Պահոց | ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ RSS feed for this section

Արթուր Միլլերը Երևանում

8 Օգս

Ամերիկացի հանրաճանաչ գրող, դրամատուրգ Արթուր Միլլերը, որին շատերը ճանաչում են որպես Մերիլին Մոնրոյի նախկին ամուսին, մի անգամ եղել է նաև Հայաստանում: Այս մասին, ցավոք, քիչ բան է հայտնի: Բայց 1967 թվականին նա իր կնոջ` ճանաչված լուսանկարիչ Ինգա Մորատի հետ հյուրընկալվել է Երևանում: Զույգը հանգրվանել է «Արմենիա» հյուրանոցում: Տեղեկություններ կան, որ Միլլերն այստեղ մասնակցել է իր երկու` «Սալեմյան կախարդներ» և «Տեսարան կամրջից» պիեսների ներկայացումներին: Իսկ այցի ամենավառ պահերը անմահացրել է Ինգան` իր լուսանկարչական ապարատով: Ահա դրանցից երկուսը:

Հովիկ Չարխչյան

USSR. 1965. Aram KHACHATURIAN, the composer, with his wife.

միլերի կնոջ նկարածը 1967

Advertisements

ՌԱԲԼԵԻ ԹՈՒՅՆԸ

2 Օգս

Ֆրանսիացի գրող Ֆրանսուա Ռաբլեն ուզում էր Լոնդոնից Փարիզ մեկնել, բաց փող չուներ: Այդ ժամանակ նա երեք փոքրիկ փաթեթ պատրաստեց և նրանց վրա գրեց. «Թույն թագավորի համար», «Թույն թագուհու համար» և «Թույն արքայազնի համար»: Հետո դրանք դրեց հյուրանցի համարում, տեսանելի տեղում: Շատ չանցած այդ մասին իմացավ հյուրանոցի տերը և հայտնեց ոստիկանությանը: Ռաբլեին անմիջապես ձերբակալեցին և զինված պահակախմբի ուղեկցությամբ տարան ուղիղ Ֆրանսիայի միապետ Ֆրանցիսկ Առաջինի մոտ, որ սա որոշի գրողի ճակատագիրը: Պարզվեց, փաթեթներում շաքարավազ էր, որը Ռաբլեն կուլ տվեց բոլորի ներկայութամբ, իսկ հետո թագավորին (որի հետ մտերիմներ էին) պատմեց, թե ինչպես լուծեց Փարիզ հասնելու հարցը:

2

ԵՐԿՈՒ ԴՐՎԱԳ «1984» ՎԵՊԻ ՄԱՍԻՆ

1 Օգս

Ջորջ Օրուելը ժամանակին հաղորդավար է աշխատել BBC-ում: Խմբագրության թռուցկաժողովները տեղի էին ունենում 101-րդ սենյակում: Դրանք երբեմն այնքան ձանձրալի ու տանջալիորեն երկար էին, որ հետագայում իր «1984» գրքում հեղինակը հենց այդ համարն է տվել կտտանքների սենյակին:
Նույն վեպում մի բանաձև կա` «Երկու անգամ երկու հավասար է հինգի»: Հեղինակի խոստովանությամբ, այդ գաղափարը նրա գլխում ծնվել է, երբ լսել է «Հնգամյակը չորս տարում» սովետական կարգախոսը:

1984

ԳԻՍԱՍՏՂԻ ՀԵՏ

29 Հլս

1835 թվականին մեր մոլորակի կողքով անցավ Հալլեի գիսաստղը: Այդ դեպքից 2 շաբաթ անց ծնվեց Մարկ Տվենը: 1909 թվականին Տվենը գրեց. «Ես աշխարհ եկա գիսաստղի հետ, նրա հետ էլ կհեռանամ, երբ եկող տարի կրկին հայտնվի»: Այդպես էլ եղավ: Գրողը մահացավ 1910 թ. ապրիլի 21-ին, Հալլեի գիսաստղի հայտնվելու հաջորդ օրը:

m-tven-7

 

ԱՆՎԵՐՋ ՍԵՐ

23 Հլս

Ինքնատիպ նվեր ընտրելը նույնքան մեծ արվեստ է, որքան լավ բանաստեղծություն գրելը: Վլադիմիր Մայակովսկին իր սիրելիին` Լիլիա Յուրևնա Բրիկին որոշեց մատանի նվիրել և դրա վրա փորագրեց կնոջ անվան սկզբնատառերը` Л. Ю. Б.: Ու քանի որ մատանու վրա տառերը փորագրված էին շրջանաձև, ապա ստացվում էր անվերջանալի ЛЮБЛЮ…

pizap.com15006786501311

ՀՈՂԻՆ Ի ՊԱՀ

23 Հլս

Երբ 1862 թվականին վախճանվեց անգլիացի գրող Դանթե Ռոսսետիի կինը, բանաստեղծը նրա դագաղի մեջ դրեց իր անտիպ պոեմները: Մի քանի տարի անց գրողին առաջարկեցին ժողովածու հրատարակել, սակայն Ռոսսետին չկարողացավ հիշողությամբ վերականգնել թաղված գործերը: Այդ ժամանակ ընկերները նրան հորդորեցին բացել գերեզմանը և դուրս բերել ձեռագրերը: Ի վերջո նա տեղի տվեց համառ խնդրանքներին, և գիրքը տպագրվեց:
Նույնը կրկնեց Եղիշե Չարենցը, երբ 1927 թ. հունվարին վախճանվեց բանաստեղծի կինը` Արփենիկը: Չարենցը նրա դագաղի մեջ դրեց կնոջը նվիրած բանաստեղծական շարքի ձեռագիրը: Սակայն, ի տարբերություն Ռոսսետիի, Չարենցը երբեք չփորձեց էջերը դուրս հանել:

pizap.com15006812574971

ԽՈԶԻ ԱՆՎԱՆԱՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆԸ

15 Հլս

Ջորջ Օրուելի «Անասնաֆերմա» ստեղծագործության մեջ գլխավոր խոզի անունը Նապոլեոն է: Սակայն երբ գիրքն առաջին անգամ պիտի հրատարակվեր Ֆրանսիայում, հեղինակը նրան անվանափոխեց: Խոզն այստեղ կոչվում էր Կեսար: Դա հավանաբար արվեց ֆրանսիացիների ազգային արժանապատվությունը չվիրավորելու համար: Հետագայում հին անունը վերադարձվեց:

5567255p7153676-o

ՎԵՐԱԳՐԵԼ ԵՆ ՎՈԼՏԵՐԻՆ

15 Հլս

«Ես չեմ կիսում ձեր կարծիքը, բայց կյանքս կտամ հանուն այն բանի, որ դուք դա արտահայտելու հնարավություն ունենաք»: Այս միտքը մշտապես վերագրում են Վոլտերին: Բայց իրականում Վոլտերը երբեք նման բան չի ասել: Հիշյալ արտահայտությունն առաջին անգամ տպագրվել է 1906 թվականին: Հեղինակն է անգլիացի գրող Էվելին Հոլլը:KMO_085521_13071_1_t218_211129

ԵԿԱՄՏԱԲԵՐ ԿԵՐՊԱՐԸ

15 Հլս

Սերիալներում անիմաստ երկխոսություններից և չպատճառաբանված կերպարների ներկայությունից մինչև կոկորդը կուշտ ընթերցողը ցավով պիտի տեղեկանա, որ այս «ավանդույթի» հեղինակը Ալեքսանդր Դյուման է: Ժամանակին նրա վեպերը շարունակաբար տպագրվում էին թերթերում և գրողը վճարվում էր ըստ դրանց ծավալի: «Երեք հրացանակիրները» վեպի հոնորարն ավելացնելու համար Դյուման դիմում է խորամանկ հնարքի: Նա հորինում է Աթոսի ծառայի կերպարը, որի անունը Գրիմո էր: Այս ծառան ըստ էության որևէ նշանակալի բան չէր անում, փոխարենը միշտ երկխոսության մեջ էր, բոլոր հարցերին պատասխանում էր «այո» կամ «ոչ»` ավելացնելով էջերի քանակը:

129381_original

ԵՐԲ ԵՆ ՃՊՈՒՌՆԵՐԸ ՃՌՃՌՈՒՄ

14 Հլս

Թռի-վռի
Մի ճպուռ,
Ողջ ամառը
Շուռ ու մուռ,
Երգեց, ճռռաց,
Ճռճռաց:
Մին էլ, ըհը՜,
Ձմեռը…
Խնկո Ապոր «Ճպուռն ու մրջյունը» ստեղծագործությունից քաղված այս հանրահայտ տողերը բոլորն էլ անգիր գիտեն: Բայց արդյո՞ք բոլորը գիտեն, որ ճպուռները ոչ միայն չեն ճռռում ու ճռճռում, այլ ընդհանրապես ձայն չեն հանում: Իսկ սխալը գալիս է ռուս առակագիր Կռիլովից, որից էլ նյութը փոխառել է մեր գրողը: Մինչդեռ առակի իրական հեղինակը Եզոպոսն է: Նրանից հետո էլ դա շարադրել է Լաֆոնտենը: Սկզբնական տարբերակում ոչ մի ճպուռ (стрекоза) չկա: Կա մեկ այլ միջատ` цикада (հայերս դրան անվանում ենք կնճիթավոր): Այ սա իսկապես ձայներ արձակում է:

pizap.com14998467793491

ԱՐՔԱՅԱԿԱՆ ՁԻՈՒ ԱՐԺԵՔԸ

6 Հլս

Շատերին է հայտնի այս թևավոր խոսքը` քաղված Շեքսպիրի «Ռիչարդ Երրորդից». «Ձի, ձի, թագավորությանս կեսը կտամ մի ձիու դիմաց»: Իրականում արքան առաջարկել է երկու անգամ ավելին, այսինքն` ամբողջ թագավորությունը: Բնագրում դա հնչում է այսպես. «A horse, a horse! My kingdom for a horse!»: Հիշյալ անհամապատասխանության «մեղքը» բարդում են ռուս թարգմանիչ Յակով Բրյանսկու վրա: Կարծիք կա, որ նա օգտվել է ոչ թե անգլերեն տարբերակից, այլ ֆրանսերեն ազատ թարգմանությունից և միաժամանակ կիրառել է հեքիաթներից ծանոթ հայտնի հնարքը, որտեղ տիրակալները տարբեր ծառայությունների դիմաց առաջարկել են իրենց ունեցվածքի կեսը: Հիշենք թեկուզ մեր Թումանյանի «Սուտասանը», երբ թագավորն ասում է. «Ով էնպես սուտ ասի, որ ես ասեմ՝ սուտ է, իմ թագավորթյան կեսը կտամ նրան»։

pizap.com14992896609031

ԳՐՔԻ ՋԵՐՄԱՍՏԻՃԱՆ

5 Հլս

Ռեյ Բրեդբերիի «451 աստիճան ըստ Ֆարենհայթի» գրքի վերնագիրը ընտրվել է այն պատճառով, որ իբրև թե այդ աստիճանում թուղթը կարող է ինքնաբռնկվել (իսկ վեպի սյուժեի համաձայն, իշխանությունները փորձում են բռնագրավել և այրել բոլոր գրքերը): Իրականում թուղթը կարող է բռնկվել 451 աստիճանում, սակայն ըստ Ցելսիուսի: Հետագայում Բրեդբերին խոստովանել է, որ սխալի մեղավորը հրշեջ ծառայության աշխատակիցն է եղել, ում հետ գրողը խորհրդակցել է գրքի վերնագիրն ընտրելիս: Հենց այդ աշխատակիցն էլ շփոթել է ջերմաստիճանային սանդղակները:

pizap.com14988793010201

ՃԱԿԱՏԱԳՐԱԿԱՆ ԿԱՏԱԿԸ

30 Հնս

Երբ սկսվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, շատերի հետ Մարինա Ցվետաևան ևս էվակուացվեց Թաթարստան: Բանաստեղծուհու իրերը տեղափոխելիս օգնելու էր եկել Բորիս Պաստեռնակը: Նա մի պարան բերեց, որ կապի ճամպրուկները և համոզվելով, որ դրանք ամուր են` կատակի տվեց. «Պարանը կդիմանա, թեկուզ կախվես»: Այս կատակը ճակատագրական դարձավ: Հետագայում Պաստեռնակին հայտնեցին, որ հենց իր բերած պարանով է Ցվետաևան կախվել Ելաբուգայում:

pizap.com14987666015831

ԲԵԿՈՐՆԵՐ

29 Հնս

Վիկտոր Հյուգոն այն եզակի մարդկանցից էր, ում նամակ գրելիս հասցեն նշել պարտադիր չէր: Բանն այն է, որ կյանքի վերջին տարիներին Հյուգոն ապրում էր իր անունը կրող փողոցում: Ու եթե ծրարի վրա նշված էր միայն հասցեատիրոջ անունը, փոստատարներն անմիջապես դա հանձնում էին գրողին:

* * *
Ասում են, թե Փարիզում մի սրճարան կա, որտեղ ցուցանակ է կախված հետևյալ գրությամբ. «Այս սրճարանում իրար են ծեծել Սարոյանն ու Հեմինգուեյը»:

* * *
Ես չեմ հասկանում, այդ ինչպե՞ս պատահեց, որ արևմտյան արժեքները դարձան լավը, առաջադիմական, իսկ մերը` վատը, և հիմա նրանցից պիտի օրինակ վերցնենք: Որովհետև նրանք հարուստ են, իսկ մենք աղքա՞տ ենք: Հիմա ի՞նչ, մեր շրջապատի հարուստներն ավելի բարձր արժեհամակարգի կրողներն են, քան աղքատնե՞րը:

* * *
Ասում են` Մալևիչի «Սև քառակուսու» ծնունդից շատ տարիներ առաջ` 1882 թվականին ֆրանսիացի գրող և հումորիստ Ալֆոնս Ալլեն ճիշտ դրա նման մի կտավ էր նկարել, որն անվանել էր «Նեգրերի մենամարտը քարանձավում մութ գիշերին»:

* * *
Ամերիկացի ամենահայտնի կողոպտիչներից մեկը Վիլլի Սաթոնն էր: Երբ նա բռնվեց ու կանգնեց դատարանի առաջ, դատավորը հարցրեց, թե ինչու՞ է նա բանկեր թալանում: Սաթոնը պատասխանեց. «Որովհետև փողերն այնտեղ են»

* * *
Կաֆկան հյուր է գնում ընկերոջը: Աղմուկով ներս է մտնում, իսկ բազմոցին քնած է ընկերջ հայրը: Ծեր մարդը դժկամորեն նայում է հյուրին, իսկ Կաֆկան իրեն չկորցնելով մեղմ ձայնով ասում է. «Խնդրում եմ, ինձ պարզապես սովորական երազ համարեք»:

tmb_64108_1314

ԿԱՐՄԻՐ ԹԵԼԻ ՊԵՍ

29 Հնս

Շատերին է ծանոթ այս արտահայտությունը. «Կարմիր թելի պես անցնում է…»: Բայց երևի քչերը գիտեն, որ դա առաջին անգամ օգտագործել է Գյոթեն իր «Հարազատ հոգիներ» ստեղծագործության մեջ: Եվ, այնուամենայնիվ, որտեղի՞ց հայտնվեց այդ թելը:
Ասում են, որ 1776 թվականին Անգլիայի ծովակալության հրամանով ռազմական նավատորմի համար արտադրվող ճոպաններին սկսեցին միահյուսել աչքի համար անտեսանելի կարմիր թել: Ըստ երևույթին, ծովայիններն այդպես ուզում էին պայքարել ճոպանների գողերի դեմ: Այստեղից էլ առաջ է եկել «Կարմիր թելի պես անցնում է» արտահայտությունը:

krasnaya-nit-obereg

ԳՐՈՂԸ ՈՐՈՆՈՒՄ ԷՐ ԳՐՈՂԻՆ

28 Հնս

1926 թվականին Ագաթա Քրիստիի ամուսինը խոստովանեց, որ դավաճանել է նրան ու ապահարզան պահանջեց: Այդ դեպքից հետո դետեկտիվ վեպերի հանրահայտ հեղինակը հանկարծ անհետացավ: Մեկ-երկու օր անց գտան նրա լքված ավտոմեքենան ու հագուստները: 10 օր շարունակ հարյուրավոր ոստիկաններ և հազարավոր կամավորներ որոնում էին Ագաթա Քրիստիին և վերջապես նրան գտան մի փոքրիկ հյուրանոցում, ողջ և առողջ: Ի դեպ, հյուրանոցում նա գրանցվել է ամուսնու սիրուհու անունով: Հետո խոսում էին, թե իբր դժբախտ կինը փորձել է այդպես վրեժ լուծել անհավատարիմ կողակցից` մտածելով, թե իրավապահները վերջինիս կկասկածեն սպանության մեջ:
Բայց այս պատմության ամենահետաքրքիր դրվագն այն է, որ Քրիստիին այդ օրերին որոնում էր նաև մեկ ուրիշ գրող` հանրահայտ Շերլոք Հոլմսի կնքահայր Արթուր Կոնան Դոյլը: Միայն թե նա այս անգամ ոչ թե դիմել էր դեդուկտիվ մեթոդի օգնությանը, այլ պարզապես վերցրել էր Ագաթա Քրիստիի ձեռնոցը և այն տարել էր գուշակուհու մոտ…

pizap.com14985297433981

ՎՀԱՏՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԾՆՎԱԾ

27 Հնս

Ամերիկացի Ուիլյամ Փորթերը գանձապահ էր աշխատում բանկերից մեկում: 1895 թ. նրան 1150  դոլար յուրացնելու մեղադրանք ներկայացվեց: Ազատազրկված լինելու վախից Փորթերը փախավ Հոնդուրաս, իսկ այնտեղից էլ` Մեքսիկա: Բայց վերադարձավ 2 տարի անց, երբ տեղեկացավ, որ կինը մահամերձ է: Նրան ձերբակալեցին կնոջ հուղարկավորությունից անմիջապես հետո: Հուսահատ և դժբախտության ծանրությունից բեկված նա բանտում անցկացրեց ավելի քան 3 տարի: Որպեսզի չխենթանար, սկսեց գրել: Ճաղերի ետևում նա գրեց 14 պատմվածք և դրանք ուղարկեց հրատարակիչներին` իր անձը թաքցնելով գրական կեղծանվան տակ: Այդ մարդը Օ. Հենրին էր: Ահա այսպես` վհատության ցավից են նաև ծվում գրականության լավագույն էջերը:pizap.com14983492708421

ՎԵՊ ՎԵՊԻՑ ԱՌԱՋ

25 Հնս

1922 թվականին ռուս գրող Ալեքսանդր Չայանովը մի վեպ հրատարակեց: Այն կոչվում էր «Վենեդիկտով կամ արժանահիշատակ դեպքեր իմ կյանքից»: Վեպի գլխավոր հերոսներն էին սատանան և մի ուսանող, որի ազգանունն էր Բուլգակով: Գրքում այս ուսանողը պայքարում է սատանայի դեմ իր սիրելի կնոջ հոգու փրկության համար: Չայանովի վեպի հրատարակումից հինգ տարի անց Միխայիլ Բուլգակովը գրեց հանրաճանաչ «Վարպետն ու Մարգարիտան»: Բուլգակովի կնոջ`Լյուբով Բելոզյորսկու վկայությամբ, իր ամուսինը հատկապես Չայանովի վեպից է ներշնչվել և այդ ստեղծագործությունն է խթան հանդիսացել սեփական գլուխգործոցը ստեղծելու համար:

pizap.com14982587966391

ԳՐՈՂԻ ՓՐԿԻՉԸ

22 Հնս

Երբ Ֆեոդոր Դոստոևսկին դատապարտված էր տաժանակրության և գտնվում էր Օմսկում, մի անգամ փողոցում կերակրեց մի թափառական շան և այս շունը կապվեց նրա հետ: Ամեն քայլափոխի ուղեկցում էր գրողին: Նույն օրերին Դոստոևսկին թոքերի բորբոքումով պառկեց հիվանդանոցում, և ընկերներն իմանալով, որ օգնության կարիք ունի, 3 ռուբլի ուղարկեցին նրան (այն ժամանակների համար պատկառելի գումար): Մի քրեական հանցագործ, որ նույն հիվանդանոցում էր, որոշեց թունավորել Դոստոևսկուն և գումարը գողանալ: Նա թույն լցրեց գրողի կաթի մեջ: Բայց հենց այն պահին, երբ Դոստոևսկին պատրաստվում էր խմել, շունը ներս մտավ, թռավ նրա ծնկներին ու շուռ տվեց բաժակը` լպստելով գետնին թափվածը: Շունը սատկեց` փրկելով հանճարին, որը դեռ չէր գրել «Ոճիրն ու պատիժը», «Ապուշը», «Կարամազով եղբայրները» և այլ նշանավոր գործեր:

pizap.com14979575779721

ՊԱՏԱՍԽԱՆ ՍՏԱԼԻՆԻՆ

20 Հնս

Մի անգամ Ստալինը զանգահարեց Բորիս Պաստեռնակին և ասաց, որ իր ընկերը բանաստեղծություններ է գրում և կցանկանար իմանալ Պաստեռնակի կարծիքը դրանց մասին: Հեռախոսազանգից հետո բանաստեղծի բնակարան բերեցին ձեռագրերը: Տետրը թերթելով Պաստեռնակն անմիջապես հասկացավ, որ ոչ մի ընկեր էլ չկա, դրանց հեղինակը հենց Ստալինն է: Իսկ բանաստեղծություններն ակնհայտորեն թույլ ու անտաղանդ էին: Պետք էր պատասխանել, բայց ինչպե՞ս: Թե նա, թե ընտանիքի անդամները հրաշալի հասկանում էին, որ այդ պատասխանից էր կախված իրենց ճակատագիրը: Պաստեռնակը նույնիսկ մի քանի չեզոք տարբերակներ մտմտաց, բայց երբ Ստալինը կրկին զանգ տվեց, նա ուղղակի ասաց, որ բանաստեղծությունները շատ վատն են և լավ կլինի, եթե նրա ընկերն այլ գործով զբաղվի:
Այդ խոսակցությունից հետո ողջ ընտանիքը շունչը պահած սպասում էր հաշվեհարդարին: Բարեբախտաբար, ոչինչ էլ չկատարվեց: Փոխարենը ամրապնդվեց հավատն առ այն, որ կան մարդիկ, որոնց համար ճշմարտությունը վախից հզոր է:

pizap.com14978235896511

%d bloggers like this: