Պահոց | 7:45 ե.

ԷՌՆԵՍՏ ՀԵՄԻՆԳՈՒԵՅ

20 Փտր

ԻԶՄԻՐԻ ՆԱՎԱՀԱՆԳՍՏՈՒՄ

Շատ զարմանալի է, ասաց նա, որ նրանք միշտ կեսգիշերին են ճչում:
Չգիտեմ, թե ինչու էին նրանք հենց այդ ժամին ճչում: Մենք նավահանգստում էինք, իսկ նրանք բոլորը՝ ծովապատնեշի վրա, և կեսգիշերին սկսում էին ճչալ: Հանգստացնելու համար մենք լուսարձակն ուղղում էինք նրանց վրա: Դա ներգործում էր անվերապահորեն: Մի երկու անգամ ծայրից-ծայր լուսավորում էինք ծովապատնեշը, և նրանք խաղաղվում էին:
Մի օր, երբ ես ծովապատնեշի վրա աշխատող խմբի պետն էի, ինձ մոտեցավ թուրք սպան և կատաղությունից հևալով հայտարարեց, թե մեր նավաստին լկտիաբար վիրավորել է իրեն: Ես հավաստիացրի, որ նավաստին կուղարկվի նավ և խստորեն կպատժվի: Խնդրեցի, որ ցույց տան մեղավորին: Նա մատնացույց արեց հրետանային հաշվարկի մի շատ անշառ երիտասարդի: Կրկնեց, որ սա լկտիաբար վիրավորել է իրեն և այն էլ ոչ թե մեկ, այլ մի քանի անգամ. նա ինձ հետ խոսում էր թարգմանչի միջոցով: Ես չէի հավատում, թե նավաստին կարող էր այնքան լավ թուրքերեն իմանալ, որ որևէ վիրավորական խոսք ասած լիներ: Կանչեցի նրան ու ասացի.
— Սա հակառակ պարագայի համար, եթե թուրք սպաներից որևէ մեկի հետ խոսել ես:
— Ես նրանցից ոչ մեկի հետ չեմ խոսել, սըր:
— Չեմ կասկածում,- ասացի,- բայց և այնպես՝ գնա նավ և մինչև վաղը ափ չիջնես:
Հետո ես թուրքին հաղորդեցի, որ նավաստուն ուղարկել եմ նավ, որտեղ խիստ պատիժ է սպասում նրան: Կարելի է ասել՝ դաժան պատիժ: Սա շատ ուրախացավ, և մենք սկսեցինք բարեկամաբար զրուցել:
— Ամենավատը,- ասաց նա,- մեռած երեխաներով կանայք են:
Հնարավոր չէր կանանց համոզել, որ հանձնեին իրենց մեռած երեխաներին: Երբեմն վեց օր շարունակ գրկից չէին իջեցնում նրանց: Ոչ մի գնով չէին հանձնվում: Մենք ոչինչ չէինք կարող անել: Վերջիվերջո հարկ էր լինում խլել: Հետո տեսա նաև մի պառավի: Բացառիկ տարօրինակ բան: Այդ մասին պատմեցի մի բժշկի, և սա ասաց, թե դա ես եմ հորինել: Ծովապատնեշն էինք մաքրում, և մեռելներին պետք էր վերցնել. պառավն էլ պառկած էր ինչ-որ մի հապշտապ սարքված պատգարակի վրա: Ինձ ասացին. «Սըր, ուզու՞մ եք նայել նրան»: Նայեցի, և հենց նույն պահին նա մեռավ ու անմիջապես փայտացավ: Ոտքերը ծալվեցին, մարմինը փոքր-ինչ բարձրացավ, և նա այդպես էլ անշարժացավ: Ասես վաղուց մեռած լիներ: Նա բոլորովին մեռած էր և անճկելի: Երբ պառավի մասին պատմեցի բժշկին, սա ասաց, թե այդպիսի բան չի կարող լինել:
Նրանք բոլորը խռնված էին ծովապատնեշի վրա, բայց ոչ այնպես, ինչպես լինում է երկրաշարժի ժամանակ կամ նման դեպքերում, որովհետև նրանք չգիտեին, թե ինչեր է հնարելու ծեր թուրքը: Նրանք չգիտեին, թե ինչեր կարող է անել նա: Հիշում եմ, թե ինչպես մեզ արգելեցին նավահանգիստ մտնել՝ ծովապատնեշը դիակներից մաքրելու համար: Այդ առավոտ ինձ համար սարսափելի էր նավահանգստի մուտքը: Թուրքը բավականաչափ հրանոթներ ուներ, և նրա համար մեծ բան չէր մեզ դուրս շպրտելը: Մենք որոշեցինք մուտք գործել, ընդհուպ մոտենալ ծովապատնեշին, երկու խարիսխն էլ գցել և կրակ բացել քաղաքի թուրքական մասի վրա: Նրանք կարող էին մեզ դուրս շպրտել, բայց մենք հող ու մոխիր կշինեինք քաղաքը: Երբ նավահանգիստ մտանք, նրանք մեզ գնդակոծեցին ոչ մարտական լիցքերով: Քեմալը եկավ նավահանգիստ և պաշտոնանկ արեց թուրք պարետին: Իշխանությունը վերազանցելու կամ նման ինչ-որ բանի համար: Չափը անց էր կացել: Շատ վատ բան կարող էր ստացվել:
Դժվար է մոռանալ Իզմիրի առափնյան: Ինչ ասես, որ չէր լողում նրա ջրերում: Կյանքումս առաջին անգամ այնպիսի վիճակի մեջ ընկա, որ այդ ամենը գիշերները տեսնում էի երազում: Ծննդաբերող կանայք այնքան սարսափելի չէին, որքան մեռած երեխաներով կանայք: Իսկ շատերն էին ծննդաբերում: Զարմանալի է, որ այդքան քիչ մեռան նրանցից: Պարզապես ինչ-որ բանով ծածկում էին նրանց ու թողնում: Նրանք միշտ մտնում էին նավամբարի ամենամութ անկյունը և այնտեղ ծննդաբերում: Հենց որ նրանց տանում էին ծովապատնեշի վրայից, նրանք այլևս ոչնչից չէին վախենում:
Պարզվեց, որ հույներն էլ շատ բարի մարդիկ են: Իզմիրից հեռանալիս նրանք չէին կարող իրենց հետ տանել բեռնակիր կենդանիներին, դրա համար էլ պարզապես կոտրատեցին բոլորի առջևի ոտքերը և նավահանգստից գցեցին ծանծաղ ջրի մեջ: Եվ ջարդված ոտքերով բոլոր ջորիները թպրտում էին ծանծաղ ջրում: Շատ ուրախ տեսարան էր: Դրանից ուրախ ի՞նչ կարող էր լինել:

Թարգմ. Վ. Վարդանյան

%d bloggers like this: