Archive | ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ RSS feed for this section

ԱՎԵՏԻՔ ԻՍԱՀԱԿՅԱՆ

30 Հկտ

Մեկը չեղավ, որ իմանար վշտերս,
Քնքուշ ձեռքով դարման աներ վերքերիս.
Մեկը չեղավ, որ գուրգուրեր վարդերս,
Անուշ բույր տար, վարդի գույն տար երգերիս:

Կյանքս կտամ սրտից բխած համբույրին,
Ա՜խ, թէ մեկը ինձ հասկանա՜ր ու սիրե՜ր:
Ի՞նչ կա երկրում և՛ սրբազան, և՛ անգին,
Քան թե զոհվել, քան թե լինել անձնվեր:

Բայց ես կյանքում շա՛տ սիրեցի ու լացի, —
Մեկը չեղավ, որ ամոքեր վշտերս,
Սիրող սրտի ծարավ, ծարավ մնացի,
Մեկը չեղավ, որ գուրգուրեր վարդերս…hqdefault

ԲԵԿՈՐՆԵՐ

16 Հկտ

ՃԱԿԱՏԱԳԻՐԸ ՉԽՆԱՅԵՑ

Ճակատագիրն ինձ չխնայեց: Ես չխեղդվեցի ջրում, ժայռից ցած չընկա, չզոհվեցի վթարից, գնդակը սիրտս չգտավ…
Մեկը պիտի լիներ, որ հրաժեշտ տար հեռացողներին:

ԱՆԿՈՉ

Մի կանչիր նրան, ով չի գալու:
Մի խոստացիր ավելին, մի գայթակղիր, մի հիշեցրու անցյալը: Ցավի դռները խուլ են ծեքծեքուն ձայների առաջ:
Պատմիր նրան մեղքիդ մասին: Ու նա կգա առանց կանչի:

Հովիկ Չարխչյան

10994

ՄԻ ՍՐՏՆԵՂԻՐ

16 Հկտ

Մի սրտնեղիր: Անսովոր ոչինչ չի կատարվել:
Սիրտն ինչպե՞ս է տրոփում: Կծկվում է, հետո ընդարձակվում է և դրա արդյունքում արյունը մղվում է դեպի անոթները: Այդպես էլ մենք ենք ու մեր կյանքը՝ կծկումների մեջ: Պիտի սեղմվենք, հետո բացվենք, հետո կրկին սեղմվենք, որ ապրենք:
Ուրեմն մի սրտնեղիր, քանի դեռ սրտնեղում ես:

Հ. Չ.minimalizm-serdce-serdechko

ՄԵԾԱԳՈՒՅՆ ԲԱՑԱՀԱՅՏՈՒՄԸ

15 Հկտ

Մեկը գնաց Ուսուցչի մոտ և հարցրեց.
— Ի՞նչ պիտի անեմ, որ իմաստուն դառնամ:
Ուսուցիչն ասաց.
— Դուրս գնա և կանգնիր այնտեղ:
Իսկ փողոցում անձրև էր գալիս: Մարդը զարմացավ.
— Ինչպե՞ս դա պիտի ինձ օգնի: Թեև ի՞նչ իմանաս, ամեն բան կարող է պատահել:
Նա տնից դուրս եկավ ու կանգնեց այնտեղ, իսկ անձրևը գալիս ու գալիս էր: Մարդն ամբողջովին թրջվեց: Տասը րոպե անց նա վերադարձավ ու ասաց.
— Ես կանգնեցի այնտեղ: Հետո ի՞նչ:
Ուսուցիչը հարցրեց.
— Ի՞նչ զգացիր դու: Քեզ տրվե՞ց որևէ բացահայտում:
Մարդը պատասխանեց.
— Բացահայտու՞մ: Ես ընդամենը մտածում էի, որ հիմար տեսք ունեմ:
Ուսուցիչն ասաց.
— Դա մեծագույն բացահայտում է: Դա իմաստնության սկիզբն է: Հիմա արդեն կարող ես սկսել: Դու ճիշտ ճանապարհի վրա ես:008

Եթե սիրում է

12 Հկտ

«Երբեք մի հավատա կանանց: Թուրք սուլթանները իմաստուն ու հեռատես մարդիկ էին: Հենց որ կինը քեզ կասի, որ սիրում է, որ դու նրա համար ամեն ինչ ես, նրան պարկի մեջ գցիր ու ջրասույզ արա: Եթե իրոք սիրում է՝ չի նեղանա, եթե ոչ՝ մի սուտասան պակաս կլինի»:

Դմիտրի Եմեցhohmodrom_chajkinadmorem

Մի վրձնահարվածի չափ ազնվության

12 Հկտ

Նկարիչ Սամվել Հարությունյանի արվեստանոցում գույները շատ են, սուրճը՝ համեղ, զրույցն՝ անբռնազբոս, ժամանակը՝ հարաբերվող: Նկարակալը թիկունք դարձրած՝ կարելի է նստել անսահման երկար ու զգալ, որ թիկունքդ պաշտպանված է, հարվածող չի լինի:
Մարդը գունաթափման հատկություն ունի: Փրկել այլև չես կարող: Կտավն այդպիսին չէ: Նա ընդունում է նոր գույնը, որովհետև, ի տարբերություն մարդու, միշտ թողնում է ազատ մի շերտ ապաշխարանքի և նորացման համար: Դա է պատճառը, որ այն, ինչ կորցնում ենք մարդու մեջ, գնում ենք վերագտնելու կտավների վրա: Ապաքինող ու սթափեցնող բան է վրձնի վրա նստած գույնը: Ստորություն չունի: Չի ուրանում: Չի կեղծում: Ու թույլ է տալիս, որ ջնջես, որ հիասթափությունդ լրացնես նոր հրապույրներով:
Մի վրձնահարվածի չափ ազնվության պահանջ կա:

Հ. Չարխչյան14642508_1135672279801436_6669343107410726477_n

ԴՈՒԳԼԱՍ ՔՈՈՒՓԼԵՆԴ

12 Հկտ

Ես չեմ հավատում, որ մահացածները մնում են մեզ հետ: Ինձ թվում է, նրանք ուղղակի հեռանում են: Դադարում են լինել: Բայց եթե մահից հետո ինչ-որ մի կյանք այնուամենայնիվ գոյություն ունի, այդ դեպքում մեր ննջեցյալները պիտի նստեն տրիբունաներում դրոշներով ու բարձրախոսներով և աղաղակեն ամբողջ ուժով. «Աստծո սիրուն, մոռացեք մեր մասին: Շարունակեք ապրել: Հա, մենք մեռած ենք: Բայց դուք հո կենդանի եք դեռ»:rikmu5yvqca

ՎԱՀՐԱՄ ՓԱՓԱԶՅԱՆ

12 Հկտ

Մարդ, ինչու՞ քո գոյության ամբողջ ընթացքին ընդունակ չեղար հասկանալ այս պարզ ճշմարտությունը, թե երբ բոլորը ճանաչեն բոլորին, կռիվը ինքնըստինքյան անհնարին կդառնա: Ինչու՞ անհաշվելի ժամանակներից ի վեր այս փոքրիկ երկրագունդը խմում է քո արյունը, և ինչպե՞ս դու, հակառակ քո բանականության, չկարողացար ըմբռնել, թե մարդու ճակատագիրը կիրականանա, երբ մարդը ապրեցնելու համար մարդուն` կգործածի նույնքան խելք, որքան գործածել ես դու… սպանելու համար մարդուն:%d5%be%d5%a1%d5%b0%d6%80%d5%a1%d5%b4-%d6%83%d5%a1%d6%83%d5%a1%d5%a6%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%a1%d5%b6%d5%a4%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%ab%d5%af-%d6%84%d5%b8%d5%b9%d5%a1%d6%80

ՄՏՔԵՐ

9 Հկտ

Դուք այն եք, ինչ ձեր մտքերն են: Ուզու՞մ եք ձեզ լավ զգալ, հետևեք, որ ձեր մտքերը լավը լինեն:
Դենիել Ջ. Ամեն

Պատվանդանը ամենամիայնակ տեղն է աշխարհում:
Չարլզ Մարտին

Եթե ամեն անգամ, երբ ես մտածում եմ քո մասին, որևէ ծաղիկ ծաղկեր, ես կշրջեի հավերժական այգում:
Մոնիկա Մերֆի

Մարդկային հանրությունը նման է մի հրեշի, որը ոչինչ չի սովորում, անում է միևնույն ապուշ սխալները, գնում է կարճաժամկետ հաճույք` երկարատև ցավի գնով:
Մարգարետ Էթվուդ

Ոչ մեկը չի կարող դառնալ ավելի օտար, քան նա, ում ինչ-որ ժամանակ սիրել ես:
Ռեմարկ

Կյանքը օդապարիկի նման է: Որքան մեծ բարձրության եք ցանկանում հասնել, այդքան բեռից պիտի ձերբազատվեք:
Ռաֆաելլա Ջորդանո

«Չեմ կարող»-ը ամենակեղտոտ հայհոյանքն է:
Լի Կրատչլի

Երբեք և ոչինչ մի խնդրեք: Երբեք և ոչինչ, հատկապես նրանցից, ովքեր ձեզնից ուժեղ են: Իրենք կառաջարկեն ու իրենք էլ ամեն ինչ կտան:
Միխայիլ Բուլգակով

Առաջին բանը, որ կիմանաս կյանքում, այն է, որ դու հիմար ես: Վերջին բանը, որ կիմանաս, այն է, որ դու նույն հիմարն ես մնացել:
Ռեյ Բրեդբերի

Ես պատրաստ էի սիրել ողջ աշխարհը: Ինձ ոչ ոք չհասկացավ: Եվ ես սովորեցի ատել:
Միխայիլ Լերմոնտով

Սովորաբար ճակատագիրն անկյունում է թաքնվում: Ինչպես գրպանահատը, պոռնիկը կամ վիճակախաղի տոմսեր վաճառողը: Իսկ թե ինչն է, որ նա երբեք չի անում՝ նա տուն չի գալիս: Պետք է ինքներդ նրա մոտ գնաք:
Կարլոս Ռուիս Սաֆոն

Միայն նրանք, ովքեր մեկուսացած են իրենց չորս պատերի մեջ, խոսում են պատասխանատվության ու պարտքի մասին: Իսկ մարդը, ով սիրում է, չի խոսում պատասխանատվությունից: Նա սիրում է:
Ջիդդի Կրիշնամուրտի

Այս աշխարհը կոմիկական է նրանց համար, ովքեր մտածում են և ողբերգական է նրանց համար, ովքեր զգում են:
Ջոն Իրվինգ

Իրականում մեզնից յուրաքանչյուրը նման է թատերական ներկայացման, որ դիտում են երկրորդ արարից: Ամեն ինչ լավ է, բայց ոչինչ հասկանալի չէ:
Խուլիո Կորտասար

Լավ ընկերը պահպանում է գաղտնիքը: Ամենալավ ընկերն օգնում է ապահանել գաղտնիքը:
Լորեն Օլիվերmadri-misli

ՄՏՔԵՐ

22 Սպտ

Տարօրինակ արարած է մարդը: Նա ընչաքաղց է, մշտապես դժգոհ, երբեք խաղաղությամբ չի ապրում Աստծո կամ ինքն իր հետ: Նրա օրերը լի են հոգսերով և անպտուղ չարչարանքներով, իսկ գիշերները հագեցած են անիրավ ու մեղսավոր ցանկությունների կատարման մասին ունայն երազներով:
Ջեկ Լոնդոն

Միշտ չէ, որ հերոսները նրանք են, ովքեր հաղթում են: Երբեմն նրանք նաև պարտություն են կրում: Բայց նրանք կարողանում են սթափվել ու շարունակել պայքարը: Նրանք չեն հանձնվում: Ահա թե ինչն է նրանց դարձնում հերոս:
Կասանդրա Կլեր

Մարդիկ, ովքեր պատմում են իրենց մտադրությունների մասին, ավելի քիչ են հակված դրանք կյանքի կոչել, քանի որ նման խոսակցությունները նրանց տալիս են ժամանակից շուտ նպատակի իրագործման զգացում:
Էնդի Սմիթ

Հարուստ մարդիկ, ի տարբերություն շատերի, գիտեն, որ հետդարձի կամուրջները չեն այրում: Դա վնասարարություն է: Կամուրջները վաճառում են:
Չակ Պալանիկ

Մենք ամեն օր արթնանում ենք ամենալավ մտադրություններով, իսկ մայրամուտին, սովորության համաձայն, չենք արդարացնում մեր սպասելիքները: Երբեմն ինձ թվում է, որ Տերը խավարը ստեղծել է միայն նրա համար, որ ստիպված չլինի ամբողջ օրը մեզ տեսնել:
Հելեն Սայմոնսոն

Մարդուն օգնելու ամենաարդյունվետ միջոցը կարելի է շարադրել հետևյալ բանաձևով. «Դու արա, իսկ ես կիմանամ, որ քեզ մոտ ստացվեց»: Ոչ թե «կհավատամ», ոչ թե «կհուսամ», ոչ թե «կմտածեմ», այլ հատկապես «կիմանամ»: Սա կարևոր նրբերանգ է:
Մաքս Ֆրայ

Երբ դուք ի վերջո հաշտվեք այն մտքի հետ, որ յուրաքանչյուրն ապրում է միայն ինքն իր համար, այդ դեպքում դուք առավել ներողամիտ կգտնվեք ձեր մերձավորների նկատմամբ: Նրանք կդադարեն մոլորեցնել ձեր հույսերը, իսկ դուք կսկսեք նրանց վերաբերվել շատ ավելի մեծահոգաբար:
Սոմերսեթ Մոեմ

Երեխաներին դուր է գալիս «ոչ» լսելը: Նա հիշեց, թե ինչպես իր որդին, երբ դեռ փոքր էր, մի անգամ ասաց մեկ ուրիշ երեխայի մասին. «Պապ, նրան ընդհանրապես ոչ ոք չի հետևում: Ծնողների համար միևնույն է, և նա անում է՝ ինչ ուզում է»: Այդ խոսքերի մեջ իմաստություն էր թաքնված:
Էդվարդ Ռեզերֆորդ
«Նյու Յորքը» գրքիցcontent_8__econet_ru

ՄՏՔԵՐ

20 Սպտ

Մարդկային հիշողությունն, ինչպես լուսարձակը, լուսավորում է առանձին պահերը՝ շուրջը թողնելով անհաղթահարելի խավար:
Աննա Ախմատովա

Մակեդոնացի Անտիգոնոս Բ արքան, նահանջելով թշնամու ճնշման ներքո, ասաց. «Ես չեմ փախչում, այլ հետապնդում եմ իմ շահը, որ հիմա իմ թիկունքում է»:

Դեռ ոչ ոք այնքան հարուստ չէ, որ ետ գնի իր անցյալը:
Բայեր Գրիլս

Ես միշտ վախեցել եմ, որ պիտի 20 տարի շարունակ թփթփացնեմ աշխարհի ուսին, ու երբ վերջապես նա շրջվի, կմոռանամ, թե ինչ էի ուզում ասել:
Թոմ Ուեյթս

«Ամեն բան կարող է պատահել». ահա սրանք են ամենաճշմարիտ բառերը:
Կլայվ Բարկեր

Բոլոր դժբախտությունները երկու դեղամիջոց ունեն՝ ժամանակն ու լռությունը:
Ալեքսանդր Դյումա

Կյանքն այն չէ, ինչ կատարվում է: Կյանքն այն է, թե ինչպես եմ ես վերաբերվում կատարվածին:
Ալեսանդր Դերկաչ

Ամեն մեկն իր արհեստն ունի: Մեկը գրում է, մեկը ցանում է, մեկն էլ Աստծուն է պարսավում:
Կառլո Գինզբուրգ

Կյանքի նպատակը նպատակային կյանքն է:
Ռոբին Շարմա

Այն ամենը, ինչ արել ենք միայն մեզ համար, մեռնում է մեզ հետ միասին: Այն, ինչ արել ենք ուրիշների համար, մնում է ընդմիշտ:
Ալբերտ Փայք

Օպտիմիստն ասում է. «Բաժակը կիսով լիքն է»:
Պեսիմիստն ասում է. «Բաժակը կիսով դատարկ է»:
Ռացիոնալիստն ասում է. «Բաժակը կրկնակի ավելին է, քան անհրաժեշտ է»:
Թոմաս Կատկարտ

Աղջիկները միշտ ասում են՝ «Երբ ես ամուսնանամ», իսկ տղամարդիկ ասում են՝ «Եթե ես ամուսնանամ»:
Էլիզաբեթ Գասկել

Ճանապարհին ընկած քարը կարող է ունենալ ամենաբարի մտադրությունները, բայց ամեն դեպքում նրամ պետք է մի կողմ նետել:
Էթել Վոյնիչ

Նորությունների բացակայությունն արդեն լավ նորություն է:
Սավակո Արիյոսի

Օձից կծածը պարանից էլ է վախենում:
Լաուրա Սանդի

Դու հավատում ես ինձ: Ես հավատում եմ քեզ: Ուրեմն ինչու՞ դու չես հավատում մեզ:
Ալեքս Դուբաս1604

ԴԻԼԻՋԱՆԻ ԱՂԵՏԸ

28 Օգս

Եղանակի կտրուկ փոփոխությունները, բնության անոմալ երևույթները մեր օրերում պայմանավորում են գլոբալ տաքացումներով: Իսկ 1927 թվականին Հայաստանում ոչ ոք չէր խոսում դրա մասին: Եվ երբ օգոստոսյան մի խաղաղ օր ահավոր փոթորիկը ասպատակեց Հայաստանով մեկ՝ Երևանից մինչև Իջևան՝ իր թիկունքում թողնելով ավերածություններ ու զոհեր, այն ժամանակ քչերին էր մտագոհում դրա առաջացման պատճառները: Մայրաքաղաքը, Ներքին Ախտան, Ծաղկաձորը, Քարվանսարան, Սևանը մեծապես տուժել էին վերահաս աղետից: Բայց այն, ինչ այդ օրը կատարվել էր Դիլիջանում, վեր էր բոլոր պատկերացումներից:դիլիջան-ընդհանուր տեսք, 1932
1927 թ. օգոստոսի 16-ին Դիլիջանում խաղաղ, հաճելի օր էր: Քաղաքը լի էր հանգստացողներով, մարդիկ վայելում էին զով եղանակն ու գեղեցիկ բնությունը, երբ կեսօրից հետո՝ ժամը 13-ի սահմաններում սկսեց անձրևել: Հետո հանկարծ քամին ուժգնացավ, կարճ ժամանակում վերածվեց իսկական մրրիկի և դրան գումարվեցին ուժգին տեղատարափն ու հեղեղը: Լեռնալանջերից հոսող պղտոր ջրերը իսկույն ողողոցին Հին ու Նոր Դիլիջանների փողոցները՝ իրենց հետ ներքև բերելով հսկայական քարաբեկորներ, 50-60 փթանոց ժայռեր: Քաղաքամիջով հոսող գետը դուրս եկավ ափերից: Այնպես էր ստացվել, որ այդ ժամանակ գետափին դարսված էին շուրջ 4000 գերաններ: Հեղեղը դրանք նետեց գետը, ջրերի հետ հոսելով սրանք խցանեցին կամուրջը, ալիքները բախվեցին խոչընդոտին, հորձանք տվեցին ու բարձրացան: Այլևս փրկություն չկար:
Բարձրացող ջրերը հաշված րոպեների ընթացքում ողողեցին քաղաքը: Առաջինը ջրի տակ անցան առափնյա տները, միլիցիայի պահակակետն ու բանտը: Տեսնելով, որ այլ ելք չկա, օրենքի պաշտպանները բացեցին կալանավայրի դռները և շուրջ 50 բանտարկյալների վերջին պահին փրկեցին անխուսափելի մահից: Հետո արդեն նրանք միասին՝ միլիցիոներ ու կալանավոր, նետվեցին ազատելու բնակիչներին: Այս անձնազոհ մարդիկ բարձրանում էին տների կտուրները, անցք էին բացում այնտեղ ու բնակիչներին մեկ առ մեկ տանիք էին հանում: Հեղեղի առաջին ժամերին այդպես հաջողվեց փրկել ավելի քան 40 դիլիջանցու:դիլիջան-32
Խուճապը, տագնապը, հուզմունքը միաձուլվել էին իրար: Մի տեղ մարդիկ արցունքներն աչքերին՝ համբուրում էին իրենց փրկարարների ձեռքերը, մի այլ կետում անհավասար պայքար էր ընթանում անզուսպ տարերքի դեմ: Պատմում են, որ ալիքները մի տնից քշել-տարել էին մի 10 տարեկան աղջկա, որ անհույս կերպով թպրտում է ալիքների մեջ: Եվ ահա բնակիչներից մեկը` Համբարձում Վարդանյանը, տալով պարանի մի ծայրը ընկերոջը և մյուս ծայրը պահելով իր ձեռքին` նետվում է հեղեղի մեջ ու ազատում է աղջկան: Խոսում էին նաև մի գյուղացու մասին, որը ջրի հոսանքից իր ձիերն ազատելիս նկատել էր խեղդվող երեխայի, թողել էր ձիերը և ազատել փոքրիկին: Սակայն մարդկային զոհեր այնուամենայնիվ կային: Թերթերը գրեցին, որ խեղդվել են 3 երեխա, մի ծերունի` ռուսական Դոլովի գյուղից, ինչպես նաև գետից դուրս էին բերել մի անճանաչելի դարձած դիակ:
Երբ մի քանի ժամ անց մրրիկը հանդարտվեց, Դիլիջանն ու շրջակայքը մարտադաշտի էին նման: Ավելի ուշ այստեղ ժամանած հատուկ հանձնաժողովը պիտի արձանագրեր, որ վնասված ու քանդված էին 63 տուն և 20 խանութ: Անօթևան էին մնացել 52 ընտանիք: Շարքից դուրս էր եկել տեղի աղյուսի գործարանի վառարանը, 80000 աղյուսներ, սղոցարանից հեղեղը քշել- տարել էր ամեն բան, վնասված էին էլեկտրակայանը, երկու ջրմուղները, բանջարանոցներ և այգիներ: Սպանվել էին մեծ թվով եղջերավոր անասուններ: Ջուրը լցվել էր ներքնահարկերն ու պահեստները, և քաղաքում հացի տագնապ էր ստեղծվել, տները լցված էին տիղմ ու ավազով: Քանդվել էին մի քանի կամուրջներ, լուրջ վնասներ էր կրել քաղաք եկող խճուղին, Դիլիջանի գլխավոր փողոցը: Իսկ դրանց վերականգնման համար անհրաժեշտ շինանյութերը հնարավոր էր բերել միայն Թիֆլիսից:
Ըստ նախնական հաշվարկների, հեղեղի վնասները կազմել էին շուրջ կես միլիոն ռուբլի, որն այն ժամանակների համար խոշոր գումար էր: Առանձնապես տուժել էր աղքատ բնակչությունը, որոնք ապրում էին նկուղային հարկերում: Սակայն ոչ աղետի և ոչ էլ դրան հաջորդած օրերի ընթացքում քաղաքում թալանի ու կողոպուտի ոչ մի դեպք չգրանցվեց: Ընդհակառակը, մարդիկ համերաշխորեն ձեռնամուխ եղան հետևանքների վերացման աշխատանքներին: Ներգրավվեցին 15-42 տարեկան բոլոր բնակիչները: Այդ աշխատանքներին մասնակցում էին նաև Կարմի խաչը և Հայաստանի օգնության կոմիտեն: Աղստև գետի երկայնքով հատուկ խմբերը շրջապատից հավաքվում էին բոլոր իրերը, վերադարձնում իրենց տերերին:d5a4d5abd5acd5abd5bbd5a1d5b6-d5b0d5a1d5b6d5a3d5bdd5bfd5b5d5a1d5b6-d5bfd5b8d682d5b6-1932
Ամառային ակումբի մոտ հողը խոշոր ճեղքված էր տվել: Տեղ հասած մասնագետները ուսումնասիրեցին վայրը և առաջարկեցին բնակիչներին անմիջապես տարհանել: Նրանցից մեկը նույնիսկ խորհուրդ տվեց քաղաքի այդ հատվածն ընդհանրապես քանդել:
Ի դեպ, կալանավորների մասին: Դիլիջանի գավգործկոմը դիմել էր Հայկենտգործկոմին, որ Դիլիջանի ուղղիչ տան կալանավորներից մի մասին, որ մասնակցել էր փրկարարական աշխատանքներին, ազատի կալանքից: Այս առթիվ Հայկենտգործկոմը որոշել էր վաղաժամ կալանքից ազատել այն կալանավորներին, որոնք կրել են ոչ պակաս, քան դատավճռով սահմանված պատժի երկու երրորդը:
Այդ օրերին Հայաստանում էր գտնվում Լենինգրադի աստղադիտարանի աշխատակից, ֆիզիկոս Պոպովը, ով Արագածի վրա կառուցվելիք դիտակետի նախապատրաստական աշխատանքներն էր համակարգում: Վերջինս օգոստոսի 16-ի տարերքի մասին հետևյալն էր ասել. «Այդ փոթորիկը ցիկլոնի բնույթ չէր կրում: Ըստ երևույթին դա տեղային քամիներից էր, վայրկյանում մոտ 25 մետր արագությամբ, ինչը քիչ անգամ է պատահում: Քամին հարավային ուղղությամբ էր և կարելի է եզրակացնել, որ Արարատից էր փչում»:
Շատերի հետ նույն օրերին Դիլիջան մեկնեց նաև «Հայկինոյի» ստեղծագործական խումբը՝ տեղում նկարահանումներ կատարելու համար: Արդյունքում նույն տարի էկրան բարձրացավ 9 րոպե տևողությամբ «Դիլիջանի հեղեղը» վավերագրական ֆիլմը: Դրա օպերատորն էր Գ. Բեկնազարյանը (Գարոշ), իսկ ռեժիսորը՝ Ա. Դանիելյանը: Աղետը դարձավ ոչ միայն հիշողություն, այլև պատմություն:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆdilijan

ԹՈՆԻ ՄՈՐԻՍՈՆ

22 Օգս

Տեր, ուղարկիր ինձ ատելություն: Ատելությունը ես կընդունեմ թեկուզ հիմա: Միայն թե սեր ինձ այլևս մի ուղարկիր: Ես այլևս չեմ կարող սեր ընդունել, Տեր: Ես չեմ դիմանա… Չափազանց ծանր է այն: Դու հո դա գիտես, Տեր: Դու դրա մասին ամեն ինչ գիտես: Ծանր է, այնպես չէ՞, Տեր: Չէ՞ որ ճշմարիտ է, որ սերը ծանր է:
«Սողոմոնի երգը» գրքիցBatkin3

ՎԻՆՍԵՆԹ ՎԱՆ ԳՈԳ

21 Օգս

Ես ինքս չգիտեմ, թե ինչպես եմ նկարում: Նստում եմ մաքուր կտավի առաջ հենց այն վայրում, որն ինձ գրավել է: Նայում եմ դիմացս և ինքս ինձ ասում եմ. «Այս ճերմակ կտավը պիտի ինչ-որ բանով լցվի»: Հետո անբավարարվածության զգացումով վերադառնում եմ տուն, կտավը մի կողմ եմ դնում: Քիչ հանգստանալուց հետո նորից եմ այն վախով զննում և նորից մնում եմ չբավարարված, որովհետև մտովի վերականգնելով իմ տեսած հրաշալի բնապատկերները՝ բնավ գոհ չեմ նրանից, ինչ արել եմ: Այնուամենայնիվ նկարածիս մեջ գտնում եմ ինձ ապշեցրած տեսարանի արձագանքը: Տեսնում եմ, որ բնությունը խոսել է ինձ հետ, ինչ-որ բան է ասել և կարծես ես սղագրել եմ նրա խոսքը: Սղագրությանս մեջ կարող են լինել բառեր, որոնք ես անկարող եմ վերծանել, կարող են լինել սխալներ կամ բացթողումներ, բայց, այնուհանդերձ, ինչ-որ բան մնացել է նրանից, ինչ ինձ պատմել է անտառը կամ գետակը, և դա ոչ թե կանխակալ համակարգի կամ սերտած արտաքին վարքագծի պայմանական դժգույն լեզուն է, այլ հենց բնության խոսքը:van_gogh_03_b

ՄՏՔԵՐ

19 Օգս

Ճակատագիրը մեր կարծիքը չի հարցնում:
Թերրի Գուդկինդ

Ես բարի մարդ եմ: Չեմ սպանի: Բայց դուք դրա համար շատ կափսոսաք:
Գալինա Գոնչարովա

Այո, ես գտա ուղին, բայց գտնել ուղին՝ դեռ չի նշանակում լինել նրա տերը:
Հերբերտ Ուելս

Ապագա, ինչու՞ ես դու այդքան բարդ ու անհասկանալի:
Ջեֆերսոն Պ. Սվայկեֆեր

Հոգում ծանրացած քարը իր քաշը չի փոփոխում: Փոխվում է միայն այդ քարը կրելու ուժը:
Մակսիմ Մարուխ

Միակը, ինչից պետք է վախենալ՝ վախն է:
Լոբսանգ Ռամպա

Զարմանալի է, մարդիկ կարծես թե ամեն բան տեսնում են, բայց պատճառների մասին ճիշտ հակառակն են դատում:
Սթիվեն Քինգ

Սիրո չափը անչափ սերն է:
Կասանդրա Կլեր

Աշխարհում ամենաարագ տարածվող տեղեկությունը ուրիշի գաղտնիքն է:
Վադիմ Պանով

Բոլորն առանց բացառության զբաղված են մի գործով՝ ինչպես հնացած բովանդակությունը խցկեն նոր ձևի մեջ:
Պոլ Ֆուրնել

Մարդկանց հարգել՝ նշանակում է հարգել յուրաքանչյուրին, այլ ոչ թե միայն նրանց, ում վրա ուզում եք տպավորություն թողնել:
Ռիչարդ Բրենսոն

Եթե անցյալն ու ներկան պայքարի մեջ մտնեն, վստահաբար կարող ենք ասել, որ կկորցնենք ապագան:
Ուինսթոն Չերչիլ

Կնոջ ներաշխարհը պոեզիա է, որ տարիների հետ վերածվում է դրամայի:
Ջեյմս Ռիզ

Աստծո առաջ մենք բոլորս ծիծաղելի ենք:
Պիտեր Քերի

Կյանքն ապրելու երկու եղանակ կա: Մեկը՝ ձևացնել, թե հրաշքներ չեն լինում: Մյուսը՝ հրաշք ընկալել այն ամենն, ինչ մեզ շրջապատում է:
Ալբերտ Էյնշտեյն

Սկզբում մարդն ունենում է լայն տեսադաշտ: Հետո՝ հորիզոն: Գիծ: Ու երբ տեսադաշտը գծից վերածվում է կետի, մարդն ասում է, թե դա իր տեսակետն է:
Գալինա Գոնչարովա

Անկյուն մի քշիր նրան, ով քեզնից ուժեղ է: Դա հակառակորդիդ դարձնում է առավել վտանգավոր:
Վիկտորիա Ավեյարդ56413309c080

ԳՈՐԿԻՆ ԵՐԵՎԱՆԸ ԼՔԵՑ ԱՌԱՆՑ ՀՐԱԺԵՇՏԻ

10 Հլս

Երևանի կենտրոնում՝ Աբովյան փողոցում մի գեղեցիկ, հնաոճ շինություն կա, որի պատին ցուցանակ է փակցված. «Այս տանը 1928 թ. իջևանել է ռուս մեծ գրող Մաքսիմ Գորկին»: Ժամանակին առիթ եմ ունեցել լսելու պնդումներ, թե Գորկին այս տանն ընդհանրապես չի եղել, բայց քանի որ նախատեսված էր, որ նա այստեղ գիշերեր, այդ պատճառով էլ ցուցանակը հետագայում տեղադրել են: Սակայն իրականությունն այլ բան է ասում: Եվ ոչ միայն ցուցանակի մասին:2013-04-30 093
1928 թվականի ամռանը անսպասելի լուրը տարածվեց երկրով մեկ. «Գորկին Հայաստան է գալիս»: Հեղափոխության երգիչն ու մրրկահավը, Լենինի ու Ստալինի մտերիմը, սովետների երկրի թիվ մեկ գրողը պիտի այցելեր հայերի հողը: Համաձայն պաշտոնական տեղեկության, Գորկին հուլիսի 25-ի առավոտյան Թիֆլիսից Ղարաքիլիսա (Վանաձոր) էր ժամանելու: Նրան դիմավորելու համար շտապ այնտեղ մեկնեցին Ժոմկոմխորհի նախագահ Ս. Տեր- Գաբրիելյանը, Լուսժողկոմ Ա. Մռավյանը և Կենտգործկոմի քարտուղար Ռ. Դաշտոյանը: Օրն անձրևային էր, սակայն լուսաբացին քաղաքի երկաթուղային կայարանում դիմավորելու համար հավաքվել էր հսկա բազմություն՝ պաշտոնական դեմքեր, գրողներ, երկաթգծի բանվորներ, արհմիությունների ներկայացուցիչներ, կոմերիտականներ ու պիոներներ:
Եվ ահա ուժգին սուլոցով կառամատույց է մտնում գնացքը: Մարդիկ բուռն ծափահարություններով և ուռաներով դիմավորում են նրա մուտքը: Շարժակազմը կանգ է առնում: Դռները բացվում եմ: Բոլորն անհամբերությամբ սպասում են: Բայց Գորկին չկա: Անցնում են րոպեները: Ոչ մի շարժում, վագոնից ոչ ոք դուրս չի գալիս: Ստիպված որոշում են պարզել, թե ինչ է կատարվում: Գրող Վահրամ Ալազանը համընդհանուր շփոթմունքին հաջորդած պատկերն այսպես է ներկայացնում. «…Մտնում ենք ներս: Ահա կարմիր պղնձագույն դեմքը ծռած՝ հանգիստ կերպով թեյ է խմում: Դրսում` հուզմունք ու համբերահատություն: Ներսում` հանգիստ ու անտարբերություն»:
Այդ պահվածքի մեջ վիրավորական երանգներ կային, բայց ինչ-որ մեկը որոշեց եղածը վերագրել Գորկու բացառիկ համեստությանը, բազմությունն էլ այդ խայծը կտցեց, և երբ վերջապես նա դուրս ելավ վագոնից, հավաքվածների խնդության ու խանդավառության փոթորիկը պայթեց օդում: Ալեքսեյ Մաքսիմովիչը նստեց մեքենան և նրան կայարանից տարան քաղաքի հանգստյան տուն: Նա լուսանկարվեց հանգստացողների հետ, իսկ տեղի պարտիզպանը երկու մեծ ծաղկեփունջ նվիրեց գրողին: Այնուհետև Գորկին ուղղություն վերցրեց դեպի Դիլիջան՝ ճանապարհին մի կարճ կանգառ անելով Վարդանլու գյուղի մոտ գտնվող պիոներական ճամբարում:Gorki-Hayastan
Տոնական ու հանդիսավոր տրամադրություն էր նաև Դիլիջանում: Շարված էր զորքը, սպասում էին տեղացիներն ու հյուրերը: Քաղաքի նոր հյուրանոցի շենքի առաջ կայացավ դիմավորման միտինգը: Հնչեցին ելույթներ, որից հետո Գորկին մի փոքր զբոսնեց ու կարգադրեց ճանապարհ ընկնել: Առջևում Սևանն էր: Հետագայում նա իր ուղեգրության մեջ այսպիսի գրառում պիտի կատարեր.
«Դիլիջանի դաշտում ընկերներից ինչ-որ մեկը կիսաձայն ասաց.
— Թուրքերն այստեղ շատ հայերի են կոտորել:
— Դե ինչու՞ այդ մասին հիշել այսպիսի գեղեցկության գրկում,- պատասխանեցին նրան:
Այո, զարմանալի գեղեցիկ է: Կարծես լեռները գրկել ու պահպանում են դաշտը կենդանի էակների սիրով ու քնքշությամբ»:
Գորկին հիացած էր Հայաստանով, բայց ոչ նոր ժամանակների հայաստանցիներով, ովքեր փորձում էին ամեն կերպ շրջանցել անցյալի «անհարմար» փաստերը: Իր գրառումներում գրողն այդ մարդկանց հեգնանքով անվանում էր «պարոնայք հումանիստներ, իդեալիստներ ու մշակույթի պահապաններ», որոնց դավանած արժեքները հիմնված էին ցինիզմի վրա: Իսկ հիմա նա պիտի տեսներ նաև նոր ժամանակների գյուղերն ու դրանց բնակիչներին, որոնց ծայրահեղ աղքատությունը ցնցում է Գորկուն: Երբ կանգ են առնում Ելենովկայում (այժմ՝ Սևան քաղաք), նրան տանում են դիտելու լիճը, ծանոթանալու ձկնաբուծության փորձերի և գիտական աշխատանքների հետ, սակայն թանկագին հյուրի համար անջնջելի են մնում իր զրույցները տեղաբնակների հետ, որոնք ապրում էին միջնադարի կենցաղով ու անտեղյակ էին մեծ աշխարհի անցուդարձից:
Օրվա երկրորդ կեսին Մաքսիմ Գորկին արդեն Երևանում էր: Այստեղ նրա համար նախատեսել էին գերհագեցած ծրագիր: Սկզբում հանդիսավոր նիստն էր Կուլտուրայի տանը, հետո գրողը ծանոթացավ Երևանի արդյունաբերական և կուլտուրական կյանքին: Պատմության թանգարանում տպավորված էր մագաղաթե ձեռագրերով, պատկերասրահում հիացավ Մարտիրոս Սարյանի կտավներով: Այնուհետև մամուլը հայտնում էր. «Նախաճաշից հետո պրոլետգրող Եղիշե Չարենցը Մաքսիմ Գորկուն մատուցեց իր «Երկիր Նայիրի» գրվածքի ռուսերեն թարգմանությունը: Գորկին շնորհակալություն հայտնեց Չարենցին և խոստացավ նամակ գրել նրան այդ գրքի մասին, որը նա սկսել է կարդալ դեռ Իտալիայում»:Մաքսիմ Գորկու դիմավորումը դիլիջանում
Գորկուն ուղեկցեցին հիդրոկայան, բամբակազտիչ գործարան, ապա գնացին Ձեթ- օճառի գործարան: Մի զավեշտալի դրվագ կա՝ կապված այդ այցի հետ: Գործարանում նա առանձին ուշադրությամբ էր դիտում մեքենայի ամեն մի շարժումը: Ափի մեջ բռնում էր բամբակի հունտը, գցում ատամի տակ, ծամում, վերցնում էր թեփը, քուսպը, ուշադիր զննում էր ամեն բան: Այդ ժամանակ որոշում են նրան ցուցադրել բանվոր «արձանագործի» կերտած Լենինի օճառե կիսանդրին: Գորկին վերցնում է քանդակը, շուռումուռ է տալիս և հանկարծ ասում է, որ իրեն առավելապես հետաքրքրում է օճառի որակը: Դրա համար էլ պոկում է Լենինից մի փոքրիկ կտոր, թրջում շրթունքներում, ապա սկսում է մատներով տրորել: Մինչ ներկաները ապշած դիտում էին, թե ինչպես էր անարգվում հեղափոխության մեծ առաջնորդը, Գորկին շարունակում է աշխուժորեն բացատրել, թե ուզում էր ընդամենը իմանալ՝ փրփուր տալի՞ս է այդ օճառը, որից իր սիրելի ընկերոջ կիսանդրին էին կերտել:
Այցելությունների կարևոր վայրերից մեկն էլ դառնում է «Արարատ» գինու գործարանը, որի նկուղներում հիացած հյուրը առատորեն համտեսում է տակառների թունդ պարունակությունը: Ասում են, թե հենց այստեղ էլ նա արտասանել է իր նշանավոր խոսքերը. «Երևի ավելի հեշտ է Արարատ լեռը բարձրանալ, քան բարձրանալ «Արարատի» նկուղից»:
Հենց այդպես՝ գինովցած էլ Գորկին գնաց մասնակցելու մեծ միտինգին, որ կայացավ քաղաքային այգում, շուրջ 10 հազար երևանցիների ներկայությամբ: Փոթորկալից օվացիաներով, խնդության բացականչություններով և համատարած ուրախությամբ դիմավորեցին նրան, Գորկին մի ճառ արտասանեց, որն ըստ էության խորհրդային երկրի ու հեղափոխության գովքն էր: Իսկ երեկոյան նույն այգում նրա համար մեծ համերգ տվեցին: Կոնսերվատորիայի սաները կատարեցին Սպենդիարյանի ստեղծագործություններից, իսկ պարախումբը ցուցադրեց Սասունցիների պարը: Սա անջնջելի տպավորություն թողեց Գորկու վրա: Հետագայում նա այդ տեսարանը պիտի վերհիշեր այսպիսի գույներով. «Տաքացած երգում է դուդուկը, բայց նրա բարձր ձայնը արդեն ականջ ծակող չի թվում, բարձր, բայց փափկորեն չափ է խփում թմբուկը, և այդ երաժշտության ետևում տեսնում ես մեկ ուրիշը՝ մարդկային ճկուն մարմնի զարմանալի գեղեցիկ շարժումների երաժշտությունը, ազատ խաղը վառ հագուստների բազմերանգ ալիքների մեջ: Այն պահերին, երբ բազմագլուխ մարմնի շարժումների սլացիկությունը աճելով փոխվում էր ոսկե և ծիածանագույն փոթորկի, ես սպասում էի, որ պարողների շղթան կկտրվի առանձին օղակների, բայց այդ փոթորկի մեջ էլ նրանք պահպանում էին շարժումների միահամուռ շարժունությունը՝ մեծացնելով և խորացնելով ուժի ու միասնության տպավորությունը: Երբեք ես չէի տեսել և չէի կարող երևակայել այդպիսի կատարյալ միաձուլության պատկեր, շատերի համախմբվածություն մի միասնական գործողության մեջ: Այդ շատ հինավուրց պարի մեջ անտարակույս թաքնված էր ինչ-որ խորհրդանշական բան, բայց ինձ չհաջողվեց պարզել, թե ինչ է դա` քրմերի կրոնական պա՞ր, թե՞ ռազմիկների պար… Անտարակույս, սասունցի հայերի պարը ռազմիկների հաղթական պար է»:caption
Համաձայն այդ օրերի մամուլի տեղեկություների, երեկոյան ժամը 9-ին Մ. Գորկին Մյասնիկյանի անվան գրադարանում տեսակցություն է ունեցել Հայաստանի պրոլետգրողների ասոցիացիայի, Աշխատավորական գրողների միության անդամների և մամուլի աշխատակիցների հետ: Սակայն այլ աղբյուրներ վկայում են, որ իրականում հանդիպումը կայացել էր Բանկոոպի թեյարանում: Դատելով արձագանքներից, զրույցն այնքան էլ աշխույժ և հետաքրքիր չի անցել՝ հերթապահ հարցեր, հերթապահ պատասխաններ: Օրվա անցուդարձից հոգնած ռուս գրողը իր գործն ավարտած մարդու շտապողականությամբ հեռացել է հավաքից և գնացել էր իրեն հատկացված բնակարանը՝ հենց այն տունը, որտեղ այսօր ցուցանակն է փակցված: Իսկ երբ առավոտը բացվեց, նա արդեն Երևանում չէր: Գորկին Թիֆլիս էր մեկնել՝ առանց հրաժեշտ տալու:
Իբրև վերջաբան՝ այս պատմությանը կցենք այդ օրերին «Խորհրդային Հայաստան» թերթում տպագրված լուրը՝ «Մաքսիմ Գորկին Հայաստանում» վավերագրական ժապավենի մասին: Այնտեղ մասնավորապես ասվում էր. «Մաքսիմ Գորկին Երևանում» կինոժապավենը կիսով չափ միայն կարող է գոհացուցիչ համարվել, որովհետև միանգամայն անհայտ պատճառներով խրոնիկայում բոլորովին բացակայում են Երևանում գրողի մնալու կադրերը, օրինակ` գործարանները, հիդրոկայան, թանգարան այցելելը: Վերջապես այն վիթխարի միտինգը, որը կազմակերպվել էր Կոմունարների այգում Մաքսիմ Գորկու մասնակցությամբ , ապա` հանդիսավոր ընդունելությունը, օվացիաները, որոնք ցույց տվին բազմահազար ընթերցողները մեծ գրողին:
Ինչ վերաբերվում է հանված կադրերին, չի կարելի չխոստովանել, որ հաջող են թե լուսանկարները, թե մոնտաժի սյուժետային կառուցվածքը և թե դինամիկ լինելը` չնայած աննպաստ պայմաններին»:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ0_7bc7e_3e553f5a_L

Սևակի անծանոթ բանաստեղծությունը

19 Հնս

Հունիսի 17-ը բանաստեղծ Պարույր Սեւակի մահվան օրն է: Այս առիթով «Ժողովուրդ»-ը ընթերցողներին է ներկայացնում նրա անծանոթ բանաստեղծությունը, որը տրամադրել է գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը: Վերջինս մեզ հետ զրույցում, խոսելով այս ստեղծագործության մասին, նախ նշեց, որ ըստ ժամանակակիցների վկայությունների` Սեւակը միշտ խուսափել է գրել մանկական գործեր: Եվ երբ նրան հարցրել են, թե որն է դրա պատճառը, բանաստեղծը պատասխանել է, որ մանկական գրականությամբ զբաղվելը շատ լուրջ գործ է, եւ ինքը չի պատրաստվում «խաբել» երեխաներին` անելով մի բան, որն իրեն կոչումով տրված չէ: Եվ, այնուամենայնիվ, իր կյանքի վերջին տարիներին` 1969-70 թթ., Սեւակն, այսպես ասած, դեմ է գնում ինքն իրեն: Բանն այն է, որ այդ ժամանակ «Պիոներ» ամսագիրը սովորաբար դիմում էր նշանավոր գրողներին, խնդրում, որ մանկական ստեղծագործություններ հանձնեն խմբագրությանը: Ելնելով այն հանգամանքից, որ այդ տարիներին ամսագրի գրեթե բոլոր համարներում մեկը մյուսի ետեւից տպագրվել են Սեւակի մանկական բանաստեղծությունները, կարելի է ենթադրել, որ ամսագրին հաջողվել էր համոզել նաեւ բանաստեղծին: Դրանք հետագայում պետք է ամփոփվեին փոքրիկ գրքույկում` «Մեր ծանոթները» վերնագրով, որն, ի դեպ, լույս է տեսել Սեւակի մահվանից հաշված օրեր անց: Ու թեեւ գրողն ինքը գիրքը չտեսավ, դա չի նշանակում, որ նա դրա խմբագրման աշխատանքներին չէր մասնակցել: Ի վերջո, գիրքը կազմվում էր դեռեւս Սեւակի կենդանության օրոք: Եվ հետաքրքիր է, որ նրա անծանոթ այս բանաստեղծությունը տեղ չի գտել ժողովածուում ինչ-ինչ պատճառներով: Դրանք, ըստ գրականագետի, կարող են մի քանիսը լինել: Օրինակ` գրքույկը կարող էր ծավալային առումով սահմանափակ լինել, ու որոշ բանաստեղծություններ պարզապես դուրս մնային, կամ, հնարավոր է, այս գործը Սեւակին այնքան էլ դուր չի եկել, եւ նա այն համոզման է եղել, որ դա դեռ ենթակա է մշակման: Ամեն դեպքում, հաշվի առնելով, որ Սեւակը շատ քիչ մանկական ստեղծագործություններ ունի, այս բանաստեղծությունը, որը ներկայացնում ենք ստորեւ, կարելի է բավական արժեքավոր համարել:

ՎԱՐԴՆ ՈՒ ՄԱՆՈՒՇԱԿԸ

Վարդն ու Մանուշակը քույր- եղբայր են եղել,
Միշտ իրար հետ կռվել, միշտ իրար են նեղել,
Վարդը եղունգներով ճանկռտել է նրան,
Նա էլ պոկոտել է շեկ մազերը սրա:

Մայրը շատ է նրանց խելք ու խրատ տվել,
Նրանք էլ` էլ չենք անի` ասել են ու երդվել,
Ասել են, բայց հետո էլի կռիվ ու լաց,
Էլի ճանկռտած ձեռքեր, էլի կռիվ ու լաց:

Երբ չի օգնել նույնիսկ պաչելն ու ծեծելը,
Մայրիկը բարկացել է, մի օր անիծել է,
Որ իրար հետ անվերջ կռվող եղբայր ու քույր
Մեկը մեկից միշտ էլ կարոտ մնան կյանքում:

Ինչպես ասաց մայրը, եղավ հենց այդպես էլ,
Այդ օրվանից նրանք իրար էլ չեն տեսել,
Որովհետև արդեն իրենց ամբողջ կյանքում
Տարբեր ժամանակ են միշտ էլ նրանք ծաղկում:

Աննա Բանաջանյան13473707_1075482425866156_1671751765_n-600x401

ՊԱՐՈՒՅՐ ՍԵՎԱԿԻ ԱՂԲՅՈՒՐԸ

18 Հնս

Ծաղկաձորում կա մի ճամբար
Անունով հին լեգենդի,
Ուր բխում է աղբյուր մի պաղ
Հավերժական կարոտի:

Դա աղբյուրն է բանաստեղծի,
Մանուկների ձեքի գործ,
Դու կկարդաս` «Լույս եղիցի»,
Քարի վրա ոսկեբոց….

Դա հենց աղբյուրն է ճամբարի
«Պարույր Սևակ» անունով,
Քեզ պոետն է ժպտում բարի
Իր երգերի անհունով:

Ժպտում է նա կակաչներից
Լեռնային պաղ գետակի,
Սարալանջի կակաչներից,
Գմբեթներից հին վանքի:

Դու լսում ես նրան կարծես
Կաղնիների խշշոցից,
Կարծես պատգամ է կարդում քեզ
Իր վերջին երգ- երգոցից:

-Մաքուր պահենք անտառը այս,
Այս գետակը զրնգուն,
Որ միշտ լինի լույս ու երազ
Ձեր աչքերում, ձեր հոգում:

ՎԱՀԱԳՆ ԿԱՐԵՆՑաղբյուր

ՊԵՏՐՈՍ ԴՈՒՐՅԱՆԻ ՀԵՏՄԱՀՈՒ «ՃԱՄՓՈՐԴՈՒԹՅՈՒՆԸ»

12 Հնս

1872 թվականին, 21 տարին դեռ չբոլորած, վախճանվեց բանաստեղծ Պետրոս Դուրյանը: Այդ անսպասելի ու ծանր կորստի պահին նրա ընկերները հանկարծ հիշեցին, որ տաղանդավոր երիտասարդը նույնիսկ լուսանկար չուներ: Շտապ կանչեցին նկարիչ Աբրահամ Սարգայանին, որ գոնե մահվան մահճում Դուրյանի դիմանկարը վրձներ: Բայց մահն այնպես էր աղավաղել Դուրյանի դեմքը, որ նկարիչը հրաժարվեց այդ փորձից: (Ավելի ուշ հիշողությամբ, հարազատների նմանությունը օգտագործելով պիտի ստեղծվեր պայմանական մի կերպար, որ Պետրոս Դուրյանի դիմանկարն էր համարվելու երկար տարիներ): Նրա մարմինը հողին հանձնեցին Կ.Պոլսի Սկյուտար թաղամասի հայկական գերեզմանատանը: Այսպես անցավ 85 տարի:

71609_518020394883268_1523132163_n
1957 թվականին թուրքական իշխանությունները հանկարծ որոշեցին, որ գերեզմանատան տարածքով պիտի նոր մայրուղի անցնի և դիմեցին բնակիչներին՝ իրենց հարազատների շիրիմները տեղափոխելու հորդորով: Շատերի հետ վտանգվել էր նաև Դուրյանի գերեզմանը: Պոլսո Հայոց պատրիարքարանը անմիջապես ստանձնեց բանաստեղծի վերաթաղման հոգսը: Այն օրերին պատրիարք Գարեգին արքեպիսկոպոս Խաչատուրյանի հանձնարարությամբ ու մասնակցությամբ Դուրյանի մասունքները հանվեցին ու տեղափոխվեցին շիրմատան խորքը:
Բայց այդ օրը տեղի ունեցավ ևս մի դեպք, որը հայտնի դարձավ տարիներ հետո: Պահպանվել է ականատես Կարպիս Տողրամաճյանի գրավոր վկայությունն այդ մասին, ուր մասնավորապես ասված է. «Ես` սրորագրյալս` Կարպիս Տողրամաճյան, Թուրքիո Հայոց պատրիարքարանին բարապանը եղած եմ 1950 թվականեն ի վեր: Կվկայեմ, որ ես անձամբ ներկա էի հանգուցյալ Գարեգին Ս. պատրիարքի կողքին 1957 թվականին, երբ Պետրոս Դուրյանի գերեզմանը կփորվեր անոր ոսկորները գերեզմանին ավելի ներսերը փոխադրելու համար, քանի որ հին գերեզմանին տեղը ընդարձակվելուն՝ ճամփու պիտի հատկացվեր: Ես անձամբ տուփի մը մեջ բերի գանգին ոսկորները նախ` դպրեվանք, ուր մնաց քանի մը ամիսներ և ապա փոխադրեցինք պատրիարքարան, ուր կման մինչև այսօր»:850
Նույնատիպ մի վկայություն էլ թողել է գերեզմանափորը՝ Միհրան Ակտաղը, և նրա գրությունն այսօր պահվում է Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի արխիվում: 1967 թ. սեպտեմբերին նա հաստատում էր, որ հենց ինքն է դուրս բերել Դուրյանի փշրված գանգը և հանձնել հայ հոգևորականներին:
Թե որն էր պատրիարքի մտադրությունն՝ այնքան էլ հստակ չէր: Ամեն դեպքում, բանաստեղծի գանգը նրա մոտ պահվում էր կիսածածուկ և միայն եզակի, վստահելի մարդկանց էր նա արժանացնում այն տեսնելու պատվին: Վերջինիս մահից հետո Դուրյանի մասունքների պահպանությունն անցնում է Շնորհք արքեպիսկոպոս Գալուստյանին: Նորընտիր պատրիարքն այդ օրերին հարկ է համարում մի հավաստագիր գրել, որտեղ ասվում էր. «Հանգուցյալ Պատրիարքը ինձի ցույց տված է Պետրոս Դուրյանի գանգին ոսկորները և ըսած է, որ զանոնք հանել տված է Դուրյանի գերեզմանեն 1957 թվականին, երբ Սկյուտարի Պաղլար- Պաշըի մաս մը կհատկացվեր հարակից ճամփուն… Մեր պատրիարք ընտրվելեն ասդին մեծ բանաստեղծին այս պատվական նշխարքը կմնա մեր հոգածության ներքո»:
Հանգուցալուծումը վրա հասավ 1969 թվականին: Օգտագործելով Էջմիածին մեկնելու անհրաժեշտությունը, պատրիարքը որոշում է Դուրյանի գանգն իր հետ տանել Հայաստան: Նա կարծում էր, որ բանաստեղծի աճյունի մյուս մասի հանգրվանը պիտի հայրենքը դառնա, իսկ նրա պոեզիայի սիրահարների համար այդ երկրորդ շիրմատեղը պիտի լինի ուխտատեղի: Պատմում են, թե ավելորդ անախորժություններից խուսափելու համար զգուշավոր պատրիարքը գանգը թաքցրել էր իր սքեմի տակ և այդպես անցել սահմանը:duryan_04
Շնորհք արքեպիսկոպոսը բանաստեղծի գանգը հանձնում է Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգեն Առաջինին՝ ի տնօրինություն: Սակայն կաթողիկոսը ոչ միայն չի շտապում կազմակերպել դրա վերաթաղումը, այլև իր հերթին այն տալիս է Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանին: Բանն այն է, որ Վեհափառը մեկ այլ մտադրություն ու ցանկություն էլ ուներ: Նա ուզում էր մասնագետների օգնությամբ, գանգաբանական սկզբունքներով վերականգնել Դուրյանի իրական դեմքը, ինչից հետո արդեն կորոշվեր գանգի ճակատագիրը:
Այդ տարիներին մեծ համբավ ու հեղինակություն էր վայելում մարդաբանության լաբորատորիայի հիմնադիր, գանգաբան Անդրանիկ Ճաղարյանը, ով պլաստիկ անատոմիայի նորագույն մեթոդների գործադրմամբ կարողանում էր գանգի բեկորների հիման վրա վերարտադրել դեմքի եռաչափ պատկերը: Հենց նրա օգնությանն էլ ապավինել էր Վազգեն Առաջինը՝ Դուրյանի գանգն ի պահ հանձնելով թանգարանին: Եվ թանգարանի աշխատակիցները չհապաղեցին:
Ճաղարյանը հետագայում այդ նշանավոր պահը շատ անգամ պիտի մտաբերեր, և ոչ առանց հուզմունքի. «1970 թվականի մայիսն էր… Թանգարանի տնօրեն, արվեստի վաստակավոր գործիչ Ս. Մելիքսեթյանը գուրգուրոտ հոգածությամբ ինձ հանձնեց փայտյա մի փոքրիկ տուփ, որի մեջ ամփոփված էին խունացած ոսկորներ և մի բուռ հող. «Պետրոս Դուրյանի գանգի բեկորներն են, փորձենք վերականգնել բանաստեղծի դեմքը»: Վերականգնել Դուրյանի դեմքը…Ընդունե՞լ առաջարկը, թե՞ մերժել: Իմ գիտական կյանքում հուզումներ շատ եմ ունեցել, բայց խոստովանում եմ, որ այն, ինչ համակեց ինձ այդ պահին, անկարելի է բառերով արտահայտել: Ոչ, դա ուրախության կամ հպարտության սոսկական զգացում չէր, դա գուցե ամենից առաջ վախ էր: Այո, ես վախենում էի Դուրյանից, նրա անկրկնելի հմայքից…»:71699_518020008216640_1752874978_n
Բայց գիտությունն ու էմոցիաները համատեղվել չեն սիրում, և մասնագետը գործի է անցնում: Պահպանվել է նույն տարվա մայիսի 19-ին կազմված արձանագրությունը գանգի ընդհանուր անատոմիա-մարդաբանական նկարագրական նշանների մասին: Այնտեղ մասնավորապես ասվում էր. «… Գանգը շատ վատ է պահպանված, փշրված բեկորներ, բացակայում են աջ այտային աղեղը, աջ այտոսկրի ճակատային ելունը, աջ կողմնաոսկրի մի մասը, ծոծրակոսկրի մի մասը, պահպանված է 20 ատամ, ձախ ճակատոսկրի վրա սուր գործիքից առաջացած ակոսավոր վնասվածք, որը թափանցում է ոսկորի սպունգանման շերտը, 2սմ երկարությամբ (հավանաբար դամբարանը փորելու ժամանակ բրիչի հարվածից փշրվել է գանգը)… Գանգը վերևից հնգանկյունանի (պենտագոնալ) ձևի , դեպի ծոծրակը լայնացող ձվի տեսքով, ճակատը բարձր, թմբերը` թույլ զարգացած, ունքամեջը հարթ, վերունքային աղեղները`միջին բարձրության, պտկաձև ելունները` միջակ, ձախ ելունի վրա` բազմաթիվ անցքեր, որոնք վկայում են, որ կենդանի ժամանակ Դուրյանն ունեցել է միջին ականջի բորբոքում` հավանաբար հյուծախտային ծագմամբ և բորբոքումը տարածվել է ոսկորի վերադիր հյուսվածքների մեջ…»:

77042_518022458216395_1263027382_n
Իսկ հետո մեկը մյուսին են հաջորդում մանրակրկիտ աշխատանքի երկարատև օրերը՝ լի տարատեսակ բարդություններով և նաև անսպասելի անակնկալներով: Օրինակ, ինչ-որ մի պահի հանկարծ պարզվում է, որ գանգակամարի ոսկրաբեկորների մեջ կան կտորներ, որոնք պատկանում էին տարիքն առած կնոջ: Շփոթված գիտնականն առաջին պահին չի հասկանում, թե բանն ինչ է: Եվ միայն հետո հաջողվում է ճշտել, որ Դուրյանի հարևանությամբ թաղված է եղել նրա մայրը և գերեզմանը տեղափոխելիս մոր գանգի ոսկորները խառնվել են որդու գանգի ոսկորներին:
Ի վերջո վրա է հասնում այնքան սպասված պահը: Ճաղարյանի աշխատասենյակում տեղադրված էր Պետրոս Դուրյանի կիսանդրին: Պրոֆեսորը համոզված էր. բանաստեղծը եղել է հենց այս դեմքով: Մնում էր, որ հանրությունը նույնպես ընդունեն նրան այնպիսին, ինչպիսին գիտությունն էր ծնունդ տվել՝ վերացականությունից հասնելով մինչև առարկայության:
Թե ինչեր տեղի ունեցան հետո, արդեն հանրահայտ փաստեր են: Հայաստանցիների մեծ մասը դրական գնահատեց բանաստեղծի դեմքի վերականգնումը, իր աշխատանքի մասին Անդրանիկ Ճաղարյանը մի ամբողջ գիտական աշխատություն գրեց, իսկ Դուրյանի մասունքները 2012 թվականին զմռսվեցին Պանթեոնի հուշապատի մեջ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ5931359.854cdefd.560

ՏՈԼՍՏՈՅԻ, ՖԵՏԻ ՈՒ ՄԻ ԶՈՒՅԳ ԿՈՇԻԿԻ ՄԱՍԻՆ

8 Հնս

«Տեղեկանք
Սույնը տրվում է 1885 թվականի հունվարի 15-ին առ այն, որ այս մի զույգ կոշիկները՝ հաստ ներբաններով, միջակ կրունկներով ու կլոր քթերով, կարված է ինձ համար իմ պատվերով «Պատերազմ և խաղաղություն» վեպի հեղինակ կոմս Լև Նիկոլաևիչ Տոլստոյի կողմից, որոնք նա ինձ մոտ բերեց սույն թվականի հունվարի 8-ին և փոխարենը ստացավ 6 ռուբլի: Իբրև ապացույց աշխատանքի լրիվ նպատակահարմարության, ես սկսեցի կոշիկները հագնել հաջորդ օրվանից: Վերոհիշյալի իսկությունը հաստատում եմ՝ դնելով իմ ստորագրությունը և իմ գերբի կնիքը:
Աֆանասի Ֆետ»:0787231

%d bloggers like this: