Պահոց | 9:21 ե.

Աջ գրպանից՝ ձախ գրպանը

2 Փտր

Ոչ մեկի համար հաճելի չէ արդարություն փնտրելու համար սեփական երկիրը թողած օտար դռներ ծեծելը: Ոչ ոք պատվաբեր արարք չի համարում, երբ մարդն իր երկրից ու իշխանություններից բողոքում է ուրիշներին: Բայց ի՞նչ անի խեղճ քաղաքացին, երբ դանակը հասնում է ոսկորին, երբ նույն այդ հարազատն ու հայրենակիցը ոտնահարում է նրա իրավունքը, խլում է սեփականությունը, հարստահարում ու նվաստացնում է, խաբում ու կողոպտում է, զրկում է վերջին կոպեկից ու վերջին հույսից: Հենց այդ ժամանակ է, որ ճարահատյալ մարդը պաշտպանություն ու օգնություն է խնդրում դրսում՝ ամեն տեսակ միջազգային կազմակերպություններից ու կառույցներից, բայց առավել հաճախ՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում: Նա դիմում է ՄԻԵԴ-ին ու դատի է տալիս իր պետությանը. «Այսինչ Այսինչյանն՝ ընդեմ Հայաստանի Հանրապետության»: Եվրոպան էլ իր հերթին դատավորի կեցվածք է ընդունում, մատ է թափ տալիս անկարգ Հայաստանի վրա, խոշոր տուգանքներ է սահմանում ու պարտավորեցնում է վիրավորված քաղաքացու սիրտը շահել:
Եթե դիմելու լինենք վիճակագրությանը, ապա պատկերն այսպիսին է. անցած 9 տարիների ընթացքում մեր հանրապետությունից եվրոպական դատարան է առաքվել շուրջ 1000 դիմում: Միայն վերջին 3 տարիների ընթացքում դատարանը ՀՀ քաղաքացիների դիմումների հիման վրա կայացրել է 29 վճիռ, որից 20-ը դատարանը բավարարել է: Արդյունքում` ՀՀ կառավարությունը որպես փոխհատուցում է վճարել ընդհանուր առմամբ 172,715 եվրոյին համարժեք ՀՀ դրամ: Բացի այդ, կառավարությունը մոտ 100 հազար եվրո փոխհատուցում էլ պետք է վճարի Երևանի Բուզանդի փողոցի բնակիչներին` նրանց սեփականության իրավունքը ոտնահարելու համար:
Այսքանը կարծես թե հասկանալի է: Անհասկանալին մնում է մեկ այլ բան. ի՞նչ միջոցներից են իշխանությունները վերցնում այդ փողերը և տալիս տուժած քաղաքացիներին: Պետք է ենթադրել, որ չկա մեկ այլ կախարդական գանձարկղ, քան պետական բյուջեն: Կնշանակի հազարավոր եվրոները հենց այնտեղից էլ դուրս են բերվում, որպեսզի փողի օգնությամբ սրբագրվեն թույլ տրված սխալները: Սակայն այդ դեպքում ստացվում է աբսուրդային իրավիճակ: Փաստորեն հարկատուների վճարած գումարներից կուտակված բյուջեից վնասների փոխհատուցում է կատարվում նույն հարկատուներին: Այլ կերպ ասած՝ մարդու աջ գրպանից փողը դուրս է բերվում և դրվում է նրա ձախ գրպանը: Այս պարագայում ո՞վ պատժվեց թույլ տրված սխալների ու անօրինականությունների համար: Ոչ ոք: Այսինքն՝ չէ, դարձյալ պատժվեց նա, ով արդեն մեկ անգամ տուժել էր պետական կառույցների հանցավոր անփությության կամ միտումնավոր գործողությունների արդյունքում: Բայց այս անգամ տուժեց՝ հանուն արդարության վերականգնման: Հանուն օրենքի գերակայության: Հանուն մարդու և նրա սեփականության հանդեպ ունեցած հարգանքի: Բավական չէ, որ նա արդեն ինչ-որ բան կորցրել էր, հիմա էլ կորցրեց այն միջոցները, որը երկիրը պարտավոր էր ծախսել իր քաղաքացիների զանազան կարիքներ ու պահանջներ բավարարելու համար:
Նույնիսկ ապուշը կհասկանա, որ եթե, ասենք, որևէ դատավոր սխալ վճիռ է կայացրել, իսկ եվրոպական դատարանը դա գնահատել է անօրինական, ապա պիտի պատժվի հենց այդ դատավորը: Ընդ որում, ոչ միայն պիտի պատժվի իրավական հարթության վրա, այլև անձամբ մեղավորից պիտի գանձվի ողջ գումարը, որը պետությունը, համաձայն իր ստանձնած պարտավորության, վճարելու է ՄԻԵԴ-ում դատը շահած քաղաքացուն:
Սա՝ պարզագույն տրամաբանության համաձայն: Իսկ այլասերված դատողությունների և գործելաոճի թելադրմամբ, Հայաստանում դեռևս որևէ պաշտոնյա չի պատժվել այն սխալի համար, ինչի արդյունքով երկրի բյուջեն տասնյակ հազարների վնասներ է կրում: Ոչ մի դատավորի գրպան նույնիսկ մեկ դրամով չի թեթևացել այն բանի համար, որ նա օրենքին հակասող դատավճիռ է արձակել: Եվ ինչու՞ իզուր տեղը պատժել իշխանության հլու-հնազանդ կամակատարներին, եթե կարելի է վարվել այնպես, ինչպես վարվում են մինչ օրս: Ու պետք չէ ընկնել աներևակայելի բաների եըրից: Միևնույն է, դրանք գտնել չեք կարող: Չկա պետության, ընդհանուր երկրի զգացողությունը: Կա «իմ գրպան և քո գրպան» հասակացումը: Իսկ քանի դեռ այս տարանջատումն այսչափ հստակ ու պարզ է, ուրեմն բարի եղիր ինքդ վճարել ու ինքդ էլ ստանալ քո դժբախտության վարձավճարը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Ղարաբաղը, Վրաստանը, Իրանը, «Արաբական գարունը»…

2 Փտր

ԱՄՆ ազգային հետախուզության տնօրեն Ջեյմս Կլեպպերը ԱՄՆ Կոնգրեսի սենատային կոմիտեի լսումներին ներկայացրեց իր զեկույցը աշխարհի անցուդարձի մասին: Սովորաբար ընդունված է կարծել, որ հետախուզական տվյալներն ու դիտարկումները լայն հանրությանը ներկայացնելու նյութ չեն, շատ ավելի տրամաբանական պիտի լինի, եթե դրանք պահվեն փակի տակ և կամ հասանելի լինեն մարդկանց նեղ շրջանակին: Բացի այդ, մեծ չէ այն երկրների թիվը, որտեղ համար մեկ հետախույզը բարձրաձայնում է իր ղեկավարած կառույցի տեսակետն ու ինֆորմացիան: Այս իմաստով Միացյալ Նահանգներին կարելի է նույնիսկ հանդիմանել ավելորդ ինքնավստահության համար: Մյուս կողմից՝ կարծիք կա, թե այս կարգի զեկույցներն այլ բան չեն, քան դեկլարատիվ բնույթի հրապարակումներ, որոնք անպայման ունեն քաղաքական ենթատեքստ:
Նման դատողության հետ հնարավոր էր համաձայնել, եթե չլինեին նույն երկրի պետքարտուղարության համանման զեկույցները: Այս պարագայում լիովին ընկալելի է թե մտադրությունը, թե այն, որ արտաքին քաղաքական գերատեսչությունը կատարում է իրեն վերապահված գործառույթը: Բայց եթե հարկ է լինում դրան հավելել նաև հետախույզների խոսքը, ուրեմն այն ոչ միայն չի կարող նախորդի կրկնությունը լինել, այլև հետապնդում է միանգամայն այլ բնույթի նպատակ, որի մասին միայն ենթադրել կարելի է:
Իսկ Ջեյմս Կլեպպերը Կոնգրեսում այլ հարցերի շարքում վերհիշեց նաև մեզ և խոսեց Լեռնային Ղարաբաղի մասին: Ի դեպ, նա այդ բանը հաճախ է անում և ոչ այնքան հաջող: Ամիսներ առաջ էր, որ հենց նա նույն ամբիոնից ահազանգում էր, թե ուր որ է՝ Ղարաբաղում սարսափելի պատերազմ է ծավալվելու: Պատերազմն, իհարկե, չբռնկվեց, բայց այդ խոսքերից հետո որոշ խուճապային տրամադրություններ իսկապես նշմարվեցին: Հիմա էլ, նախկինի նման, նա որևէ լուսավոր բան մեզ չի խոստանում և տեղեկացնում է, թե իր երկիրը և նրա փառապանծ հետախուզությունը խիստ մտահոգված են Լեռնային Ղարաբաղի իրավիճակով և Եվրասիայում նոր թեժ կետերի առաջացման վտանգով: «Կովկասի չկարգավորված հակամարտությունները և Կենտրոնական Ասիայի որոշ պետությունների անկայունությունը «թեժ կետերի» առաջացման առավել հավանական պատճառներն են: Ռազմատենչ հայտարարությունները, երկուստեք անվստահությունը և շարունակվող բռնությունը շփման գծում ավելացնում են այնպիսի սխալների ռիսկը, որոնք կարող են հանգեցնել իրավիճակի հետագա լարվածության առանց նախազգուշացման»,-ասվում է նրա զեկույցում:
Մեջբերված ձևակերպումներում դժվար է գտնել այնպիսի մի միտք, որը նորություն լինի որևէ մեկի համար և կամ էական բացահայտում կատարի տարածաշրջանում առկա ռազմաքաղաքական մթնոլորտի մասին: Նույն պատկերը կրկնվում է նաև մյուս պարբերություններում՝ այլ երկրների առնչությամբ: Օրինակ, Վրաստանի մասով մենք կրկին իմանում ենք այն, ինչը գիտեինք շատ վաղուց, այսինքն որ «Մոսկվայի շրջափակումը և ռազմական ներկայությունը, ինչպես նաև Վրաստանի առանձնացված շրջանների, Հարավային Օսիայի ու Աբխազիայի հետ քաղաքական-տնտեսական կապերի ընդլայնումը որոշակի լարվածության արդյունք է»: Սրանից հետո Կլեպպերը կոնգրեսականներին ի գիտություն է հայտնում, թե Վրաստանի նոր Սահմանադրությունն ավելի է ուժեղացնելու վարչապետի ինստիտուտը 2013 թվականի ընտրություններից հետո, որի արդյունքում շատերը սպասում են, որ նախագահ Սահակաշվիլին կփորձի իշխանության ղեկին մնալ, որն էլ կարող է ազդել լարվածության նվազման գործընթացի վրա:
Այս իմաստով շատ ավելի հատկանշական է նրա փոխանցած տեղեկությունները Իրանի միջուկային ծրագրերի մասին: Բանն այն է, որ Կլեպպերը հայտարարեց, թե Իրանը տիրապետում է գիտական, տեխնոլոգիական ու արդյունաբերական պոտենցյալի՝ ատոմային ռումբի ստեղծման համար: Կլեպպերի խոսքերով՝ Իրանը շարունակում է ընդլայնել իր միջուկային տեխնոլոգիական հնարավորությունները, որպեսզի պատրաստ լինի միջուկային զենքի արտադրությանը՝ այդ մասին որոշում ընդունելու դեպքում. «Մենք չգիտենք՝ արդյոք Իրանը կվճռի՞ սկսել միջուկային զենքի արտադրություն: Իրանը շարունակում է ընդլայնել ուրանի հարստացման իր հնարավորությունները, ինչը կարող է գործածվել թե քաղաքացիական, թե ռազմական նպատակների համար: ԱԷՄԳ-ի տվյալներով՝ նախորդ տարվա հոկտեմբերի վերջին Իրանն իր տրամադրության տակ ուներ մինչև 3.5 տոկոս հարստացված մոտ 4150 կիլոգրամ ուրան և մինչև 20 տոկոս հարստացված 80 կիլոգրամ ուրան»: Իսկ այսպիսի տեղեկությունները լիովին բավարար են, որպեսզի ԱՄՆ հետախուզությունը հանգի մեկ հիմնական հետևության. Իրանը ռումբ կստեղծի և դեռ նախապատվությունն էլ կտա հրթիռներին՝ միջուկային զենքը նպատակին հասցնելու փոխադրամիջոցին, քանի որ ներկա դրությամբ Իրանը ողջ Մերձավոր Արևելքում ունի ամենաշատ բալիստիկ հրթիռները և շարունակելու է կատարելագործել իր հրիթռային ուժերը:
Առաջին հայացքից կարող է տպավորություն ստեղծվել, որ թվարկված երեք իրավիճակներում՝ (Ղարաբաղյան խնդիր, վրաց-ռուսական լարվածություն, Իրանի միջուկային ծրագիր) որևէ ընդհանրություն չկա: Բայց ամերիկյան հետախուզությունը վարպետորեն դրանք մատուցում է իբրև մեկ հիմնական առանցքի բաղկացուցիչներ, իսկ այնուհետև մոտենում շատ ավելի անսպասելի ու յուրահատուկ կետի, որի անունն է «Արաբական գարուն»: Հետախուզության տնօրեն Ջեյմս Կլեպպերն ահազանգ է հնչեցնում այն մասին, որ «Արաբական գարունը» հանգեցրեց ծայրահեղականների գործունեության ակտիվացմանը, դրանք նաև ահաբեկիչներին «օպերատիվ գործելու» հնարավորություն են ընձեռել: Իսկ դա այլ բան չի նշանակում, քան այն, որ արաբական երկրների անկայուն իրավիճակը կարող է ուժեղացնել ինչպես ներքին, այնպես էլ հարևան երկրներում հասարակության դժգոհությունը և հանգեցնել տնտեսական խնդիրների:
Տնտեսականից մինչև քաղաքականը մեկ քայլ է: Եվ Ջեյմս Կլեպպերն այժմ տեսնում է հենց այդ քայլը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: