Պահոց | 9:06 ա.

Բարիկադներ՝ Եվրոպայի սրտում

5 Դկտ

Այսօր որևէ մեկն այլևս կասկած չունի, որ սերբերի ու ալբանացիների հակամարտությունը երկար է շարունակվելու՝ անկախ այն բանից, թե Արևմուտքի քաղաքական շրջանակներն ինչպես կցանկանային տեսնել դրա հանգուցալուծումը և ինչպիսի ջանքեր կգործադրեն այդ ուղղությամբ: Այն մեխանիզմը, որով ՆԱՏՕ-ն ու Եվրամիությունը ջանում են կյանքի կոչել իրենց ծրագրերը ընդհանուր շահերի գոտի համարվող տարածքներում, վաղուց է փաստել իր անարդյունավոտությունը և ոչ միայն նախկին Հարավսլավիայի տարածքում: Սական Եվրոպայի հենց սրտում հնչող կրակոցներն ու բարձրացող բարիկադները առանձնակի մտահոգություն են պատճառում սեփական արտադրության ազատություն ու ժողովրդավարություն արտահանողներին:
Կոսովոյի հյուսիսային հատվածում, որտեղ հիմնականում բնակվում են էթնիկ սերբերը, արդեն չորրորդ ամիսն է՝ չեն հանդարտվում լարվածությունն ու բախումները: Այն բանից հետո, երբ Կոսովոյի իշխանությունները իրենց մաքսավորներին ու ոստիկաններին տեղակայեցին Սերբիայի հետ սահմանային անցակետերում, նրանց քայլը զայրույթ առաջացրեց տեղաբնակ սերբերի շրջանում, ովքեր իրենց հերթին սկսեցին բարիկադներ կառուցել սահմանագծի երկայնքով: Ու մինչ Կոսովոյի անվտանգության, KFOR ուժերը՝ ՆԱՏՕ-ի խաղաղապահների հետ ձեռք-ձեռքի տված փորձում են ուժով զավթել և քանդել այդ ամրությունները, սերբերն էլ իրենց հերթին խանգարում են նրանց գործողությանը՝ գործադրելով բոլոր հնարավոր միջոցները: Եթե ժամանակային առումով մի փոքր էլ ետ գնանք, ապա կարելի է վերհիշել նաև այս տարվա հուլիսյան դեպքերը, երբ կոսովցիների հատուկ նշանակության ուժերը փորձեցին գրավել «Յարինե» և «Բրնյակ» հսկիչ-անցակետերը, ինչի ժամանակ զինված սերբերը դուրս քշեցին Պրիշտիանի ջոկատներին և բարիկադներ տեղադրեցին՝ դրանով իսկ արգելափակելով ՆԱՏՕ-ի խաղաղապահների ճանապարհը դեպի հյուսիսային բազաներ:
Կոսովոյում ապրող 40 հազար սերբ բնակչությունը, որ մի քանի քաղաքներում մեծամասնություն է կազմում, դեռևս 2008-ից հրաժարվում է Սերբիայից միակողմանի անկախություն հռչակած Պրիշտինայի իշխանությունը ճանաչելուց և գիտակցելով կացության ողջ ծանրությունը՝ այժմ ապավինում է միայն սեփական ուժերի վրա՝ հույսեր չկապելով նույնիսկ Սերբիայի իշխանությունների հետ: Վերջին բախումները և դրանց հաջորդած իրադարձությունները մեկ անգամ ևս ասվածի վկայությունը դարձան: Երկու շաբաթ առաջ, երբ Կոսովոյում ՆԱՏՕ-ական ուժերի ղեկավարությամբ գործող խաղապապահ զորամիավորումների ու սերբերի միջև տեղի ունեցան խոշոր ընդհարումներ, ինչի հետևանքով վիրավորվեցին 25 խաղաղապահներ ու մեկ տասնյակից ավելի սերբեր, իբրև կատարվածի արձագանք Սերբիայի նախագահ Բորիս Տադիչը կոչ արեց իր հայրենակիցներին վերացնել բարիկադները, քանի որ իրավիճակը փակուղի է մտել և կասկածի տակ է դրվում Եվրամիությանն անդամակցելու Բելգրադի դիմումի ընդունումը: Կոսովոյի սերբերը նման դիրքորոշումը համարեցին բացահայտ դավաճանություն, իսկ Եվրոպայի լիդերները, օգտվելով իրավիճակի նրբությունից, անմիջապես գործի անցան՝ դիմելով հերթական քաղաքական սադրանքին: Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը հայտարարեց, թե Սերբիան դեռ պատրաստ չէ անդամակցելու Եվրամիությանը: «Սերբիան լիովին չի արդարացրել մեր սպասումները, և այդ իսկ պատճառով ներկայումս այդ երկրին թեկնածուի կարգավիճակ տրամադրելու համար նախադրյալներ չեն ստեղծվել», — ասաց Մերկելն ու հավելեց, թե ԵՄ անդամագրվելու համար Սերբիան պետք է բարիդրացիական հարաբերություններ սահմանի հարևան երկրների հետ, ինչպես նաև զարգացնի տարաշածրջանային համագործակցությունը: Ամենքի համար էլ հասկանալի էր, թե ինչ էր ակնարկում կանցլերը՝ Կոսովոյի բախումների համատեքստում:
Միանգամից երկու թևերից հարվածներ ստացած Տադիչին այլ բան չէր մնում, քան դիմել ՆԱՏՕ-ին` կոչ անելով ուժ չգործադրել: «Մենք գտնվում ենք արատավոր շրջանի մեջ, որից ելք չկա, և միայն քաղաքական ծայրահեղականները կարող են օգուտ քաղել նման իրավիճակից»,-հայտարարեց Սերբիայի նախագահը, ով այդ օրերին, հինգ ամիս շարունակված բանակցություններց հետո, վավերացրել էր Սերբիայի և Կոսովոյի միջև կնքված համաձայնագիրը: Ըստ այդ համաձայնագրի՝ այսուհետ թույլատրվում էր Սերբիայի սահմանը հատել Կոսովոյի փաստաթղթերով, ինչպես նաև փոխադարձաբար ճանաչվում էին անշարժ գույքի փաստաթղթերը և կրթական հաստատությունների դիպլոմները: Այս համաձայնագիրը, որն առաջինն է Կոսովոյի անկախության հռչակումից ի վեր, ծանր հարված էր նախ և առաջ Կոսովոյում ապրող սերբերի համար: Ու թեև պաշտոնական Բելգրադը շեշտել էր, որ փաստաթղթի կնքումը չի նշանակում իր կողմից Կոսովոյի պետության ճանաչում, որից հետո էլ Կոսովոյին սպառնացել էր պատերազմով, եթե շարունակվեն այդ երկրում ապրող սերբերի նկատմամբ ճնշումները, սակայն իշխանությունների նմանօրինակ նահանջը միայն ու միայն հիասթափության պիտի հանգեցներ, ինչն էլ իր հերթին դրդելու էր գնալ ավելի արմատական քայլերի:
Հենց այդպիսի քայլ կարելի է համարել այն փաստը, որ ներկայումս Կոսովոյի հյուսիսի սերբերը քննարկում են ինքնահռչակ հանրապետությունից հանրաքվեի միջոցով անջատվելու հնարավորությունները: Իբար գետից հյուսիս գտնվող չորս համայնքների ղեկավարներ պատրաստ են գնալ այդ քայլին: «Պետք չէ թերագնահատել հյուսիսի սերբերին: Նրանք չեն պատրաստվում հարցնել Բելգրադի կարծիքը կամ նրանից աջակցություն խնդրել»,- ասել են տեղացի սերբերի առաջնորդները՝ նշելով, որ այդ քայլը կարող է լրջորեն ապակայունացնել իրավիճակը Կոսովոյում և Մետոքիայում: «Դա կարող է կատաղի բախումների պատճառ դառնալ ոչ միայն հյուսիսում, այլև Կոսովոյի հարավային անկլավներում»,- զգուշացրել են նրանք:
Հաջորդ աննախադեպ ռևանշը դարձավ այն, որ ավելի քան 20 հազար սերբեր դիմեցին Մոսկվային՝ ռուսաստանյան քաղաքացիություն ստանալու խնդրանքով։ Նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը կարգադրեց Արտաքին գործերի նախարարությանը քննության առնել սերբերի դիմում-ցանկությունը, ինչից հետո ԱԳՆ-ն տեղեկացրեց, թե քաղաքացիության վերաբերյալ ՌԴ օրենսդրությունը թույլ չի տալիս ընդառաջել դիմումներին: Փոխարենը ռուսները տրամադրեցին մարդասիրական օգնություն ու վերահաստատեցին իրենց հետևողականությունը՝ դիվանագիտական ու քաղաքական միջոցներով սատարել սերբերի օրինական իրավունքների պաշտպանությանը: Հատկանշական է, որ նույնիսկ այս մեղմ մերժումից հետո Կոսովոյի սերբերը հայտարարեցին, թե հարգում են եղբայրական Ռուսաստանի ցանկացած որոշում և ռուս ժողովրդից բացի ուրիշ պաշտպան չունեն: Նրանց պատասխան խոսքում ակնառու կերպով մոռացության էր տրված Բելգրադի գոյությունը:
Սակայն ուրիշ ի՞նչ էր պետք ակնկալել մի բուռ սերբերից, որոնք մեն-մենակ են մնացել իրենց պայքարի մեջ: Մինչ Կոսովոյում շարունակվում են բռնություններն ու բախումները, այդ ընթացքում Սերբիայի և Կոսովոյի ներկայացուցիչները երեք օր առաջ համաձայնության եկան հսկիչ-անցագրային կետերի համատեղ գործարկման ու կառավարման հարցում: Կատարված փաստից ոգևորված Եվրամիությունն անմիջապես մի հայտարաություն տարածեց, որտեղ նշվում էր, թե համաձայնությունը վճռորոշ դեր է խաղալու տարածաշրջանում լրավածությունը թուլացնելու հարցում…
Բրյուսելում վերստին մոռացան, որ արդեն մի քանի տարի նրանք կրկնում են նույն խոսքերը, մինչդեռ խաղաղությունը չկա ու չկա:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՀՐԱԶԴԱՆԻ ՄԵԾ ԿԱՄՈՒՐՋԸ. ԴԺՎԱՐ ԾՆՈՒՆԴ

5 Դկտ

Հայաստանի կամրջաշինության պատմությունն ունի հարուստ անցյալ։ Պատմական աղբյուրները հիշատակում են «Տափերական» կոչվող կամուրջն Արաքսի վրա, Մեծամորի կամուրջը և այլն։ 20-րդ դարում լայն տարածում ստացավ մետաղական ապա նաև երկաթբետոնե կոնստրուկցիաներով կամրջաշինությունը։ Կամուրջների այս վերջին խմբին է պատկանում նաեւ Երևանում կառուցված Հրազդանի Մեծ կամ (ինչպես այսօր են ասում) Կիևյան կամուրջը:
Հետպատերազմյան տարիներին, հաշվի առնելով Երեւանի հյուսիս- արեւմտյան ուղղության զարգացման հիմնախնդիրները և Երևանն Աշտարակի հետ բարեկարգ մայրուղով կապելու անհրաժեշտությունը, Երքաղխորհուրդն իր 1946թ. ապրիլի 16-ի թիվ 7/27 որոշմամբ առաջարկում է Ծիծեռնակաբերդի բարձունքի մոտ` Զանգվի վրա, կառուցել քաղաքային ձևի կամուրջ, որի նախագծային լայնությունը լինելու էր 31 մետր։ Կամրջի նախագծման աշխատանքների համար նախատեսվում էր ծախսել 260 հազ. ռուբլի։
Կամրջի նախագծման աշխատանքները կատարվել է «Երքաղնախագծի» կողմից`ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի Շինանյութերի և շինությունների ինստիտուտի մասնակցությամբ: Նախագծի հեղինակն է ճարտարապետ Վ. Փինաջյանը, որին օգնել են` «Երքաղնախագծի» մասնագետներ Ս. Դուրգարյանը, Ս. Մազմանյանը և Մ. Գրիգորյանը։ Երքաղխորդի 1948թ. հուլիսի 20-ի որոշմամբ հաստատվում է կամրջի նախագծային աշխատանքը, ըստ որի` կամրջի բանուկ մասը կազմելու էր 26.4 մ., բարձրությունը 62 մ. և երկարությունը 250 մ.։ Կամուրջը կառուցվելու էր բազալտից և բետոնից։ Շինարարության արժեքը կազմում էր 9760 հազ. ռուբլի։ ՀԽՍՀ 1950թ. մարտի 13- որոշմամբ հաստատվում է կամրջի տեխնիկական նախագիծը և գլխավոր նախահաշիվը: Կամուրջը լինելու էր գետային կամարաձև թռիչքով, վերևի 103մ. երկարությամբ երթային մասով։
Կամրջի շինարարությունն իրականացնելու նպատակով ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի 1949թ. հունիսի 1-ից կազմակերպվում է հատուկ շինարարական գրասենյակ։ Կամրջի շինարարությունը պետք է ավարտվեր 1951թ. վերջին։ Կամրջի շինարարությունը սկսվեց 1949թ. կեսերից։
1950թ. մայիսի 24-ի նիստում Երքաղքորհրդի գործկոմը, քննարկելով կամրջի շինարարության ընթացքը, գտնում է, որ բետոնապատման աշխատանքների որակը բավարար չէ և չեն պահպանվում այդ աշխատանքների տեխնիկական պայմանները։ Ելնելով վերոհիշյալից, հանձնարարվում է թերությունների վերացման համար ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցառումներ։ Շինարարությունն արագացնելու և ժամանակին շահագործելու նպատակով, խնդրվում է ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդին 1951թ. 1-ին կիսամյակում շինարարական աշխատանքների կազմակերպման համար հատկացնել նաև կալանավոր բանվորների (կալանավորների ներգրավումը կամրջի շինարարության մեջ բացատրվում էր աշխատուժի էժանությամբ) և աշխատեղների թիվը թիվը հասցնել 800-ի։
Արդյունքները շուտով զգացնել են տալիս։ Նույնիկս ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի որոշմամբ Զանգվի կամրջի շինարարական գրասենյակը 1-ին կիսամյակում ձեռք բերած հաջողությունների համար պարգեւատրվում է ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի փոխանցիկ Կարմիր դրոշով եւ 15000 ռուբլի պարգևավճարով: Սակայն, չնայած գործադրած ջանքերին, կամրջի շահագործման հանձնումը 1951թ. ձախողվում է։ Կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքում հայտնաբերվում են ծրագրերի թերակատարման, հավելագրումների, խախտումների ու յուրացումների բազմաթիվ փաստեր, որոնց համար շինգրասենյակի մի շարք պաշտոնյաներ հեռացվում են աշխատանքից։ Հարցը քննարկվում է ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի նիստում և կամրջի շահագործման ժամկետը սահմանվում է 1952թ. տարեվերջը։
Բայց հենց այդ ժամանակ էլ կատարվում է անսպասելին ու ողբերգականը։ 1952թ. հուլիսի 4-ին, տեղական ժամանակով ժամը 15.05-ին, բետոնալցման աշխատանքների կատարման պահին փլուզվում է կամրջակամարը, որի վրա աշխատում էին մարդիկ։ Զոհվում են 47 հոգի, այդ թվում` 22 բանվոր և 25 կալանավոր, իսկ շատերն էլ ստանում են տարբեր աստիճանի մարմնական վնասվածքներ։ Դա մայրաքաղաքի կյանքի մեծագույն աղետներից մեկն էր, որի մասին տասնամյակներ շարունակ ոչինչ չի գրվել ու ասվել:
Կազմվում է կառավարական հանձնաժողով, Մոսկվայից հրավիրվում են հատուկ մասնագետներ վթարի պատճառներն ու պատճառված նյութական վնասի չափերն ուսումնասիրելու նպատակով։ Հանձնաժողովի գնահատմամբ, վնասի չափը կազմել էր 985771 ռուբլի: Այն օրերի համար դա ահռելի գումար էր:
Իսկ որո՞նք էին կամրջակամարի փլուզման հիմնական պատճառները։ Ըստ ԽՍՀՄ «Կամուրջտրեստի» նախագծա-կոնստրուկտորական բյուրոյի պետ Ե.Ա.Սիդորովի եզրակացության, Զանգվի կամրջի կարծր մետաղյա կամրջակամարի փլուզման անմիջական պատճառը մոնտաժային տարրերի հեղույսային միացումներում էլեկտրաեռակցման, մոնտաժային տարրերի ելման շեղահենակի երկրորդ անկյան, եռակցվող տարրերի երկրորդ երեսում եռակցման բացակայությունն էր, ինչպես նաև շինարարական աշխատանքների նկատմամբ հեղինակային ու տեխնիկական վերահսկողության բացակայությունը։
Վթարի հետևանքների վերացումից հետո ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի 1952թ. սեպտեմբերին վերսկսվում է կամրջի շինարարությունը և շահագործման հանձնման ժամկետ է սահմանվում 1953թ. վերջը։ Սակայն կամրջի շինարարությունը ձգձգվում էր, և Երքաղխորհրդի որոշմամբ կամրջի շահագործման հանձնման նոր ժամկետ է սահմանվում 1955թ. հոկտեմբերի 20-ը։
Հրազդանի Մեծ կամրջի շինարարության աշխատանքներն ավարտվեցին 1955թ. դեկտեմբերին։ Այդ կապակցությամբ Երքաղխորհուրդը առաջարկեց կազմել Զանգվի կամրջի շահագործման հանձնման ու ընդունման կառավարական հանձնաժողով։ Հանձնաժողովին հանձնարարվում է մինչև 1956թ. հունվարի 15-ը ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդին ներկայացնել կամրջի շահագործման ընդունման պետական ակտը։
Զանգվի Մեծ կամրջի գլխավոր թռիչքի երկարությունը 110 մետր է՝ ծածկված կարծր արմատուրայից կառուցված երկու երկաթբետոնե կամարներով։ Նմանատիպ կամրջաշինությունը ժամանակին սակավ կիրառելի էր ինչպես Հայաստանում մոտ, այնպես էլ արտասահմանում։ Կարծր արմատուրայի կիրառումն արդարացվում էր մետաղյա կամարակալների μացակայությամբ: Այն օրերի համար դա հանդիսանում էր կամրջաշինության մեծագույն նվաճումներից մեկը և խոշոր քայլ էր կամրջաշինության նորագույն լուծումներ որոնելու ճանապարհին։

%d bloggers like this: