Պահոց | ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ RSS feed for this section

Կեցցե գրականությունը, որ քաղաքական կյանքի ուղղորդիչ է դառնում. Հովիկ Չարխչյանը՝ Փաշինյանի ասմունքի մասին

19 Փտր

Armdaily.am-ի հետ զրույցում, խոսելով վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ֆեյսբուքյան ասմունքների մասին, գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանն ասաց, որ միայն խրախուսել կարող է այն փաստը, որ երկրի ղեկավարը գիտի գրականություն և պատեհ առիթներով հնչեցնում է բանաստեղծական միտքը: ‹‹Ինձ համար էական չէ, թե որտեղ է դա արտասանվում և ինչպես է արտասանվում: Այնտեղ, որտեղ առկա է պոեզիան, ամեն բան նոր երանգ է ստանում: Սա ոչ միայն զգացմունքային շեշտադրում է, այլև վերաբերմունք ու աշխարհընկալում: Եվ ուրեմն կեցցե գրականությունը, որ քաղաքական կյանքի ուղղորդիչ է դառնում››,-նշեց նա: Մեր այն հարցին, թե շուտով նշվելու է Հովհաննես Թումանյանի և Կոմիտասի 150-ամյակը, ինչ միջոցառումներ են նախատեսվում, գրականագետը նկատեց.‹‹Անկեղծ ասած, ես կարիք չունեմ սպասելու որևէ հոբելյանական տարեթվի, որ հայացք նետեմ թումանյանական աշխարհի վրա: Իսկ ընդհանուր առմամբ բանաստեղծի 150-ամյակի տոնակատարությունները լավ հնարավորություն են ևս մեկ անգամ արժևորելու մշակույթի, գրականության դերը մեր կյանքում: Դա թույլ կտա ոչ միայն մեր հարգանքն արտահայտելու մեծերի հանդեպ, այլև խթանելու նոր ժամանակների մեջ ծնունդ առնող գրավոր խոսքը՝ իբրև արարման, վերաիմաստավորման գործընթացների անբաժանելի բաղկցուցիչ: Թումանյանը եղել է ու կա: Սակայն կյանքն առաջ է ընթանում և պահանջում է նոր թումանյանների հայտնություն››:

1արխիվ

ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ ԱՍՏԵՂԱՅԻՆ ԺԱՄԸ

19 Փտր

1919 թվականի փետրվարյան մի օր անսովոր եռուզեռ էր Թիֆլիսիում: Քաղաքի տարբեր անկյուններից մարդկանց մեծ ու փոքր խմբերը շարժվում էին դեպի նույն վայրը` Վոզնեսենսկայա փողոց թիվ 18 տունը, որտեղ ապրում էր հայ մեծանուն բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանը: Այս օրը գրողի ծննդյան օրն էր: Նա դառնում էր 50 տարեկան:
Հավաքվել էր մի խառնիճաղանջ ու բազմալեզու բազմություն` հայեր, ռուսներ, վրացիներ, թաթարներ, հրեաներ… Հնչում էր երաժշտությունը, աշակերտներն ասմունքում էին, լսվում էին զվարթ վանկարկումներ ու ծափողջույններ: Վերջապես բացվեց պատշգամբի դուռը և երևաց բանաստեղծը: Նա առաջ եկավ, թույլ մատները հպեց բազրիքին ու նայեց փողոցին: Բազմությունը մի պահ ալիքվեց ու լռեց: Բոլորը սպասում էին Թումանյանի խոսքին: Բայց նա շարունակում էր լռել, իսկ հայացքը հուշում էր, որ կան պահեր, երբ բառերն ավելորդ են: Այն, ինչ կատարվում էր շուրջը, գնահատանքի ու երախտիքի ամենաանկեղծ տուրքն էր, որ կերազեր ամեն մի արվեստագետ: Դա Թումանյանի աստեղային ժամն էր, որ նա վաստակել էր ազնվաբար: Սակայն ի՞նչ գնով: Թերևս միայն իրեն էր հայտնի, թե ինչ արժեր մեծ թռիչքի հատուցումը, թե բարձունքին հասնելու համար որքան դժվարին, ծանր ու երկար էր եղել դեպի վերելք տանող ճանապարհը:

hovhannes_tumanyan11-770x510

ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ ՄԵԾ ՎԻՇՏԸ

19 Փտր

1915 թ. աշնանամուտին Էջմիածնից Թիֆլիս վերադարձող Թումանյանը դեռ չգիտեր, որ այսուհետ վիշտն ու դժբախտությունը պիտի կրնկակոխ հետապնդեին իրեն: Դեռ նոր էր տեղ հասել, երբ բոթը ծեծեց տան դուռը. սեպտեմբերի 16-ի կեսօրին թաքստոցից արձակված կրակոցներից սպանվել էր հարազատ եղբայրը` Մարցի վանքապետական կալվածքների կառավարիչ Ռոստոմ Թումանյանը: Անմիջապես Դսեղ մեկնեց, իր ձեռքով հողին հանձնեց եղբորը: Մի քանի օրից տուն վերադարձավ տխուր, ինքնամփոփ: Ոչ մեկին չէր ընդունում, ոչինչ նրան չէր հանգստացնում: Երեկոները խոսում էր եղբորից, հիշում Լոռիում նրա հետ անցկացրած օրերը: Չէր կարողանում հաղթահարել վիշտը:
Բայց դեռ Ռոստոմի կորստի վերքը չէր սպիացել, երբ նրա մահից երեք ամիս անց մի նոր գուժաբեր հեռագիր ստացավ այն մասին, որ ռազմաճակատում` Բաթումի մոտ, Արխավա գետի ափին սպանվել էր մյուս եղբայրը` 23- ամյա սպա Արտաշեսը… «Էս վերջին մի քանի ամիսը սոսկալի ամիսներ եղան իմ կյանքում: Առաջ Վան, հետո ամռանը` Էջմիածին, նրանից հետո մի եղբորս սպանությունը, ապա մյուսի սպանությունը, տունը կատարյալ անտեր է- միայն շփոթված սգավոր կանայք ու երեխաներ, մյուս եղբայրներս հեռավոր ֆրոնտներում կամ հիվանդանոցներում, տղերքս դեսուդեն ցրված ու վտանգի տակ…»,- գրում էր հուսալքված բանաստեղծը:
1918 թ. դեկտեմբերի 3-ի առավոտյան Թումանյանը սովորականի պես վերցրեց օրվա լրագրերը, բացեց «Հորիզոն» թերթի թարմ համարը, և այն, ինչ կարդաց այնտեղ, կայծակի պես շանթահարեց նրան. «Բեջարից դեպի Համադան տանող ճանապարհի վրա քյուրդերից սպանվել են դոկտոր Վարդանյան Միքայելը, Թումանյան Արտավազդն ու օրիորդ Սահակյանը` Քաղաքների միության ծառայող»:
Թերթը ձեռքին որդեկորույս հայրը հեկեկում էր, և աշխարհում ոչինչ, ոչինչ չկար, որ մխիթարեր նրան:
Իր սիրելի որդին, դեռ 24 տարին նոր բոլորած Արտիկը, որ հոր օրինակով բանաստեղծում ու պիեսներ էր գրում, որ հրապուրված էր ճարտարապետությամբ ու գեղանկարչությամբ և երազում էր Եվրոպայում կրթություն ստանալու մասին, առաջին իսկ կանչով զինվորագրվեց, ու հիմա հավերժ փակել էր աչքերը` խոցված դարանակալ թշնամուց…
Օրերն անցնում էին, բայց վշտի թուխպը չէր լքում Թումանյանին: Առանձնանում էր սենյակում, ժամերով նայում էր որդու դիմանկարին կամ լուռ նստում էր սեղանի մոտ, շիշը դնում էր դիմացը ու սպասում էր Արտիկի վերադարձին…
Կանցներ մի կարճ ժամանակ և նրա առանց այդ էլ կսկծացող սիրտը նորից կխարանվեր անկրելի ցավից: Ամառային մի օր նա պիտի ստանար երրորդ եղբոր` Արշավիրի մահվան բոթը: Որտե՞ղ էր ավարտը: Մի՞թե վերջ չէր ունենալու դժբախտությունների այդ շղթան, որ խեղդալար դարձած` սեղմում ու սեղմում էր կյանքի պարանոցը` ապրելը վերածելով դժոխային տառապանքի: «Հետզհետե մեր տունն ավերակ է դառնում մեր հայրենիքում։ Իհարկե, խեղճ նանն էլ չի դիմանալու էսքան հարվածներին»,- գրում էր նա իր զավակներին:
Կյանքը գունաթափվել ու իմաստազրկվել էր:

893933

ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ ԵՎ ՄԱՐԻԱՄ

19 Փտր

1903-ին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի «Բանաստեղծություններ» գիրքն անկասկած մեծագույն թռիչք էր հայ նոր գրականության մեջ: Ամեն կողմից լսում էին հիցմունքի և գոհության խոսքեր, գրքի օրինակները տարածվում էին ու արտագրվում, դրանք հասնում էին Կովկասի ամենահեռավոր անկյունները: Եվ նույնիսկ այս դեպքում քիչ չէր նրանց թիվը, ովքեր պատրաստ էին ամեն գնով նսեմացնել բանաստեղծի վաստակը, մերկապարանոց մեղադրանքներով արժեզրկել ու վատաբանել բացառիկ ձեռքբերումը: Հնարավո՞ր է այսօր հավատալ, որ ժամանակին ինչ-որ մեկը Թումանյանի մասին կարող էր հնչեցնել այսպիսի տողեր. «…Երգիչը ոտանավոր գրող է, պառնասական շինծու և անհիմն գոռոզության բանաստեղծ, առանց իդեալի, առանց առաջնորդող աստղի, միշտ ճնշված այն ճշմարտության տակ, որ ինքն էլ չգիտե, թե ինչ է ցանկանում»:
Խորապես վիրավորված Թումանյանին պաշտպան կանգնեցին նրա տաղանդի երկրպագուներն ու գրչակից ընկերները: Իշխանուհի Մարիամն, ինչպես միշտ, առաջիններից մեկն էր: Հիմա արդեն նրանց հարաբերությունները թևակոխել էին այն փուլը, երբ երկուսն էլ կարող էին պնդել, որ դա համակիրների բարեկամություն էր, մի մտերմություն, որ ընդունված է կոչել հոգևոր կապվածություն: Բայց որքա՞ն է վիճակված անխաթար պահել հոգեկան կապը, որպեսզի այն դուրս չհորդի իր ափերից ու չպահանջի ավելին: Եվ մի օր վրա հասավ անկեղծության պահը:
Այդ ճակատագրական օրվա մասին թափանցիկ հիշողությունները մեզ են ներկայանում իրենց հուզիչ մանրամասներով` քողազերծելով հույզերի այն դրաման, որ ի սկզբանե զրկված էր հանգուցալուծումից և դատապարտված մշտական զղջման: Սովորական հանդիպումը վերածվում է սիրո խոստովանության: Թումանյանը վերջապես համարձակվում է պատմել իր զգացմունքների մասին, որոնք այնպես հմտորեն թաքցրել էր: Մարիամի համար դա մեծ անակնկալ էր. «Նրա փայլուն աչքերը թափանցեցին իմ սրտի խորքերը. նա մեկնեց իր ձեռքը դեպի ինձ ու… կարծես քողը ընկավ իմ աչքերից ու մի րոպեում ես ամեն բան հասկացա… Իսկույն վեր թռա տեղիցս, բայց գլուխս պտտվեց ու վայր պիտի ընկնեի, եթե Թումանյանը չառներ ինձ իրա գիրկը: Աչքերս փակվեցին ու ես չէի տեսնում Թումանյանի դեմքի արտահայտությունը, միայն լսում էի նրա սրտի բաբախումը: Նա այլևս չէր խոսում, իմ գլուխն էլ չլմած էր ու մեզ շրջապատող լռությունը ոչնչով չէր ընդհատում այդ վսեմ րոպեները: Որքան ժամանակ մնացինք այդ դրության մեջ, ես չեմ կարող ասել. դռան զանգի ուժեղ ձայնը սթափեցրեց մեզ: Ես կամացուկ ազատվեցի Թումանյանի գրկից ու առանց խոսք ասելու նրան՝ մտա սենյակ: Թումանյանն էլ անմիջապես հրաժեշտ տվեց ու տուն գնաց: Այդ գիշեր ինձ թվում էր, որ կրակի մեջ այրվում եմ: Ես սկսեցի մեկ-մեկ հիշել մի քանի դեպքեր, որ ինձ անհասկանալի էին թվում իր ժամանակին, իսկ Թումանյանի խոստովանությունից հետո կարողացա դրանց բացատրությունը գտնել: Անկեղծ եմ ասում, որ երբեք մտքովս անգամ չէր անցնում, որ Թումանյանը կարող էր սիրահարված լինել ինձ…»:
Անկեղծացման արձագանքն այլընտրանք ունենալ չէր կարող: Իշխանուհին իր բարեկամին բացատրեց, որ քնքուշ բարեկամությունից զատ ուրիշ զգացմունք չի կարող երևակայել: Սակայն սրանք ընդամենը այն բառերն էին, որոնք պարտավոր էին հնչել: Մինչդեռ սիրտը այլ պատասխան ուներ, որը բնավ չէր բարձրաձայնվելու: Հետո միայն, երբ հոգիները խաղաղվել էին, Մարիամը պիտի խոստովաներ. «Այդ խոսքերը իմ մեջ խոր ափսոսանքի զգացումներ առաջացրին: Ինչո՞ւ այնպես դասավորվեց իմ կյանքը…»: Իսկ Թումանյանը պիտի գրեր. «Ես շարունակ ափսոսում եմ, թե ինչու… Բայց ավելորդ ինչուներ են: Անցել է, և ամեն ինչ պետք է անցնի, իսկ մենք էնքան ենք անշնորհք ու անճաշակ, որ աշխարհքի գեղեցկությունները գեղեցիկ ու սրտալի ապրել- վայելել չենք իմանում, և մեր ամբողջ կյանքը անվերջ ափսոսանք է»:
Ինչ- որ մի բան բեկվել ու կորստի էր տրվել անվերադարձ: Արգասավոր «Աբասթումանի աշունից» հետո մի քանի տարին Թումանյանը գրեթե ոչինչ չգրեց…

cjb6klll468bno8xw4d42o0ip-thumb-img-4568-1024-copy-copy.5.175.735.535.full

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԸ

19 Փտր

Երիտասարդ Թումանյանը: Եռանդուն, կենսախինդ, մարդամոտ: Առաջին գործերը լույս ընծայելուց հետո նա ընդարձակում էր իր շրջապատը: Նոր ծանոթություններ, նոր դեմքեր, նոր կապեր: Նրանց շարքում քիչ չէին տարեկից, ազատամիտ գաղափարներով տոգորված երիտասարդները, որոնց հավաքներում գրողը ևս վարակվում էր ընդվզող ոգու համարձակությամբ, վերահաստատում ու լրացնում էր ժամանակի ընթացքն արժևորելու իր հայացքները: Սակայն երիտասարդությունը հարազատ չէր մնա իր էությանը, եթե այդ ամենը չլրացներ անբռնազբոս խենթություններով, կյանքի հաճույքները վայելելու ծարավով, արկածներով ու խնջույքներով: Ինչ խոսք, դժվար էր դիմակայել այդ գայթակղությանը: Թումանյանի համար` հատկապես: Երբեմն այդ հավաքները ձգվում էին մինչև լուսաբաց, և նա տուն էր գալիս, որպեսզի առավոտի հետ նոր հրավերքներ ընդուներ գինարբուքների ու խրախճալից երեկոների համար: Իր այդ օրերի զգացողությունների ու տպավորությունների մասին Թումանյանն անկեղծորեն խոստովանում էր ընկերոջը գրած նամակում. «Ինչ լավ բան է եղել հիմար աղմուկը, անմիտ զվարճությունը, անհոգ, անփութ վայելքը, եթե ոչ, մարդ կարող է խելագարվել»:
«Սալոնային» խմբակներում գեղեցկադեմ երիտասարդի ներկայությունը հաճելի էր հատկապես կանանց համար, որոնք միշտ էլ նրանից կարող էին ակնկալել որևէ հաճոյախոսություն կամ մի ջերմ հայացք: «Օլյան ուզում է ինձնից մի բողոք ուղարկել, չլսես: Մի՞թե կհավատաս ինձանից, իբրև թե օրիորդների հետ շատ սիրալիր եմ»,- գրում էր Թումանյանը նույն նամակում:
Իսկ արդյո՞ք պետք էր այս հարցում լիովին հավատ ընծայել բանաստեղծին: Գուցե իրապես ճշմարիտ է այն պնդումը, թե անհնար է մոլորեցնել կնոջ սիրտը, որ պատրաստ է կռահել անգամ ամենամութ գաղտնիքը:
Գաղտնիքը, որպես այդպիսին, դեռ չկար: Բայց արդեն կար նա, ով պատրաստ էր լինել ավելին, քան մյուսները՝ մնալով պատշաճության սահմաններից ներս: Նրա անունն էր իշխանուհի Մարիամ Թումանյան:

50628607_2454284114644038_6300904816382050304_o

ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ ՍԵՐԸ

19 Փտր

Թումանյանն ընդամենը 18 տարեկան էր, երբ աշնանային մի օր թիֆլիսյան խուլ փողոցներից մեկում հանդիպեց Օլգա Մաճկալյանին: Հրապուրված երիտասարդը շատ արագ ճշտեց, որ աղջիկը այն նույն Տեր Հովհաննեսի դուստրն է, ում հետ նա աշխատում էր կոնսիստորիայում, և հաջորդ օրն իսկ ինչ-որ պատրվակ հորինելով` այցելեց նրանց: Հետո այցերը դարձան հաճախակի, իսկ պատրվակ փնտրելն` այլևս անիմաստ, քանի որ օրիորդի ծնողներին նույնպես դուր էր եկել գեղեցկադեմ, կիրթ, հավասարակշռված երիտասարդը: Այս հարցում Տեր Հովհաննեսը նույնիսկ ավելի հեռուն գնաց` մտադրվելով ապագա փեսային քահանա ձեռնադրել և նրա տնօրինությանը հանձնել իր ծխերը: Օլգայի մայրն անհամեմատ զուսպ էր, թեև վերջինս ավելի շատ հակված էր վստահելու նախախնամությանը: Ահա թե ինչ է պատմել Օլգան իրենց առաջին տարեմուտի մասին. «1888 թ. հունվարի 1-ին առավոտյան մայրս մեր խոհանոցում մի ծիտ է տեսնում, բռնում է ու բերում սենյակ: Ծիտը դրինք վանդակում: Մայրս ասաց, որ դա լավ նշան է, Նոր տարվա բերած բախտը: Երեկոյան Օհանեսը եկավ մեր տուն Նոր տարին շնորհավորելու: Մի երկու ժամ նստեց, խոսեցինք դեսից-դենից ու գնաց: Մի քանի ժամանակ անց մայրս ասաց, որ ուզում են մեզ նշանել»:
Թռչնի թևով ավետվածը շուտով ի կատար ածվեց: Նշանադրությունը կայացավ նույն տարվա մարտի 24-ին` հարազատների մասնակցությամբ և օրհնությամբ: Իսկ դեկտեմբերին նրանք ամուսնացան:
Անօթևան փեսան տեղափոխվեց կնոջ ծնողների տուն: Նա ձեռքին ընդամենը մի փոքրիկ կապոց ուներ` իր հագուստը և երկու գիրք: Սակայն գլխավերևում ծածկ ունենալու հանգամանքը դեռ չէր ազատում հին պարտքերից (նա պարտամուհակ էր տվել նախկին տանտիրոջը վարձի դիմաց ու դեռ մի քանի տարի պիտի նրա կողմից հետապնդվեր ու վճարումներ կատարեր), հետո առանց այդ էլ անմխիթար վիճակին այժմ գումարվում էր նորաստեղծ ընտանիքի հոգսը, և թերևս այդ ծայրահեղ կարիքն էր, որ բանաստեղծին հարկադրում էր մերթ իր համաձայնությունը տալ քահանա դառնալու դրդումներին, մերթ հաշտվել հաշվապահ աշխատելու առաջարկի հետ: Ճիշտ է, թե մեկից, թե մյուսից այնուամենայնիվ հաջողվեց ազատվել, բայց մի՞թե դա կարող էր սփոփանք լինել: Նրան անհրաժեշտ էր ավելին, քան սոսկ կեցության խնդիրն էր պահանջում, և նվազագույնը` երազանքների դռները բաց պահելու համար:

150

ԳՐՔԱՅԻՆ ԲԵԿՈՐՆԵՐ

12 Փտր

Որոշ աղբյուրներ պնդում են, թե Ալեքսանդր Դյուման Կովկասում ճամփորդելիս եղել է նաև Հայաստանում: Ես չգիտեմ` դա այդպես է, թե ոչ: Փոխարենը կասեմ, որ Ֆրանսիա վերադառնալուց հետո հայտնի գրողը Փարիզում բացել է այդ երկրի առաջին խորովածանոցը: Ի դեպ, նա նաև հայտնի խոհարար էր և նույնիսկ գիրք է գրել խոհարարական արվեստի մասին:

* * *
Գրողների համար դրախտային երկիր է համարվում Նորվեգիան: Եթե այստեղ որևէ գրող հրատարակում է իր գիրքը, ապա կառավարությունն անմիջապես գնում է այդ գրքից 1000 օրինակ և բաժանում է գրադարաններին: Սա գնահատվում է իբրև պետական աջակցություն:

* * *
Իսկ դուք գիտե՞ք, որ գրադարան կա նաև տիեզերքում: «Միր» ուղեծրային կայանում վեջին տարիների ընթացքում հավաքվել է շուրջ 100 անուն գիրք: Տիեզերական գրադարանում կարելի է գտնել նեղ մասնագիտական գրականությունից մինչև Իլֆի ու Պետրովի վեպերը:

БАННЕР-для-сайта-НБ-РГУ-им.-С.А.-Есенина

ԿՅԱՆՔՆ ԱՌԱՆՑ ՔԵԶ

10 Փտր

Ռուս բանաստեղծ Սերգեյ Եսենինը ուներ գրական քարտուղար` Գալինա Բենիսլավսկայան: Նա էր, որ տարիներ շարունակ վարում էր Եսենինի գործերը, բանակցում էր հրատարակիչների հետ: Նրանց կապն այնքան ամուր և խորն էր, որ Եսենինի մահից մեկ տարի անց Գալինան ինքասպան եղավ բանաստեղծի շիրմի մոտ` Վագանկովյան գերեզմանատանը: Կինը մահից առաջ մի երկտող էր թողել, որտեղ գրված էր. «Ինձ համար ամենաթանկ բանն այս գերեզմանում է»:

istorija-lyubvi-sergeja-esenina-i-galiny-benislavskoi-photo-normal

ՈՒՄ Է ՊԵՏՔ ՊՈՄՊՈՆԸ

9 Փտր

Ձմեռ է: Շատերն են այսօր գլխարկ կրում: Իսկ առավել տարածված են ձմեռային այն գլխարկները, որոնց վրա թելերի գնդաձև խուրձ կամ, ինչպես ընդունված է ասել, պոմպոն կա: Անվանումն առաջացել է ֆրանսերեն pompe (պերճանք) բառից: Սակայն քչերը գիտեն, թե որտեղից է դա գալիս և ինչ կիրառական նշանակություն ունի:
Պոմպոն առաջին անգամ սկսեցին գործածել բանակում, 18-րդ դարից: Ըստ դրանց գույների կարելի էր իմանալ՝ դիմացինը շարքային է, թե՞ սպա: Իսկ ահա անգլիացի նավաստիները պոմպոն էին կրում բոլորովին այլ նպատակով: Այն ժամանակներում նավախցերը ցածր առաստաղ ունեին և գլխարկին ամրացված թելերի գունդը գլուխը պաշտպանում էր հարվածից:
Հիմա գնդաձև խուրձը բացառապես դեկորատիվ դրվագ է և ձմռան հետ ասոցացվող հմայիչ արտահայտչամիջոց:

pompon-fakty

ՀՅՈՒԳՈՅԻ ՉԱՐՉԱՐԱՆՔՆԵՒԸ

9 Փտր

Գրողների տարօրինակությունների մասին շատ է գրվել, բայց դրանց շարքում Վիկտոր Հյուգոն առանձնահատուկ է: Բանն այն է, որ Հյուգոն ժամանակ առ ժամանակ «մարտնչում էր» սեփական ծուլութան դեմ, քանի որ սովորություն ուներ կիսատ թողնել սկսած գործը: Կրկին գրասեղանի մոտ վերադառնալու համար նա դիմում էր զանազան խորամանկությունների: Օրինակ, «Փարիզի աստվածամոր տաճարը» վեպը գրելիս նա սափրեց իր գլխի կեսը, որ հարկադրված լիներ տնից դուրս չգալ և աշխատել: Իսկ մի անգամ նա ամբողջովին մերկացավ և հրամայեց ծառաներին տնից դուրս տանել իր հագուստները ու չվերադարձնել, քանի դեռ ստեղծագործությունն ավարտին չէր հասցրել:

Hugo

ՆԱԽԱՏԻՊԸ

9 Փտր

Ալեքսանդր Դյումայի վեպերի հանրահայտ հերոսը՝ դ’Արտանյանն ունեցել է իրական նախատիպ: Նրան կոչել են Շարլ դը Բաս դ’Արտանյան: Ծնվել է 17-րդ դարի սկզբին, Գասկոնիայում: Մեծ պատիվներ ու ճանաչում ձեռք բերելով զինվորական ծառայության մեջ, վերջինս որոշում է ամուսնանալ: Սակայն պսակադրությանը հաջորդած 6 տարիների ընթացքում ընդամենը 2 անգամ է այցելում կնոջը: Վիրավորված կինն ի վերջո զայրանում է ու մտնում է մենաստան: Իսկ դ’Արտանյանը վախճանվել է 1673 թվականին: Այդ մասին գրել են նաև այն ժամանակվա թերթերը:

018

«Այսօրվա իշխանությունները պարզապես գլուխներն ազատում են այդ մեծ «հոգսից»». Հովիկ Չարխչյանը՝ Մշակույթի նախարարությունը կրճատելու մասին

23 Դկտ

Վերջին շրջանում շատ է խոսվում ՀՀ կառավարության ընդանուր կառուցվածքի օպտիմալացման՝ մի քանի նախարարություններ կրճատելու կամ միավորելու մասին։ Մասնավորապես՝ լուրեր են շրջանառվում, որ Մշակույթի նախարարությունը կմիավորվի ԿԳ նախարության հետ, կմիավորվեն նաև Առողջապահության և Սոցապ նախարարությունները։

Գրականագետ Հովիկ Չարխչյանն այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ անդրադառնալով նախարարությունների, մասնավորապես՝ Մշակույթի նախարարության կրճատմանը և այդ ոլորտում առկա խնդիրներին, ասաց՝ իրականում Մշակույթի նախարարությունը չի մեռել, այլ նրան հետևողականորեն ու երկար տարիների ընթացքում սպանել են ու վարկաբեկել։

«Մշակույթի նախարարությունը հասցրել են այն վիճակի, որ այսօր նրա վերջին օրերն են և, այսպես ասած՝ գլուխներն ազատում են այդ մեծ «փորձանքից»։ Որովհետև այն տարիներ շարունակ միայն հանդիմանանքի և արդարացիորեն քննադատությունների արժանացած կառույց է եղել»,- նշեց գրականագետը։

Նրա խոսքով՝ տարիների ընթացքում Մշակույթի նախարարությունն այդպես էլ չի հասկացել, թե ո՞րն է իր գործառույթը, ինչո՞վ պետք է նպաստի մշակութային միջավայրի ձևավորմանը, որքանո՞վ է տեղին իր միջամտությունն ընդանուր դաշտում, և այլն։ Ուստի այսօրվա իշխանությունները պարզապես գլուխներն ազատում են այդ մեծ «հոգսից»՝ այն վերածելով ինչ-որ փոքր կառույցի։

Գրականագետի դիտարկմամբ՝ Մշակույթի նախարարությունը լուծարելուց հետո նոր իշխանություններն իրենց հարվածի տակ են դնելու, քանի որ նրանց կարող են մեղադրել մշակույթի հանդեպ անտարբեր լինելու մեջ, հակառակ դեպքում՝ այդ նախարարությունը պետք է ավելի բարձր կարգավիճակում գտնվեր։

«Անպայման մարդիկ կգտնվեն, ովքեր կասեն, թե որոշ երկրներում մշակույթի նախարարություններ չկան, բայց լավ «յոլա» են գնում։ Նույն հաջողությամբ ես էլ կարող եմ մի քանի այլ երկրների անուններ տալ, որտեղ կա մշակույթի նախարարություն և դրա անհրաժեշտությունը կա։ Մոտակա օրերին կարելի է սպասել նման մի բանավեճի, բայց արդյունքում ունենք այն, ինչ ունենք։ Այսինքն՝ ունենք կառավարություն, որտեղ մշակույթի նախարարություն ունենալու անհրաժեշտություն այլևս չկա, և ունենք հասարակություն, որի համար մշակույթը շարունակում է մնալ առաջնային։ Սակայն այս իշխանությունը և հասարակությունն այդպես էլ չհասկացան, թե ինչ բան է մշակութային քաղաքականություն, և ինչպես է պետք այն իրագործել, ինչն էլ բերեց ներկայիս դժբախտ իրավիճակին»,- շեշտեց Հ. Չարխչյանը։

Անդրադառնալով 168.am-ի դիտարկմաը, որ շատ դեպքերում մշակույթը ղեկավարող գործիչները նշում են, թե Հայաստանում կա սոցիալական խնդիր, հետևաբար՝ մշակույթի ոլորտում հնարավոր չէ խնդիրներ լուծել և դրանք համարել առաջնային, Հովիկ Չարխչյանը նկատեց, որ հայ ժողովուրդը նախորդ դարի սկզբում ապրել է սոցիալապես ծանր վիճակում, սակայն հենց այդ շրջանում գրականության ոլորտում ստեղծագործել են բազմաթիվ հսկաներ։

«Սա լավագույն ապացույցն է, որ միշտ չէ մշակույթի վերելքը կամ անկումը պայմանավորել սոցիալական վիճակով։ Այլ գործոններ կան, որոնք խոչընդոտում կամ նպաստում են այդ ամենին, այստեղ գոյություն ունի միայն մեկ խնդիր՝ մշակութային դաստիարակություն։ Եթե մարդուն դաստիարակել ենք այնպես, որ նա իր կյանքը չի կարող պատկերացնել առանց մշակույթի, նա անպայման ելքեր կգտնի, ինչպիսի սոցիալական վիճակում էլ գտնվի»,-ընդգծեց Հ. Չարխյանը։

Անդրադառնալով այն հարցին, թե հեղափոխությունից հետո մշակույթի ոլորտում ի՞նչ փոփոխություններ է ակնկալում, Հ. Չարխչյանը պատասխանեց, որ մշակույթը չի կարող հեղափոխությունից ակնկալիքներ ունենալ՝ հեղափոխությունը պետք է մշակույթից ակնկալիքներ ունենա։

«Շատ կուզեի լավատես լինել, բայց դրա համար որևէ հիմք չունեմ, բոլորովին վերջերս մեր երկրում խորհրդարանական ընտրություններ էին, 11 քաղաքական ուժեր ներկայացրել էին իրենք նախընտրական ծրագրերը, ուսումնասիրեք, թե մշակույթի վերաբերյալ կետերն ի՞նչ տարածք են գրավում և ի՞նչ բովանդակություն ունեն։ Կտեսնենք, որ այն մարդիկ, որոնք ուզում էին երկրի կառավարման ղեկն իրենց ձեռքը վերցնել՝ մշակույթի վերաբերյալ լուրջ վերաբերմունք չունեն»,- նշեց գրականագետը

Նրա խոսքով՝ մշակույթի նախարարներն այս երկրում պետք է իրագործեն ընդամենը մեկ խնդիր՝ ստեղծել բարենպաստ միջավայր մշակույթի զարգացման համար. «Եթե մի երկրում ինչ-որ մեկի կինը պետք է նստի և ոտքը ոտքին գցելով որոշի, թե որն է մշակութային արժեք, որը՝ ոչ, ապա այդ երկրում որևէ լավ բան չի կարող տեղի ունենալ։ Այսօր մշակույթը մեզ համար նույնքան կարևոր է, որքան բանակը, եթե բանակն ապահովում է անվտանգությունը, ապա մշակույթը՝ հոգևոր անվտանգությունը։ Երբ այս ամենը գիտակցեն, մենք կունենանք հրաշալի արդյունք»,- եզրափակեց Հովիկ Չարխչյանը։

Զվարթ Խաչատրյան
168 ժամ

48420261_909826275887675_3385087824486203392_n

ՉԵԽՈՎԻ ՀՈԳՈՒ ԿՈԿՈՐԴԻԼՈՍԸ

21 Նյմ

Ձեր սիրելիին իր անունից բացի դուք ինչպե՞ս եք դիմում: Յուրաքանչյուրը գտնում է նախընտրելի բառերն ու համեմատությունները: Իսկ ահա ռուս գրող Անտոն Չեխովը իր կնոջը` Օլգային հասցեագրած նամակներում գործածում էր անսովոր և նույնիսկ արտառոց հաճոյախոսություններ ու փաղաքշական անուններ: Այդ գրագրության մեջ կարելի է հանդիպել այսպիսի որակումների` իմ շնիկ, օձ, իսկ բուռն զեղումների պահերին նա գրում էր. «Իմ հոգու կոկորդիլոս»:

1537607459187535164

ԻՍԿ ՆՐԱՆ ՈՉ ՈՔ ՉԷՐ ՀԱՎԱՏՈՒՄ

18 Նյմ

Կյանքի վերջին տարիներին Էռնեստ Հեմինգուեյը դարձել էր խիստ նյարդային, ընկճված: Նա հարազատներին ու ընկերներին վստահեցնում էր, որ իրեն ամեն քայլափոխի հետևում են ՀԴԲ-ի գործակալները: Մի քանի անգամ գրողին բուժվելու տարան հոգեբուժական կլինիկա, որտեղից նա դարձյալ զանգահարում էր ծանոթներին ու պնդում, որ իր հիվանդասենյալում գաղտնալսող սարքեր են տեղադրված և բոլոր զրույցները լսվում են: Էլեկտրաշոկի ազդեցության տակ Հեմինգուեյն ի վերջո կորցրեց ստեղծագործելու ունակությունը և այլևս չէր կարողանում մտքերը ձևակերպել այնպես, ինչպես անում էր նախկինում: 1961 թվականի հուլիսի 2-ին նա ինքնասպան եղավ:
Մի քանի տասնամյակ հետո ՀԴԲ-ին հատուկ հարցում կատարվեց Հեմինգուեյի գործի առնչությամբ: Հարցմանն ի պատասխան Դաշնային Բյուրոյից հայտնեցին, որ այո, գաղտնալումներ և հետապնդումներ իրոք եղել են, այդ թվում և հոգեբուժարանում: Պատճառն այն էր, որ իշխանություններին կասկածելի էր թվացել գրողի ակտիվությունը Կուբայում:

EH-C6226D

ՍԵՓԱԿԱՆ ՄԱՇԿԻ ՎՐԱ

8 Նյմ

Ամերիկացի գրող Չակ Պալանիկը մի անգամ հանգստանում էր բնության գրկում: Ստացվեց այնպես, որ նա վեճի բռնվեց մոտակայքում հանգստացողների հետ, և նրան մի լավ ծեծեցին: Կապտուկներով և այտուցված դեմքով նա վերադարձավ աշխատավայր ու նկատեց, որ գործընկերներից ոչ ոք չի հարցնում, թե ինչ է պատահել: Հենց այդ ժամանակ էլ նրա գլխում ծնվեցին «Մարտական ակումբ» վեպը գրելու գաղափարն ու սյուժեն: Վեպի վրա աշխատելու ընթացքում Պալանիկը ևս մի քանի անգամ փողոցային կռիվներ հրահրեց, որ սեփական մաշկի վրա զգա իր հերոսների ապրումները:

a96998d562e09a80d621fbef3d23e642

ՀԵՄԻՆԳՈՒԵՅԻ ԿԱՏՈՒՆԵՐԸ

8 Նյմ

Էռնեստ Հեմինգուեյը կատուների հանդեպ թուլություն ուներ և նրա տանը միշտ կարելի էր հանդիպել մի քանի փափկամազ փիսիկների: Մի անգամ ծանոթներից մեկը նրան յուրահատուկ նվեր բերեց` Ձյունիկ անունով կատվին: Սա գենետիկական մուտացիայի արդյունքում թաթի վրա մի ավելորդ մատ ուներ: Գրողը շատ սիրեց նրան ու մինչև կյանքի վերջ չբաժանվեց:
Այսօր Հեմինգուեյի տուն-թանգարանի տարածքում ավելի քան 50 կատուներ են ապրում, որոնք Ձյունիկի ժառանգներն են և դարձյալ ավելորդ մատներ ունեն: Ասում են, որ այստեղ այցելող զբոսաշրջիկների որոշ հատված գալիս է առաջին հերթին կատուներին տեսնելու:

55

ՆԱԽՆԱԿԱՆ ՏԱՐԲԵՐԱԿԸ

8 Նյմ

Ինչպես հայտնի է, ռոբոտ բառի հեղինակը չեխ գրող Կարել Չապեկն է, որն իր պիեսներից մեկում այդպես անվանեց մարդանման մեխանիզմին: Բայց պարզվում է, որ ռոբոտին մենք այսօր կարող էինք անվանել բոլորովին այլ կերպ, եթե Չապեկը հավատարիմ մնար նախնական տարբերակին: Իսկ սկզբնապես նա օգտագործել էր լաբոր բառը (լատիներեն «labor»` աշխատանք բառից): Հետո նրան այդ բառը դուր չեկավ և իր եղբոր` Իոսիֆի խորհրդով վերանվանեց ռոբոտ: Ի դեպ, չեխերենում «robota» նշանակում է ոչ թե պարզապես աշխատանք, այլ տաժանակիր աշխատանք:

Aleqsander-makedonaci

Մի սիրո պատմություն. Պարույր Սևակ

6 Հկտ

Մի սիրո պատմություն․ Եղիշե Չարենց

6 Հկտ

ԳՈՅՈՒԹՅՈՒՆ ՉՈՒՆԵՑՈՂ ԲԵՍԹՍԵԼԵՐԸ

6 Հկտ

1950-ականներին ԱՄՆ-ում բեսթսելեր համարվող գրքերի վարկանիշային ցուցակները կազմում էին ոչ թե դրանց վաճառված օրինակների քանակից ելնելով, այլ ըստ այն բանի, թե քանի ընթերցող է գրախանութներում տվյալ գիրքը պահանջել: Ռադիոհաղորդավար Ջին Շեպերդը որոշեց չար կատակ անել և իր հաղորդումներից մեկի ժամանակ հայտարարեց, որ լավ կլինի, եթե մարդիկ կարդան Ֆրեդերիկ Յուինգի «I, Libertine» գիրքը: Միանգամից ասենք, որ ոչ նման գրող կար, ոչ էլ այդպիսի գիրք: Բայց արի ու տես, որ մի քանի օր անց հիշյալ գիրքը տեղ զբաղեցրեց «Նյու Յորք թայմզում» հրապարակված բեսթսելերների պաշտոնական հիթ-շքերթում: Հետո, բնականաբար, ամեն ինչ բացահայտվեց, իսկ այդ անվանումով և այդ կեղծանվամբ հեղինակի գիրք ԱՄՆ-ում իսկապես տպագրվեց ավելի ուշ:

732-251x250

%d bloggers like this: