Շղթայական ռեակցիա

30 Դկտ

Եթե փորձենք մի բառակապակցությամբ բնորոշել այն, ինչ կատարվեց Ֆրանսիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրինագծի ընդունումից հետ, ապա պիտի դա անվանենք ոչ այլ կերպ, քան շղթայական ռեակցիա: Այս դեպքում խոսքը միայն իրադարձությանը հաջորդած արձագանքների մասին չէ և ոչ էլ նույնիսկ նրա, որ Իսրայելն իր հերթին խորհրդարանի հանձնաժողովներից մեկում քննության դրեց 1915 թվականի ողբերգությանը առնչվող փաստաթղթի նախագիծը: Շատ ավելի անսպասելի և, կարելի է ասել, չնախատեսված արձագանքներ հաջորդեցին ֆրանսիացիների քայլին, որոնք հետաքրքիր խորհրդածությունների տեղիք են տալիս: Սրանց շարքում առանձնապես զարմանալի էր բոսնիացի սերբերի քաղաքական առաջնորդ Միլորառ Դոդիկի հայտարարությունը, համաձայն որի իրենք մտադիր են օրենքով արգելել Բոսնիայում Հայոց ցեղասպանության ժխտումը: Բոսնիայի և Հերցոգովինայի սերբերով բնակեցված տարածքները ղեկավարող անձը խոստացավ, որ իր կուսակցությունը հանդես կգա համապատասխան օրենսդրական նախաձեռնությամբ: Այս դեպքում խիստ հատկանշական էր Դոդիկի հիմնավորումը, ինչը թույլ է տալիս գոնե մասամբ հասկանալ նրա մտադրությունների ուղղվածությունը: Վերջինս ասել էր. «Մենք ցանկանում ենք մտնել քաղաքակիրթ երկրների շարքը, որոնք դատապարտել են Հայոց ցեղասպանությունը: Մոտ օրերս մենք օրինագիծ կներկայացնենք կենտրոնական խորհրդարանի քննարկմանը»:
Ներկայացնելով Ցեղասպանության ճանաչումն իբրև քաղաքակրթվածության դրսևորում, սերբերի առաջնորդը կամա թե ակամա էական որակական առանձնահատկություն է հաղորդում խնդրին, որը մինչ այժմ մշտապես դիտարկվել էր քաղաքական, իրավական կամ բարոյական հարթությունների վրա: Սրա հետ մեկտեղ պետք չէ նաև մոռանալ, որ ժամանակին ՄԱԿ-ի միջազդային դատարանի որոշմամբ Սրեբրենիցա քաղաքում 1995-ի հուլիսի 11-ին տեղի ունեցած դեպքերը որակվել են որպես ցեղասպանություն, այդ իսկ պատճառով Դոդիկի նախաձեռնությունը պետք է գնահատել նաև այս տեսանկյունից՝ թե որպես հակադարձման քայլ, թե որպես նույնականացումը ժխտող մարտահրավեր:
Հաջորդ անակնկալը եկավ շատ ավելի հեռվից: Հայաստան այցելած Ավստրալիայի Նոր Հարավային Ուելսի խորհրդարանի անդամ Ուոլթ Սեքորդը, ով նաև Հայաստանի հետ պատգամավորական բարեկամության խմբի փոխնախագահն է, իր ուղևորության գլխավոր նպատակներից մեկն էր համարել տեղում ծանոթանալ պատմական իրողությունների փաստարկումներին: Հանդիպումների ժամանակ նա կրկնում էր, թե շատ է լսել ցեղասպանություն տեսած հայ ժողովրդի պատմության, նրա մշակույթի ու ժողովրդավարական երկիր կառուցելուն միտված ներկա գործընթացների մասին, բայց որոշել է ամեն ինչ իր աչքերով տեսնել: Անդրադառնալով Հայոց ցեղասպանության ճանաչման միջազգային գործընթացներին` պատգամավորը նշում էր, որ ցեղասպանության կանխարգելման լավագույն միջոցը այն դատապարտելն է: Սեքորդը նաև այցելեց ցեղասպանության թանգարան ու հուշահամալիր` իր հարգանքի տուրքը մատուցելու անմեղ զոհերի հիշատակին: Թերևս սխալված չենք լինի, եթե նրա առաքելությունը որակենք իբրև «հետախուզական», ինչին կարող են հաջորդել նաև գործնական քայլերն ու որոշումները: Ամեն պարագայում, առաջին հայացքից մասնավոր վերաբերմունքի այս արտահայտությունը իր խորքում ընդգրկում է այն էական տեղաշարժի նախանշանները, որոնք կարող են վարակիչ լինել:
Շաբաթվա երրորդ արձագանքը ստացվեց Սիրիայից: Հայաստանում Սիրիայի գործերի ժամանակավոր հավատարմատար, լիազոր նախարար Մամուն Հարիրին բոլորովին անսպասելի ու խիստ կտրուկ մի հայտարարություն արեց, որի բուն ասելիքն այս էր. «Թուրքիան ետ կանգնեց իր սկզբունքներից և տրվեց Արևմուտքի շանտաժին, սակայն Սիրիան չի ընդունի Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին որոշումը սոսկ միայն ի հակառակ Անկարայի, այլ Սիրիան կճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը իր համոզմունքների հիման վրա և այն ժամանակ, երբ հիմնավորապես կուսումնասիրի այդ իրադարձության բոլոր մանրամասները»: Առաջին միտքը, որ կարող է հաջորդել այս կարգի բուռն ելույթին, այն է, որ Սիրիան նույնպես պատրաստվում է անցնել Իսրայելի ճանապարհով: Այդ երկիրը հրեական պետության պես մինչև վերջին ժամանակներս բարձր մակարդակի հարաբերություններ էր պահպանում Թուրքիայի հետ: Բայց բավական էր, որ ջերմության փոխարեն վրա հասներ «սառցային ժամանակաշրջանը», և սիրիացիներն անմիջապես հիշեցին հայկական ողբերգության, այդ փաստը թուրքերի դեմ պատժիչ գործիքի վերածելու անհրաժեշտության մասին: «Մենք խնդիրներ ունեինք Օսմանյան կայսրության, այլ ոչ թե Էրդողանի կառավարության հետ, ահա թե ինչու Թուրքիայի նման անարդար վարքագիծը մեզ անակնկալի բերեց: Մենք հուսով էինք, որ Թուրքիայի դիրքորոշումն արդար կլիներ, բայց նա ապաստարան տվեց նույնիսկ ահաբեկիչներին: Չեմ կարծում, որ մեր հարաբերությունները կարող են հեշտությամբ նախկին մակարդակին վերադառնալ»,- խոստովանեց Հարիրին՝ նույնիսկ փորձ չանելով թաքցնել, թե ինչու են մտադիր անդրադառնալ Հայոց ցեղասպանության հարցին:
Հայաստանում այս բոլոր միտումներին նայում են ընդգծված ըմբռնումով: Հասկանալի է, որ յուրաքանչյուր երկիր, կազմակերպություն կամ անհատ այսպես թե այնպես իր դրդապատճառներն ու համոզմունքներն է ունենալու: Մենք էլ, իհարկե, կարող ենք առաջնորդվել «Նպատակն արդարացնում է միջոցները» կարգախոսով և հայտարարել, թե մեզ համար միևնույն է՝ ով ինչ պատճառով կճանաչի, միայն թե դա տեղի ունենա: Սակայն այսպիսի մոտեցումը հազիվ թե որևէ լավ բան խոստանա, քանի որ ինչ-որ ժամանակ, երբ այս փոփոխական աշխարհում ժամանակի անիվը կսկսի գլորվել ոչ այնքան ցանկալի ուղղությամբ, այդ «արդարացված միջոցները» կդառնան ոչ միայն կասկածելի ու խոցելի, այլև հարվածի տակ կդնեն հենց մեր իսկ արդար պահանջներն ու պատմության ճշմարտացիությունը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s