Պահոց | 3:39 ե.

ԻՆՉՈ՞Ւ ԹԱԳԱՎՈՐԸ ՉԷՐ ԾԻԾԱՂՈՒՄ

9 Դկտ

Ժամանակագրության մատյանները պատմում են մի թագավորի մասին, որ երբեք չէր ծիծաղում կամ հազվադեպ էր ծիծաղում։ Իշխաններն ու նախարարներն աղաչեցին թագավորի եղբորը, որ իրենց տեղեկացնի արքայի տրտմության պատճառը, թե ինչո՞ւ է երբեք կամ հազվադեպ ծիծաղում, այլ միշտ տխուր-տրտում է օրն անցկացնում։ Եղբոր հարցին թագավորը պատասխանում էր.
-Մի ուրիշ օր կհայտնեմ քեզ։
Այնժամ թագավորը հրամայեց խորունկ փոս փորել և այն մինչև կեսը կայծկլտացող կրակով լցնել։ Հետո պատվիրեց փոսի վրա հին ու փտած աթոռ դնել եւ աթոռի վերևում բարակ թելից երկսայրի սուր կախել, իսկ նրա մոտ հրամայեց սեղան դնել՝ պատրաստված ամեն տեսակ կերակուրներով ու խորտիկներով և անուշահամ գինիով։ Իր եղբորը նստեցրեց այդ աթոռի վրա և սուսերամերկ չորս մարդիկ էլ նրա շուրջը կանգնեցրեց, մեկին՝ թիկունքից, երկրորդին՝ առջևից, երրորդին՝ աջից, չորրորդին էլ՝ ձախից, ովքեր իրենց սուսերները նրան մոտեցրին։ Եվ հրամայեց նրա առջև նվագել բոլոր քնարներն ու նվագարանները։ Եվ այդ ամենից հետո թագավորը եղբորն ասաց.
-Ուրախ լեր և զվարճացիր, կեր, խմիր, և թող քո սիրտն ուրախանա։
-Ինչպե՞ս կարող եմ ուրախանալ կամ ծիծաղել,- պատասխանեց եղբայրը,- երբ ամեն կողմից մեծ անձկության մեջ եմ։ Թե վար նայեմ, կրակ կտեսնեմ, թե կամենամ սեղանին մոտենալ՝ փտած աթոռս կջարդվի, և կրակի մեջ կընկնեմ, թե վեր նայեմ, մերկ սուր կտեսնեմ՝ բարակ թելից կախված, թե նայեմ առաջ կամ ետ, աջ կամ ձախ, ամեն կողմից պաշարված եմ մերկ սուսերներով։ Եվ այսպես, որովհետև այսպիսի նեղությունների մեջ եմ ընկել, չեմ կարող ոչ ուտել, ոչ խմել, ոչ էլ ուրախանալ։
Այնժամ թագավորն իր եղբորն ասաց.
-Ինչպիսի վիճակում որ դու ես այժմ, նույնպիսին էլ ես եմ ամեն ժամ, քանզի երբ վեր եմ նայում, այնտեղ իմ դատավորին եմ տեսնում, որ ինձ դատելու է, և նրան հաշիվ եմ տալու իմ բոլոր մտքերի, խոսքերի ու գործերի համար։ Եթե վար եմ նայում, մտածում եմ դժոխքի կրակի և դատապարտյալների տանջանքների մասին, որոնց հետ և դատապարտվելու եմ հավիտյան, եթե մի մահացու մեղքով իսկ այս աշխարհից ելնեմ։ Երբ առաջ եմ նայում՝ մտածում եմ մահվանս մասին, որին ամեն օր մոտենում եմ և չգիտեմ իմ մահվան ժամն ու տեղը։ Երբ ձախ եմ նայում, դևերին եմ տեսնում, որոնք գիշեր-ցերեկ իմ անձն են փնտրում և իմ փրկությանը հակառակ են։ Երբ աջ եմ նայում, տեսնում եմ Աստծո հրեշտակներին, որոնք միշտ բարի խորհուրդներ էին տալիս և ինձ չար ճանապարհից դարձնում էին, որոնք, ավաղ, բավականաչափ չկատարեցի ու նրանց բարի խրատներին չհետևեցի։ Եվ երբ խորհում եմ, որ այս ամենն ինձ վրա և իմ շուրջն է, ինչպե՞ս կարող եմ ուրախանալ այս աշխարհում, կամ սիրտս ինչո՞վ կարող է զվարճանալ։

ԱՐԹՈՒՐ ՉԱՐԼԶ ԿԼԱՐԿ

9 Դկտ

Բավականին անհարիր է այս մոլորակն անվանել Երկիր, երբ ակնհայտ է, որ այն Օվկիանոս է: Ու դեռ պետք է ապացուցել, որ բանականությունը գոյատևման համար իրենից ինչ-որ օգուտ է ներկայացնում:
Մի՞թե խելացի մի մարդ ժամանակին չէր ասել, որ քաղաքականությունը հնարավորի արվեստն է: Հենց դա է պատճառը, որ քաղաքագետներին հետաքրքրում են երկրորդ կարգի ուղեղները: Իսկ հանճարները նախընտրում են մարտահրավեր նետել անհնարինին: Հնարավորի սահմանները հայտնաբերելու միակ ուղին դրա սահմաններից ու անհնարից հեռանալն է: Եթե ճանաչված, բայց ծեր գիտնականը պնդում է, թե ինչ-որ բան հնարավոր է, նա համարյա որոշակիորեն իրավացի է: Եթե նա պնդում է, թե ինչ-որ բան անհնար է, նա, շատ հավանական է, սխալվում է: Միայն անգիտակիցն է վրդովվում անխուսափելիից:
Հավանական է, որ մեր դերն այս մոլորակի վրա այն չէ, որ պատվենք Աստծուն, այլ այն, որ ստեղծենք նրան: Հավատը այն բանի ընկալումն է, որ այն, ինչ մեզ հայտնի է, ճիշտ չէ:

Վախեցած Շևարդնաձեն կամ Ռոքի թունել-2

9 Դկտ

Բավական է, որ հայ-վրացական հարաբերություններում աննշան ջերմացման միտումներ նկատվեն, երբ անմիջապես գտնվում է մեկը, ով թեթև ձեռքով պղտորում է զուլալվող ջրերը: Այս անգամ իր ձեռքերը թացացնելուց չխորշեց Վրաստանի նախկին նախագահ Էդվարդ Շևարդնաձեն: Ծերուկին լուրջ անհանգստացրել էր Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանի այցը Վրաստան և առանձնապես այն փաստը, որ երկու երկրների միջև համաձայնություն էր ձեռք բերվել նոր թափ հաղորդել Գոդերձի լեռնանցքով Հայաստանն ու Բաթում քաղաքն իրար կապող մայրուղու շինարարությունը: Համատեղ ասուլիսի ժամանակ Հայաստանի նախագահն ասաց, որ «2012-ին շահագործման կհանձնվի «Հյուսիս-հարավ» մայրուղին, որը կմիանա Նինոծմինդա-Բաթում ճանապարհին, ինչը հնարավորություն կտա որակյալ ճանապարհով Պարսից ծոցից Վրաստան բեռներ փոխադրել», իսկ Վրաստանի նախագահ Սահակաշվիլին իր հերթին շեշտեց, թե դա ավելի կմեծացնի հայ զբոսաշրջիկների հոսքը Վրաստան:
Թվում է՝ ցանկությունների ու հեռանկարների մեջ դժվար է ուրիշ մի բան գտնել, քան երկկողմանի շահավետություն և փոխադարձ շահագրգռվածություն: Բայց արի ու տես, որ Շևարդնաձեին հաջողվեց երրորդն էլ գտնել, և դա այլ բան չէր, քան սպառնալիքը: Ըստ նրա, Հայաստանն Աջարիային կապող ավտոմայրուղու նախագիծը կարող է ժողովրդագրական խնդիրներ առաջացնել Վրաստանում: Ահա այսպես նա իր վախերը կիսեց «Ասավալ-Դասավալի» շաբաթաթերթին տված հարցազրույցում: Եվ որպեսզի սեփական հոգու տագնապներն էլ ավելի առարկայական մատուցվեն, Շևարդնաձեն հուսահատված բացականչեց. «Նայեք Աբխազիային. այնտեղ ավելի շատ հայեր են ապրում, քան աբխազներ»։ Ավելորդ է ասել, որ իրավիճակի գույները խտացնելու համար նրան ևս մի փաստարկ էլ էր անհրաժեշտ, և այդ նպատակի համար սկսեց ինչ-ինչ դատողություններ անել այն մասին, թե իբր չի բացառում, որ Վրաստանի իշխանությունները զիջման կգնան, Հայաստանին կվերադարձնեն Վրաստանի տարածքում գտնվող «վիճելի եկեղեցիները» և այլն, և այլն:
Կա երկու տարբերակ այսպիսի մտքեր արտահայտելու համար: Կամ մարդը պիտի բացարձակ անտեղյակ լինի, կամ նա մտադրվել է միտումնաբար սադրանք հրահրել և թշնամանք սերմանել հայերի հանդեպ: Ինչ խոսք, Շևարդնաձեին անտեղյակ համարելը լուրջ չէ: Կնշանակի՝ մնում է երկրորդ տարբերակը: Եվ հիմա բացատրենք, թե ինչու: Վրաստանի հարավ-արևմուտքում գտնվող Աջարիայում, համաձայն վերջին տվյալների, ապրում են շուրջ 12 հազար հայեր, այն դեպքում, երբ այդ ինքնավար հանրապետության բնակչությունը կազմում է ավելի քան 380 հազար: Այժմ ինքներդ հաշվեք, թե դա որ տոկոսն է և որքանով կարող է իրենից ժողովրդագրական պատկերը փոփոխելու վտանգ ներկայացնել: Ավելորդ է նշելը, որ վրացիները Աջարիայի բնակչության 93, 4 տոկոսն են կազմում, իսկ, ասենք, ռուսները հայերից ավելին են: Ի դեպ, 20 տարի առաջ տեղի հայկական համայնքն ավելի մեծ էր. այն ժամանակ նրանց թիվը հասնում էր 20 հազարի: Ու եթե խոսելու լինենք ժողովրդագրության մասին, ապա ակնհայտը անկումն է, այլ ոչ թե աճը: Դրա հետ մեկտեղ մայրուղու առկայությամբ հոսք պայմանավորելը ու դեռ դա Աբխազիայի հետ համեմատելն առնվազն հիմարություն է: Ո՞վ չգիտի, որ արդեն քանի տարի փակ են ոչ միայն Հայաստանից դեպի Աբխազիա տանող ճանապարհները, այլև երկաթգիծը: Սակայն այսպիսի իրողությունները հազիվ թե Շևարդնաձեին խանգարեն իր ասելիքը պնդելու համար: Ու քանի որ առիթը ներկայացել է, ապա կարծում ենք, արժե նաև նշել, որ նման միտումը միայն զառամյալ գործչի մտասևեռումը չէ: Եկեք վերհիշենք, թե ինչպես էին ոչ հեռու անցյալում վրացի քաղաքականագետները մեղադրում սեփական կառավարությանն անհեռատեսության մեջ՝ նշելով, որ Ախալքալաք-Բաթում ավտոմայրուղու ստեղծման գաղափարն ընդունվել է այն իշխանական համակարգի կողմից, որը Վրաստանին հասցրեց ռազմական դրության և պետականության մասնատման: «Եթե ավտոմայրուղին դառնա ռուսական անձնագրերի բաժանման համաճարակի աղբյուր, թող ոչ ոք չնեղանա, եթե Վրաստանը դադարեցնի մայրուղու շինարարությունը»,- բացահայտ սպառնալիք էր հղում քաղաքագետ Սոսո Ցիսկարիշվիլին՝ հարցը տեղափոխելով միանգամայն այլ հարթություն: Այո, բազմաթիվ վրացիներ այսօր էլ Հայաստանից եկող ռուսական վտանգի ուրվականն են տեսնում և համոզված պնդում են, թե Երևան-Բաթում ավտոմայրուղին կարող է դառնալ «Ռոքի թունել-2»՝ հանգեցնելով Վրաստանի հերթական մասնատմանը: «Ոչ ոք չի կարող երաշխավորել, որ Գյումրիում տեղակայված ռուսական զորքն այդ ճանապահով չի շարժվի Վրաստան»,- կրկնում են նրանք: Իսկ եթե ասվածին գումարենք նաև այն, թե իբր մայրուղին կօգնի ջավախահայերին հանդես գալու Վրաստանի դեմ, ապա ամբողջական կդառնան այս ողջ սադրանքի ոչ միայն ծավալները, այլև անհեթեթության խորությունը: Նման պարագայում ուղղակի անիմաստ է դառնում մարդկանց բացատրել այն պարզ ճշմարտությունը, որ խնդիրները ծնվում են ոչ թե թունելներից կամ մայրուղիներից, այլ հանգամանքներից ու արատավոր քաղաքականությունից…
Վերադառնալով Շևարդնաձեի անձին, թերևս արժե մեջբերել Ռազմավարական և միջազգային հետազոտությունների վրացական հիմնադրամի ղեկավար, քաղաքագետ Ալեքսանդր Ռոնդելի մեկնաբանությունից մի հատված, որ վերաբերում է արծարծվող խնդրին. «Նա չափազանց շատ մեկնաբանություններ, գնահատականներ է տալիս, ընդ որում` դրանք ոչ միշտ են ադեկվատ: Հավանաբար, պատճառներց մեկը տարիքն է… Շևարդնաձեն հանգստի մեջ է, և, ըստ ամենայնի, ջանում է ռևանշի հասնել գործող իշխանությունների նկատմամբ: Նրա մեջ վիրավորանքն է խոսում»,-նշել է Ռոնդելին` ընդգծելով, որ ոչ մի էական գնահատական Շևարդնաձեի խոսքերի տակ պետք չէ փնտրել: «Այդ հայտարարությանն ընդհանրապես պետք չէ ուշադրություն դարձնել»,-եզրափակել է նա:
Ինչ խոսք, կարելի էր նաև ուշադրություն չդարձնել, եթե դա լիներ միակ ու վերջին ասույթը հայերի հասցեին: Կարելի էր նույնիսկ ըմբռնումով վերաբերվել, եթե Աջարիայի ժողովրդագրական ապագայով անհանգստացողները նշեին նաև այն մասին, թե վերջին մի քանի տարիների ընթացքում Բաթումում թուրքական խոշոր ընկերություններն ինչպիսի լուրջ ներդրումներ են անում, ինչպես են հայտնի թուրք գործարարները Աջարիայում տներ գնում, բնակություն հաստատում, և թուրքերի թիվն այդ վայրերում ինչպիսի զգալի աճել է արձանագրել: Բայց չէ: Ինչու՞ վիրավորել բարեկամ թուրքերին, եթե կան հայերը:
Իբրև ասվածի հավելում նշենք նաև, որ այս օրերին ակտիվացել են հայ-աջարական շփումները: Գործարարների, դիվանագետների ու պաշտոնյաների հանդիպումների ժամանակ քննարկվում են գյուղարտադրության, գյուղմթերքների վերամշակման, առևտրաշրջանառության բնագավառներում Հայաստանի ու Աջարիայի միջև համագործակցության զարգացման, ներդրումների խթանման հարցեր: Ծրագրվում է առաջիկայում Բաթումում անցկացնել հայկական մշակույթի օրեր: Անդրադարձ է եղել Աջարիայում հայ աշակերտների շրջանում հայոց լեզվի, գրականության և պատմության ուսուցման որակը բարձրացնելու անհրաշետությունը։ Ինչպես ասում են, քարավանը առաջ է շարժվում, որքան էլ մոտակայքից լսվում են այլ չորքոտանիների ձայները…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: