Պահոց | Հուլիսի, 2013

Առաջին թենիսի կորտը Հայաստանում

13 Հլս

Պատմությունը վկայում է, որ առաջին թենիսի կորտը Հայաստանում ստեղծվել է Ախթալայում, մեծահարուստ Միքայել Արամյանցի կողմից: Ահա այս լուսանկարը` արված 1905 թվականին, դրա ապացույցն է:

3OGN-KY9FQM

ՋՈՐՋ ՕՐՈՒԵԼ

13 Հլս

Մարդիկ կարող են երջանիկ լինել միայն այն պայմանով, եթե նրանք դա չեն համարում կյանքի նպատակ:

Բնական վիճակով երջանկությունը միշտ էլ խղճուկ տեսք ունի փթթուն պաճուճանքներով դժբախտության կողքին: Եվ բնական է, որ կայունությունն անհամեմատ նվազ կոլորիտային է, քան անկայունությունը: Իսկ բավարարվածությունը բացարձակապես զրկված է ռոմանտիկայից չար բախտի հետ գոտեմարտում, չկա այստեղ գայթակղության դեմ գունեղ պայքարը, չկա  սպանիչ կասկածանքների ու կրքերի լուսապսակը: Երջանկությունը զրկված է վիթխարի էֆեկտներից:

george-orwell-4839028

ՋՈՆ ՖԱՈՒԼԶ

13 Հլս

Երբեմն «ամեն ինչ ունենալ» և «ոչինչ չունենալ» հասկացություններն շատ ավել են իրար մոտ, քան կարող են երևակայել նրանք, որոնց բախտն այնքան էլ չի բերել:

Ես գիտեմ, թե դա ինչ բան է, երբ մեկնում են: Մի շաբաթ մեռնում ես, մի շաբաթ պարզապես հիվանդ ես, հետո սկսում ես մոռանալ, իսկ այնուհետև թվում է, որ ոչինչ էլ չի եղել, որ եղել է ոչ քեզ հետ, և ահա դու թքում ես ամեն ինչի վրա: Եվ ասում ես ինքդ քեզ. «Սա կյանք է, այդպիսին է այն ստեղծված: Այսպիսին է ստեղծված այս հիմար կյանքը: Կարծես թե ոչինչ էլ չես կորցրել մեկընդմիշտ»:

Երբեմն չկա ավելի գռեհիկ բան, քան վերադառնալը:

fowles

ԲՈՒԻՍ ՎԻԱՆ

12 Հլս

«Կյանքում ամենակարևորն ամեն ինչի մասին կանխակալորեն դատելն է: Ամբոխն, ինչպես հայտնի է, սովորաբար սխալվում է, իսկ յուրաքանյուր առանձին վերցրած մարդ միշտ ճիշտ է: Թեև ասեմ, որ չարժե այս պնդումից վարվեցողության կանոն ստեղծել: Սրան կարելի է հետևել, քանի դեռ այն չի ձևավորվել:

Աշխարհում ընդամենը երկու բան կա, հանուն որոնց արժե ապրել. գեղեցիկ աղջիկների նկատմամբ սերը` անկախ նրանից, թե ինչպիսին են, և մեկ էլ նորօռեանական ջազը կամ Դյուկ Էլինգթոնը: Մնացյալն ավելի լավ կլիներ, եթե սրբվեր աշխարհի երեսից, որովհետև մնացյալը` սոսկ այլանդակություն է»:

 

«Օրերի փրփուրը» գրքից 

??????????

ԺԱՆ ՊՈԼ ՍԱՐՏՐ

10 Հլս

Դուրս եմ գալիս փողոց: Ինչու՞: Դե որովհետև նույնքան անիմաստ է տանը մնալը: Նույնիսկ եթե ես մնամ, նույնիսկ եթե լռության հետ առանձնանամ մի անկյունում, միևնույն է, ինքս ինձնից ոչ մի տեղ չեմ փախչի: Ես գոյություն կունենամ այդ անկյունում, իմ ծանրությամբ կճնշեմ հատակը: Ես կամ:

Իսկ որտե՞ղ պիտի թաքցնեմ իմ անցյալը: Անցյալդ գրպան չես դնի, պետք է տուն ունենալ, որտեղ նրան կտեղավորես: Իսկ ես միայն իմ մարմինն ունեմ: Միայնակ մարդն իր միայնակ մարմնում չի կարող ներփակել հիշողությունները, դրանք դուրս կհոսեն իր միջից: Իսկ ես իրավունք չունեմ դժգոհել: Ես մի բան էի ուզում` լինել ազատ…

 

topics_sartre_395

ՍՈՄԵՐՍԵԹ ՄՈԵՄ

9 Հլս

Կյանքի տարօրինակ առանձնահատկություններից մեկն էլ այն է, որ երբեմն դուք հանդիպում եք ինչ-որ մեկի հետ ամեն օր` երկար ամիսներ շարունակ, այնքան եք մտերմանում, որ թվում է` արդեն չեք կարող ապրել առանց մեկդ մյուսի: Բայց ահա վրա է հասնում բաժանումը և ամեն բան ընթանում է առաջվա պես, կարծես ոչինչ էլ չի պատահել: Ընկերությունը, առանց որի դուք չէիք կարողանում պատկերացնել, ըստ էության ձեզ ամենևին էլ պետք չէ: Կյանքը հոսում է իր հունով, և դուք նույնիսկ չեք նկատում ընկերոջ բացակայությունը…

Երբ մարդը կողքիդ չէ, նրան իդեալականացնում ես, բաժանման մեջ զգացողություններդ սրվում են, սակայն հենց որ վերստին հանդիպում եք, զարմանում ես, թե ինչ ես գտել նրա մեջ…

edi460

Հիշողություն Սևանից` անցյալ ժամանակով

9 Հլս

Սևանա լճի հին լուսանկարներից այս երեքը նրա երեք ժամանակների մասին են` 19-րդ դարի 70-ականներ, 20-րդ դարի 50-ականներ և 1974 թվականին արված լուսանկարը: Պատկերները տարբեր են, զգացողությունը` նույնը:

1044009_540932745942062_1986869409_n

1044189_540932839275386_2037777713_n

1017298_540932975942039_610277033_n

ԱՆՏՈՒԱՆ ԴԸ ՍԵՆՏ ԷՔԶՅՈՒՊԵՐԻ

8 Հլս

«Միլիոնավոր տարիներ բույսերի վրա ծաղիկներ են ծաղկում: Եվ միլիոնավոր տարիներ գառնուկներն այնուամենայնիվ ուտում են ծաղիկները: Դե մի՞թե սա լուրջ գործ չէ` հասկանալ, թե ինչու՞ են նրանք ամեն գնով փուրձում փշեր աճեցնել, եթե փշերից ոչ մի օգուտ չկա: Մի՞թե կարևոր չէ այն, որ ծաղիկներն ու ոչխարները պատերազմում են իրար դեմ: Մի՞թե սա ավելի լուրջ ու կարևոր չէ, քան հաստլիկ պարոնի հանրահաշիվը: Բայց եթե ես գիտեմ աշխարհում միակ ծաղիկը, այն աճում է միայն իմ մոլորակում և ուրիշ որևէ տեղ նրա նմանը չկա, իսկ փոքրիկ գառնուկը մի գեղեցիկ օր հանկարծ կվերցնի ու կուտի նրան ու նույնիսկ չի էլ իմանա, թե ինքն ինչ արեց, սա, քո կարծիքով, կարևոր չէ՞»:

Նա շիկնեց հետո նորից սկսեց խոսել. «Եթե սիրում ես ծաղիկը` միակը, որի նմանը գոյություն չունի բազում միլիոնավոր աստղերից և ոչ մեկի վրա, դա բավական է. նայում ես երկնքին ու քեզ երջանիկ ես զգում: Եվ ասում ես ինքդ քեզ. «Հեռվում ինչ-որ տեղ ապրում է իմ ծաղիկը: Բայց եթե գառնուկը նրան ուտի, դա նույնն է, թե բոլոր աստղերը միանգամից մարեն: Եվ դա, քո կարծիքով, կարևոր չէ՞»:

Little_prince_by_Smiely

ԳԱԲՐԻԵԼ ԳԱՐՍԻԱ ՄԱՐԿԵՍ

7 Հլս

Տարիքն այն չէ, թե դու քանի տարեկան ես, այլ այն, թե ինչպես ես նրան զգում:

Պետք է լսել երեխայի ձայնը, որը դու եղել ես ինչ-որ ժամանակ և որը դեռևս գոյություն ունի ինչ-որ տեղ քո ներսում: Եթե մենք ականջալուր լինենք մեր ներսի երեխային, մեր աչքերը կրկին փայլ ձեռք կբերեն: Եթե մենք կորստի չմատնենք կապն այդ երեխայի հետ, չի ընդհատվի նաև մեր կապը կյանքի հետ:

Աշխարհում չկա ավելի դժվար բան, քան կյանքը: Կյանքը սոսկ գոյատևելու երջանիկ հնարավորությունների երկարատև շղթա է:

gabrielgar

ՖՐԱՆՑ ԿԱՖԿԱ

6 Հլս

Կա երկու հիմնական մարդկային մեղք, որոնցից բխում են մյուսները` անհամբերությունն ու անփութությունը: Անհամբերության պատճառով մարդիկ վտարված են դրախտից, անփութության պատճառով նրանք չեն վերադառնում այնտեղ: Իսկ գուցե կա միայն մե՞կ հիմնական մեղք`անհամբերությունը: Անհամբերության պատճառով վտարվել են, անհամբերության համար չեն վերադառնում:
Եթե այն, ինչն իբրև թե ոչնչացվել է դրախտում, ենթակա լիներ ոչնչացման, կնշանակեր, որ այն վճռորոշ նշանակաություն չի ունեցել: Իսկ եթե ենթակա չի եղել, ապա նշանակում է, որ մենք ապրում ենք կեղծ հավատի մեջ:

600176_539166849451985_787200141_n

ԷԴԳԱՐ ԱԼԱՆ ՊՈ

6 Հլս

Լինում են վայրկյաններ, երբ նույնիսկ Գիտակցության անկիրք հայացքին մարդկային տխուր Կենցաղը ներկայանում է դժոխքի պես, սակայն մեր երևակայությանը տրված չէ անպատիժ մուտք գործել գաղտնածածուկ խորքերը: 
Դժբախտությունը բազմազան է: Մարդկային վիշտը անհամարների տեսակից է, որ ծիածանի պես գրկում է ընդարձակ հորիզոնը: Ինչպե՞ս ես կարող եմ գեղեցկությունը տգեղության չափման միավոր, խաղաղության դրոշակ դարձնել այսպիսի վշտի մեջ: Բայց ինչպես որ բարոյականության ոլորտում չարիքը հանդիսանում է բարության ծնունդը, այդպես էլ խնդությունից ծնվում է վիշտը: Ներկա օրերի վիշտը կամ հիշողությունն է մոտակա երանության մասին, կամ մահացու տանջանք` ծնված հիացմունքից, որ կարող է լինել:

1016716_539760629392607_557610094_n(1)

Օ. ՀԵՆՐԻ

6 Հլս

Կանանց անհրաժեշտ է ժամանակ առ ժամանակ փոփոխել իրենց տեսակետը: Նրանց ձանձրացնում է միևնույն տեսքը, նույն ճաշի սեղանը, լվացարանն ու կարի մեքենան: Տվեք նրանց գոնե մի ինչ-որ բազմազանություն` մի քիչ ճամփորդություն, մի քիչ հանգիստ, մի քիչ խենթություն` տնային ողբերգության դադարների ժամանակ, մի քիչ քնքշանք` ընտանեկան տեսարաններից հետո, մի քիչ հուզմունք ու հոգս, և, վստահեցնում եմ ձեզ, երկու կողմերն էլ շահած դուրս կգան: Այդպիսին է կանանց սեռի բնույթը` արտասվել վշտից, արտասվել ուրախությունից և արցունք հեղել մեկի ու մյուսի բացակայության համար:

Կյանքում երեք անգամ է կինը սավառնում ամպերի մեջ և ուրախությունից չի զգում հողն իր ոտքերի տակ: Առաջին անգամ, երբ նա ամուսնանում է, երկրորդ անգամ, երբ մուտք է գործում բոհեմի սրբավայրը, և երրորդ անգամը, երբ նա դուրս է գալիս տնամերձ հողամասից` ձեռքին հարևանի սպանված հավը…

Երբ մենք ինքներս ենք սիրում, «սեր» բառը դառնում է ինքնազոհաբերման ու ինքնահրաժարումի հոմանիշը: Երբ սիրում են պատից այն կողմ ապրող հարևանները, այդ բառը նշանակում է հանդգնություն ու մեծամտություն:

OHenry600x620

 

Հովհաննես Թումանյանի նամակը Ավետիք Իսահակյանին

6 Հլս

«…Ես չեմ ուզում և չեմ կարող երկար ու բարակ գրել մեր երկրից, թեև դու հարցնում ես: Կարճ ասեմ՝ մենք թե դրսից, թե ներսից քանդեցինք մեր երկիրը: Գլխավորապես մենք: Մենք եմ ասում, և սրա մեջն է ճշմարտությունը: Մի մասը խանգարող սրիկաներ, մի մասը գողեր ու ավազակներ, մի մասը ապիկար թշվառականներ, և չեևաց մի բազմություն, գոնե մի խմբակ, որ վերածնվող շունչն ու բարոյական կարողությունը հայտնաբերեր: Էսքան աղետների ու պարտությունների մեջ ոչ մի մեղավոր չեևաց, ոչ ոք ոչ պատասխանատվության կանչվեց, ոչ պատասխան տվեց: Եվ շարունակվում է. այժմ էլ նույն մարդիկը նույն ճանապարհներով…
Եվ ոչ մեկը գոնե անձնասպան չեղավ, որ ապացուցեր, որ գոնե ամոթ ու խղճմտանք կա այս մարդկանց մեջ: Բայց ես ինչ եմ ասում- չկարողացան գոնե վշտանալ կամ վշտացած երևալ»:

333312434_b

Անրի Կարտե-Բրեսսոնը եղել է Հայաստանում

5 Հլս

Պարզվում է, աշխարհահռչակ լուսանկարիչ Անրի Կարտե-Բրեսսոնը 1972 թ. այցելել է Հայաստան: Այդ ուղևորության մասին առայժմ քիչ բան է հայտնի, սակայն կան լուսանկարները, որոնցից երեքը ներկայացվում են ստորև:

0_7f4b7_cd632959_XXXL

171302_original

-Hg7Kod7lzw

Թե ինչպես որոշեցին ցամաքեցնել Սևանը

5 Հլս

Sevan_aerial1932 թ. հուլիսի 26-ի երեկոյան Երևանի Կառուցողների ակումբում հավաքվել էր երկրի ողջ վերնախավը` Աղասի Խանջյանի գլխավորությամբ, ինչպես նաև գիտնականներ, մտավորականներ: Օրակարգում մեկ հարց կար` Սևան- Զանգվի համալիրի ապագան կամ, որ նույնն էր` ինչպես ցամաքեցնել Սևանա լիճը: Ներկաները պատրաստ էին լսելու այդ խելացնոր գաղափարի մասնագիտական հիմնավորումը, ծրագրի առավելությունների ու կյանքի կոչելու ուղիների մասին բացատրությունները:

Այն, որ անցյալ դարի 30-ական թվականները պատմության մեջ մնացել են իբրև մղձավանջային և արյունալի տարիներ, դա հանրահայտ փաստ է: Իսկ որ դրանց նաև ընդունված էր անվանել մեծ վերափոխումների տարիներ, որոնց արդյունքում բազմաթիվ ոլորտներ հանգեցին աղետալի հետևանքների, սրա մասին այնքան էլ ընդունված չէ հիշել: Մինչդեռ Սևանի ճակատագիրը հայտնվել էր հենց այդպիսի վերափոխման ճիրաններում:

Հինգ տարի շարունակ ակադեմիայի ղեկավարությամբ լճի վրա աշխատել էին մի շարք գիտական արշավախմբեր, որոնց առջև խնդիր էր դրվել ամեն գնով (սակայն գիտական տեսակետից) ապացուցել, որ հնարավոր է Սևանի ջրերն օգտագործել «ի սպաս սոցիալիզմի»: Եվ գիտնականներն էլ դա հիմնավորեցին առավելագույն ծավալներով: Ըստ նրանց փաստարկների, իրեն սնուցող լեռնային գետակներից  Սևանա լիճ էր թափվում տարեկան 735 միլիոն խորանարդ մետր ջուր, տեղացող անձրևներից ու ձյունից` ևս 540 միլիոն խոր. մետր: Ստացվում էր, որ ամեն տարի լիճ էր լցվում 1,275 միլիոն խ.մ. ջուր: Իսկ լճից` այնտեղից դուրս եկող միակ գետի` Զանգվի (Հրազդանի) միջոցով արտահոսում էր ընդամենը 80 միլիոն խ. մետրը: Հետևաբար, ասում էին նրանք, մնացած 1195 միլիոն խ.մ ջուրը գոլորշիանում էր: Եվ այդքան մեծ ծավալի գոլորշիացումը տեղի էր ունենում Սևանա լճի մակերեսի ընդարձակության շնորհիվ: Ուրեմն եթե հաջողվեր արհեստական կերպով փոքրացնել լճի մակարդակը, ապա նույն համեմատությամբ կնվազեր նաև  գոլորշիացումը, իսկ այդ ժամանակ լեռնային գետակներից լիճ թափվող ջուրը կարելի կլիներ օգտագործել ամբողջապես:

Ինչ խոսք, կուռ տրամաբանություն էր: Ո՞վ կհանդգներ հակաճառել նման հիմնավորմանը: Ի վերջո, վաղուց անցյալում էին ցարիզմի ժամանակները, երբ ոմանք սկզբունքորեն այլ դիրքորոշում ունեին: Օրինակ,  երբ 1907 թվականին Հայաստանի 47 գյուղական համայնքները իշխանությունների առաջ հարց բարձրացրեցին` Արարատյան դաշտավայրը ոռոգել Սևանի ջրով, Կովկասի փոխարքայի գրասենյակից նրանց պատասխանեցին, որ իրենք չեն համարձակվի ձեռք տալ Կովկասի գեղեցկությանը:

Իսկ ահա խորհրդային պատասխանատուները ոչ միայն համարձակվեցին, այլև կարծում էին, որ իրենց որոշմամբ մեկ անգամ ևս հաստատելու են սոցիալիզմի առավելությունները նեխած կապիտալիզմի նկատմամբ, և ժամանակն է բնապաշտական ռոմանտիզմը փոխարինել հեղափոխական ռեալիզմով: Սևանը դատարկելու գաղափարի հեղինակները հաճույքով էին շեփորում, որ լճում ծավալվող աշխատանքներին լարված ուշադրությամբ հետևում է ողջ աշխարհի գիտատեխնիկական մամուլը: Տեղական թերթերն իրենց հերթին այդ օրերին գրում էին.  «Ոչ Եվրոպան և ոչ էլ Ամերիկան  իրենց պատմության մեջ չեն տեսել մի դեպք, երբ ջուր բաց թողնվեր այնպիսի բարձունքից ու այնպիսի ծավալով, ինչպիսին է Սևանը: Բավական է նշել, որ ծովի մակերևույթից շուրջ 2 կիլոմետր բարձրություն ու 1500 քառակուսի կիլոմետր մակարդակ ունեցող լճից բաց պիտի թողնվի 55 միլիարդ խորանարդ մետր ջուր: Այդ աստղագիտական թվի մեծությունը թերևս հասկանալի լինի, եթե պատկերացնենք մի տարածություն` 55 խորանարդ կիլոմետր ծավալով»:

Խորհրդային իշխանության կողմից Սևանի ցամաքեցման նախագծի քննությանն ու իրագործմանը մասնակցելու հրավեր էր ստացել իտալացի մասնագետների խումբը` ինժեներ Օմեդեսի ղեկավարությամբ: Սա իր հերթին լրջորեն ոգևորված էր, որ լճի մակարդակը փոքրացնելու բացառիկ հնարավորություններ կան: Համատեղ մշակված ծրագրի էությունը բխում էր այն փաստից, որ լիճը մեջտեղից կտրված նման է երկու պնակների` մեկը ընդարձակ ու ծանծաղ (50 մետր խորությամբ), մյուսը` տարածությամբ փոքր, բայց խորը (100 մետր): Լճի մակերևութը 50-60 մետր ցածրացնելով, այսինքն չորացնելով ամբողջապես նրա ծանծաղ պնակը`լճի մակարդակն անմիջապես կփոքրանար 6 անգամ: Հետևաբար 6 անգամ կնվազեր գոլորշիացումը: Օմեդեսն ու իր հայ գործընկերները հենց այս տարբերակն էլ մատուցեցին Գիտությունների ակադեմիային և ակադեմիան անմիջապես կանաչ լույս վառեց. անհրաժեշտ է Սևանա լճի մակերևույթը ցածրացնել ճիշտ այդքան` 50-60 մետրով:

 

Չոր թվաբանական հաշվարկները, որոնք ի սկզբանե կազմում էին նախագծի առանցքը, այս պատկերն էին խոստանում. դարավոր պաշարը բաց թողնելուց հետո Սևանի ջրային «մնացորդը» կկազմեր` գետակներից ու վտակներից ներհոսող ջուրը` 770 մլն խմ, լճի մակերեսին թափվող անձրևներից ու ձյունից` 96 մլն խմ, ընդամենը 866 մլն խմ: Հրազդան գետի սննդառությունը կդադարեր ու դրա հետևանքով լիճը ջրային վատնում կունենար միայն գոլորշիացումից, որը կհասներ ընդամենը 215 մլն խմ: Ջրի ավելցուկը, որը կարելի կլիներ դուրս հանել լճից օգտագործելու նպատակով «անվերջ ու անվախճան ժամանակներով», կկազմեր տարեկան 651 միլիոն խմ: Ահա այս ավելցուկն էր, որ իշխանությունները համարում էին Սևանի ջրերի սոցիալիստական օգտագործման հիմքը:

Նախաձեռնողները հասկանում էին, որ լճի ցամաքեցումը տեխնիկապես բարդ խնդիր է: Դրա իրականացումը նրանցից կպահանջեր նվազագույնը 50-60 տարի: Մինչ կկառուցվեր Սևան-Երևան կասկադը, այդ ժամանակահատվածում այսպես կոչված Մեծ Սևանն ամբողջապես պիտի ցամաքեր կամ, տոկոսային արտահայտությամբ`լճից բաց պիտի թողնվեր  ջրային ռեսուրսների 95 տոկոսը: Կմնար միայն Փոքր Սևանի փոքր ու խորը պնակը: Այդ ընթացքում լիճ թափվող գետերը պիտի հարմարվեն նոր պայմաններին ու իրենց համար նոր հուն բանային: Իսկ ինչ վերաբերում էր Սևանի ցամաքելու հետևանքով ազատված հսկայական հողերին (մինչև 100 հազար հեկտար օգտագործելի հողատարածք), ապա պայծառ գալիքի նախագծի համաձայն, այնտեղ կփռվեին համայնական դաշտերն ու այգիները և արոտի դուրս կգային համայնական հոտերը:

Աղմկեցին մուրճերն ու բահերը, հռնդացին տրակտորներն ու բեռնատարները, և Սևանը սկսեց պարպվել: Հետո միայն` շատ տարիներ անց պիտի պարզվեր, որ լճի մակարդակի արհեստական իջեցումը հանգեցրել էր ջերմային ու գազային ռեժիմների խախտմանը, որ ձմեռային ամիսներին սկսվել էր այսպես կոչված «թթվածնային սովը», որ գետերում խորքային էրոզիան ակտիվացել էր, որ լճում որոշ կենդանատեսակներ իսպառ ոչնչացել էին, որ Սևանն ամեն տարի սկսել էր սառցակալել, որ… Կորուստների ցանկը երկար էր: Մինչ կգար այս ամենի գիտակցման պահը, Սևանի կղզին էլ թերակղզի էր դարձել: Եվ միայն այդ ժամանակ, չափազանց ուշացումով,  լիճը փրկելու համար ձեռնարկեցին մեկ այլ` ոչ պակաս մասշտաբային նախագիծ` Արփա-Սևան թունելի շինարարությունը… Բայց սա արդեն ուրիշ պատմություն է:

 

Հովիկ Չարխչյան

1062815_545121108881399_206575050_n

%d bloggers like this: