Պահոց | 8:54 ե.

ՆՐԱՆՔ ԱՌԱՋԻՆԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ՏԵՍԱՆ ԵՐԿՆՔԻՑ

8 Սպտ

Հայաստանի առաջին ավիաջոկատը կազմավորվել է 1918 թ.  օգոստոսի վերջին: Նրա տրամադրության տակ կային ռուսական բանակից մնացած ինքնաթիռներ: Առաջին հրամանատարն էր օդաչու պորուչիկ  Վոիպովը:

Հայկական ավիաջոկատը  հիմնականում համալրված էր «Վուազեն», «Մորան» և «Նյուպոր» մակնիշի 8 ինքնաթիռներով, որոնց մեծ մասն անսարք էր ավիապահեստամասերի  բացակայության: 1919 թ. վերջին  ավիաջոկատում թռիչքի համար պիտանի էին միայն մեկ «Մորան» և մեկ «Նյուպոր» ինքնաթիռ:

Ավիաջոկատի համալրման  նպատակով Ֆրանսիա գործուղվեց կապիտան Գուլյանը, որը կառավարության հանձնարարությամբ Մարսելում գնեց Salmson  A2A  մակնիշի  երկու նոր ինքնաթիռ:  Այդ ինքնաթիռները, որոնց արագությունը  200 կմ/ժամ էր, պետք է օգտագործվեին ռմբակոծման  և հետախուզական նպատակներով: Արխիվային փաստաթղթերի համաձայն, 1919 թ. փետրվարի 28-ի դրությամբ  հայկական ավիաջոկատի անձնակազմում  հրամանատարից բացի կային 5 զինվորական օդաչու, մեկ դիտորդ, մեկ ավիամեխանիկ- հրահանգիչ, երեք շարժիչագործ (մոտորիստ), շարժիչագործի վեց օգնական, երկու ավտովարորդ, ավտովարորդի 10 օգնական և 10 վարպետ:

Ավիաջոկատը մասնակցել է  զանազան մարտական գործողությունների, որոնց ընթացքում թշնամու վրա կատարել է  30 ռմբանետում:

 

Մ. Կարապետյանoduj

Ո՞Վ ԷՐ ԲԱԿՈՒՆՑԻ «ԱԼՊԻԱԿԱՆ» ԿԻՆԸ

8 Սպտ

«Ալպիական մանուշակ» պատմվածքը Չարենցի կնոջ` Արփենիկի հիշատակին նվիրելուց առաջ Ակսել Բակունցը մի առիթով խոստովանել է, որ իրականում դա գրվել էր բոլորովին այլ կնոջ համար: Նույնիսկ պատմվածքում տողեր կային, որոնք գաղտնազերծում էին Բակունցի սրտի գաղտնիքը: Եվ այդ ճակատագրական կնոջ անունն էր Ժենյա Գյուզալյան:

Ժամանակակիցները պատմում են, որ Ժենյան միջին հասակի, բարեկազմ, փոքր ինչ սրված դիմագծերով աղջիկ էր: Միշտ երազկոտ հայացք ուներ: Հագնվում էր շատ ճաշակով: Սիրում էր ու ծանոթ էր գրականությանը: Այս սերը գալիս էր նրա ընտանիքից, որտեղ առանձնակի վերաբերմունք կար արվեստների նկատմամբ:460px-4_Engn_Gezal_s_plemyannicey

Բակունցը Ժենյային առաջին անգամ տեսել է Հանրային գրադարանում, որն այն օրերին գտնվում էր քաղաքի Կուլտուրայի տանը: Դա 1926 թվականին էր: Մեկ տարի էր, ինչ աղջիկը Թբիլիսիից տեղափոխվել էր Երևան և ընդունվել համալսարանի պատմագրության ֆակուլտետը: Շուտով նրանց ծանոթությունը վերածվում է մտերմության` պարուրված անթաքույց համակրանքով:

Ականատեսների վկայությամբ, առաջին ժամադրությունը կայացել է Աբովյան փողոցում, ներկայիս «Անի» հյուրանոցից փոքր-ինչ վերև: Ժամանակին այնտեղ երեք հսկա բարդիներ էին կանգնած, իսկ դրանց դիմաց գտնվում էր նկարիչ Հակոբ Կոջոյանի արվեստանոցը: Հենց այդ ծառերի տակ էլ զույգը հանդիպել է, քանի որ Ժենյան ապրում էր մոտերքում: Սակայն տեսակցություններ շուտով ընդհատվում են, քանի որ աղջիկը 1927 թվականին մեկնում է Լենինգրադ` ուսումը շարունակելու տեղի համալսարանի ազգագրության բաժնում: Միակ մխիթարությունը դառնում են նրանց ջերմ նամակները, որոնք լցնում էին դատարկությունը ու մեղմում բուռն կարոտը:452px-3_Evgn_Gezal_v_kostume_zangezurskoy_armyanki

Լենինգրադից Ժենյան վերադարձավ միայն 1931 թվականին ու աշխատանքի ընդունվեց պատմության թանգարանում: Ասում են, թե նրա համար առանձնակի ուրախության առիթ էին դառնում այն օրերը, երբ ազգագրական արշավախմբերի հետ գործուղվում էր Զանգեզուր: Բակունցը միշտ պատրվակ գտնում էր ընկերակցելու նրան: Այդ օրերից հուշ է մնացել մի լուսանկար, որտեղ Բակունցի ցանկությամբ Ժենյան նկարվել է զանգեզուրցի կնոջ տարազով:

Ինչ վերաբերում է «Ալպիական մանուշակը» պատմվածքին, ապա Բակունցն այն ընթերցել է Ժենյայի համար դեռևս ձեռագիր վիճակում: Ստեղծագործությունը աղջկան շատ է դուր եկել: Իսկ պատմվածքի մի հատված իրական հիմք ունի: Հիշու՞մ եք այս տողերը. «…Առավոտյան ծովը բրոնզե հալոցքի պես տարուբեր էր լինում և լիզում ափերի կրաքարը։ Ծովափին սև թավիշե գլխարկով կինը հովանոցի ծայրով ավազի վրա նշաններ էր անում և ավերում։ Իսկ ինքը ջարդում էր ձեռքի չոր ճյուղը, մանրիկ փշուրներ անում, և երբ ալիքները կաթիլներ էին ցողում նրանց ոտքերին ու ետ վազում, ալիքներն իրենց հետ տանում էին չոր ճյուղերի փշուրները։ Այն կինը ծովափին խոստումի բառեր ասաց, աշխարհը թվաց լայնարձակ մի ծով, և սիրտը ձուլվեց ծովի հետ»։ 1926 թվականի ամռանը Բակունցն ու Ժենյան միասին եղել են Բաթումում և հիշատակված պատկերը այն օրերի հուշն է…800px-5_Evgen_Gezal_v_Zvartoce

Հետագա տարիներին Ժենյան, ով արդեն թանգարանի ավագ գիտաշխատող էր ու հայտնի ազգագրագետ, անընդհատ գործուղումների էր մեկնում և նրանք ուշ-ուշ էին հանդիպում: 1937 թվականին Ակսել Բակունցի ողբերգական մահը խորապես ցնցեց կնոջը: Սակայն նա դեռ չգիտեր, թե ինչ ճակատագիր էր նախատեսված իր համար:

Ժենյա Գյուզալյանին ձերբակալեցին 1939 թ. սեպտեմբերի 15-ին: Նրան մեղադրանք ներկայացվեց հակապետական, հակահեղափոխական գործունեության համար: Ժենյան դատապարտվեց 10 տարվա ազատազրկման: Ասում են, որ նա մահացել է բանտում, 1941 թվականի աշնանը: Բակունցի «ալպիական» սերը ընդամենը 38 տարեկան էր…

 Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Степан_Лисициан,_Евгения_Гюзальян,_Сурен_Золян

382px-Евгения_Гюзальян_с_будущим_академиком_Арамом_Ганаланяном,1935г.

%d bloggers like this: