Պահոց | 8:16 ե.

Օդում՝ ինչպես ցամաքում

28 Դկտ

Վերջին շրջանում տարօրինակ դեպքեր են կատարվում Ադրբեջանում: Ընդամենը օրեր առաջ էր, որ Բաքվի մոտ գտնվող Մասազըր լիճն ընկավ մի ինքնաթիռ։ Ինքնաթիռը պետք է վայրէջք կատարեր Զաբրատի օդանավակայանում, բայց հայտնվեց ջրի մեջ: Հետո ադրբեջանցիներն այս մասին խորը լռություն պահպանեցին: Իսկ չար լեզուներն ասացին, թե ինքնաթիռը ռազմական էր, այդ պատճառով էլ պատկան մարմինները հարկ համարեցին չշատախոսել դեպքի առթիվ:
Իսկ ահա երեկ մեկ այլ դժբախտ դեպք կատարվեց Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարության ռազմական օդանավակայանում: Թաղիև ավանի տարածքում գտնվող թռիչքահրապարակում ռազմաօդային ուժերի «SU-25» ինքնաթիռը ուսումնական թռիչքին նախապատրաստող Յուրի Կուլաչկովն ընկավ ինքնաթիռի ռեակտիվ շարժիչի տուրբինի մեջ ու զոհվեց: Հետաքրքրական էր հատկապես այն, որ Յուրի Կուլաչկովը Վրաստանի քաղաքացի էր և իր երկրից հատուկ գործուղվել էր Ադրբեջան:
Առաջին հայացքից այս երկու պատահարները կարծես թե քիչ ընդհանուր բաներ ունեն՝ բացառությամբ նրա, որ երկու դեպքում էլ խոսքը ինքնաթիռների մասին է: Սակայն սա՝ միայն առաջին հայացքից: Իսկ իրականում այդ պատահարները բավականին հետաքրքրական շերտեր են բացահայտում: Հավանաբար այսօր էլ դեռ շատերն են հիշում, որ ամիսներ առաջ Բաքվում կայացած շքերթ- ուժի ցուցադրության ժամանակ ադրբեջանցիները օդ հանեցին նաև իրենց մարտական ինքնաթիռները, սակայն դրանց հաղթական սավառնումից շատ չանցած հայտնի դարձավ, որ ինքնաթիռները կառավարվում էին օտարերկրացի օդաչուների կողմից, քանի որ տեղում որակյալ կադրերի խիստ պակաս կա: Եվ հիմա, վերհիշելով դա, միանգամայն հասկանալի է դառնում, թե ինչու են թռչող սարքերը լիճն ընկնում և ի՞նչ գործ ուներ վրացին ադրբեջանական ռազմական օբյեկտում:
Մեկ անգամ չէ, որ ռազմական փորձագետները նշել են հարևան երկրի օդուժի ավելորդ շքեղությունների և այն մասին, որ Բաքուն շատ դեպքերում հսկայական միջոցներ է վատնում ընդամենը PR նպատակների համար: Եվ այժմ այդ պնդումներն իրենց անուղղակի հաստատումն են գտնում: Մշտապես վարձկանների ծառայություններից օգտվող Ադրբեջանը ըստ էության այդպես էլ չի սովորել շահագործել սեփական ինքնաթիռները և, ինչպես մարտական գործողությունների ժամանակ, խաղաղ պայմաններում նույնպես կողմնակի օգնության կարիք է զգում: Ասվածին կարող ենք հավելել նաև ժամանակին շրջանառված տեղեկություններն այն մասին, որ մասնավորապես ՄիԳ-29 կործանիչների շահագործումն այնտեղ իրականացնում են ուկրաինացի մասնագետները և հրեա օդաչուները:
Շատ տեղին է հիշեցնել նաև այն մասին, որ բոլորովին վերջերս Ռուսաստանը Ադրբեջանի հետ համաձայնության եկավ վերջինիս ՄԻ-35Մ տիպի հարվածային 24 ուղղաթիռներ վաճառելու խնդրի շուրջ: Ուղղաթիռների մեծ մասը Ադրբեջանին է տրամադրվելու 2012 թ.: Ներկա պահին վերջնական փորձարկումներ են կատարվում նրանցից երկուսի հետ: Պատվերի ընդհանուր գումարը կազմում է 360 մլն դոլար: Նշենք նաև, որ այժմ ադրբեջանական ուղղաթիռային խմբավորումը բաղկացած է սովետական արտադրության ՄԻ-24 «Хинд» տիպի 20 ուղղաթիռներից, և նորերը կարող են զգալիորեն ուժեղացնել ադրբեջանական օդուժը:
Ընդունված է ասել, որ hամաձայն դասական ռազմավարության կանոնների, հաջողության հասնելու համար հարձակվող կողմը պետք է պաշտպանվողին առնվազն երեք անգամ գերազանցի ռազմական տեխնիկայով և զինուժով: Մի կողմ թողնելով ցամաքային ուժերի առկա հարաբերակցությունը, երկնքում Ադրբեջանը ճնշող գերակշռություն ունի: Օրինա, Հայաստանի ընդամենը մեկ МиГ-25-ի դիմաց Ադրբեջանն ունի 32-ը: Երկու կողմն էլ ունեն մեկուկես տասնյակ Су-25 ինքնաթիռ: Վերջին տարիներին Ադրբեջանը Ուկրաինայից գնեց 14 միավոր МиГ-29 ինքնաթիռներ (որոնցից մեկը հետագայում կործանվեց): Սակայն օդում նրանց գերկաշռությունը զգալիորեն չեզոքացվում է հայկական կողմի բավականին հզոր հակաօդային պաշտպանության համակարգի առկայությամբ: Եվ այնուամենայնիվ, որքան էլ մենք զուգորդենք թվաքանակները, արդյունքում վերստին հանգելու ենք այն նույն հետևությանը, որ ցանկացած պատերազմում կարևորագույն դեր է խաղում մարդկային գործոնը: Այսինքն հաղթանակ կարող է ակնկալել միայն նա, ում բանակը համալրված է բարձրորակ մասնագետներով և սպայական կազմով: Այս իմաստով Ադրբեջանը վստահապար հպարտանալու կամ պարծենալու ոչ մի հիմք առայժմ չունի: Եվ քանի դեռ հարևաններ կաղում են այդ խնդրում, նրանց հոխորտանքները հնարավոր պատերազմի մասին արժեզրկվում են ճիշտ այնքան, որքան նրանց գնած տեխնիկան, որը օդ բարձրանալ դեռ չի կարող, սակայն մեծ հաջողությամբ լող է տալիս ջրերում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Հրեաների հայկական հարցը. եթե, ապա…

28 Դկտ

Երեկ Իսրայելի խորհրդարանի՝ Կնեսետի Կրթության հարցերի հանձնաժողովը քննարկեց Հայոց Ցեղասպանության ճանաչման հարցը, իսկ այնուհետև որոշեց, որ բանաձևերի ընդունումը հետաձգվում է անորոշ ժամանակով։ Այս առաջարկը խորհրդարանին ներկայացվել էր դեռևս ութ ամիս առաջ, սակայն քննարկումը տարբեր պատճառաբանություններով անընդմեջ հետաձգվում էր:
Նիստին մասնակցում էր Կնեսետի նախագահ Ռուվեն Ռիվլինը, ինչն աննախադեպ երևույթ է Իսրայելի խորհրդարանական պրակտիկայում: Իր ելույթում նա նշեց, որ Իսրայելը պատմական և բարոյական պարտավորություն ունի ընդունելու Հայոց Ցեղասպանությունն՝ անկախ Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ ունեցած հարաբերություններից: Ընդհանուր առմամբ քննարկման ընթացքում ներկաների ճնշող մեծամասնությունը կողմ արտահայտվեց ցեղասպանության ճանաչմանը, բացառությամբ Արտաքին գործերի նախարարության ներկայացուցիչներից: ԱԳՆ-ի հիմնավորումը հստակ էր՝ Իսրայելի հարաբերությունները Թուրքիայի հետ ճգնաժամի մեջ են և պետք չէ, որ չափը անցնեն: «Հաշվի առնելով Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունները` կարծում ենք, որ նման բանաձև պետք չէ ընդունել»,- ասացին նրանք: Նշենք, որ Ազգային անվտանգության խորհրդատու Յաակով Ամիդրորը դեռևս մինչև նիստն էր առաջարկել Կնեսետի խոսնակ Ռիվլինին հետաձգել քննարկումը, բայց Ռիվլինը մերժել էր` նշելով. «Որպես Հոլոքոստ ապրած ազգ` մենք չենք կարող արհամարհել այս հարցը, և արդյունքում լսումները տեղի կունենան նախատեսվածի պես»:
Գաղտնիք չէ, որ առաջներում հրեական կազմակերպությունները միջազգային հարթակներում և այլ հարաբերություններում երբեք էլ աչքի չեն ընկել հայկական խնդիրների շուրջ ընդգծված հետևողականությամբ: Նրանք կամ եղել են իներտ, կամ դրսևորել են բացասական վերաբերմունք: Ու եթե վերջին մեկուկես տարվա ընթացքում իրավիճակը կտրուկ փոխվել է, ապա դա ոչ թե արդյունքն է այն բանի, որ Իսրայելը հանկարծ հատուկ ջերմ վերաբերմունք է որդեգրել Հայաստանի նկատմամբ, այլ միակ պատճառը իսրայելա- թուրքական խորացող գժտությունն է: Եվ նաև սա է պատճառը, որ ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ խորհրդարանում չկա միասնական դիրքորոշում: Նույնիսկ Կնեսետում կոալիցիոն գլխավոր դաշնակիցներ «Լիկուդ» և «Մեր տուն Իսրայելը» կուսակցությունները հայերի ցեղասպանության ճանաչման անհրաժեշտության շուրջ տարաձայնություններ ունեն. իշխող կուսակցության անդամների զգալի մասը կողմ են ճանաչմանը, իսկ «Մեր տուն Իսրայելը» կուսակցության անդամները դեմ են: Նրանք կարծում են, որ Կնեսետի կողմից այդ հարցի անգամ քննարկումն արդեն վնասում է Թուրքիայի ու Ադրբեջանի հետ ռազմավարական գործընկերությանը: Այդ իսկ պատճառով էլ վերլուծաբանները այսօր շատ ավելի հավանական են համարում, որ ճանաչում, այդուհանդերձ, չի լինի: Կնեսետում քվեարկելու դեպքում իշխող կուսակցության մեծամասնությունը ճանաչմանը դեմ կլինի, քանի որ նրանց այդպես կասի վարչապետը:
Հատկանշական է այն փաստը, որ երեկվա քննարկման ժամանակ շատերը վկայակոչում էին Ֆրանսիայի կողմից ընդունված օրինագիծը՝ նշելով, որ՝ տեսեք, ֆրանսիացիները չվախեցան հակամարտության մեջ մտնել Թուրքիայի հետ: Սակայն այդ կարծիքներին դեմ հանդես եկավ հանձնաժողովի նախագահ Ալեքս Միլլերը՝ բացատրելով, թե կարևոր է հասկանալ, որ ամեն երկիր ունի իր կանոններն ու առաջնահերթությունները, ու այս պարագայում Ֆրանսիան կարող է իրեն թույլ տալ այն, ինչն իրեն չի կարող թույլ տալ Իսրայելը: «Բացի այդ, նրանք Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու ավելի շատ պատճառներ ունեն»,-ասաց Միլլերը՝ պարզաբանելով, որ նկատի ունի 600 հազարանոց ֆրանսահայ համայնքի առկայությունը, ինչը լուրջ ձայներ կապահովի Սարկոզիի համար:
Եթե խոսքը միայն լիներ այն մասին, թե հարկ չկա պատճենել Ֆրանսիացի պատգամավորների գործողությունները, դա թերևս հասկանալի լիներ: Սակայն հրեաները հարցի էությունը շեղում են ոչ այնքան ցանկալի ուղղությումբ՝ նշելով, թե կարիք չկա ակադեմիական ու պատմական խնդիրը վերածել քաղաքականի, այսինքն՝ կարելի է սովորել ու դասեր քաղել պատմությունից, որպեսզի ողբերգությունները չկրկնվեն, բայց դրա հետ մեկտեղ իմաստ չունի փչացնել հարաբերությունները դաշնակիցների հետ: Այս մասին հատկապես բացահայտ արտահայտվեց «Ադրբեջան-Իսրայել» միջազգային ասոցիացիայի վարչության անդամ Յանա Սալմանը. «Հայերը գրեթե հարյուր տարի առաջ տեղի ունեցած իրադարձություններն օգտագործում են քաղաքական նպատակներով: Իսրայելը չպետք է ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը»,- հայտարարեց նա:
Դառնալով Իսրայելի քաղաքական շրջանակներում տիրող տրամադրություններին, հարկ է նկատել, որ այնտեղ ևս համակիրների թիվը մեծ չէ, իսկ ազդեցիկ դեմքերի անմիջական միջամտությունները անում են իրենց սև գործը: Այդ հակամետ դեմքերի շարքում այս օրերին հատկապես հաճախակի է հիշատակվում վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի անունը: Նրա դերակատարության և կառավարության ներսում տիրող մթնոլորտի մասին բավականին զավեշտական պատկեր է ներկայացրել IzRus.co.il կայքէջը՝ մասնավորապես գրելով. «Պատճառը պարզ է, եթե հիմա պետք լիներ քվեարկել այդ հարցով, ապա Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի մոտ կգային խորհրդականներ, ովքեր նրան կբացատրեին, որ մենք Ֆրանսիա չենք, եւ մեզ համար թուրքական թշնամանքը շատ ավելի կարևոր է, քան Ֆրանսիայի պարագայում: Նրա մոտ կգար Իսրայելի ԱԳՆ ղեկավար Ավիգդոր Լիբերմանը, ով լավ հարաբերություններ ունի ինչպես իր ադրբեջանցի գործընկեր Մամեդյարովի, այնպես էլ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ: Նա կբացատրի վարչապետին, որ թեկուզ Ադրբեջանը կապ չունի 1915-ի իրադարձությունների հետ, սակայն այնքան էլ սերտ հարաբերությունները չունի Հայաստանի հետ: Եվ Բաքվում կարող են օժանդակություն ցույց տալ եղբայրական Թուրքիային, թեկուզ և այնքան էլ չեն սիրում Էրդողանի կառավարությանը: Ու հետո բոլորը միասին կհարցնեին մեր վարչապետին. իսկ դա Ձեզ պե՞տք է»:
Այս հնչեցված հարցի պատասխանը, կարծում ենք, ակնհայտ է: Ներկա պահին չափազանց փոքր է հավանականությունն այն բանի, որ Կնեսետն ինչ-որ պահի կանաչ լույս կվառի այդ բանաձևի առաջ: Իսկ եթե հանկարծ հրաշք կատարվի և դա իրողություն դառնա, այդ դեպքում Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացում մենք կունենանք հերթական և շատ նշանակալից հաջողությունը: Սա անվիճելի փաստ է, քանի որ հանրահայտ է, թե հրեական համաշխարհային կազմակերպություններն ինչպիսի մեծ ազդեցություն և դերակատարում ունեն միջազգային քաղաքական գործընթացներում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: