ԲԱՌԵՐՈՎ ՉԵՍ ԱՍԻ

12 Սպտ

Գիշերային երկնքում վայրէջքի է գնում օդանավը: Ներքևում Երևանն է՝ լույսերի մեջ: Ու հանկարծ ուղևորները սկսում են ծափահարել: Արտառոց ոչինչ չի կատարվել, ընդամենը Երևանն է ներքևում և նրանք ծափահարում են իրենց քաղաքին: Աշխարհի տարբեր ծայրերից, շքեղ երկրներից, հիասքանչ վայրերից վերադարձողները ծափահարում են Երևանին, որովհետև նա է տունը՝ ճակատագրով միակը, անփոխարինելին, հարազատը…
Ես կցանկանայի պատմել վերադարձի մասին, բայց հիշողությանս մեջ այդ ծափերի ձայնն արձագանք չի տալիս: Չի հասցնում: Չի հասցնում, քանի որ ուրիշ ձայներ լցվում, խլացնում են նրան: Մեկնողներն են: Նրանց իրարանցումը: Նրանց հապճեպ, աճապարող շարժումները, որ ուզում են վայրկյան առաջ ծածկել վերջին դուռը, որ արագ-արագ հրաժեշտի բառեր են ասում և խուսափում են նայել ուղիղ աչքերիդ մեջ, կարծես այնտեղ միայն մեղադրանքի ու դառնության երանգներ պիտի տեսնեն:
Բայց մեղադրանք չկա: Ոչինչ չկա: Մեկնողների համար միևնույն է, թե ես ինչ կմտածեմ իրենց մասին: Իմ մտքերից նրանց կյանքում ոչինչ չի փոխվելու: Միայն ինձ համար միևնույն չէ, որովհետև այդ մտքերից ես դառնում եմ մի քիչ ավել կարծրասիրտ, գուցե նաև անվերապահ, հաստատապես կողոպտված, ենթադրաբար կտրական: Եվ հետո ցանկություն էլ չկա գրելու մեկնումի մասին: Ի՞նչ գրել և ինչու՞ գրել: Մեկնողները կմեկնեն առանց կարդալու, վերադարձողներն էլ առանց կարդալու կգան, քանի որ վճիռը տողերից դուրս է: Այդ մասին բառերով չես ասի:
Իսկ այն, ինչը դեռ տեղ ունի բառերի մեջ, մենք դարձյալ ջանում ենք թաքցնել աչքից հեռու, քանի որ դառն է նրա կորիզը, թեև գայթակղիչ է հյութալի պտուղը: Ու հենց այդ գայթակղիչ դառնության պտղատվությունից երկիրը մի օր երկատվեց ու դարձավ մեկնողների ու մնացողների երկիր, լքողների ու կառչողների հող, բացակաների ու ներկաների եզերք: Եվ քանի որ իրավունքը տանտիրոջն է, այլ ոչ թե հեռվից սիրողինը, և քանի որ ցավն ուղեբեռ չես դարձնի, բայց կարող ես թողնել քո տան շեմքին, և քանի որ անջատումն իր հատուցման գինն ունի, բաժանվողների թիկունքին արձագանք կտա տանտիրոջ հրաժեշտի հորդորը.
— Գնացեք: Մենք ձեր դատավորը չենք: Բայց գնացեք առանց ետ նայելու, որովհետև այն, ինչ թողեցիք թիկունքում, այլևս ձերը չէ: Որովհետև ոչ ոք իր ունեցածը չի լքում ու գնում կամ եթե լքում է, այն դադարում է լինել իր ունեցածը: Բարի ճամփա բոլորիդ: Գնացեք լռությամբ: Ոչ մի բառ մի ասեք, ոչ արդարացեք, ոչ դժգոհեք: Ձեր պատճառներից մենք էլ ունենք, ձեր ցավերը մեզ էլ են ծանոթ, ձեր անցած ճամփաները մենք էլ են տրորել: Նոր բան չենք լսելու: Դուք խելոքն եք, մենք հիմարներն ենք: Խելոք-խելոք գնացեք:
Իսկ կուզե՞ք շատ անկեղծ մի բան ասեմ: Ես ուզում եմ, որ գնացողները գնան: Եվ գիտե՞ք ինչու: Որովհետև ուզում եմ, որ դասալիքն իր դիրքը լքի կռվից առաջ, այլ ոչ թե խրամատը թողնի թշնամու գրոհի ժամանակ: Ես ուզում եմ, որ զավակը ծնողներից բաժանվի, երբ նրանք դեռ ոտքի վրա են, ոչ թե բախտի քմահաճույքին մատնի ծերացած, տկարացած մարդկանց: Ես ուզում եմ, որ ընկեր կոչվողը վեր կենա ու գնա ուրախության սեղանից, ոչ թե դժբախտության ժամի հեռացողը լինի: Ես ուզում եմ իզուր հույսեր չունենալ նրանցից, ովքեր հուսալի չեն:

* * *
Զանգահարել է մեկը, ծանոթի ծանոթ է:
— Դու թերթերում աշխատող ընկերներ ունես, չէ՞,- ասում է:- Ես ուզում եմ երկրից գնալ: Կասե՞ս մի նյութ գրեն, որ ինձ էստեղ հալածում են: Ուզում եմ թերթը հետս դեսպանատուն տանել…
Ծանոթիս ծանոթը «հալածել» բառն առանց տառասխալի գրել չի կարող, բայց հիմա մտաբերել է դրա մասին, և ես ուզում եմ ինքս անձամբ նրան հալածել, որ իր հալածանքը փաստական լինի, ճշգրիտ օր ու հասցե ունենա, կասկածյալ ու տուժած ունենա…
Մի ծանոթ էլ ունեմ, արդեն 4-5 տարի է՝ Գերմանիայում է: Ճամբարում է ապրում: Ժամանակ առ ժամանակ նամակներ է գրում ու ասում է, որ ամեն ինչ լավ է: Գերմանիայի ճամբարում ամեն ինչ լավ է: Մարդը երազանք է ունեցել, ձգտել է նպատակի, տարիներ է վատնել ու հասել է բաղձալի կետին՝ ճամբարային երջանկության: Հիմա ամիսը մեկ ծանրոց է ուղարկում տուն՝ օգտագործված պահեստամասեր, օգտագործված հագուստներ, օգտագործված համակարգիչներ. «Ծախեք ու ապրեք»: Եվ հարազատներն էլ կարծես թե գոհ են, որ իրենց որդին այնտեղ է, տան պատին բարդիներով Մասիսի նկար ունի, տան կողքին՝ օտար հարևաններ, իսկ սրտում՝ հիշողություն…
Ախ այդ հիշողությունը՝ հաշվենկատ դատողության թշնամին, օտարի բարեկեցիկ տան անհարմար անկյունը, փքված դրամապանակի պակասող թղթադրամը, բարեբախտ մարդու կեսգիշերի ատամնացավը: Եթե հնար լիներ ազատվել դրանից, որքան դյուրին պիտի դառնար անհայրենիք սավառնումը, որքան կարճ պիտի տևեր երկմտանքի տվայտանքը, որքան հանգիստ պիտի ապրեր անխղճացած խիղճը: Բայց նա կա, և դրա համար մեկնողները պայման են կապում իրենց պատուհասած հիշողության թիկունքում.
— Գնում ենք, որովհետև մեր երկրում վատ է: Հենց լավը դառնա՝ նորից կգանք:
Գնացեք: Հաջողություն բոլորիդ: Բայց գնալուց առաջ չմոռանամ, մի բան հարցնեմ` ո՞վ պիտի երկիրը լավը դարձնի…
Մնացողները: Դե իհարկե, մնացողները, ովքեր գնացողներից միամիտ են ու շարունակում են հավատալ, որ երկիրը չի կարող վատը լինել: Վատ երկիր չկա: Կարող է լինել վատ իշխանություն, վատ օրենքներ, վատ բարքեր, վատ ուտելիք, վատ ճամփաներ, բայց վատ երկիրը ո՞րն է, լավ մարդիկ: Դուք՝ փոքր, երկիրը՝ մեծ: Դուք՝ անցողիկ, երկիրը՝ մնայուն: Դուք՝ երերուն, երկիրն՝ անշարժ: Դուք՝ պատճառաբանված, երկիրն՝ անպատճառ:
Եվ դրա գիտակցմամբ է, որ հեռացողներն ասում են.
— Աստված մի կյանք է տվել, ուզում ենք ապրել մարդավայել:
Իրավացի են, հազար անգամ իրավացի: Իրավունք ունեն ճանապարհ ելնելու, որ որոնեն-գտնեն մարդավայել, արտագնա հանգրվանը: Միայն, չգիտես ինչու, միշտ մոռանում են, թե Աստված կյանքից բացի ուրիշ էլ ի՞նչ տվեց իրենց, որ միակն է: Աստծու տված միակ երկրի մասին մոռանում են ու դրան կից պատգամի մասին հիշել չեն ուզում. «Պահպանիր նրան երևելի ու աներևույթ թշնամուց»:

* * *
Ես հազար պատմություն գիտեմ գնացողների մասին՝ բոլորն էլ իրար նման: Բայց ես հիմա ընդամենը մի պատմություն կասեմ նրա մասին, ով մնացել է:
Հանրապետության հրապարակի նստարաններից մեկի վրա նստած է տղամարդն իր երկու որդիների հետ: Պաղպաղակ են ուտում: Երեխաներն ակնհայտորեն դժգոհ են ընտրված վայրից: Ու նրանցից մեկն ասում է.
— Ինչու՞ եկանք այստեղ:
— Որովհետև սա աշխարհի ամենալավ տեղն է,- ասում է հայրը:
— Ինչու՞:
— Էդպես է:
Երեխայի հարցի համար հայրն ուրիշ բացատրություն չունի: Պարզապես այդպես է ու վերջ: Ինքը դա գիտի, զգում է: Եվ ուզում է, որ իր զավակներն էլ դա զգան առանց բացատրության: Որպես անհերքելի իրողություն: Որպես մի բան, ինչը սահմանված է բոլորի համար, սակայն բառերով չես ասի:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ%d5%bd%d5%ab%d5%be%d5%ab%d5%ac%d5%b6%d5%a5%d5%bf

Advertisements

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s