Նամակներ գրելու թուրքական օրերը

21 Դկտ

Վաղը նախանշված է Ֆրանսիայի Ազգային ժողովում Հայոց ցեղասպանության հերքումը քրեականացնող օրենսդրական առաջարկության քննարկումը։ Այս նոր նախագիծը համընդհանուր է դարձնում Հայոց ցեղասպանության ուրացման քրեականացման հարցը, քանի որ տեքստը առնչվում է ֆրանսիական օրենսդրությամբ ճանաչված ցեղասպանությունների վիճարկմանը: Մասնավորապես, օրինագիծը վերաբերում է հայերի ու հրեաների ցեղասպանություններին: Սակայն ներկա պահին հանրության ուշադրությունը բևեռված է ոչ այնքան խնդրի իրավական կողմին, որքան թուրքական ջղակծկումներին, ինչը դարձել է համընդհանուր քննարկման ու ենթադրությունների առարկա: Նման առանձնահատուկ վերաբերմունքի են դրդում հակազդեցության ծավալները, որոնք բացառիկ են ու ձգվում են Բոսֆորի ափերից մինչև Եվրոպայի սիրտը: Թուրքիայի իշխանություններն այս կապակցությամբ արդեն հանդես են եկել տարաբնույթ սպառնալից հայտարարություններով և խորհրդարանական պատվիրակություն են ուղարկել Ֆրանսիա` կանխելու բանաձևի ընդունումը: Նրանք, հաշվի առնելով ֆրանսիացի սոցիալիստների աջակցությունը, ինչպես նաև նախագահ Նիկոլա Սարկոզիի հայտարարությունը Երևանում, հասկանում են, որ այս անգամ օրինագծի ընդունման հավանականությունը բավականին մեծ է: Եվ ուրեմն հակազդեցությունը չի կարող հավանականության համարժեքը չլինել` համեմված ամեն կարգի սպառնալիքներով ու վերջնագրերով: Իսկ այն տեղեկությունները, որոնք ստացվում են այս օրերին, հաստատում են նման ենթադրությունները:
Այսպես, թուրքական Hurriyet օրաթերթը գրում է, թե Թուրքիայի արտգործնախարարությունը Ֆրանսիայում Թուրքիայի դեսպանատնից գաղտնի գրություն է ստացել, ըստ որի, Ազգային Ժողովի դեկտեմբերի 22-ի օրակարգում հայտնված օրինագծի թիկունքում անձամբ նախագահ Նիկոլա Սարկոզին է կանգնած։ Գրության մեջ նշվել է նաև, թե չնայած Թուրքիայի քաղաքական ու գործարար շրջանակների բոլոր ջանքերին, սպասվում է, որ հայկական օրինագիծը կընդունվի: Լուրեր են շրջանառվում, թե իբր թուրքերն այնքան են հուսահատված, որ Փարիզում Թուրքիայի դեսպանն արդեն նախապատաստվել է հայրենիք վերադառնալ և ինքնաթիռի տոմսը գրպանում սպասում է Անկարայի հրահանգին։ Ի դեպ, այս հեռանկարի մասին պաշտոնապես հայտարարել էր հենց դեսպանատունը՝ տեղեկացնելով, որ Թուրքիան հետ կկանչի իր դեսպանին, եթե այդ երկրի Ազգային ժողովը հավանություն տա Հայոց ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրինագծին: «Կլինեն անդառնալի հետևանքներ երկկողմ հարաբերությունների բոլոր ոլորտներում՝ սկսած մեր դեսպանին դեկտեմբերի 22-ին անորոշ ժամանակով հետ կանչելուց»,- հայտնել էր Թուրքիայի դեսպանատան մամուլի քարտուղար Էնգին Սոլաքօղլուն:
Էլ ավելի տհաճ իրավիճակում էին հայտնվել օրինագծի դեմ լոբբինգի համար Փարիզ մեկնած թուրքական գործարար աշխարհի ներկայացուցիչները: Բանն այն է, որ տեղում ֆրանսիացիները հրաժարվել էին համաժողովի համար նրանց դահլիճ տրամադրել։ Թուրքիայի արդյունաբերողների և գործարարների միությունը (TÜSİAD) և Թուրքիայի պալատների ու բորսաների միությունը (TOBB) օրեր առաջ 200 հոգանոց համաժողով անցկացնելու համար պատվիրել էին Փարիզի Le Grand հյուրանոցի դահլիճը։ Սակայն հյուրանոցի ադմինիստրացիան վերջին պահին չեղյալ էր հայտարարել թե հյուրանոցի համարների, թե դահլիճի ամրագրումը՝ նշելով, որ դրանք զբաղված են։
Այսպիսի ընդհանուր տրամադրության ու դեպքերի շղթայի ֆոնի վրա մի առանձնակի ընդգծվածությամբ են հնչում թուրք քաղաքական գործիչների ու պետական այրերի ելույթները: Դրանց շարքում հատկապես աննախանձելի է Թուրքիայի արտգործնախարար Ահմեդ Դավութօղլուի վիճակը, ով, աշխատանքի բերումով, առաջինն է պատասխանատվություն կրում ներկա կացության համար: Անցած շաբաթ նա հրավիրել էր տեղական ընկերությունների 20 ղեկավարների, հայտարարել էր, թե Ֆրանսիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրինագծի ընդունման դեպքում Ֆրանսիան Եվրոպայում կդառնա միջնադարյան մտածելակերպ ներմուծող առաջին պետությունը, իսկ հանդիպումից հետո նամակներ էր հղել ֆրանսիական ընկերություններին ու Ֆրանսիայի հետ կապեր ունեցող թուրքական ձեռնարկություններին` նախազգուշացնելով գործողությունների մասին, որոնք «զգալի տնտեսական կորուստների կհանգեցնեն», եթե օրինագիծն անցնի: Ըստ այդ նամակի, այժմ Թուրքիայում կան ֆրանսիական ներդրումներով 960 ձեռնարկություններ, և նրանց բոլորովին լավ օրեր չեն սպասվում:
Մյուս կարկառուն այրը՝ ԵԽԽՎ նախագահ Մեվլյութ Չավուշօղլուն իր հերթին հարկ համարեց Փարիզի քայլն անվանել ֆրանսիական ղեկավարության նախընտրական քարոզարշավի մի մասը: Նա նաև հայտարարեց, որ նախագահ Սարկոզին Թուրքիային օգտագործում է որպես գործիք իր քաղաքական շահերի համար:
Իսկ հետո թուրքական իշխանություների՝ Ֆրանսիային ուղղված կոչ-սպառնալիքներին միացավ վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը։ Սարկոզիին ուղարկված նամակում նա ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրինագծի հետ կախված նշեց, թե այդ խնդիրը լուրջ է և երկկողմ հարաբերություններում ողջամտությունը քաղաքական հաշիվներից ավելի կարևոր պետք է լինի։ «Այդ ամենի պատասխանատվությունն ընկնելու է նմանատիպ նախաձեռնության հեղինակների վրա։ Թող Ֆրանսիայի և Թուրքիայի հարաբերությունները գերի չդառնան երրորդ կողմի պահանջներին»,-ասվում էր նամակում։ Էրդողանի նամակին հաջորդեց Թուրքիայի ազգային մեծ ժողովի նախագահ Ջեմիլ Չիչեքի նամակը: Սա էլ իր ֆրանսիացի գործընկեր Բեռնար Ակուայեին գրում էր, թե անհրաժեշտ է, որ այդ խնդիրը թողնվի պատմաբաններին ու հետազոտողներին:
Եվ վերջապես եկավ Թուրքիայի նախագահ Աբդուլլահ Գյուլի նամակ գրելու ժամանակը, ով իր տողերը հասցեագրեց Նիկոլա Սարկոզիին՝ շեշտելով, թե օրինագծի ընդունումը շատ լրջորեն կանդրադառնա երկու երկրների հարաբերությունների վրա և կոչ արեց անհապաղ հրաժարվել դրա քննարկումից։ Թե ինչ մտածեցին Փարիզում Գյուլի նամակի մասին, հայտնի դարձավ շատ արագ: Մամուլը գրեց, որ Գյուլը 2 օր է՝ չի կարողանում հեռախոսով խոսել Սարկոզիի հետ՝ հայտնելու Թուրքիայի բողոքը հայկական բանաձև կապակցությամբ: «Սարկոզին տարբեր պատճառաբանություններով հրաժարվում է հեռախոսազրույց ունենալ Աբդուլլահ Գյուլի հետ»,-ասաց Գյուլի մամլո քարտուղարը՝ պնդելով, թե Սարկոզին ուղղակի խուսափում է խոսել Գյուլի հետ։
Խուսափում է, թե՞ արհամարում է՝ դա պարզելու ժամանակ իրենք դեռ կունենան: Իսկ մինչ այդ, վաղվա օրվա սպասումով, Հայաստանի իշխանությունները նույնպես շտապում են վերաբերմունք բարձրաձայնել՝ հայտարարելով, որ Ֆրանսիայի Ազգային ժողովի կողմից Հայոց ցեղասպանության ժխտման քրեականացման մասին օրինագծի ընդունումը բացառիկ կարևոր նշանակություն ունի այդ փաստի միջազգային ճանաչման համար: Ըստ պաշտոնական Երևանի, այդ քայլն առաջին հերթին միտված է բարձրացնել մեր ազգային անվտանգության աստիճանը: Իսկ ընդհանրապես օրինագծի ընդունումը էական է հետագայում նման ցեղասպանությունները կանխարգելելու տեսանկյունից:
Ի դեպ, մի փոքրիկ հավելում ներկա իրավիճակին, որը կարծես թե որևէ ընդհանուր բան չունի վերը արծարծված խնդիրների հետ, բայց և այնպես, այն էլ այս օրերին, չէր կարող աննկատ մնալ: Ֆրանսիային պատկանող C-160 տիպի ռազմական օդանավը մի քանի օր առաջ խախտել է Թուրքիայի օդային տարածքը Դաթչա թերակղզու հարա-արևմտյան մասում։ Տեսնես թուրքերն ի՞նչ են մտածել այդ միջադեպի առիթով…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s