Պահոց | 8:29 ե.

Հիմա ու՞մ հերթն է

27 Հնվ

Ֆրանսիական Սենատի աննախադեպ քայլից և դրան հաջորդած նույնքան մեծ իրարանցումից հետո առաջին հարցը, որ սկսեց հուզել շատերին, հետևյալն էր. ո՞վ է լինելու հաջորդը: Մարդկանց մոտ ոչ միայն տպավորություն, այլև խորին համոզմունք կա, որ Ցեղասպանության ճանաչումը, ինչպես նաև դրա ժխտումը քրեականացնելու գործընթացը պիտի ընդունի ֆրանսիական ազդակները, վերածվի անկասելի ու շարունակական արշավի, իր ցանկում ընդգրկի նորանոր պետությունների անուններ: Որպես ասվածի տրամաբանական հետևանք, սկզբում հիշատակվեց Գերմանիան, որը նույնպես կարող է նման օրինագիծ ընդունել, և այդպիսի խոսակցություններ արդեն կան: Այնուհետև հիշատակեցին Իսպանիայի անունը: Բայց առավել հաճախ և առավել հետևողական կերպով այս օրերին խոսվում է Միացյալ Նահանգների մասին: Եվ սա պայմանավորված չէր սոսկ ԱՄՆ-ի հայկական համայնքների այն խոստմամբ, թե Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հաջորդ «մարտը» կծավալվի Վաշինգտոնում: Դրա նախադրյալների առկայությունն այնքան ծանրակշիռ էր, որ նույնիսկ թուրք հայտնի վերլուծաբան, լրագրող Մեհմեթ Ալի Բիրանդը հայտարարեց. «Հերթում է Միացյալ Նահանգները: Կարող է վաղը չէ մյուս օրն էլ նման օրենք ընդունվի Գերմանիայում կամ Ւսպանիայում: Այս ամենը պետք է հաշվի առնել այժմվանից»:
Երբ Փարիզից ԱՄՆ հասավ ոգևորիչ լուրը, Ամերիկայի ազդեցիկ հայկական լոբբիստական խմբերը անմիջապես հիշեցրին նախագահի Բարաք Օբամային իր խոստումը, հորդորեցին ի վերջո հավատարիմ մնալ դրան` ճանաչելու Օսմանյան կայսրությունում 1,5 մլն հայերի զանգվածային ջարդերն ու տեղահանությունները որպես ցեղասպանություն: «Ֆրանսիայի Սենատի համարձակ քվեարկությունն Ատլանտյան օվկիանոսը հատող լույս էր` ուղղված ամերիկացի քաղաքական գործիչներին, որոնք արդեն երկար ժամանակ Անկարային թույլատրում են խոչընդոտել ԱՄՆ-ի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը: Մենք նախագահ Օբամային կոչ ենք անում հարգել իր տված խոստումը` ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը, և Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատին կոչ ենք անում քննարկման դնել Ցեղասպանության ճանաչման մասին 304 բանաձևը»,- ասվում էր Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախմբի հայտարարության մեջ:
Վաշինգտոնի համար գուցե հեշտ է տեղաբնակ հայերին ինչ-որ խոստմամբ կամ հավաստիացմամբ մոլորեցնել, սակայն պիտի դժվար լինի շրջանցել այն փաստը, որ այդ երկրի 42 նահանգների կողմից արդեն իսկ ճանաչվել է ցեղասպանությունը: Մերժել՝ նույն է, թե հակասության մեջ մտնել սեփական ժողովրդի հետ:
Բայց վերադառնանք ամերիկյան իշխանությունների փոփոխական կեցվածքի նոր դրսևորմանը և տեսնենք, թե ուրիշ ինչերի է ընդունակ գերտերության վարչախումբը: Ֆրանսիայի Սենատի որոշումից հետո այդ հարցի առնչությամբ օվկիանոսի մյուս կողմում առաջին հրապարակային ելույթն ունեցավ ԱՄՆ պետքարտուղարի խոսնակ Վիկտորիա Նուլանդը, ով իր հերթական ճեպազրույցի ժամանակ ասաց, թե ցեղասպանությունների ժխտումը քրեականացնող օրենքի առնչությամբ իրենց տեսակետն արդեն հայտնի է, այն անփոփոխ է, և Ֆրանսիայի կառավարության հետ Սպիտակ Տունն արդեն կիսել է իր մոտեցումները: Սակայն Նուլանդը նաև ասաց. «Սա Ֆրանսիայի և Թուրքիայի խնդիրն է, և մենք ցանկանում ենք, որ նրանք լավ հարաբերություններ ունենան: Ֆրանսիան և Թուրքիան Միացյալ Նահանգների դաշնակիցներն են: Ահա, սա է մեր ուղերձը նրանց»:
Թվում էր՝ չեզոք պահվածքի մասին անհնար էր ավելի հստակ արտահայտվել, քան շարադրել էր խոսնակը: Բայց պարզվեց, որ դա ընդամենը առաջին և այն էլ խիստ խաբուսիկ ալիքն էր: Դրան պիտի հաջորդեր մյուսը՝ ոչ միայն անհամեմատ հզոր, այլև տրամագծորեն հակառակը: Հենց այդպիսի ալիք էլ պարգևեց ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնը: Մոռացության տալով խոստացված չեզոքությունը, նա հայտարարեց, որ իր երկիրը Ֆրանսիայի ուղին չի ընտրի և Օսմանյան Թուրքիայի օրոք կատարված Հայոց ցեղասպանության փաստը ժխտելու համար քրեական պատիժ չի սահմանի: «Մեր ուժեղագույն կողմերից մեկն այն է, որ մենք խոսքերը չենք քրեականացնում: Մարդիկ կարող են ասել գրեթե ամեն ինչ, ինչ ցանկանում են, և մեր երկրում նրանք այդպես էլ անում են: Այլ երկրներ, այդ թվում` մեր մտերիմ բարեկամներն ու դաշնակիցները, այնպես, ինչպես Ֆրանսիան, այլ չափանիշներ ունեն: Բայց մենք, հուսով եմ, խոսքերը քրեականացնելու ուղին երբեք չենք ընտրի»,- նշեց նա:
Իհարկե, շատ դյուրին է տիկին պետքարտուղարին հիշեցնել այն բոլոր դեպքերը, երբ այդ երկրում մարդկանց դատապարտել են իրենց հրապարակային այս կամ այն ելույթի համար, և խոսքի ազատության մասին կատարյալ օրենսդրություն ունենալու առասպելը հազիվ թե համոզիչ հնչի Քլինթոնի լսարանի համար: Սակայն Հիլարի Քլինթոնը ոչ միայն պնդում է այդ դրույթը, այլև արտասանում է մի թեզ, որը բառ առ բառ վերցված է թուրքական քարոզչությունից: Ըստ նրա խորին համոզման, Հայոց ցեղասպանության թեմայով քննարկումները պետք է վարեն պատմաբանները, ոչ թե քաղաքական գործիչները:
Ահա հենց այս կետի վրա է, որ ամերիկյան դիրքորոշման իրական պատկերը ներկայանում է իր ամբողջ մերկությամբ: Այսինքն՝ եթե կա անհրաժեշտություն խուսանավելու այդ թեմայից, ապա Վաշինգտոնում պատրաստ են նույնիսկ օգնության կանչել թուրքական «բառամթերքը», միայն թե արդարացվի ոչ միայն իրականության հերքումը, այլև խոստմնազանցությունը: Իսկ թե այդ երկրում ինչպես է դա արվում, սրա մասին շատ վաղուց գիտենք: Հայերի զանգվածային կոտորածների փաստը ճանաչելու վերաբերյալ օրենսդրական նախաձեռնությունն առաջին տարին չէ, որ ելումուտ է անում Կոնգրեսի դռներից: Դրա անցկացնելու փորձերը քանիցս կատարվել են, սակայն հաջողությամբ չեն պսակվել: Եվ եթե նույնիսկ ինչ-որ պահի ԱՄՆ-ի համար ընդունելի դարձավ «Օսմանյան կայսրությունում հայերի զանգվածային ոչնչացում» արտահայտությունը, ապա դրա հետ մեկտեղ նրանք այդպես էլ չարտաբերեցին «ցեղասպանություն» բառը:
Օրերս ցեղասպանության ճանաչման բանաձևի ջատագով, ԱՄՆ կոնգրեսական Ադամ Շիֆը դարձյալ նամակ է հղել Միացյալ Նահանգների նախագահ Բարաք Օբամային՝ հորդորելով նրան կատարել դեռևս նախագահական ընտրությունների քարոզարշավի շրջանակում տված խոստումը և ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը։ Օբաման այդ մասին հաստատ չի մոռացել: Բայց հազիվ թե նա դառնա Սարկոզի…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Դավոսից տեսանելի աշխարհը

27 Հնվ

Շվեյցարիայի Դավոս լեռնային հանգստավայրում այս օրերին ոչ բոլորն են հանգստանում: Արդեն երկրորդ օրն է, ինչ այստեղ իր աշխատանքներն է սկսել Համաշխարհային տնտեսական 42-րդ համաժողովը՝ նույնիսկ հանգստի մեկնածներին հիշեցնելով այն տագնապների ու վտանգների մասին, որոնք կարող են սպառնալ յուրաքանչյուրին՝ անկախ գրպանի պարունակությունից: Դավոսյան հավաքին մասնակցում են մոտ 2600 քաղաքական գործիչներ ու գործարարներ: Նրանցից գրեթե 40-ը պետությունների կամ կառավարությունների ղեկավարներ են: Քննարկման հիմնական թեմաներն են Եվրոպայում պարտքային ճգնաժամը և կապիտալիզմի ապագան, ինչն իր հերթին ենթադրում է ուշադրության կենտրոնում պահել չորս առավել արդիական խնդիրներ` տնտեսական աճի և զբաղվածության, առաջնորդության ու նորարարության, կայունության և ռեսուրսների օգտագործման, սոցիալական ու տեխնոլոգիական մոդելները: Համաժողովի հիմնական թեման է` «Մեծ փոխակերպում. նոր մոդելների ձևավորում»:
Որպես այդպիսինի հնարավոր տարբերակ ներկաները ակնկալում էին որոշակի հստակեցումներ ստանալ այն ծրագրից, որը մշակել էին Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը և Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլա Սարկոզին՝ հուսալով այդ կերպ պայքարել եվրագոտում պարտքային ճգնաժամի դեմ: Սակայն հազիվ թե նրանց ներկայացրած տարբերակը լիովին բավարարի բոլոր կողմերին: Ու քանի դեռ ոմանք ջանում են հուսադրել հիասթափվածներին, հոռետեսները տխուր կանխատեսումներ են անում այն մասին, թե իբր կապիտալիզմի արևմտյան մոդելին մնացել է ոչ ավել, քան 3-4 տարվա կյանք: Նրանց պատկերացումներում սա արդեն ծավալված խաղի ավարտն է, քանի որ ֆինանսական համակարգը սպանում է իրական տնտեսությունը: Սակայն Դավոսում նմանատիպ դառը ճշմարությունները հնչեցնելն այնքան էլ հեշտ բան չէ, այդ իսկ պատճառով լրատվամիջոցները հենց առաջին օրը տեղեկացրեցին այն վիճաբանության մասին, որ ընթացել է համաժողովի կուլիսներում:
Եթե նույնիսկ ընդունենք, որ աղբը տնից դուրս նետելու համար ընտրված պահն իսկապես նպատակահարմար չէր, ապա սրա հետ մեկտեղ չենք կարող չփաստել, որ այդ գաղտնիքը վաղուց այլևս գաղտնիք չէր: Ամիսներ ի վեր բազմաթիվ տնտեսագետներ ու առաջատար վերլուծաբաններ գրում էին այն մասին, որ բիզնեսի ու երկրների կառավարությունների հանդեպ հասարակությունների վստահությունն աղետալիորեն նվազել է: Իսկ եթե ասվածին հավելենք նաև այն, որ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կանխատեսումներն իրենց հերթին են առավել սրում մտավախությունները, ապա պարզ կդառնա, թե ինչ պատճառով են շուրջբոլորը գուժում, որ համաշխարհային տնտեսությունը կրկին մտել է «վտանգավոր գոտի»:
Ի՞նչ են ասում նրանք, ովքեր վստահություն չունեն ձեռնարկվող գործընթացների հանդեպ: Վերջիններիս համոզմամբ, անցած 3 տարիների ընթացքում աշխարհը ստիպված էր զբաղվել քաղաքականության, տնտեսության և ֆինանսների ոլորտներում ճգնաժամի կառավարմամբ, միայն թե տեսադաշտից դուրս է թողնվել հիմնական տրանսֆորմացիան, որի մեջ իրականում գտնվում է աշխարհը, և որի ֆոնին որոշումներ կայացնելու սովորական մեթոդները արագորեն հնանում են: Դա է պատճառը, որ հրաժարվելով հին մեթոդներից, այսօր Դավոսում առաջարկներ են հնչում մտածել բազմամշակութային և բազմաէթնիկական աշխարհի նոր մոդելների շուրջ, ուր հաշվի կառնվեն գլոբալացման և տեխնոլոգիական նորարարությունների սոցիալական նշանակությունները:
Այս տեսանկյունից ուշադրության է արժանի հատկապես Համաշխարհային տնտեսական համաժողովի (ՀՏՀ) հիմնադիր և գործադիր նախագահ Կլաուս Շվաբի կարծիքը, ով պարզապես անկեղծացել էր և հայտարարել, թե ինքը չի հավատում արդի կապիտալիզմին: «Կարելի է բացարձակ վստահությամբ ասել, որ կապիտալիստական համակարգն իր ներկայիս ձևով բացարձակապես համահունչ չէ արդի աշխարհի մոդելին»,- նշել էր համաժողովի հիմնադիրը և պնդել, որ քաղաքական գործիչների ու ամբողջ հասարակության սխալները հանգեցրել են ֆինանսական մի ճգնաժամի, որի իսկական պատճառները ֆինանսական համակարգում թույլատրելի նորմաների գերազանցումն է: «Մենք ժամանակին չենք սահմանել կանոններ, որոնք կկարողանային արգելել համակարգի աղճատումը»,- ասել էր Շվաբը:
Նման տեսակետների համար մյուս նախապայմանը նախորդ տարի աշխարհը ցնցած բողոքներն ու հեղաշրջումներն էին, որոնք, Դավոսում համախմբված մտահոգ այրերի կարծիքով, պետք է նախազգուշացում դառնան ֆինանսական վերնախավի համար: Սա է պատճառը, որ համաժողովում ներկայացած մի շարք գործարարներ պարզապես ասացին, թե իրենց խնդիրների լավագույն լուծումը Դավոսի համաժողովին մասնակցելու եկածների և առկա տնտեսական իրավիճակից դժգոհ շրջանակների միջև կառուցողական երկխոսությունն է:
Բայց երկխոսությունը հազիվ թե կայանա, քանի որ տարակարծիք թևերն այս պահին հակված չեն լսելու կողմերի փաստարկները: Եվ ոչ էլ Դավոսի կարգի համաժողովներն են, որ պատասխան են տալիս ամենամութ հարցերին: Վերջին հաշվով, յուրաքանչուր երկիր վերստին ինքնուրույն կշարժվի մոտեցող ճգնաժամին ընդառաջ՝ փորձելով այդ պղտոր ջրերից հնարավորինս անվնաս դուրս գալ:
Իսկ ի՞նչ է մտածում և ի՞նչ է պատրաստվում անել մեր երկիրը: Այս հարցն առայժմ պատասխան չունի: Ասենք միայն, որ Դավոսում Հայաստանի ներկայացուցիչ չկա, մինչդեռ, օրինակ, մեր հարևաններ Վրաստանն ու Ադրբեջանը ներկայացված են նախագահների մակարդակով:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: