ՌՈԲԻՆԶՈՆԸ ԵՐՋԱՆԻԿ ՉԷՐ

19 Հնս

Ամեն անգամ, երբ գյուղ եմ գնում մերոնց տեսնելու, մայրս իսկույն հարցնում է.
— Դե պատմիր, ի՞նչ կա երևաններում: Էլի ցույցեր անու՞մ են… Էն նախարարին ինչի՞ հանեցին… Էն տղաներին ինչի՞ համար են դատում… Պատերազմի մասին ի՞նչ են խոսում…
Ու ես՝ քաղաքային թոհուբոհից մինչև կոկորդս կուշտ մարդս, որ գլխապատառ փախել եմ այդ աղմուկից՝ գյուղի երանավետ լռության մեջ մեկուսի հանգստություն գտնելու հույսով, մի քիչ զարմանքով, մի քիչ էլ նախանձով ասում եմ նրան.
— Այ մեր, ապրիր քո համար հանգիստ, քո հող ու ջրով, տուն ու տեղով, օրվա հոգսերով, քո թոռներով: Ի՞նչ գործ ունես էդ ամենի հետ…
Ու մայրս էլ հարցեր չի տալիս՝ ինձ հետ անհամաձայն: Սեղան է բացում՝ ձեռքի հետ պատմելով գյուղի անցուդարձից: Իսկ ես լսում եմ նրան ու ամեն անգամ մտքումս կրկնում եմ. «Ախ, երանի ձեր հոգսերն իմը լինեին»:
Բայց հոգսն ու մտատանջությունը փոխանակելի չեն, ինչպես որ փոփոխական են մեր ցանկությունների սահմանները, դրա համար էլ մտքի ու մարմնի դեգերումները միշտ չէ, որ ընտրում են միևնույն ուղղությունը: Մենք ապրում և ինքներս ենք ստեղծում դժվարակիր կյանքը՝ իր ամենայն արատներով հանդերձ և հանդուրժում ենք մեր չարաբաստիկ հոգեզավակին այնքան ժամանակ, քանի դեռ չի լցվել համբերության բաժակը, քանի դեռ չեն սպառվել դիմակայման եռանդի վերջին պաշարները:
Եվ այնժամ առաջին միտքը, որ այցի է գալիս իբրև փրկչական ելք, սեփական անձի մեկուսացումն է: Գլուխն առնել ու գնալ, կորչել, մոլորվել, լինել շատ հեռու, դառնալ բացակա, չլսել, չիմանալ, շրջագծել հորիզոնն ինչպես մի խեցի, որի ներսում պիտի պատսպարվի կակղամորթի մեր մարմինը, տեղափոխվել մարդկանց աշխարհից դեպի մարդազերծ աշխարհը, որտեղ ներկան կդառնա բացակա, որտեղ չեն պղտորվելու միտք, հոգի արյուն…
Հանապազօր կյանքից հոգնած, ձանձրացած, ուժահատ ու դժկամ ո՞ր մեկս գոնե մեկ անգամ չենք երազել ընկնել մի անմարդաբնակ կղզի և ապրել այնտեղ խելացնոր աշխարհից կտրված, իբրև նոր օրերի Ռոբինզոն: Օվկիանոսի ջրերը կսրբեին բոլոր կապող թելերը, ձայները, հետքերը և կլիներ միայն կղզին, որտեղ չկան պայմանականություններ, չկան խաղարկվելիք դերեր, ներկրվող տագնապներ, արտանետվող խռովքներ: Մեր կղզին մեզ կտար երանության գերագույն դրսևորումը՝ մարմնի և հույզերի սանձարձակ ինքնավարությունը:
Ազատ կլիներ Ռոբինզոնը: Բայց երջանի՞կ կլիներ Ռոբինզոնը: Որովհետև մի օր իր կղզու ամայի ափերին նստած միայնակ Ռոբինզոնը պիտի հասկանար, որ ինքն ունի այն, ինչ երազում էր, սակայն չունի ամենակարևորը՝ երազանքի նպատակը: Եվ դատարկ ափի ավազի վրա ներանձնացած Ռոբինզոնը պիտի կռահեր, որ նույնիսկ անրջային կյանքը ոչինչ չարժե առանց իմաստի և իմաստն է, որ ապրելը դարձնում է ապրեցնող: Ու կղզու ափամերձ ավազների վրա վաղանցուկ հետքեր թողնող Ռոբինզոնը վաղ թե ուշ պիտի խոստովաներ, որ մարդու կյանքը խորհուրդ ունի միայն այն ժամանակ, երբ կան մյուսները: Միայնակ մարդն անմարդաբնակ կղզի է՝ անմարդաբնակ կղզու վրա և ոչ ոք չի գնում այնտեղ ապրելու:

* * *
… Մայրս նստել է կողքիս, ոչինչ չի հարցնում և ես սիրում եմ նրա անհամաձայն լռությունը: Ես սիրում եմ իմ մոր մտախոհումները, որ իր գյուղական ինքնամփոփ կենցաղի մեջ ականջ է դնում քաղաքի եռուզեռին: Իմ խուսափանքով հանդերձ ես ուզում եմ նրան հեռու պահել կողմնակի ցնցումների արձագանքից՝ տարածության ու անգիտության մտացածին ցանկապատ կապելով և հուսադրելով ինձ, թե տարօրինակ ոչինչ չկա, երբ մարդն անմասնակից է բոլոր տարուբերումներին և նրա կամքն է մնալու ինքն իր հետ՝ սեփական կյանքն իր պատկերացմամբ ապրելու իրավունքով:
Ես նույնիսկ հարմար արդարացումներ եմ գտնում ինձ համար, սկսում եմ հավատալ այն պնդմանը, որ «Դոն Կիխոտը» կարելի էր միայն բանտում գրել, ես փորձում եմ հասկանալ Գոգենին, որ Փարիզը փոխեց Հայիթիի հետ, ես նախանձում եմ Սելինջերի ինքնամեկուսացմանը, որտեղ միտքն արգասաբեր էր: Ես այս բոլորը խրախուսում ու ըմբռնում եմ մինչև այն սահմանը, երբ վրա է հասնում մեկ այլ իրողություն խոստովանելու պահը: Ու ես ինքնակամ-պարտադրական համաձայնությունս եմ տալիս մեկ այլ մտքի՝ նրան, որ թե Սերվանտեսի վեպը, թե Գոգենի կտավները, թե Սելինջերի մտքի արգասիքը հասցեագրված էին մարդկանց և երբեք լույս աշխարհ չէին գա, եթե չլինեին մյուսները՝ նրանք, ովքեր բաժանարար պատնեշից այն կողմ էին:
Երեկոյան ես հրաժեշտ կտամ մերոնց, որ վերադառնամ չմեկուսացված մարդկանց երկիրը, հազար-հազար կղզիներով այն աշխարհը, որտեղ անթիվ ռոբինզոններ են ապրում, որտեղ ամեն ոք փակվում է իր չորս պատերի մեջ, երկփեղկվում է սեփական մաշկում, բայց լուսաբացի հետ նրանք լքում են իրենց առանձնարանը, որ նավարկեն ժամանակի ջրերի միջով դեպի մյուսները, լողան ընդառաջ հարակից հոգսերին, մերձակա հույզերին, առընթեր խութերին և ճոճվեն այն ալիքների վրա, որոնք նաև մյուսներին են շարժման մեջ դնում: Միայն այդպես կարող են ապրել մարդիկ: Ուրիշ կյանք չի լինում:

* * *
Հիմա չեմ հիշում՝ այս պատմությունը երբ և ումից եմ լսել, բայց կա այսպիսի մի մոռացված լեգենդ և այդ լեգենդում ասվում է, թե եղել է ժամանակ, երբ մարդիկ իմացել են իրենց մահվան օրը:
Այդ տարօրինակ ժամանակներում մի մարդ իր պարտեզի շուրջը ցանկապատ էր կապում: Խփում էր ցից ցցի ետևից, բայց իր գործն անում էր անտարբեր ու անեռանդ, և ոչինչ չէր ստացվում: Հանկարծ մի անցորդ է մոտենում նրան, նայում է փայտերին ու հարցնում է.
— Եղբայր, ցանկապատդ ինչու՞ է այսքան վատը:
— Դե գիտե՞ս, ինձ ընդամենը երեք օրվա կյանք է մնացել ապրելու, այնպես որ այսքանն էլ հերիք է:
— Իսկ դու չե՞ս ուզում պատրաստել այնպես, որ քեզնից հետո ապրողները օգտվեն դրանից:
— Էհ,- ձեռքը թափ է տալիս մարդն ու շարունակում ցցերը շարել:
Այս հանդիպումից անցնում է երեք օր, բայց նա չի մեռնում: Անցնում է մեկ ամիս, մեկ տարի, երեք տարի, իսկ նա դեռ ապրում էր: Մարդն արդեն առաջվա պես չգիտեր իր մահվան օրը: Եվ այդ ժամանակ նա քանդում է հին ցանկապատն ու շինում է նորը՝ ամուր, ուղիղ, գեղեցիկ, որովհետև մտածում է, թե գուցե դեռ շատ երկար է ապրելու:
Եվ ապրում է: Իսկ այն անցորդը աստվածն էր: Նա որոշեց հետայդու մարդուց գաղտնի պահել իր վախճանի օրը, որպեսզի նա չմտածի միայն իր անձի մասին:
Հիմա մենք էլ, որ դեռ չգիտենք, թե ճակատագիրն ինչ է խոստանում վաղվա համար, վեր կենանք, գնանք մեր գործին և անենք այդ գործը ոչ թե հանուն նրա, որ վաղվա օրն անորոշ է, այլ հանուն այն բանի, որ որոշյալ աշխարհում մարդը նույնպես պիտի որոշյալ լինի: Որովհետև մենք կարող ենք լինել դժգոհ, կարող ենք լինել հուսահատված ու զայրացած, բայց ցանկապատը ուղիղ ու ամուր շինել պարտավոր ենք: Ցանկապատը մեղավոր չէ:

ՀՈՎԻԿ ՉԱՐԽՉՅԱՆՀովիկ Չարխչյան Hovik Charkhchyan

Advertisements

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s