Պահոց | Հունիսի, 2016


6 Հնս

Հաշվենկատությունը ընդհանուր ոչինչ չունի խելքի հետ: Խելքն այստեղ նույնիսկ խանգարում է, այստեղ պետք է զգալ, այլ ոչ թե դատել: Որքան մարդ հաշվենկատ է, այնքան քիչ ուղեղ ունի: Այդ որակն ամբողջովին վերաբերում է նաև զգացմունքների ոլորտին:lugjeto-obicno-ja-odbivaat-prvata-ponuda-bez-ogled-na-toa-kakva-e-najdobroto-od-mark-tven-01


5 Հնս


Շշուկը շշուկին շշնջաց.
— Քնե՞լ ես, իսկ ես, տեսնու՞մ ես,
Չեմ քնած:
Գիտե՞ս ինչ, ես տեսա՝
Երկնքից ուր ընկավ
Աստղը ջինջ:
Եկ փնտրենք նրան:
— Անպայման,-
Շշուկը շշուկին շշնջաց:
Մեկ-երկու անջամ հորանջեց
Ու… ննջեց:

Թարգմ. Վարդգես Բաբայան0_6bedb_6ee87394_L


5 Հնս

Ունենալ սիրելի մի ընկեր, որի ձեռքը հանձնած լինես ամբողջ էությունդ և որը քո ձեռքը հանձնած լինի իր ամբողջ էությունը: Հանգստանալ, վերջապես քնել, երբ հսկում է ընկերդ, հսկել, երբ քնում է նա: Ճանաչել հաճույքն այն բանի, որ պաշտպանում ես նրան, ում սիրում ես և ով քեզ վստահում է մանկան պես:Romain_Rolland_au_balcon,_Meurisse,_1914

How Stalin Met the Armenian Titan

4 Հնս

German weightlifter Josef Manger set a world record at Berlin Olympic Games in 1936. Germany was rejoicing.
Adolf Hitler announces, that this is nothing but a proof of being a higher Aryan race, and, not accidentally, the strongest person of the world represents exactly that nation. The Soviet Union wasn’t participating in the games. However, this didn’t hinder Stalin to feel insulted and defeated. Wasn’t there anyone in the whole Soviet Union, who would be able to surpass that German and prove the world, were lived the strongest people? To Stalin’s question representatives for the field reported, there is one, and he lives in Armenia. It was USSR triple champion, weightlifter Sergo Hambardzumyan.
The newly appointed secretary of the Central Committee of the Communist Party of Armenia left for the Kremlin. Stalin approached him and asked, “Where is Sergo Hambardzumyan? I need him.”
The secretary unaware of the situation, had to do nothing but promising, that they will find him in 24 hours and will take him to the leader. Really, where was Sergo?
There is a legend, which seems quite reliable. According to it, when friends told Sergo of Aghasi Khanjyan’s suicide in July 1936, he jumped and exclaimed, “I don’t believe it. He was killed.” These words were enough that everybody considered him a lost person. Realizing what threatens him and his relatives, Sergo immediately left for Moscow.
He had been living there for three months, trying to maximally keep apart from suspicious glances. But one day, while having supper in a cafeteria, the chef in terror ran to him and said a black car came and people asked for Sergo. Then appeared men in black and ordered to follow them. “Comrade Stalin is asking for you.” “How should I go to Stalin,” Sergo asked showing his worn out, ragged clothes. A few minutes later a new suit was ordered, shoes and shirt were bought for him. The car was rushing to the Kremlin.
In the end of an immense room was sitting Stalin. He rose, and Sergo quickened his steps to approach him. At that moment father of the nations chuckled, “Slow down, boy, you’ll crack the floor.”
When they sat, Stalin asked, “Mr Hambardzumyan, what do you need to win that fascist Manger?” With deep sincerity Sergo replied, “Food, Comrade Stalin.”
Next morning quite a different life starts for him. With his new trainer Lithuanian Yan Sparre departs to Yerevan with Sergo Hambardzumyan. Respectable pension for those times was appointed for the athlete.
Besides, he had a so-called “open account” in Yerevan. This meant, whenever he entered for purchase or other needs, state would cover the expenses. However, privileges weren’t more, than the tension, which became athlete’s inseparable part of his routine. Everything was done to do the impossible. And the historical moment came.
On New Year’s Eve, 30 December 1938, the small hall of Armenian Philharmonic was overcrowded. Those, who failed to enter the building, were standing in front of it, traffic of Abovyan and neighboring streets was paralyzed. Sergo appears on the arena and starts his speech. Dead silence in the hall. Then, walls of the building shake from applauses and exclamations. People were hugging one another and crying, victorious “hurrah!” was heard everywhere. The promise was kept.
Sergo Hambardzumyan set a world record in classic triathlon: 433,5kg, exceeding German Manger’s result by 8,5kg. The crowd took the hero till the hotel he was staying at.
Next day, “Krasniy sport” magazine heralded, “Sergo Hambardzumyan kept his promise given to Comrade Stalin. The record of bourgeois athlete is exceeded. The strongest person in the world is our Sergo.” All the newspapers wrote on this, even German ones. Sergo’s sidereal hour has come. And he was just 28.
Stalin was satisfied. A brilliant gift was given for the holiday. And he invited the Armenian hero to Moscow. It was a glorious and unprecedented reception. 900 prominent and well-known people got invitation to the event. Sergo Hambardzumyan was among the first (fifth), to be granted honorable medal.
Then Stalin offered the day’s hero to choose one of precious gifts: piano or Master Voices gramophone. Sergo chose the last one. This wasn’t the single gift. Key to luxurious “M-1” car were handed to him, as well as a nominal gold watch with a brilliant stone. But for Sergo the most precious was the photo, where the giant athlete was standing before the country’s leaders. Then he enlarged the photo and hang on the wall. Many Yerevan citizens were visiting him to see the Leader and Sergo together.
Feast followed the Kremlin reception. And here Stalin had another surprise, proposing Sergo to become the day’s tamada. The legendary athlete should be served the best, as he easily overcame that test, so brilliantly, that the country’s head couldn’t restrain his astonishment. “Look, I thought Hambardzumyan was a great athlete, but turns out he is an excellent tamada as well,” exclaimed Stalin. The feast lasted till dawn. When Sergo came to the hotel in the morning, he said to his wife Tamara, “Toma, now I can die. I was tamada at the same table with Stalin.”
No need to die. These were days to live. Yerevan welcomed Sergo as a national hero. And when in 1939 at the centennial of creation of “Sasountsi Davit” epos, there was only one candidate to impersonate the titan-him.
Years went by. There was war, there was peace. Sergo bore both all hardships with others and joy of victory, and people were still admiring his superhuman courage. This continued till summer of 1947 when Stalin decided to hold athletes’ union march in Red Square.
Before the march Anastas Mikoyan invited Sergo to his office and asked:
“Can you set another record just on the square?” Mikoyan’s question wasn’t presupposing any negative reply, and Sergo had to give another promise to Comrade Stalin.
A perfect speech has been prepared for the Moscow event. In mid-march a titan appeared in the center of the Square, bearing on his shoulders a log, on which two immense balls were attached. When he stood up in the center of the Square, the balls opened and 22 footballers came out. That giant was Sergo, and his act was out of human capabilities and imagination. Stalin was smiling and applauding from distance. But happened the unforgivable. Sergo failed to keep the promised record.
The fact was regrettable, but to which extent, Sergo felt only after arriving in Yerevan.
In counted days he was deprived of all privileges, pension, and even salary. The favorite of the authorities wasn’t one at all. When the situation became inextricable, desperate athlete started to sell the photos, which he was keeping like a relic, and which were his pride. But this wasn’t an exit.
Exactly 10 years later 30 December 1948 after his glorious victory, Sergo Hambardzumyan very bitterly writes a letter to Grigor Harutyunyan, secretary of the Central Committee, where he was introducing his miserable condition, then noticing with regret: “it’s not once, that I felt like a hunting dog, bad owner of which feeds only on the days of hunting.” Yes, his lovely Master, whom Sergo was adoring and appreciating, was no more memorizing world’s strongest person, only for one thing-he once dared to disappoint the Master.
The most regrettable is the end of the story. During one of the speeches Sergo felt badly. Ambulance took him to the hospital. Doctors diagnosed a microstroke. He couldn’t do sport any more. But he needed to live.
I memorize what my father was telling: Sergo Hambardzumyan was walking from village to village, delivering speeches in clubs, where he was demonstrating amazing tricks, bending iron rods, pulling out nails with teeth, and by that earning his living. After some time he was a taxi driver, then he opened a barbecue place, next to “Masis” restaurant. People often were coming there not only for tasty dishes, but too see the living legend, whom people appreciated and loved devotedly. So, until the end of his life he admired the most sincere and clean-fingered love of people, who have always venerated him and pronounced the name of the strongest person in the world with pride—Sergo Hambardzumyan.

By Hovik Charkhchyan



4 Հնս

Դուք տեսնու՞մ եք, թե ինչ է կատարվում.
Արեգակն իջել, փարվում է սարին,
Սարի ստվերը ժայռին է փարվում,
Ժայռի ստվերը փարվում է ծառին,
Ծառի ստվերը գետի հետ գնում,
Գլուխը հովտի կրծքին է դնում…
Այդպես երկարում, հովտի երկայնքով
Բոլոր ստվերներն իրար են փարվում
Եվ հյուսում են մի հրաշք երեկո…
Դուք տեսնու՞մ եք, թե ինչ է կատարվում:vL11XbmQ6H8


3 Հնս

Այս շարադրանքն ինձ արագիլները հուշեցին:
Ուժեղ քամին պոկել, ցած էր բերել արագիլի բույնը: Մարդիկ տներից դուրս էին թափվել, նայում էին մոլորված թևավորների զույգին, ուզում էին ինչ-որ բանով օգնել, բայց այդ պահին տեղ հասան փրկարարներն ու գործն իրենց ձեռքը վերցրին: Աստիճանը վերև ձգվեց, համազգեստ հագած տղան մագլցեց մինչև սյունի կատարը, իսկ ներքևում սկսեց եռուզեռը: Մեկը տնից տախտակներ ու մուրճ բերեց, մյուսը վազեց մեխերի ետևից, կանայք հին բարձեր տվեցին, որ միջի փետուրները հանեն, երեխաներն առվի եզրից ցախ ու շիվ հավաքեցին, մինչև որ բույնը շյուղ առ շյուղ հյուսվեց, տեսքի եկավ ու դարձավ առաջվանը:
Հետո մի ամբողջ փողոց իր հոգսն ու ցավը մոռացած՝ հավաքվել էր էլեկտրասյան շուրջն ու սպասում էր արագիլների գալուն: Երբ վերջապես նրանցից առաջինը զգուշավոր թևաբախումով նախ՝ պտույտներ տվեց և հետո իջավ նոր բնի մեջ, հավաքվածները խորը շունչ քաշեցին, իսկ մեկն ամփոփեց բոլորի մտածմունքը. «Սրանք էլ են շնչավոր, ապրելու իրավունք ունեն»:
Օրեր անց մարդաշատ մի վայրում հիշեցի ու պատմեցի արագիլների դեպքը: Ներկաներից մեկը լսեց ու ասաց. «Բան եք գտել անելու: Հիմա դրա ժամանա՞կն է»: Մարդը երևի ուզում էր ասել, թե կան դրանից ավելի կարևոր գործեր, թե միայն պարապ մարդիկ իրենց թանկ ժամանակը կվատնեն թռչնաբույն տեղադրելով և, ընդհանրապես, այս կյանքում ամեն ինչ ունի հերթականություն: Սկզբում կարևորներն են, հետո գալիս են անկարևորները:
Առաջին դեպքը չէր, որ նման կարծիք էի լսում: Ընդհանրապես քիչ չեն նրանք, ովքեր միշտ գիտեն, թե երբ ինչ է պետք անել և երբ ինչ պետք չէ անել: Դրանք այն մարդիկ են, ովքեր առաջնորդվում են ստորադասման հատուկ աստիճանակարգով, նրանց համար սկզբունքային կարևորություն ունի «հիմա»-ի ու «հետո»-ի հստակ տարանջատման պայմանը, իսկ եթե հանդգնել ես խախտել ժամանակային պայմանականությունները, եթե դու դեռ այնքան հասուն չես գտնվել հասկանալու, որ ամեն բան իր նախանշված ժամանակն ունի, այդ դեպքում դու ոչ միայն սահմանափակ ընկալումներ ունես, այլև քո թեթևամիտ էգոիզմով վնասում ես հանրային շահը, որովհետև այդ շահն ամեն օր, ամեն վայրկյան ականջներիդ տակ կրկնելու է, թե ինչն է առաջնայինը և դու միշտ մնալու ես լուսանցքում, եթե շփոթել ես հիմնականի ու անէականի տեղերը:
Կարծում եք՝ սա ընդամենը կամակոր վերաբերմու՞նք է, որ կարելի է քամահրել ու առաջ անցնել: Ցավոք, դա վաղուց արդեն արմատացած մտայնություն է, մի ամբողջ սերնդի արյան բաղադրությունը, նրա մղումների զսպաշապիկն ու համակերպումների օրենսգիրքը: Չե՞ք հավատում: Այդ դեպքում մի պահ կանգ առեք ու ետ նայեք: Ի՞նչ եք տեսնում ձեր թիկունքում: Չէ՞ որ այնտեղ նույն այդ վերապահումների հսկայական շղթան է՝ իր բազում հանգույցներով ու ոլորումներով: Չէ՞ որ երեկվա մեջ գրեթե ոչինչ չեղավ մեր ուզածի պես: Մեզ միշտ սաստեցին. «Ոչ հիմա, այժմ դրա ժամանակը չէ», և մենք հնազանդվեցինք, որ սեփական ցանկությամբ չխախտենք մեկ ուրիշի ցանկության ընթացքը, հանկարծ մեր կամքից անկախ խոչընդոտ չդառնանք և չպահանջենք ավելին, քան սահմանված ու վիճակված էր մեզ համար: Ասացին՝ հիմա պատերազմ է՝ չի կարելի, հիմա ճգնաժամ է՝ չի կարելի, անցումային շրջան է՝ չի կարելի, ձմեռ է՝ չի կարելի, հետո ամառ կլինի՝ դարձյալ չի կարելի: Եվ ընդհանրապես, չի կարելի ապրել այնպես, ինչպես ինքդ ես ուզում, որովհետև քեզնից զորեղ մի բան էլ կա՝ հանգամանքը, ու քեզ արտոնված չէ լինել նրանից կարևոր…
Եվ ահա այն օրը, երբ այդ գիտակից մարդը ցավակցող-կշտամբող հայացքով նայեց ինձ ու հարցրեց. «Հիմա դրա ժամանա՞կն է», ես չցանկացա անպատասխան թողնել նրան: Ու այդ պահին վերստին ինձ օգնության եկավ պատմությունն արագիլների մասին: Այո, հենց արագիլների մասին, միայն թե սա արդեն ուրիշ պատմություն էր, մի բան, որ կարդացել էի հին մամուլի տրցակները թերթելիս:
… 1944 թվականի գարուն: Պատերազմ: Հայաստան: Մարդիկ ապրում են տագնապների, կորուստների, թշվառության, քաղցի ճիրաններում: Թերթերի էջերը լի են ռազմաճակատից եկող հաղորդումներով: Կարծես թե ուրիշ ոչինչ չի կարող դրանից առավել էական ու կարևոր լինել: Եվ հանկարծ այդ հաղորդումների շարքում մի փոքրիկ լուր անմիջապես ուշադրություն է գրավում: Հայաստանի Գիտությունների ակադեմիայի աշխատակիցները տեղեկացնում են, որ Արարատյան դաշտում կատարվել է արագիլների հաշվառում և նրանց պահպանությունը գտնվում է իրենց հսկողության ներքո: Ապա մեկ առ մեկ թվարկվում է, թե որ հանդամասում քանի արագիլ է իջել և որ գյուղում քանիսն են բնավորվել…
Արագիլնե՞ր: Սա ի՞նչ բան է: Շուրջբոլորը գոյության կռիվ է, ի՞նչ արագիլների մասին կարող է խոսք լինել: Եվ վերջապես ու՞մ են պետք այդ արագիլները, եթե մարդկային կյանքն այլևս ոչինչ չարժե, եթե համընդհանուր ցավը սրբում է իր ճանապարհին լուսավոր ու կենսատու ամեն ինչ և առաջին հերթին՝ ապրելու կիրքը, վաղվա մեջ հույս փնտրելու շարժունակ ջիղը… Իսկ մարդիկ գնացել էին նրանց հաշվելու՝ չխորհելով դրա մասին, կամ, ավելի ճիշտ, խորհելով, սակայն գտնելով ոչ այն պատասխանը, որ գտել են այսօր. «Հիմա դրա ժամանակ չէ»…
Ծնվեմ ծնվողի հետ, թաղվեմ թաղվողի հետ, ընկնեմ ու բարձրանամ սայթաքողի ու ոտքի կանգնողի հետ, որ դիտվեմ ներդաշնակ, համահունչ, միակամ: Իսկ ե՞րբ կարող եմ չլինել բոլորի պես, այսինքն պարզապես մի փոքր ապրեմ: Ոչ թե անհնազանդ, այլ ինքնուրույն: Ոչ թե հոսանքին հակառակ, այլ ինքս իմ հունով: Կարելի՞ է: Թույլ տալի՞ս եք:
Ձեր մատը փուշ մտնելիս իմ մատն էլ փուշ մի խրեք: Դրանից ձեր ցավը չի մեղմվի: Թողեք մատներս անվնաս մնան, որ կարողանամ ձեր փուշը հանել: Մի ասեք, թե խարխլում եմ ձեր միասնությունը, որովհետև այն, ինչ ասում եք, դեպի միօրինակություն տանող ուղենիշ է՝ համատեղ լինելու անվան տակ: Իսկ միասնությունը միանման լինելը չէ, զգացմունքի ու վարքի կոլեկտիվիզմը չէ. միասին ժպտում ենք, միասին արտասվում: Եթե ինչ-որ մեկի ծիծաղն ու լացը չեն գալիս, ի՞նչ եք անելու: Կարծիքը կփաթաթեք վզին և հետո կզարմանաք, թե ինչո՞ւ խեղդվեց:
Քարկոծեք ինձ, որովհետև ես ուզում եմ գնալ արագիլ հաշվելու: Սպառնացեք, բղավեք ականջիս տակ. «Հիմա դրա ժամանակը չէ», իսկ ես ձեզ կպատասխանեմ՝ միշտ ժամանակն է: Ամեն վայրկյան, ամեն ակնթարթ ժամանակն է անելու այն, ինչ անհրաժեշտ է, որ արվի:

* * *
… Քայլում էինք արահետով: Հնձած արտի դեղին-կանաչ հարթության մեջ երեք արագիլներ էին իջել: Ես մի շյուղ բռնած՝ ուզեցի պոկվել տատիս ձեռքից ու վազել նրանց մոտ: Տատս ետ պահեց.
— Ձեռք մի տուր: Արագիլը ղսմաթ է…
Այն երեք արագիլները ո՞ր կողմը գնացին:


hovik Charkhchyan

Աշխարհը լավ է հասկանում

3 Հնս

«Այսօր արտասահմանի լրագրերում Կարսից հեռագիր կար, որ թուրքական գիտական մի հանձնաժողով գիտական արշավանք է կատարում Անին ուսումնասիրելու: Ականջը կանչե պրոֆ. Մառի։ Աշխարհը լավ է հասկանում թուրք ուսումնասիրությունները, պեղումները այնպես խորունկ պիտի կատարեն, որ քար քարի վրա չմնա։ Այսպիսի ուսումնասիրություններ արդեն նրանք կատարել են Մրեն, Տեկոր, Աղթամար, Ս. Կարապետ, որ ապագա ուսումնասիրողների համար այլևս նյութ չի մնացել։ Լավ կլինի, որ պրոֆ. Մառին իմացնես այս հետաքրքիր երևույթը…»:

31 օգոստոսի, 1934 թ, Փարիզ
Ավետիք Իսահակյանի` Կարեն Միքայելյանին հղած նամակից1880s_Kurkdjian_Childprinces_Citadel_Ani_Turkey


3 Հնս

Երիտասարդ տարիներին գերիշխում է հայեցողությունը, իսկ ծերության ժամանակ՝ խորհրդածությունը: Առաջինը պոեզիայի շրջանն է, երկրորդը՝ փիլիսոփայության: Եվ գործնական կյանքում էլ մեր քայլերը պայմանավորվում են երիտասարդ օրերին՝ դիտումով ու տպավորություններով, իսկ ծերության շրջանում՝ ընդամենը խորհրդածությամբ:arthur-schopenhauer


2 Հնս

Իմ կապիտան քեռու պես
Ատրճանակ ունեմ ես,
Եվ փող ունի, և փական,
Կարծես լինի իսկական:

Հենց որ սեղմում եմ մատով,
«Բում»,- պայթում է որոտով.
Ու փախչում են սրտաճաք
Գայլ ու գազան, մայր ու ձագ:

Չվախենաս, այ տատի,
Թե որ «Կարմիր գլխարկի»
Գայլը հանկարծ գա մեր տուն,
Կկրակեմ ես իսկույն…




2 Հնս

Իմ երազանքի մեջ ես քեզ սպասում եմ երկու դռներով մեր սենյակում և տեսնում եմ, որ դու գալիս ես: Իմ երազանքի մեջ դու ինձ մոտ ես մտնում աջ դռնով: Եթե դու ներս մտնես ձախ դռնով, արդեն որոշակի տարբերություն է ծագում քո և իմ երազանքի միջև:
Ամբողջ մարդկային ողբերգությունը տեսանելի է այս փոքրիկ օրինակում, քանի որ նրանք, որոնց մասին մենք մտածում ենք, երբեք չեն լինում նրանք, որոնց մասին մենք մտածում ենք:gqqM_TVBo5c

%d bloggers like this: