոթացնի գրականագիտական որոշ հարցերի: Ըստ նրա՝ գրականությունը սիրում է լուռ անդրադարձ: Տարիների հետ են գրական կերպարները դառնում ընկալելի. «Գրողը չի գնահատվում գրաքննադատի կողմից, գրողի դիմագիծը ժողովրդի կողմից ընդունված ու սիրված լինելով է դառնում հաստատուն»:

Հովիկ Չարխչյանը գիրքն ու գրականությունը համարում է մարդուն տրված գործիք, իսկ դրական կամ բացասական ընկալումները անհատի ընտրությունն է: Գեղարվեստի մեջ մերժվում են գռեհիկ արտահայտությունները, քանի որ գեղեցիկ արվեստի մասին խոսելիս տգեղը մերժվում է:

Մի փոքր հիասթափությամբ գրողը նշեց, որ մեր իրականության մեջ գրականության ակտուալությունը ձևավորում են գրավաճառները:
Հանդիպման ընթացքում հետաքրքիր կենցաղային օրինակներից մինչև գրականության վեհ գաղափարների համեմատականներն օգնում էին ավելի ընկալելի դարձնել գրականության կարևորությունը ուսանողների համար:

http://ysu.am/news/hy/Hovik-Charkhchyan-and-Edgar-Harutyunyan-visited-YSU16806672_1271067139595282_3099148870012934886_n

ՄՏՔԵՐ

13 Փտր

Երբ վրա է հասնում վերջը, այն գալիս է չափազանց արագ:
Գրեգորի Ռոբերտս

Սերը միակողմանի երթևեկությամբ ճանապարհ է: Սերը, ինչպես և հարգանքը, այն չէ, ինչ ստանում ես, այլ այն, ինչ դու տալիս ես:
Գրեգորի Ռոբերտս

Դիմադրության ժամանակ կարևոր է, թե ինչ արդյունքի կհասնես, այլ ոչ թե քո տեսքն ինչպիսին կլինի: Անիմաստ հերոսությունը նույնն է, թե անիմաստ ինքնասպանությունը:
Էրիխ Մարիա Ռեմարկ

Մարդը հանրագումարն է այն ամենի, ինչ նրա հետ կատարվել է:
Սթիվեն Կինգ

Հոգում կատարվում է գրեթե նույնը, ինչ լինում է ջրի հետ: Այն հոսում է: Այսօր դա գետակ է: Վաղը` ծով: Եվ ջուրն ընդունում է իր անոթի տեսքը:
Ժուզե Ագուալուզա

Տղամարդիկ լավն են, եթե դրանք օգտագործվում են ըստ նշանակության:
Հելգրիմուր Հելգասոն

Որպեսզի հասնես կյանքին, պահանջվում է մի ամբողջ կյանք: Քանի դեռ մենք «կանք»` մենք այնքան հիմար ենք, իսկ երբ արդեն «եղել ենք»` մենք դառնում ենք փոքր-ինչ խելացի:
Հելգրիմուր Հելգասոն

Քաղաքակրթության առաջին պատվիրանն է. «Անցյալը կսպասի…»:
Իրվին Շոու

Մենք չենք կարող ճանաչել մարդուն, երբ նա գալիս է մեզ մոտ: Նրան ճանաչելու համար ինքներս պետք է գնանք նրա մոտ:
Գյոթե

Ատելությունը ոչնչացնում է այն անոթը, որի մեջ նա պահվում է:
Պատրիսիա Քորնուել

Մարդը վեպի պես է: Մինչև վերջին էջը չես իմանա, թե ինչով կավարտվի: Այլապես չարժե ընթերցել:
Եվգենի Զամյատին

Քաղաքական գործիչը միշտ մտածում է հաջորդ ընտրությունների մասին: Մինչդեռ պետական գործիչը մտածում է հաջորդ սերունդների մասին:
Ուինսթոն Չերչիլ

Այնքան հեշտ է տեսնել կեղծիքը, երբ գիտես ճշմարտությունը:
Ռոբերտ Ք. Օ’ Բրայն

— Իմ կարծիքը հաշվի առնու՞մ ես:
— Իհարկե, եթե դու «կողմ» ես:
Ռիչարդ Քասլ

Սովորաբար մարդիկ շատ են մտածում: Բայց դժբախտությունն այն է, որ նրանք մտածում են խնդիրների, ոչ թե դրանց լուծման մասին:
Դեվիդ Ալլեն

Եթե քեզ խաբել են մեկ անգամ` ամոթ խաբեբային: Եթե խաբել են երկրորդ անգամ` ամոթ քեզ:
Մերի Էլիս Մոնրո

— Որտե՞ղ են խելացի մարդիկ թաքցնում ավազահատիկը:
— Ծովափին:
— Իսկ որտե՞ղ են խելացի մարդիկ թաքցնում տերևը:
— Անտառում:
Գիլբերտ Կիտ Չեսթերտոն

Աշխարհի կարգն է այդպես. ծնողները զավակներին տալիս են այնքան սեր, որքան ունեն, իսկ զավակները ծնողներին` որքան կարող են:
Օլգա Գոլոտվինա

tainavtebe1

ՀԱՄԵՄԱՏԵՑ

5 Փտր

Մի անգամ Չերչիլի վարորդը կորցրեց ճանապարհը և նրանք հայտնվեցին անծանոթ մի վայրում: Սրտնեղած Չերչիլը` գլուխը դուրս հանելով մեքենայից, առաջին իսկ պատահած անցորդին հարցրեց.
— Պարոն, որտե՞ղ եմ ես գտնվում:
— Մեքենայի մեջ,- պատասխանեց անցորդն ու հանգիստ հեռացավ:
— Ահա պատասխան, որ շատ վայել է մեր պառլամենտին,- նկատեց Չերչիլը,- կարճ, բռի և այնպիսի բովանդակությամբ, որ առանց իր ասելու էլ գիտեինք:

cherchill_sigara

Վերաշարադրեց

3 Փտր

Մի անգամ Չապլինին հրավիրում են դիտելու նոր նկարահանված ֆիլմը: Ցուցադրման ավարտից հետո մեծ դերասանը լրագրողներին ասում է. «Կարող էր ավելի վատը լինել»:
Այս խոսքերը խիստ վիրավորում են կինոնկարի հեղինակներին: Իրավիճակը մեղմելու համար Չապլինը թերթում այսպիսի մի գրություն է հրապարակում. «Ես սխալվել եմ և ներողություն եմ խնդրում: Ֆիլմն ավելի վատ չէր կարող լինել: Հարգանքներով` Չարլի Չապլին»:chaplin_pop_art_2_by_burtonfan96-d460unc

ԱՆԿԱԽ ԵՐԿՐԻ ԱՌԿԱԽ ԳԻՐԸ

21 Հնվ

Եթե մի փոքր խտացնենք գույները, ապա կարելի է առանց ավելորդ խղճի խայթի (բայց ոչ առանց ափսոսանքի) արձանագրել, որ անկախության շրջանի հայ գրականությունը առավելապես ժամանակագրական, քան մշակութաբանական երևույթ է: Եվ դա բնական է, քանի որ անկախ պետականության հաստատումը՝ լինելով քաղաքական իրադարձություն, մշակութային նշանակություն կարող էր ձեռք բերել միայն այն դեպքում, եթե գրականությունը դիտարկեր իբրև իր գաղափարական հենարան: Սակայն, չունենալով հստակ նախանշված գործառույթ, այդ բախտորոշ փուլում գրողական ընտանիքին վիճակված էր ստանձնել սոսկ դիտորդական առաքելություն և իրադարձությունների հետագա զարգացումներում ընդամենը արձանագրել իրենց համար կենսական նշանակության փաստը, այն է՝ բաժանարար գիծ քաշել, համաձայն որի անկախությունը դիտարկում էր իբրև վերացականություն, իսկ ռեալությունը նրանց համար ազատ արտահայտման իրավունքը և բաց սահմաններն էր:
Սահմանների հարցում միտումը քիչ թե շատ հասկանալի է՝ ընդլայնված հորիզոն, նոր առնչություններ և, իհարկե, ազդեցություններ: Իսկ ահա ստեղծագործական ազատության գայթակղությունը մասամբ ստվերում էր թողնում դրա իմաստային հատվածը: Գեղեցիկ է հնչում՝ ազատ գրականություն: Իսկ ի՞նչ ասել է ազատ գրականություն. ահա մի հարց, որ պատասխան չուներ, քանի որ ուներ բազում պատասխաններ: Եվ հենց այս բազմազանությամբ էլ տրվեց անկախացած երկրի նորագույն գրականության մեկնարկը, որտեղ կար ամեն ինչ, բացառությամբ ազատության կարևորագույն բաղադրիչներից մեկի՝ չափի զգացման:
Նոր գրական միջավայրի ձևավորումը սկզբնական շրջանում ուղեկցվում էր գերազանցապես ժխտողականությամբ. «Այն, ինչ հին է, վատն է, այն ինչ նոր է, լավ է»: Բարեբախտաբար, այս հիվանդագին մտայնությունից հաջողվեց արագորեն հրաժարվել, թեև դրա հետևանքները նշմարելի են մինչև օրս: Փոխարենը բավականին ժամանակ և ջղեր վատնվեցին, որ հասարակական ու մշակությային միտքը հանգեր մի պարզագույն ճշմարտության. գրականությունը անկախ լինել չի կարող: Գրականությանը հակացուցված է անկախությունը, ավտոնոմ հակումներն այստեղ միշտ բախվելու են հանրային պատվերի, էսթետիկ պահանջների և զարգացման տրամաբանության անբեկանելի համառությանը: Եվ քանի որ կար այդ ոսկե կանոնը, բայց բացակայում էր դրա լիարժեք գիտակցումը, այդ իսկ պատճառով էլ գրեթե մի ամբողջ տասնամյակ հայ գրողական նոր միջավայրի ձևավորումը, առանձին հոսանքների և ուղղությունների ուրվագծումը, գեղագիտական արժեքների համալրումը առավելապես ինտուիտիվ, քան համակարգված բնույթ կրեց, ինչն իր հետ անխուսափելիորեն պիտի բերեր ադապտացման պրոցեսի դանդաղեցում: Եվ եթե խոսենք գրական արտադրանքի վրա տվյալ ժամանակահատվածի կարևորագույն իրադարձությունների ուղղակի կամ անուղղակի ազդեցության մասին, ապա կարող ենք փաստել, որ դրանք (անկախության հռչակում, պատերազմ, երկրաշարժ, երկրի տնտեսական ֆորմացիայի փոփոխություն և այլն) այս բոլորը քիչ թե շատ իրենց արձանագրումը գտան բազմաթիվ ստեղծագործություններում, բայց դրանք սոսկ իրավիճակային նկարագրություններ էին, այլ կերպ ասած՝ թեմատիկ արձանագրում, բայց ոչ երբեք լեյտմոտիվ յուրահատկություն, որով պիտի անկախության շրջանի գրական հունձքը տարբերվեր պատմական այլ շրջանի գրավոր ժառանգությունից:
Ըստ այդմ մոլորություն չի համարվի, եթե պնդենք, որ արդեն 25 տարի մեր նորագույն գրականությունը ինքնահաստատման դռներն է ծեծում ու ներկայումս հասել է մի եզրագծի, որտեղ իր համար կարգախոս կարող է ունենալ «Ժամանակն է ընտրում գրականությունը, այլ ոչ թե հակառակը» սահմանումը: Սակայն այս սահմանային անցակետում դեռ անհրաժեշտություն կա ստանալու վավերականացման ևս մի կնիք, քանի որ հատկապես այժմ օրակարգում է ավանդների ու ժառանգականության հարցը: Թե ինչպիսի պաշարով մեր գրականությունը կշարունակի իր ուղին, հենց դա էլ կպայմանավորի նրա ճամփորդության երկարատևությունն ու արդյունավետությունը: Ուղեբեռի ծանրությունն է, որ կապահովի անվտանգ հավասարակշռություն, իսկ պարունակությունը գոյության երաշխիքը կլինի:

Հովիկ Չարխչյան

«Գարուն» ամսագիր, 2016 թ. թիվ 1default

ՄԱՔՍԻՄ ԳՈՐԿԻ

17 Դկտ

Ես օգնություն չէի ակնկալում ուրիշներից և հույսս չէի դնում երջանիկ պատահականության վրա, բայց իմ ներսում հետզհետե ձևավորվում էր կամային համառությունը, և որքան դժվարին էին դառնում կյանքի պայմանները, այնքան ավելի ամուր և նույնիսկ ավելի խելացի էի զգում ինքս ինձ: Ես շատ վաղ հասկացա, որ մարդուն մարդ է դարձնում շրջապատող աշխարհի հանդեպ նրա դիմադրությունը:1

ԷՐԻԿ ԼԱՐՍՍԵՆ

6 Դկտ

Կան մարդիկ, ովքեր անընդհատ դժգոհում են: Կարելի է ասել, դառնում են այդ գործի վիրտուոզները: Նրանք նույնիսկ իրենց ավելի ուժեղ են զգում, երբ դժգոհում են, որովհետև սովորույթ են դարձրել պաշտպանել աշխարհի իրենց բացասական տեսլականը: Բայց դա չի ամրացնում ներքին ուժերը:
Մինչդեռ ելք կա: Կյանքում էլ միշտ էլ կա ելք: Ինչպիսի իրավիճակ էլ լինի, անպայման կգտնվի ճանապարհը դեպի դուրս՝ շրջանցող, վերև տանող կամ թափանցող:1ec93a02-f0fa-4046-94eb-0dd1b8616a38

ՀԱՏՎԱԾ ՉԱՐԵՆՑԻ ՕՐԱԳՐԻՑ

27 Նյմ

1934 թ. մարտի 18
… Քանի դեռ աշխարհիս երեսին գոյություն ունի պետությունը — դիպլոմատիան, ինչպես ընդհանրապես քաղաքականությունը, լինելու է գաղտնի և միշտ «մաքուր քաղաքականությամբ» զբաղվող (այսինքն` որոնց պրոֆեսիան է քաղաքականությունը) մարդիկ, հենց իրենց պրոֆեսիայի, իրենց գործի բնույթի բերումով, լինելու են մնացած մարդկությունից չինական պարիսպներով ծածկված մի կաստա, որոնք ապրում են մի տեսակ կրկնակի կյանքով: Եվ ինձ վրա միշտ մի տեսակ միստիկական տպավորություն են թողնում այդ մարդիկ, նայում ես` մարդ է, ինչպես և դու, սակայն զգում ես յուրաքանչյուր վայրկյան, որ նա բացի բոլորին հայտնի իր կյանքից ապրում է և մի այլ, բոլորովին թաքուն կյանքով, գիտե բազմաթիվ բաներ, որ դու, հասարակ մահկանացուդ, երբեք չես իմանա, և, որ ամենաճնշիչն է — իրավունք չունես իմանալու…
… Եվ ահավասիկ այն հանգամանքը,- այսինքն այն, որ մարդկային հասարակության մեջ մի շարք մարդիկ իրենց գործի բնույթով հարկադրված են ամբողջ ժամանակ ապրել մնացած մարդկությունից թաքուն, նրանց տեսողությունից ծածկված ինչ-որ երկրորդ կյանքով, -այս հանգամանքը բնականորեն մշակում է այդ մարդկանց մեջ մի հոգեբանություն, որ հատուկ է «ընտրյալներին»: Քաղաքական գործունեությամբ զբաղվող մարդը բնականորեն պետք է որ իրեն բարձր զգա իր շրջապատից, իրեն շրջապատող «հասարակ մահկանացուներից», որոնք ոչ միայն ոչ մի տեղեկություն չունեն այս «ընտրյալների» նեղ շրջանակում կատարվող դեպքերից, առօրյա անցուդարձից, այլև իրավունք էլ չունեն ունենալու, և ինքն էլ իրավունք չունի ասելու…
Բայց սա ունի իր հակառակ կողմը: Եթե մի կողմ թողնենք քաղաքական հանճարներին և վերցնենք այս «կաստային» պատկանող միջին, միջակ անհատներին, կտեսնենք, որ համարյա միշտ այս վերջիններս իրենց հոգևոր ունակություններով պատկանում են «մտածող մարդու» տիպի բավական ողորմելի տեսակին: Զրկեք այդ «կաստայի» միջակ ներկայացուցչին դիրքից ու պաշտոնից և կտեսնեք, որ ձեր առաջ կանգնած է մի սովորական, հաճախ ավելի քան սահմանափակ հոգևոր ունակությունների տեր անձնավորություն: Եվ սա չէ՞ պատճառը, որ այնքան շուտ են «խունանում» քաղաքական ասպարեզը այս կամ այն պատճառով կորցրած մարդիկ, հաճախ նույնիսկ այնպիսիները, որոնք թվում էին հոգու և մտքի շտեմարան: — Եվ ես չգիտեմ կյանքում ավելի խղճալի և տխուր պատկեր, քան քաղաքական «նախկին գործիչն» է…537766_496682547206307_5852124724967038697_n

Գլխարկ և գլուխ

24 Նյմ

Հանս Քրիստիան Անդերսենը իր արտաքինին շատ քիչ ժամանակ էր հատկացնում: Նա Կոպենհագենի փողոցներում զբոսնում էր մաշված գլխարկով ու հնամաշ թիկնոցով: Մի անգամ նրան կանգնեցրեց ունևոր մի մարդ և հարցրեց.
— Ասացեք խնդրեմ, այդ խղճուկ բանը, որ ձեր գլխի վրա է, կոչվում է գլխա՞րկ:
Գրողը պատասխանեց.
— Իսկ այդ խղճուկ բանը, որ ձեր նորաոճ գլխարկի տակ է, կոչվում է գլու՞խ:14123m

Ազնիվ Սպարտակը

20 Նյմ

Երբ Սպարտակին շուկա տարան, որ վաճառեն, նրան մոտեցավ մի հարուստ ձկնավաճառ և հարցրեց.
— Եթե ես քեզ գնեմ, տամ լավ կացարան ու լավ սնունդ, դու կլինե՞ս ազնիվ և օրինավոր, որպեսզի ես չղջամ այս ծախսի համար:
Սպարտակը քմծիծաղեց ու պատասխանեց.
— Ես կլինեմ ազնիվ ու օրինավոր, եթե նույնիսկ դու ինձ չգնես:spartak-maksimalno-priblizheno-k-originalu-illyustracii-v-ra_177445

ՌՈԲԵՐՏ ՀԱՅՆԼԱՅՆ

7 Նյմ

Քանի անգամ եք առիթ ունեցել տեսնելու այսպիսի վերնագիր. «Երկուսը զոհվեցին՝ փորձելով փրկել խեղդվող երեխային»: Եթե լեռներում մարդ է մոլորվում, հարյուրավոր ուրիշներ գնում են նրանց փնտրելու և երբեմն երկու-երեք փրկարարներ զոհվում են: Բայց հաջորդ անգամ ավելի շատ կամավորներ են մեկնում: Հիմար թվաբանություն է: Բայց շատ մարդկային: Եվ այդ միտքը ձեզ է փոխանցվում բանահյուսության, ողջ կրոնի, ողջ գրականության միջոցով՝ եթե ինչ-որ մեկն օգնության կարիք է զգում, գնի մասին ոչ ոք չի մտածում: Թուլությու՞ն է: Իսկ գուցե բացառիկ ուժ է, որ մեզ նվիրել է գալակտիկան:9376-620x509

ԱՎԵՏԻՔ ԻՍԱՀԱԿՅԱՆ

30 Հկտ

Մեկը չեղավ, որ իմանար վշտերս,
Քնքուշ ձեռքով դարման աներ վերքերիս.
Մեկը չեղավ, որ գուրգուրեր վարդերս,
Անուշ բույր տար, վարդի գույն տար երգերիս:

Կյանքս կտամ սրտից բխած համբույրին,
Ա՜խ, թէ մեկը ինձ հասկանա՜ր ու սիրե՜ր:
Ի՞նչ կա երկրում և՛ սրբազան, և՛ անգին,
Քան թե զոհվել, քան թե լինել անձնվեր:

Բայց ես կյանքում շա՛տ սիրեցի ու լացի, —
Մեկը չեղավ, որ ամոքեր վշտերս,
Սիրող սրտի ծարավ, ծարավ մնացի,
Մեկը չեղավ, որ գուրգուրեր վարդերս…hqdefault

ԲԵԿՈՐՆԵՐ

16 Հկտ

ՃԱԿԱՏԱԳԻՐԸ ՉԽՆԱՅԵՑ

Ճակատագիրն ինձ չխնայեց: Ես չխեղդվեցի ջրում, ժայռից ցած չընկա, չզոհվեցի վթարից, գնդակը սիրտս չգտավ…
Մեկը պիտի լիներ, որ հրաժեշտ տար հեռացողներին:

ԱՆԿՈՉ

Մի կանչիր նրան, ով չի գալու:
Մի խոստացիր ավելին, մի գայթակղիր, մի հիշեցրու անցյալը: Ցավի դռները խուլ են ծեքծեքուն ձայների առաջ:
Պատմիր նրան մեղքիդ մասին: Ու նա կգա առանց կանչի:

Հովիկ Չարխչյան

10994

ՄԻ ՍՐՏՆԵՂԻՐ

16 Հկտ

Մի սրտնեղիր: Անսովոր ոչինչ չի կատարվել:
Սիրտն ինչպե՞ս է տրոփում: Կծկվում է, հետո ընդարձակվում է և դրա արդյունքում արյունը մղվում է դեպի անոթները: Այդպես էլ մենք ենք ու մեր կյանքը՝ կծկումների մեջ: Պիտի սեղմվենք, հետո բացվենք, հետո կրկին սեղմվենք, որ ապրենք:
Ուրեմն մի սրտնեղիր, քանի դեռ սրտնեղում ես:

Հ. Չ.minimalizm-serdce-serdechko

%d bloggers like this: