Պահոց | Նոյեմբերի, 2011

Թե ինչից ցնցվեց Թուրքիան

17 Նյմ

Հոկտեմբերի 23-ին Թուրքիայում տեղի ունեցած հզոր երկրաշարժի, դրան հաջորդած շուրջ 1500 հետցնցումների, զոհերի ու ավերածությունների մասին գրվել է առավել քան բավարար չափով: Սակայն այս անգամ մեր խոսքը ոչ թե այդ երկրին հասցված նյութական ու մարդկային կորուստների, այլ այն մասին է, թե ինչ ավերածություներ գործեց տարերքը Թուրքիայի ներքին կյանքում և ինչպես հողին հավասարեցրեց այդ երկրի հզորության մասին միֆը: Երկրաշարժից ժամեր անց պաշտոնական Անկարան հայտարարեց, թե կարիք չունի որևէ արտաքին օգնության և ի զորու է սեփական ուժերով հաղթահարել կատարվածի ծանրությունը: Սակայն հաշված օրեր անց ամպագոռգոռ վստահեցումները իրենց տեղը զիջեցին օգնության խնդրանքներին, իսկ բոլորվին վերջերս Թուրքիան մեկ անգամ ևս դիմեց միջազգային հանրությանը՝ աղերսելով իրեն ձեռք մեկնել: Եվ սա ապացույցն էր այն բանի, որ երկիրը ոչ միայն զուրկ է անհրաժեշտ միջոցներից, այլև պետական մեքենան ի զորու չէ գլուխ հանել ստեղծված իրավիճակում:
Այսօր աղետի գոտու կացությունը վեր է ամեն կարգի պատկերացումներից: Վանի նահանգում, որտեղ բնակչության գերակշիռ մասը քրդեր են, երկրաշարժից տուժածները քնում են փողոցներում, քաղցած են ու ծարավ, չկա դեղորայք, իսկ բաժանված վրանները շատ քչերին է բաժին հասել: «Փլված շենքեր, աջ ու ձախ շարված դիակները թողնված են բախտի քմահաճույքին: Մարդիկ սպասում են օգնության: Այդ փողոցները հիշեցնում են կադրեր սարսափ ֆիլմերից: Մարդիկ արտասվում են, բղավում. «Ինչո՞ւ Թուրքիան մերժեց արտասահմանյան օգնությունները, ինչո՞ւ մեզ թողեց այս վիճակում: Որտե՞ղ է պետությունը»,- գրում է թերթերից մեկը՝ այդպես էլ պատասխան չգտնելով հնչող աղաղակների համար: Վանի 60%-ը ավերված է, հողին է հավասարվել 30-40 գյուղ: Եվ այս պայմաններում նահանգի 34 գյուղապետերի այլ բան չէր մնում, քան հրաժարական տալ։ Նրանց բոլորի հիմնավորումը մեկն էր. թուրքական կառավարությունն անգործության է մատնված, իսկ հետևանքների ճնշումը կրում են իրենք:
Բայց խնդիրը միայն դա չէ: Տեղաբնակ քրդերը այժմ արդեն խորապես համոզված են, որ իշխանությունները թաքցնում են այն դաժան իրականությունը, որն այժմ տիրում է Վանում, իսկ թուրքերը պարզապես հրճվանք են ապրում քուրդ ժողովրդի այս «սպանդից»: «Նրանք ստեցին, թե Վանում ամեն ինչ կարվի բնակչությանն օգնելու համար: Մինչդեռ ոչինչ չարեցին` հատուկ թույլ տալով, որ փլատակների տակ ողջ մնացած մարդիկ այս օրերի ընթացքում իրենց հոգին տան: Հասկանո՞ւմ եք, Թուրքիայի համար սա իսկական շանս էր քրդերին վերացնելու համար»,- պնդում է քուրդ հայտնի գրող, նախկին քաղբանտարկյալ Մեմեդ Գուլերը: Ի վերջո, աղետյալներին առաջինը օգնության հասան ոչ այլ ոք, քան հարևան շրջանների քուրդ քաղաքապետերը: Իսկ այդ ժամանակ Վանի նահանգապետարանի կայքում դեռ որևէ խոսք չկար տեղի ունեցած երկրաշարժի մասին և օգնություն առաջարկել ցանկացողները չէին կարողանում հաշվեհամարների մասին տեղեկություններ իմանալ: Ավելին, տուժվածներին օգնություն բերող մեքենաները կալանվում էին Վանի նահանգապետարանի կողմից, ինչը բողոքի մեծ ալիք բարձրացրեց: Եվ մինչ այդ հանգամանքը խիստ անհանգստացնում էր օգնություն ուղարկել ցանկացող կազմակերպություններին, թուրքական կազմակերպություններն իրենց հերթին հրաժարվում էին հանդիպել և շփման մեջ մտնել քրդական կուսակցության անդամ, Վանի քաղաքապետ Բեքիր Քայայի հետ: Բան այն է, որ նահանգապետը նշանակվում է Անկարայի կողմից, իսկ քաղաքապետն ընտրվել է տեղի քուրդ բնակչության կողմից:
Ազգային թշնամանքը սկսեց այնպիսի անմարդկային դրսևորումներ ձեռք բերել, որ նույնիսկ ATV-ի հաղորդավարուհի Մուղլե Անլըն եթերից հանդիմանեց Վանի երկրաշարժից տուժածներին օգնություն ցուցաբերել ցանկացողներին: «Թող քրդերը իրենց տեղն իմանան։ Տեղն եկած ժամանակ քար են նետում ոստիկանների վրա։ Այդ քար նետողների ձեռքը թող ջարդվի»,-ասաց թուրք հաղորդավարուհին։ Ոչ պակաս բնորոշ իրավիճակ էր և այն, որ երկրաշարժից հետո կազմակերպված բարեգործական հեռուստամարաթոնի ժամանակ հավաքված գումարի միայն 1/3-ն էր իրական։ Դրա պատճառն այն էր, որ շատ թուրք գործարարներ զանգահարել էին հեռուստամարաթոն և խոստացել շատ մեծ օգնություն ցուցաբերել՝ դրանով իսկ գովազդելով իրենց, իսկ հետո դրժել էին իրենց խոստումը։ Նույն օրերին տեղեկություններ էին ստացվում, որ թալանվում էին տուժածների համար օգնություն փոխադրող տասնյակ բեռնատարներ:
Ահա այս պայմաններում Վանից արտագաղթի մեծ հոսք է սկսել։ Թուրքական Dunyabulteni-ի կայքի փոխանցմամբ՝ Վանից օրական արտագաղթում է 2-ից 2,5 հազար հոգի։ Նշվում է, որ միայն 2 օրում Վանից հեռանալու դիմում է ներկայացրել 70 հազար բնակիչ: Իսկ նրանք, ովքեր դեռ համառորեն մնում են քաղաքոմ, ենթարկվում են ամենատարբեր ճնշումների ու նվաստացումների: Երբ իշխանությունների անգործությունը քննադատող քաղաքացիները բողոքի ցույց կազմակերպեցին, ոստիկանությունը դաժանորեն ցրեց հավաքվածներին՝ օգտագործելով արցունքաբեր գազ ու մահակներ: Վանի Արճեշի շրջան մեկնած Թուրքիայի փոխվարչապետ Բեշիր Աթալայը կոպիտ կերպով հանդիմանեց երկրաշարժից տուժած մի երիտասարդի, ով համարձակվել էր ասել, թե կառավարությունը գյուղերին օգնություն չի ուղարկել։ «Սուտ եք խոսում։ Մի եկեք այստեղ սխալ տեղեկություններ հաղորդեք։ Հիմա ես կհետաքրքրվեմ թե ո՞վ է այդ տղան։ Սադրանքներ մի արեք»,- բորբոքվել էր փոխվարչապետը: Բռնությունները նույնիսկ խորհրդարան հասան: Ելույթի ժամանակ ամբիոնից հրելով ցած բերեցին ընդդիմադիր Ժողովրդա-հանրապետական կուսակցության պատգամավորին այն պատճառով, որ վերջինս քննադատեց նախագահին ու վարչապետին՝ հիշեցնելով, որ նախագահ Գյուլը հրաժարվեց մեկնել երկրաշարժից տուժված Վան:
Այս աղաղակող փաստերին այժմ գումարվում են նորերը: Օրերս թուրքական կառավարության կողմից Քաղաքաշինության նախարարություն և Պետական վերահսկողության խորհուրդ ուղարկած զեկույցում նշվել է, թե ավերված հազարավոր շինություններում լուրջ խախտումներ են եղել։ Գետնին հավասարված մի շարք շենքերում շինանյութերը պակաս չափաբաժիններով են օգտագործվել։ Իսկ ամենասարսափելի փաստն այն է եղել, որ շենքերի սյուններում ցեմենտի փոխարեն պեմզայի բրիկետներ են օգտագործվել։ Այսքանից հետո ԺՀԿ կուսակցապետ Քեմալ Քըլըչդարօղլուն այլ բան չէր մնում, քան խորհրդարանական խմբակցության առաջ ելույթ ունենալիս վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանին հռետորական հարց ուղղելը. «Վանի երկրաշարժի հետևանքով հարյուրավոր մարդկանց գերեզման դարձած անորակ շենքերի բնակեցման թույլտվությունն ո՞վ է տվել։ Ժողովուրդը երկրաշարժի համար հարկ է վճարում, դու ի՞նչ ես արել»։
Էրդողանը հազիվ թե պատասխանի նրան: Այն, ինչ արել է վարչապետը, բարձրաձայն չի ասվի: Առավելագույնը, որ մինչ այժմ խոստովանել է նա, եղել է հետևյալը. «Իրոք, մեր աշխատանքներում թերացումներ եղել են։ Սակայն պետք է հաշվի առնել, որ նման մեծ աղետի դեպքում միանգամից հնարավոր չէր օգնություն հասցնել բոլոր կարիքավորներին»: Եվ սա ասում է մի երկրի ղեկավար, ով օգնություն էր տանում մինչև Սոմալի՝ ցուցադրելով, թե որքան մարդասեր ու հարուստ երկիր է Թուրքիան: Իսկ ներսում, ավաղ, չկարողացավ: Թե՞ չցանկացավ…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Զենքի եղբայրություն և ոչ մի բարոյականություն

16 Նյմ

Կատարվեց այն, ինչի հնարավորությանը քչերն էին կասկածում. ԱՄՆ Կոնգրեսը հաստատեց Պենտագոնի կողմից Թուրքիային 111 մլն դոլար արժողությամբ ռազմական տեխնիկայի վաճառքի համաձայնագիրը։ Սա նշանակում է, որ այլ գործարքների թվում Վաշինգտոնը կանաչ լույս վառեց նաև Թուրքիային AH-1W Super Kobra ռազմական ուղղաթիռների վաճառքի պայմանագրի համար։ Եթե հավատ ընծայենք Անկարայի հավաստիացումներին, Super Kobra-ները հաջորդ տարի ամռանը կսկսեն մասնակցել PKK-ի դեմ մղվող մարտական գործողություններին:
Թուրքիային սպառազինություն վաճառելու նպատակով համապատասխան թույլտվություն ստանալու համար դեռևս հոկտեմբերի 28-ին կառավարությունը պաշտոնապես դիմել էր Կոնգրեսին։ Դրան ի պատասխան ԱՄՆ Կոնգրեսի մի խումբ անդամներ համատեղ նախագիծ ներկայացրեցին օրենսդիրներին, որով պատրաստվում էին արգելք սահմանել զենքԻ վաճառքի վրա: Ընդարձակ նախագծը լի էր բազմաթիվ փաստարկների թվարկմամբ: Փաստաթղթի հեղինակները անհանգստություն էին հայտնում այն մասին, որ Թուրքիան ԱՄՆ-ի դաշնակիցներ Իսրայելի, Հայաստանի ու Կիպրոսի նկատմամբ սպառնալից վերաբերմունք է դրսևորում: «Թուրքիայի` Իսրայելի նկատմամբ ավելացող սպառնալիքները, ԵՄ-ի նկատմամբ դիրքորոշումը, Կիպրոսի բռնազավթումն ու Հայաստանի դեմ ուղղված շրջափակումը մեզ խորին կերպով մտահոգում են: ԱՄՆ-ը Թուրքիային զենք վաճառելու փոխարեն պետք է նման լուրջ անհանգստությունների շուրջ մտածի»,-նշվում էր նախագծում՝ հավելելով նաև այն փաստը, թե պաշտոնական Անկարան Իրանի ու Սիրիայի պարագայում նույնպես սեփական խաղն է տանում` հարվածելով տարածաշրջանում ամերիկյան շահերին:
Միացյալ Նահանգներում գործող զանազան լոբբիստական կառույցներ իրենց աջակցությունն արտահայտեցին այս նախաձեռնությանը: Անմասն չմնացին նաև հայկական կառույցները: Վաշինգտոնի Հայ դատի գրասենյակը, Ամերիկայի Հայ ազգային կոմիտեն գոհունակությամբ արձագանքեցին Կոնգրեսի երկկուսակցական խմբի անդամներին: «Մենք միանում ենք Հայաստանի, Իսրայելի, Կիպրոսի և քրդերի բարեկամների` Թուրքիային զենքերի վաճառքը արգելափակելու կոչին: Թուրքիան շարունակում է այդ զենքով մահ սփռել քրդերի շրջանում, սպառնալ Հայաստանին, հակամարտության մեջ մտնել Իսրայելի և Կիպրոսի հետ»,- ասվում էր նրանց տարածած հայտարարության մեջ: Միայն թե վերջնական արդյունքում այդ բոլոր ջանքերը անպտուղ դարձան: Կոնգրեսն իր համաձայնությունը տվեց պայմանագրի հաստատմանը՝ դրանով իսկ հերթական անգամ փաստելով, որ Վաշինգտոնը մեծ հաշվով թքած ունի քրդերի, հույների, կիպրոսցիների, հայերի և մյուսների խնդիրների վրա, քանի դեռ կա գերակա շահը և այդ շահը պահանջում է վարվել ճիշտ այնպես, ինչպես կայացավ: Այս առումով խիստ հատկանշական էր նաև այն փաստը, որ Թուրքիային դեմ արտահայտվող ամերիկացի օրենսդիրների կոչը հնչում էր մի իրավիճակում, երբ պաշտոնական Անկարան հայտարարում էր, թե Վաշինգտոնի հետ հարաբերություններում լուրջ դիվանագիտական հաղթանակի է հասել։ Թուրքերի համար դիվանագիտական հաղթանակ ասվածը սովորաբար նույնացվում է շահավետ գործարքների հետ, իսկ ինչպես այս, այնպես էլ մյուս համաձայնեցված քայլերին այլ կերպ չես անվանի, քան ձեռքբերում: Ի վերջո, զենքի եղբայրությունը վերահաստատող այդ գործարքը ոչ առաջինն էր, ոչ էլ ամենամեծը: Միայն վերջին մի քանի շաբաթների ընթացքում Թուրքիա- ԱՄՆ համագործակցությունը արձանագրել է աննախադեպ ծավալների ռազմական աջակցություն և առևտուր: Իբրև ակնառու օրինակ կարելի է հիշատակել այն փաստը, որ ամերիկյան հետախուզական Predator անօդաչու 4 թռչող սարքերն արդեն գտնվում են Թուրքիայում, Ինջիրլիքի ռազմակայանում։ Ընդ որում, ԱՄՆ-ը Թուրքիային հանձնել է ոչ թե 2, ինչպես խոստացվել էր, այլ 4 Predator։ Հետո հայտնի դարձավ, որ Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանը G-20 համաժողովի ժամանակ նախագահ Օբամայից պահանջել էր հիշել իր խոստման մասին և արագացնել Predator-ների առաքումը: Դրանից հետո Վաշինգտոնը շտապեց պարզաբանել, թե ամերիկյան հետախուզական սարքերը թռչելու են թուրքական կողմի պահանջով, սակայն հետախուզության տվյալները անմիջապես չեն հանձնվելու Թուրքիային, ինչպես նաև թույլ չի տրվելու, որ թուրք անձնակազմը ղեկավարի սարքերը։ Բացի այդ Թուրքիային երաշխիքներ չի տրվել, որ հետախուզության տվյալները երրորդ երկրի չի հանձնվելու։ Միայն թե ո՞վ կարող է նախօրոք կռահել, թե ինչեր կլինեն վաղը:
Ամերիկացիների առատաձեռնությունն այսքանով չսահմանափակվեց: Շուտով հայտնի դարձավ, որ ԱՄՆ-ն առաջին անգամ որոշում է կայացրել F-16 կործանիչների ծրագրային կոդերը հանձնել այլ երկրի։ Եվ այդ բացառիկ երկիրը, բնականաբար, կրկին Թուրքիան էր: Վաշինգտոնը թուրքերին է տրամադրելու Lockheed Martin ընկերության կողմից արտադրված F-16 (Fighting falcon) ռազմական օդանավերի ծրագրային կոդերը։ Դա ոչ միայն թանկարժեք, այլև բաղձալի նվեր պիտի լինի նրանց համար: Վերհիշենք, որ Թուրքիան երկար տարիներ ԱՄՆ-ից պահանջում էր այդ կոդերը։ Իսկ այժմ՝ ստանալուց հետո նրանք կարող են օդանավերի մասերն արտադրել հենց տեղում և նույնիսկ դրանք վաճառել այլ երկրների։
Իսկ եթե թվարկված դեպքերին հավելենք նաև այն, որ Թուրքիան ԱՄՆ-ից 60 մլն դոլարով ևս 30 նոր F-16C տիպի կորածանիչներ է գնել, ապա պատկերը ոչ միայն ամբողջական, այլև ամեն կարգի կասկածներից զերծ կդառնա: Այժմ Թուրքիան իր կործանիչների քանակով ԱՄՆ-ի հետ դարձավ աշխարհի ամենաշատ F-16 ունեցող երկիրը։ Իբրև դրա հավելում Վաշինգտոնի ու Անկարայի միջև կնքված 2,9 մլրդ դոլար արժողությամբ համաձայնագրով ամերիկացիները կարդիականացնեն այդ կործանիչները, որոնց յուրաքանչյուրի վրա կծախսվի 5,2 մլն դոլար։
Այս ահռելի ծախսերի և ներդրումների ֆոնի վրա Կոնգրեսում ներկայացված բանաձևը, դրա շուրջ բարձրացված աղմուկը, վատնված ջանքերը և այն միամիտ հույսը, թե ինչ-որ մեկը կարող է հանկարծ առաջնորդվել բարոյականության սկզբունքներով ու խաչ քաղել ծրագրված գործարքների վրա, արդեն մանկական խաղ են թվում: Եթե կան զենքեր ու սպառազինություն, դրանք անպայման մի օր գործածության մեջ պիտի դրվեն: Իսկ այնտեղ, որտեղ արյուն է հեղվում, բարոյականությունն ու արդարությունը անելիք չունեն:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՄԵՐԻԼԻՆ ՄՈՆՐՈ

16 Նյմ

Ես հաճախ եմ մտածել, որ սիրված լինել՝ նշանակում է լինել ցանկալի: Հիմա ես մտածում եմ, որ սիրված լինել՝ նշանակում է մեկ ուրիշին փոշի դարձնել, ունենալ նրա նկատմամբ բացարձակ իշխանություն: Խելացի կինը համբուրվում է, բայց չի սիրում, լսում է, բայց չի հավատում և հեռանում է ավելի վաղ, քան կհասցնեն իրեն լքել: Ես համաձայն եմ ապրել տղամարդկանց կողմից կառավարվող աշխարհում այնքան ժամանակ, քանի դեռ այդ աշխարհում կարող եմ լինել կին: Ես կատարելապես կողմնորոշված կին եմ, և դա ինձ ուրախություն է պատճառում: Կնոջ հրապույրը հզոր է միայն այն ժամանակ, երբ այն բնական է ու տարերային: Մենք՝ կանայքս, ընդամենը երկու զենք ունենք՝ թարթիչների սուրման և արցունքները, բայց մենք դրանք չենք կարող օգտագործել միաժամանակ: Իսկ տղամարդիկ անկեղծ ակնածանք են տածում միայն այն ամենի նկատմամբ, ինչը հանգեցնում է ձանձրույթի: Ուժեղ տղամարդը չունի այն բանի կարիքը, որպեսզի ինքնահաստատվի կնոջ հաշվին, ով նրան սիրելու թուլությունն է ունեցել: Նա առանց դրա էլ գիտի, թե որտեղ դրսևորի իր ուժը: Եթե բախտն ինձ մի փոքր ժպտա, ես կիմանամ նաև, թե ինչու է մարդկանց այդպես տանջում սեքսի խնդիրը: Անձամբ ինձ դա անհանգստացնում է ոչ ավելին, քան կոշիկներ մաքրելը: Սերն ու աշխատանքը միակ արժեքավոր բաներն են այս կյանքում: Աշխատանքը սիրո յուրահատուկ ձև է: Սակայն կարիերան որքան էլ հրաշալի բան լինի, այն ոչ մեկին չի կարող ջերմացնել ցուրտ գիշերներին:

ԱՈՒԳՈՒՍՏՈ ՄՈՆԹԵՐՈՍՈ

16 Նյմ

ՄՆԱՑԱԾ ՎԵՑԸ

Ավանդույթն ասում է, որ մի հեռավոր երկրում մի ժամանակ կար-չկար մի Բվեճ, ով այնքան երկար էր տքնում գրքերի վրա, խորհրդածում, հետազոտում, ըմբռնում, թարգմանում, դասախոսություններ էր կարդում, բանաստեղծություններ, պատմվածքներ, կենսագրականներ, կինոյի մասին նոթեր, ճառեր, գրական էսսեներ և այլ բաներ էր գրում, որ արդյունքում յուրացրեց մարդկային գիտելիքի բոլոր բնագավառները, ընդ որում, հասնելով այնպիսի հանրահայտության, որ հիացած ժամանակակիցները շուտով նրան հայտարարեցին Երկրի Յոթ Իմաստուններից մեկը, թեեւ մինչև այժմ չհաջողվեց պարզել, թե ովքեր էին մնացած վեցը:

ՍԵՎ ՈՉԽԱՐ

Շատ տարիներ առաջ մի հեռավոր երկրում կար-չկար մի սև Ոչխար: Նրան գնդակահարեցին: Մեկ դար անց հոտը զղջաց և նրա պատվին ձիով հուշարձան կանգնեցրեց, որը զբոսայգում բավական լավ էր նայվում: Այդ ժամանակից ի վեր ամեն անգամ հենց սև ոչխարներ են հայտնվում, նրանց տեղնուտեղը տանում են գնդակահարության, որպեսզի սովորական ոչխարների գալիք սերունդները նույնպես կարողանան հմտանալ քանդակագործության մեջ:

ՌԻՉԱՐԴ ԲԱԽ

16 Նյմ

Եթե դու երբևէ կարիք ունենաս գտնել այն մարդուն, ով կկարողանա հաղթահարել ցանկացած, նույնիսկ ամենածանր դժբախտությունը ու քեզ երջանիկ կդարձնի այն ժամանակ, երբ ուրիշ որևէ մեկը դա չի կարողանա անել, այդ դեպքում պարզապես նայիր հայելու մեջ և ասա. «Ողջույն»: Ոչ մի ցանկություն քեզ չի տրվի այն ուժից առանձին, որը թույլ կտա դա իրագործել: Կյանքը չի պահանջում, որ դու լինես հետևողական, դաժան, համբերատար, ուշադիր, զայրացկոտ, խնայող, անմիտ, սիրող: Սակայն կյանքը պահանջում է, որ դու գիտակցես քո յուրաքանչյուր ընտրության հետևանքը: Կյանքի իմաստը կատարելության որոնումն է, իսկ յուրաքանչյուրիս խնդիրն է՝ առավելագույնս մերձեցնել նրա դրսևորումը ինքներս մեզ հետ: Եթե դու ցանկանում ես ունենալ այն, ինչը երբեք չես ունեցել, սկսիր անել այն, ինչը երբևէ չես արել: Միակ բանը, որ կործանում է երազանքը, փոխզիջումն է:

ՄԻՇԵԼ ԲՐՅՈՒՏՈՐ

16 Նյմ

ԵՐԱԶՆ ՈՒ ՄՇՈՒՇԸ

Արթնանում եմ: Գիշերն անցել է: Ես երազ եմ տեսել: Ես հիշում եմ երազի մասին, և այն հյուսվում է այն ամենին, ինչ ես տեսնում եմ: Եթե ես ուզում եմ պատմել, ապա գուցե թե այն բանի համար, որպեսզի նրանից ազատվեմ, զատեմ այն մնացյալ ամեն ինչից, որպեսզի օրը բացատրվի՞: Քանի դեռ ես այն պատմում եմ, նա ցրվում է: Թեպետ ինչ-որ բան ինձ այնքան է ապշեցրել, որ ես հաճույքով նախաճաշի շուրջ կպատմեմ հարազատներիս: Իհարկե հարթ չստացվեց: Եվ նախադասություններն այն չեն, և այն դասավորությամբ չեն: Բառերը հուսախաբ արին: Պետք է սկզբից սկսել, բայց արդեն ժամանակ չկա, և այժմ չեմ հիշում և չեմ էլ ուզում: Որքան բան խոստացավ`այնքան զվարճալի, այնքան սարսափելի, այնքան գեղեցիկ երազ… Բոլորը հիասթափված են, մնացել է անբավարարվածության զգացողությունը:
Սակայն, այդուհանդերձ, օգտվել դրանից չկարողացա, բայց քշել` նույնպես: Թաքնվում ու ծանակում է ինձ: Մեկ էլ տեսար` դուրս է պրծնում մեկ փողոցում, մեկ ճանապարհին, մեկ էլ գրքից: Հիշողությունը գրգռում և հետապնդում է ինձ: Ե՞րբ եմ ես եղել այս տանը: Որտե՞ղ եմ ես այն ժամանակ զրուցել: Ոչ, չի կարող պատահել, կեսօրին ես միանգամայն այլ բանով էի զբաղված: Դա հիշողության խաբսն է, երազ: Երբեմն ինձ հաջողվում է հիշել հենց այն գիշերը, երբ ես տեսել էի այդ երազը, բայց հետո ես չեմ հասցնում: Օրը փութացնում է: Հենց որ ես երազի հիշողության նման մի բան եմ հայտնաբերում, ես դա բանադրանքի եմ ենթարկում:
Ամենից շատ խանգարում են այն երազները, որոնք ամենալավն են իրականության դիմակ առնում: Հաճախ այնտեղ հայտնվող դրվագներն անզանազանելի են ամենատափակ առօրյա կյանքից… Երազը ֆիքսելու համար ինձ հարկ է նրան գործածական մեկնաբանություն տալ, ամենից հաճախ` կրոնական: Այնժամ երազը երկրորդ կյանք կառնի, որ երբեմն ներթափանցվում է առաջինի մեջ, բայց մեկը մյուսից պիտի զանազանվի որոշակի ակնհայտ նշաններով: Եթե դեռ չի կարգավորվել կազմակերպված պատումների միասնությունը, որին կարելի է հավելել երազի դրվագները, վերջինս շատ դեպքերում, որքան հնարավոր է, պետք է վերացվի: Այնժամ դա, ինչպես ընդունված է, կհամարեն բանականության թերություն, ավաղելի, քանզի ներհատուկ է բոլորին, հիվանդություն, որի առաջին նախանշանների դեմ հարկ է պայքարել:
Արթնանալուց հետո երազը պատմելը հենց դրա դեմ մարտնչելու փորձի մի մասն է, ինչը համարյա միշտ անհաջողությամբ է ավարտվում: Որպեսզի այդպիսի պատմությունը կայանա, հետաքրքրի, անհամ վրիպանքի, կոպիտ ստի տեսք չառնի, մի բոլուկ թյուրիմացություններ չծնի, այն պարտադիր պետք է ներկայացնի երազի հաստատումը, ապացուցի, որ դա հենց այն է: Պատմողից պահանջվում է համոզել այն բանում, որ նա հիանալիորեն գիտի, որ դա «սոսկ երազ է», որ այլ կերպ «անհնար է»: Նշանները, որոնցով լեցուն է երազը, նույնիսկ, եթե դրանք սովորաբար չեն նշվում, դրանց ծուղակն ընկած հիշողությամբ` անսովոր համակցումները, մեր ապրած տագնապների և հաճույքների հիմնական աղբյուրները:
Ինչ-որ բան տեղից շարժվում է, ակնհայտորեն ոչ այնտեղ, ուր հարկն է` ցերեկով մենք երևի թե կհասկանայինք, որ այդպիսի բաները չեն համակցվում, չեն միավորվում: «Ձեզ ախորժանք են պատճառում երազները»,- այդպես է սկսում Բոդլերը: Երազի մյուս ոչ անկարևոր ասպեկտը` նրա զավեշտականությունն է: Ընդմեջ տափակ դրվագների` հանկարծ ինչ-որ անհեթեթություն: Ամեն ինչ կարգին է` դա ընդամենը երազ է: Բայց այնքան ծիծաղելի, համարյա ամաչելու աստիճանի: Երբեմն առավոտյան պատմողը մեկ էլ փռթկում է շվարած սեղանակիցների մոտ եւ հանկարծ սսկվում է՝ գիտակցելով, որ մնացածները կարող են իրեն չհասկանալ, իսկ այն, ինչ նրա ծիծաղն է հարուցում, նրանց կշտամբանքին կարժանանա…

Թարգմ. Վ. Ֆերեշեթյան

Քեթրինն է գալիս: Երկա՞ր ժամանակով

15 Նյմ

Եվրամիության Արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության հարցերով գերագույն հանձնակատար բարոնուհի Քեթրին Էշթոնը այսօր սկսում է իր տարածաշրջանային այցը: Նա Հայաստան կգա նոյեմբերի 17-ին: Իսկ մինչ այդ այսօր կլինի Վրաստանում, վաղը՝ Ադրբեջանում: Երեք կանգառներում էլ տիկնոջ աշխատանքային ընթացակարգը գրեթե նույնն է: Երևանում Էշթոնը կհանդիպի նախագահ Սերժ Սարգսյանի, վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի, ԱԳ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանի, քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների հետ: Արդեն հաղորդվել է այն մասին, որ հանդիպումների ընթացքում կքննարկվեն գալիք խորհրդարանական ընտրությունները, Հայաստան-Եվրամիություն հարաբերությունները, ներքաղաքական իրադրությունը, տարածաշրջանային հարցերը և, իհարկե, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունն ու հայ-թուրքական հարաբերությունները: Վերջին երկուսը միշտ էլ եվրոպացիների ամենանախընտրելի թեմաների շարքում են:
Բարձրաստիճան հյուրի նախնական տրամադրվածության մասին առայժմ միայն ենթադրություններ կարելի է անել, թեև մի հարցում նա պատճառներ ունի գոհ չլինելու մեր երկրից: Բանն այն է, որ օրեր առաջ Հայաստանը մերժեց Էշթոնի միջնորդությամբ Հայաստանի ու Ադրբեջանի նախագահների հանդիպում անցկացնելու առաջարկը: Քեթրին Էշթոնը նման առաջարկ արել էր երկու երկրներին միաժամանակ: Բաքվում դա ընդունել էին, իսկ ահա Երևանում ցանկություն չէին ունեցել երկխոսել Իլհամ Ալիևի հետ: Սակայն միամտություն կլինի այս մերժումը պայմանավորել միայն Ալիևի անձով: Մեծ հաշվով Հայաստանը մերժել էր Եվրամիության միջնորդությանը՝ հասկացնել տալով, որ ներկա պահին չի զգում այդպիսի միջամտության կարիք: Միայն կարծես թե Եվրոպայում այնքան էլ հակված չեն հանգիստ ընդունել այդ հրաժարումը: Եվ նույնիսկ Ռուսաստանի արձագանքը Էշթոնի մոտակա ուղևորությանը, ինչը հազիվ թե հնարավոր լինի անվանել բարյացկամ, դարձյալ ի զորու չէ կասեցնելու այս նոր ընթացքը, որը Մոսկվայում մեկնաբանում են ոչ այլ կերպ, քան մի քայլ, որով Արևմուտքը ցանկանում է Ռուսաստանին դուրս մղել ԼՂ հակամարտության կարգավորման գործընթացից: Իսկ եթե ասվածին էլ գումարենք շրջանառվող այն լուրերը, որ նաև Միացյալ Նահանգներն է պատրաստ Ռուսաստանի ձեռքից վերցնել Ղարաբաղյան գործընթացում գլխավոր միջնորդի դերակատարությունը, ապա Էշթոնի այցելության հարուցած բարդությունների թիվն էլ ավելի կշատանա:
Ինչո՞վ է արտահայտվում և ինչո՞վ է պայմանավորված Եվրոպայի դժգոհությունը: Սովորաբար նրանք այդ մասին այնքան էլ բացահայտ չեն խոսում՝ սահմանափակվելով ընդհանուր կարգի ձևակերպումներով: Բայց բոլորովին վերջերս Երևանում գտնվող Եվրախորհրդարանի անդամ Քրիստիան Վիգենինը նախագահ Սերժ Սարգսյանի հետ հանդիպումից հետո լրագրողներին հետևյալն ասաց. «Մենք կարծում ենք, որ Եվրամիությունը պետք է ավելի շատ ներգրավվի Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման գործընթացում… Մենք տեսնում ենք, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձևաչափը որևէ արդյունքի չի հանգեցրել երկար տարիների ընթացքում, և այդ առումով պետք է ինչ-որ բան տեղի ունենա, ինչ-որ բան փոխվի»: Անհաջողության պատճառները փնտրելով ոչ թե հակամարտող կողմերի կարծր դիրքորոշումների, այլ միջնորդների գործունեության մեջ, եվրոպացի խորհրդարանականը անմիջապես հավելեց, որ Եվրախորհրդարանում այդ խնդրի շուրջ քննարկումներ են տեղի ունեցել և, մասնավորապես, առաջարկվել է ֆրանսիացի համանախագահին փոխարինել ԵՄ ներկայացուցչով: «Բացառված չէ, որ այդ ներկայացուցիչը լինի Քեթրին Էշթոնը: Պետք է նոր խաղացողներ ներգրավել այդ գործընթացում»,-ասել էր Քրիստիան Վիգենինը:
Իհարկե, կարելի է իսկույն նկատել, որ նրա առաջարկում ոչ մի նոր բան ըստ էության չկար: ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի կազմում փոփոխություններ կատարելու մասին խոսակցություններ տարվում էին դեռևս հունիսից, երբ ասվում էր, որ եթե Կազանում գումարված եռակողմ բանակցություններում հաջողություններ չգրանցվեն, Մինսկի խումբը գուցեև վերանայի իր մոտեցումները, նոր ձևաչափ առաջարկի, ուր ԵՄ-ն կարող է ավելի մեծ դերակատարություն ունենալ: Իսկ ինչ վերաբերում է ֆրանսիացի համանախագահի փոփոխությանը, ապա դա էլ ավելի վաղ քննության առնված նյութ էր: Սակայն այժմ մենք տեսնում ենք, որ վերադասավորումների հեռանկարը նախատեսում է ոչ միայն առանձին անձանց փոխարինում, այլ առաջարկում է այնպիսի որակական տեղաշարժ, ինչը կարող է էապես անդրադառնալ միջնորդ կառույցի թե գործունեության և թե պահանջների վրա: Ստացվում է, որ Մինսկի խումբը այսօր դիտարկվում է, ոչ այնքան որպես երեք երկրների ներկայության արտահայտիչ, որքան ավելի տարողունակ մի բան: Եվ այս պարագայում խիստ ընդգծվում է դժգոհությունն այն առթիվ, թե ԱՄՆ-ը և Ռուսաստանն ինքնին խոշոր ուժային կենտրոններ են` ներկայացված ԵԱՀԿ-ում, մինչդեռ Եվրամիությունը, որպես առանձին միավոր, այդ կառույցում մինչ այժմ ներկայացված չէ: Հենց այդ բացը լրացնելու համար Եվրոպան «մարտադաշտ» է նետում իր ծանր հրետանին՝ Քեթրին Էշթոնին:
Եթե մի պահ պատկերացնենք, որ հիշյալ մտադրությունները խիստ իրական են, ապա այդ դեպքում եվրոպացիները հարկադրված են լինելու հաղթահարել միանգամից երկու լուրջ պատնեշ: Նախ, հայտնի է, որ բանակցային գործընթացի ձևաչափի փոփոխության համար անհրաժեշտ է բոլոր մասնակիցների համաձայնությունը: Ու եթե Բաքվում վաղուց էին երազում դրա մասին, ապա Երևանում դեռևս ոչ մի լավ բան չեն ակնկալում փոփոխություններից: Մյուս կողմից միամտություն կլինի մտածել, թե Մոսկվան այդքան հեշտությամբ կհեռանա ԼՂ գործընթացից կամ «տարածքներ» կզիջի բանակցային սեղանի շուրջ: Գլխավոր միջնորդի բեռը հանձնելով ԱՄՆ-ին կամ ԵՄ-ին, Ռուսաստանն այդ դեպքում պիտի հրապարակավ խոստովանի, որ իր հնարավորությունները Կովկասում սահմանափակ են: Իսկ դա նույնն է, թե Արևմուտքին առիթ տալ՝ այսուհետ անտեսել նրա կարծիքը նաև մյուս հարցերում:
Ինչ վերաբերում է Էշթոնին, ապա վերջինս դեռ Կովկաս չհասած՝ արդեն թույլ է տվել այն նույն վրիպումը, ինչն իրենց ժամանակին արել են բազմաթիվ եվրոպացի պաշտոնյաներ: Ելույթ ունենալով Եվրախորհրդարանում, Էշթոնը ասաց հետևյալը. «Եկել է ղարաբաղյան հակամարտության հարցով որոշման ձեռք բերման ժամանակը: Ցավոք, Կազանում տեղի ունեցած բանակցություններին ակնկալվող բեկումը տեղի չունեցավ: Ադրբեջանի ու Հայաստանի նախագահները չկարողացան օգտվել հնարավորությունից, որպեսզի հասնեն փոխզիջման: Կողմերը պետք է կրկնապատկեն ջանքերը, որպեսզի համաձայնության հասնեն մինչև տարեվերջ»: Սա նշանակում էր, որ 2012-ին Հայաստանում, իսկ հետո նաև՝ Ադրբեջանում տեղի ունենալիք ընտրությունները կարող են դանդաղեցնել բանակցային գործընթացը: Միայն թե Էշթոնը հաշվի չէր առել այն ճշմարտությունը, որ ժամկետներ սահմանելիս դեռ ոչ ոք հաջողության չի հասել և Ղարաբաղի հարցը չի հանդուրժում այդ կարգի սահմանափակիչ ժամկետային գրաֆիկներ:
Առաջիկա երեք օրերին սպասելով Քեթրին Էշթոնի կովկասյան հյուրախաղերի արդյունքներին, հիշեցնենք նաև, որ Լիտվայի մայրաքաղաք Վիլնյուսում դեկտեմբերի 6-7-ը կայանալու է ԵԱՀԿ արտաքին գործերի նախարարների խորհրդաժողով, որի ընթացքում քննարկման առարկա է դառնալու ձգձգված հակամարտությունների կարգավորման շուրջ բանակցությունների ընթացքը: Խորհրդաժողովին կմասնակցեն ԵԱՀԿ անդամ 56 պետությունների ԱԳ նախարարները: Սպասվում է, որ ներկա կլինի նաև ԵՄ Արտաքին և անվտանգության հարցերով գերագույն հանձնակատար Քեթրին Էշթոնը: Եվ նա այս անգամ կունենա որոշակի տպավորություններ ու ասելիքներ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՄԱՐՍԵԼ ԱՇԱՐ

15 Նյմ

Որքան հաճելի կլինեին կանայք, եթե նրանք այդպես համառորեն չձգտեին լինել երջանիկ: Կնոջ ուժը ոչ թե նրա մեջ է, ինչ ասում է, այլ նրա մեջ, թե քանի անգամ է դա ասում: Սիրո պարագայում ամեն ինչ այնպես է, ինչպես կարագի դեպքում: Մի փոքր սառնություն, և այն թարմ կմնա երկար ժամանակ: Բացի այս, սիրո հարցում երջանիկ լինելու համար պարտադիր չէ կույր լինել: Բավական է ժամանակ առ ժամանակ փակել աչքերը: Տղամարդիկ խանդում են իրենց նախորդներին, կանայք՝ նրանց, ովքեր գալու են իրենից հետո: Լինում են կեղծ, մտացածին սերեր, ինչպես որ լինում է կեղծ հղիությունը: Միայն թե ավելի լավ է սխալվել բոլորի հետ, քան խելացի լինել միայնակ…

ԱՆՆԱ ԱԽՄԱՏՈՎԱ

14 Նյմ

Մարդիկ, ովքեր ինձ չեն հարգում, չեն այցելում ինձ, քանի որ նրանց համար հետաքրքիր չեմ: Իսկ մարդիկ, ովքեր հարգում են ինձ, չեն այցելում հարգանքից դրդված՝ կարծելով, թե կանհանգստացնեն:
Սարսափելի է խոստովանել, բայց մարդիկ տեսնում են միայն այն, ինչ ուզում են տեսնել և լսում են միայն այն, ինչ ուզում են լսել: Այս աշխարհում մարդկային բնույթը 90 տոկոսով կառչած է սարսափելի բամբասանքներից, կեղծ հեղինակություններից, սրբորեն պահպանվող ասեկոսեներից: Նրանց, ովքեր ինձ հետ համաձայն չեն, ես միայն կխնդրեմ հիշել այն, ինչ նրանց վիճակվել է լսել հենց իրենց մասին: Դավաճանությունը կարելի է ներել, վիրավորանքը՝ երբեք: Ես եղել եմ և մեծ փառքի մեջ, և ճաշակել եմ մեծագույն անփառունակությունը, ու համոզվել եմ, որ ըստ էության դրանք միևնույն բանն են: Երկրային փառքը ծխի պես է:

Մի հայտարարված պատերազմի մասին

14 Նյմ

Կոլումբիացի գրող Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի պատմվածքներից մեկը, որի վերնագիրն է «Մի հայտարարված սպանություն», պատմում է այն մասին, թե ինչպես ամբողջ քաղաքը գիտեր հերոսի սպանության նախապատրաստման մասին, սակայն ոչ ոք այդպես էլ ոչինչ չձեռնարկեց ողբերգությունը կանխելու համար: Գրական ստեղծագործության ու քաղաքական իրավիճակի միջև զուգահեռներ անցկացնելու անհրաժեշտություն հազիվ թե զգացվեր, եթե այս օրերին Իրանի շուրջ շիկացող մթնոլորտը ակամա չհիշեցներ մարկեսյան պատմվածքը և երկու կացությունների նմանությունը: Այն բանից հետո, երբ Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալությունը հրապարակեց իրանական ատոմային ծրագրի իրագործմանը վերաբերող իր վերջին զեկույցը, տարածաշրջանում կարծես թե նոր պատերազմական սպառնալիքներ են ի հայտ եկել՝ ընդդեմ Թեհրանի: Համենայն դեպքս, Իսրայելի և ԱՄՆ- ի կողմից հնչող զգուշացումները և գործադրվող քայլերը որևէ լավ բան չեն կանխատեսում, իսկ Թեհրանին որպես միջուկային սպառնալիքի աղբյուր դիտարկելու միտումները էլ ավելի լայն տարածում են ձեռք բերում:
Սրա հետ մեկտեղ մարտականորեն տրամադրված երկրները կարծես թե գիտակցում են, որ Իրանի հետ չի կարելի խաղ անել: Այդ երկիրը ոչ միայն ի զորու է հսկել Պարսից ծոցի անցուդարձը և ազդել նավթի և գազի շուկայի վրա, այլև այն բանից հետո, եթե ռազմական սպառնալիքները ձեռք բերեն գործնական բնույթ, կօգտագործի իր ամբողջ ռազմական ներուժը՝ պատասխան հարվածի համար: Արևմուտքում փորձագետները նույնիսկ հաշվարկել են Իրանի դեմ հնարավոր պատերազմի ռիսկերը և հանգել այն եզրակացության, որ հետևանքները հազիվ թե գոհացնեն նախահարձակներին:
Բայց և այնպես, առայժմ չափազանց դժվարացել է բորբոքված հույզերը խաղաղեցնելու խնդիրը: Իսրայելի նախագահ Շիմոն Պերեսը օրերս հայտարարեց, թե «Իրանի դեմ ռազմական հարձակումն ավելի մոտ է, քան միջուկային ծրագրի դիվանագիտական լուծումը»: Իսկ դրանից մեկ օր առաջ էլ բացահայտ կերպով ասել էր, որ Իսրայելը պատրաստվում է Իրանի դեմ պատերազմի: Իհարկե, սա առաջին անգամը չէ, երբ քննարկվում է Իրանի միջուկային օբյեկտներին հարվածներ հասցնելու հնարավորությունը, բայց առաջին անգամ է, որ նման բան հնչում է երկրի նախագահի շուրթերից: Որպես դրա հավելում, Իսրայելի պաշտպանության նախարար Էհուդ Բարաքն իր հերթին հայտարարեց. «Իրանի դեմ պատերազմի դեպքում իսրայելական կողմի կորուստները չեն գերազանցի 500 մարդը։ Ոչինչ չի սպառնում հրեական պետության գոյությանը։ Մենք Մերձավոր Արևելքի ամենաուժեղ պետությունն ենք»։
Այսօրինակ խոսքերից հետո միանգամայն բնական է, որ շատերը պիտի ձեռնամուխ լինեին կամխատեսումներին, թե հատկապես ե՞րբ տեղի կունենա անխուսափելին և ի՞նչ հետևանքների կհանգեցնի այն: «Itar-Tass» լրատվական գործակալությունը՝ հղում անելով «Daily Mail» բրիտանական պարբերականին, շտապեց հանրությանը տեղեկացնել, թե այս տարվա վերջին կամ հաջորդ տարվա սկզբին Իսրայելը կարող է հարձակվել Իրանի միջուկային օբյեկտների վրա։ Մասնագետները հապշտապ հաշվարկներ արեցին, թե Իրանի դեմ պատերազմի դեպքում որքան կաճի նավթի գինը և հանգեցին այն հետևությանը, որ նման զարգացումը տնտեսական շուկայում իսկապես աղետ կլինի: Նույնիսկ Միացյալ Նահանգներում գտնվեցին մարդիկ, որոնք չթաքցրեցին իրենց մտավախությունները: Օրինակ, ԱՄՆ-ի պաշտպանության նախարար Լեոն Պանետան նշեց, որ բանակցություններից պատերազմին անցնելու ճիգերը միայն կխափանեն միջուկային ծրագրի հարցում գործադրված բոլոր ջանքերը: Այնինչ նույն ԱՄՆ-ում շատերը, օրինակ, նախագահության հանրապետական թեկնածու Ռիկ Փերին դեռ կարծում են, թե Իրանի դեմ Իսրայելի գրոհի դեպքում ԱՄՆ-ը պետք է աջակցի նրան «բոլոր հնարավոր միջոցներով, ներառյալ ռազմական գործողությունները»:
Հասկանալի է, որ այս խնդրում կտրուկ զարգացումները չեն կարող շրջանցել տարածաշրջանի մյուս երկրներին և վերջիններս այս կամ այն կերպ մասնակցություն կունենան այդ գլոբալ արկածախնդրությանը: Մասնավորապես Թուրքիան հնարավոր պատերազմի դեպքում որպես ԱՄՆ դաշնակից երկիր, անուղղակի կներգրավվի պատերազմում՝ հաշվի առնելով նրա տարածքում առկա ամերիկյան ռազմաբազաները, որոնք անմիջապես գործի կդրվեն ընդդեմ Իրանի։ Իբրև դրա հակազդեցություն, ինչպես արդեն տեղեկացրել է մամուլը, Իրանում նախապատրաստվել են ցանկացած երկրի հարձակման դեպքում հարվածներ հասցնել Թուրքիային և Ադրբեջանին:
Այս իմաստով Թեհրանի պահվածքը ոչ միայն հասկանալի է, այլև կանխատեսելի: Իրանցիները թեև ասում են, որ չեն հավատում իրենց երկրի վրա ռազմական հարձակման հնարավորությանը, բայց և այնպես զգուշացնում են, որ Իրանը «անհապաղ պատասխան կտա»: Իրանի հոգևոր առաջնորդ այաթոլլահ Ալի Համենեին, հանդես գալով Թեհրանում սպաների դպրոցի շրջանավարտների արարողության ժամանակ, հայտարարեց, որ Իրանի հաստատուն և համարձակ ժողովուրդը չի հանդուրժի սպառնալիքներ կեղծ նյութապաշտ պետություններից: «Ցանկացած ագրեսիային մենք կպատասխանեք ժողովրդի ուժեղ ապտակով և երկաթե բռունցքներով»,- ասաց նա:
Բայց մինչ ապտակների փոխանակումը իրանցիները նաև գիտեն, որ այդ մրցության մեջ իրենք այնքան էլ միայնակ չեն: Այս օրերին նրանք զգում են հատկապես ռուսների ընդգծված աջակցությունը: Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևն արդեն առիթ ունեցել է զգուշացնելու, որ «ռազմատենչ հայտարարություններին, թե Իսրայելը կամ որևէ այլ երկիր պատրաստ է ուժ կիրառել Իրանի կամ Մերձավոր Արևելքի որևէ այլ երկրի նկատմամբ, ծայրահեղ վտանգավոր հռետորաբանություն է»: Իսկ ՌԴ ԱԳ նախարարությունն իր հերթին վերջերս հայտարարեց. «Իրանի ուղղությամբ հարված հասցնելը լինելու է լուրջ սխալ, որը կարող է ունենալ անկանխատեսելի արդյունքներ»:
Իրանին իրենց աջակցությունն ու համերաշխությունն են հայտնել նաև այլ երկրներ և քաղաքական-կրոնական կառույցներ: Մասնավորապես, Եգիպտացի շեյխը Իսրայելին սպառնաց Իրանի վրա ռազմական հարձակում իրականացնելու դեպքում «ջիհադի» ֆեթվա արձակել, իսկ բազմաթիվ քաղաքական վերլուծաբաններ պարզապես հանգեցին այն եզրակացությանը, որ արևմտյան դաշնակիցների օժանդակությամբ Իրանի վրա Իսրայելի հարձակումը հերթական անգամ կծառայի Մերձավոր Արևելքում Իրանի դիրքերի ուժեղացման գործին, այն կմիավորի իրանցիներին ու այնպես կանի, որ նույնիսկ իրանական ընդդիմությունը կսկսի հանդես գալ ոչ թե Իրանի բռնապետական ղեկավարության, այլ հենց նույն Իսրայելի եւ Արևմուտքի դեմ: Թերևս նաև այս տրամադրություններն են պատճառը, որ ներկա պահին շատերը գրեթե բացառում են նոր պատերազմի հավանականությունը և նշում, որ ծայրահեղ դեպքում կարող են իրագործվել ինչ-որ հարվածներ, սակայն դրանք կլինեն «կետային»: Հետզհետե գերիշխող է դառնում համոզմունքն այն մասին, որ Իրանի նկատմամբ ռազմական գործողությունների մասին հայտարարությունները ընդամենը տարածաշրջանի խաղացողների տրամադրությունները շոշափելու փորձեր են։
Հայաստանը ստեղծված կացության պայմաններում չունի այլ անելիք, քան լինել հնարավորինս զգույշ և պահպանել չեզոքություն: Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցները պիտի չխանգարեն, որ մեր երկիրը Իրանի հետ շարունակի իր լավ հարաբերությունները: Ու եթե Հայաստանը անփոփոխ թողնի իր վերաբերմունքը, միջազգային հանրությունն էլ իր հերթին կհասկանա, որ մեր երկիրն իրավունք չունի վտանգելու սեփական անվտանգությունը: Սա վերաբերում է նաև այն հեռանկարին, որ գտնվելով պայթյունավտանգ տարածաշրջանում, Իրանի դեմ ռազմական հարձակումից կարող է օգտվել Ադրբեջանը և ռազմական քայլեր ձեռնարկել Ղարաբաղի նկատմամբ: Ուրեմն ամեն պարագայում մենք սպառնալիքներ պիտի սպասենք ոչ թե հարավից, այլ արևելքից:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՎԱԶԳԵՆ ՍԱՐԳՍՅԱՆ

13 Նյմ

ՀԱՅԻ ՎԵՐՋԻՆ ԽԵԼՔԸ

Աշտարակից Ուջան, ելևէջուն ճանապարհով, ցեխ ու անձրև, արև, արքայություն, ձյուն ու բքի միջով փոքրամարմին մի մարդ է առաջանում, մանդոլինը թևի տակ, գլուխը բարձր։ Երգի դասատու է, 1918-19 թվերին, Պետերբուրգից՝ Թիֆլիս, Թիֆլիսից Երեւան երթուղով է եկել։ Իր կարեցածը հայ երեխային հայ երգ ուսուցանելն է։ Ո՞ւր գնամ, ասել է։ Ուջան, ասել են։ Երդվել ու գնացել է։ Մանդոլինը թևի տակ, նպատակը՝ հստակ։ Տարիներ են անցել, կառավարություններ ու ղեկավարներ, նոտաներ ու երգեր են հաջորդել մեկմեկու, խմբերգերի ժխորում իր զուլալ ձայնը խեղդվել, անձը մոռացվել է։ Դասատուները հրահանգիչ են դարձել, հրահանգիչները՝ քարտուղար, ինքն՝ իր երդումին հավատարիմ, իր նպատակը հստակ, հայ երեխային հայ երգ է պետք։ Հիսուն տարի իր արահետով գնացել-եկել է։ Ոչ ոք չի ասել՝ արահետիդ մատաղ, հետևից կարմիր խնձոր չեն ուղարկել։ Հարազատները ձեռքները անհույս թափահարել, մայրաքաղաքներում իրեն մոռացել են։ Կողքից ծիծաղել ու մերթընդմերթ խղճացել են։ Ինքն իր երդումին հավատարիմ, իր նպատակը հստակ…
Հեքիաթ չէ, ընկերոջս՝ Ղուկաս Սիրունյանի դասատուն է։ Որտեղի՞ց ճանաչեք, իր անունով փողոց չկա. արձան չենք կանգնեցրել։ Պատմությունն իրենց պարզ ու հասարակ, շարքային է անվանում։ Իրենց շարքային ցավը տանեմ։ Շարքայինի կարիք ունենք։ Մի լավ հովիվը, հայ երգի մի երդվյալ դասատուն Մեղրու գյուղերում՝ տասը հոդված արժեն. Վազգեն Սարգսյան։ Ու թե, այնուամենայնիվ, գրելու ես, ուրիշներին թող տնտեսական վերլուծությունները, գրական հնարքները և ազդարարիր, ինչպես, ասենք, Թատերական հրապարակի բարձրախոսից կազդարարեիր.
— Հայրենակիցներ, Մեղրու շրջանի Ալդարա գյուղի նորաստեղծ հայկական-ռուսական դպրոցին անհրաժեշտ են հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչներ։
Մեղրու շրջանի բոլոր գյուղերին օդի պես անհրաժեշտ են հայ խաշնարածներ։
Մեղրու շրջանի լքված ու կիսալքված շեներին անհրաժեշտ են տեր ու տիրականներ։
Մեղրու ժողովրդին ինչեր միայն անհրաժեշտ չեն, բայց մեղրեցին ուզվոր չէ, մի բան է խնդրում իր ժողովրդից ու իր կառավարությունից…
… Վախենում եմ, որ էս հովերն էլ անցնեն, ու Մեղրին մնա հին ցավերով լեցուն իր հին տաշտակի առաջ։ 1988 թվականն անցավ` 1989-ի կեսն էլ հետը. Երեւանից քանի՞ պատասխանատու ընկեր է եղել Մեղրիում, տեղում քանի՞ հարց է լուծվել… Ցույց տվեք` կոխեք աչքս, իմ արև՝ ուրախ կլինեմ։
Գրող Շահեն Թաթիկյանն էր շրջանում։ Հինգ-վեց տեղից վիրավոր, յոթանասունն անց, չալիկով քայլող տղամարդ է։ Խոսելիս անգամ հևում է։ Այո, բայց Հայաստանում չկա երևի քաղաք ու շրջան, ուր մազը կրակին տային, ու Թաթիկյանը հավարին չհասներ։ Ցավ ունի սրտում մարդը, որ թռչող սրտի հետևից մի կերպ, չալիկով, բայց հասնում է։
Սրտացավության պակասից եմ վախենում։
Ցավի առուծախից եմ վախենում։
Վախենում եմ Լիճքի ու Տաշտունի, Մարալզամիի համար, որ նախագահ ունի՝ աշխատող չունի, տներ ունի՝ բնակիչ չունի։ Բնակիչների հետևից Վլադիկն էլ տեղ չմնաց, որ չգնաց, չեն գալիս, պանսիոնատներում, գետնախորշերում անգամ ծվարել են՝ Մեղրի չեն գալիս. «հեռու է»։ Ինչի՞ց է հեռու՝ իրենք էլ չգիտեն։
Գաղթականների համար եմ վախենում, որ էս վերջին հանգրվանում էլ իրենց տեր չեն զգում, հյուր են զգում։ Երկիր է, սիրելի եղբայրներ, հյուրանոց չէ, գաղթելու էլ տեղ չունենք, վերջ։ Դուք հայ ազգի վերջին գաղթականներն էիք, չհամոզվեցի՞ք, որ մեր փրկությունը էս մի բուռ հողի վրա է։ Ուրիշի բնում ձու դնող թռչունին հանդուրժում են՝ քանի դեռ կչկչալով ձու է ածում։ Դրանից հետո… ինձանից լավ գիտեք, թե ինչ են անում դրանից հետո…
Մեր հացն ուտող, ուրիշի դռանը հաչող շներից եմ վախենում։
Մեզանից եմ վախենում, որ միլիոնանոց միտինգներից, Սումգայիթից ու երկրաշարժից հետո՝ էլի մեկմեկու անվերապահորեն սիրել-ներել-հանդուրժել չսովորեցինք։ Բռունցքված ձեռքն այսօր բուռ է դառնում և գրանցում ու աշխատատեղ է վաճառում գաղթականին, տնակ՝ աղետյալին։ Մի սուտ բանի համար ավտոբուսում կարող ենք մեկմեկու գլուխ ջարդել, հինգ րոպե անց ինքներս մեզ վարկաբեկել. «ազգ չենք, էլի», կես ժամ հետո վանկարկել՝ «մի-ա-ցում»։ Հազար անգամ ասել ենք, որ մեր փրկությունը մեր միասնական ուժի մեջ է, բայց այնքան ենք իրարից հեռու, ասես իրավապահ մարմինների աշխատողներս այլ ազգից ենք, գործարարներս՝ ուրիշ, մեկէլներս ու էն մեկէլներս՝ լրիվ ուրիշ… Մինչդեռ հայ գյուղացին, հայ շինարարը, հայ գիտնականն ու կառավարիչն այսօր առավել, քան երբևէ, պարտավոր են մեկմեկու հանդուրժել-օգնել՝ դառնալու աշխարհի ամենալավ հողագործն ու շինարարն ու գիտնականն ու կառավարիչը։ Եվ ամենալավերի հավաքականությունը կդառնա ամենակարող ուժ։ Ուրիշների քանակի դեմ՝ որակ, այլ ելք մենք չունենք։
Որակազրկումից եմ վախենում, կեղծ դիպլոմներից, սուտ կոչումներից, ծակ փիլիսոփայությունից, գաղափարագարությունից, բոշայությունից, ոռբացությունից, ծախված դիրքերից…
Կեղծ ինտերնացիոնալիզմից շատ եմ վախենում։
Վախենում եմ «Ղարաբաղ» կոմիտեի տղերքի ճակատագրի համար։
Մեղրու իննհարկանի շենքերին նայում ու վախենում եմ անպատիժ անպատասխանատվությունից։ Նոր երկրաշարժից եմ վախենում, հնի՝ հետևանքներից։
Ագարակի մոլիբդենի կոմբինատի թափոններից եմ վախենում, ծիրանենիների չորացումից։
Էհ, ամենաառաջին չոբանի հայտնությունից եմ վախենում։ Չէ, հայտնությունից չէ՝ մեր կանչել-բերելուց եմ վախենում։
Վախենում եմ մեր խելքի չգալուց։
Ամենից շատ վախենում եմ նրանցից, ովքեր ոչ մի բանից չեն վախենում, բացի աթոռ կորցնելուց (եթե ունեն)։
Վախը պարպելու ամենալավ միջոցն, ասում են, գոռալն է՝ ուզում եմ գոռալ աղաղակել իրենց հավաքական, անվախ ականջում։
Հայրենակիցներ, վախենում եմ. Չէ, վախ բռնողի մոտ մի տարեք, վախս կիսեք։ Մեր փրկությունը նաև մեր հավաքական վախի մեջ է։ Հավաքական ուժ, գումարած հավաքական վախ, գումարած հավաքական խելք։ Հայի էն վերջին խելքը, որ մեզ հիմա է պետք։ Թե չէ ամեն կողմից պատրաստ սպասում են, նայեք, քրքիջն աչքներում, որ տենչում է պայթել. «Հայի վերջին խելքը իմը լիներ»… Չէ, մեր խելքը մեզ և այսօր, հիմա է պետք։ Խելք-խելքի, եղբայրներ, ուս-ուսի, եղբայրներ, վախենում եմ…

Մեղրի, 1988-89թթ

ՄԱՐԻՆԱ ՑՎԵՏԱԵՎԱ

13 Նյմ

Անձամբ ինձ համար կյանքում դժվար է, քանի որ ես չունեմ ոչ հենարան (ազատության փոխարեն), ոչ ազատություն (հենարանի փոխարեն): Աշխարհում սահմանափակ թվով հոգիներ կան և անսահմանափակ թվով մարմիններ: Սակայն սովորաբար վեցերորդ զգայարանը փնտրում են այն մարդիկ, ովքեր չեն ենթադրում մյուս հինգի գոյության մասին…
Կյանքի հետ երկխոսելիս կարևոր են ոչ թե նրա հարցերը, այլ մեր պատասխանները: «Ճանաչիր ինքդ քեզ»: Ճանաչեցի: Եվ դա ամենևին չի թեթևացնում մեկ այլ բանի ճանաչումը: Ընդհակառակը, հենց որ ես դատում եմ մարդու մասին ըստ ինձ, սկսվում է թյուրիմացություն թյուրիմացության ետևից: Կան հանդիպումներ, կան զգացմունքներ, երբ միանգամից տրվում է ամեն ինչ և շարունակությունն այլևս պետք չէ: Շարունակել՝ կնշանակի ստուգել: Իսկ երջանիկ մարդուն կյանքը պիտի ուրախություն պարգևի, խրախուսի նրան այդ եզակի ընծայի համար, քանի որ երջանիկից երջանկություն է բխում: Սիրել՝ նշանակում է տեսնել մարդուն այնպիսին, ինչպիսին նրան մտահղացել է Աստված, սակայն չեն իրականացրել ծնողները: Երբ սիրում ենք մեկին, անընդհատ ցանկանում ենք, որ նա գնա, որպեսզի երազենք նրա մասին: Ամեն անգամ, երբ իմանում եմ, որ ինչ-որ մեկն ինձ սիրում է, զարմանում եմ: Չի սիրում՝ նույնպես զարմանում եմ: Բայց ամենաշատը զարմանում եմ, երբ իմ հանդեպ անտարբեր են:

ԵԹԵՐԱՅԻՆ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ — SHANT TV

13 Նյմ

Աղբակույտեր Չարենցի գերեզմանին — Հասարակական — Նորություններ – Շանթ հեռուստաընկերություն — SHANT TV.

ԵԹԵՐԱՅԻՆ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

13 Նյմ

ՈՒՍԱՆՈՂՆԵՐԸ ՄԱՔՐԵԼ ԵՆ ՉԱՐԵՆՑԻ ԳԵՐԵԶՄԱՆԸ

ԱՆԴՐԵՅ ՏԱՐԿՈՎՍԿԻ

13 Նյմ

Զարմանալի և ուսանելի է հանճարի ճակատագիրը մարդկային իմացության համակարգում: Այդ Աստծո ընտրյալ տառապյալները, ովքեր դատապարտված են կործանելու հանուն շարժման և վերափոխման, գտնվում են անհաստատ հավասարակշռության հակասական վիճակում` առ երջանկություն ձգտմամբ և համոզված, որ այն՝ որպես մարմնավորվող իրականություն կամ վիճակ, պարզապես գոյություն չունի: Քանզի երջանկությունը վերացական, բարոյական հասկացություն է: Իսկ իրական երջանկությունը, երջանիկ երջանկությունը, ինչպես հայտնի է, ձգտման մեջ է առ այն երջանկություն, որը մարդու համար չի կարող բացարձակ լինել: Բաղձալի է, որպես բացարձակ: Պատկերացնենք, սակայն, որ մարդիկ հասել են երջանկության` երջանկությունը որպես մարդկային կամքի ազատության լիակատար դրսևորում ամենալայն իմաստով: Եվ հենց այդ վայրկյանին անհատը քայքայվում է: Մարդը դառնում է միայնակ՝ ինչպես Բեհեղզեբուղը: Կապը հասարակական մարդկանց հետ կտրվում է, ինչպես նորածնի պորտը: Եվ, հետևաբար, քայքայվում է հասարակությունը: Առարկաները ցաքուցրվում են տարածության մեջ՝ զրկվելով երկրային ձգողականության ուժից: Իհարկե, կգտնվեն մարդիկ, ովքեր կասեն, որ հասարակությունը հենց պետք է կործանվի, որպեսզի նրա բեկորների վրա միանգամայն նոր և արդար բան ստեղծվի… Չգիտեմ, ես քայքայիչ չեմ:
Հազիվ թե կարելի է երջանկություն կոչել գրպանը դրած բարեպատեհ ձեռք բերած իդեալը: Ինչպես ասել է բանաստեղծը. «Չկա երկրի երեսին երջանկություն, բայց կա հանգիստ և կամք»: Չէ՞ որ, բավական է միայն ուշադիր նայել գլուխգործոցներին, ներթափանցել դրանց գոտեպնդող և խորհրդավոր ուժի մեջ, որպեսզի պարզ դառնա դրանց խուսանավող և միաժամանակ սուրբ իմաստը: Դրանք, որպես արհավիրքային վտանգի հիերոգլիֆներ, կեցած են մարդկային առաջընթացի ճանապարհին: Նրանք ասում են` «Վտանգավոր է: Այստեղ մի եկեք»:

Թարգմ. Վ. Ֆերեշեթյան

ԷԴԻԹ ՊԻԱՖ

12 Նյմ

Ես կմեռնեմ, և իմ մասին այնքան շատ բան կասվի, որ ոչ ոք չի իմանա՝ ինչպիսին էի ես իրականում: Այդ պատճառով էլ, քանի դեռ ժամանակ ունեմ, ես ցանկանում եմ ինքս ասել իմ մասին: Իմ կյանքը զզվելի էր, դա ճիշտ է: Սակայն իմ կյանքը նաև հիանալի էր, քանի որ ես առաջին հերթին նրան էի սիրում՝ կյանքը: Ես կուզեի, որ նա, ով կկարդա իմ այս՝ գուցե թե վերջին «խոստովանությունը», իմ մասին ասի նույնը, ինչ Մագթաղենացու մասին. «Նրան շատ բան կարելի է ներել, քանի որ նա շատ է սիրել…»: Սիրո հրդեհից չես կարող ապահովագրվել: Ես ամեն երեկո հինգ հարյուր անգամ մեռնում եմ սիրուց: Երբ ես սիրուց չեմ մեռնում, երբ ես մեռնելու որևէ պատճառ չունեմ, ահա այդ ժամանակ ես պատրաստ եմ սատկել: Իսկ երբ սերը պաղում է, այն կամ պետք է ջերմացնել, կամ մի կողմ նետել: Դա այն պտուղը չէ, որին կարելի է պահել սառը տեղում…
Նույնիսկ հեռախոսային տեղակատուն կարելի է երգել այնպես, որ ողջ դահլիճը հեկեկա: Ես բոլորի համար չեմ երգում: Ես երգում եմ յուրաքանչյուրի համար: Արտիստն ու հանդիսատեսը չպետք է հանդիպեն: Այն բանից հետո, երբ վարագույրը իջնում է, արտիստը պետք է անհետանա, ինչպես կախարդական փայտիկի շարժումից… Ինչ հրաշալի է կյանքն այն օրերին, երբ հանդիսատեսը տաղանդավոր է:

ՍԱԼՎԱԴՈՐ ԷԼԻՍՈՆԴՈ

12 Նյմ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ ԲԱՈ ՉԺԵՆԻ ԱՉՔԵՐՈՎ

Մի անգամ ամռանը, սրանից մոտավորապես երեք ու կես հազար տարի առաջ, փիլիսոփա Բաո Չժենը նստած էր գետափին եւ կրիայի զրահով իր ճակատագիրն էր զննում: Բայց տապն ու ջրի քչփչոցը շուտով շեղեցին նրան, եւ մոռանալով զրահի պինդ մակերեսի վրայի կետերի ու քերվածքների մասին, Բաո Չժենը սկսեց խորհրդածել աշխարհի գալիք պատմության մասին, սկսած այս պահից. «Հանց այս գետակի ջրաշիթերը հոսում է ժամանակը: Այս փոքրիկ հունն ընդլայնվում է հոսքի հետ եւ շուտով վիթխարի գետ է դառնում, հետո նրա ջրերը ծովը կընկնեն, այնուհետև կլցվեն օվկիանոս, գոլորշու տեսքով կբարձրանան ամպերի մոտ, անձրևակերպ լեռների վրա կթափվեն և ի վերջո կիջնեն նրանցից, դարձյալ դառնալով նույն գետը…»: Մոտավորապես այսպիսին էր նրա մտքերի ընթացքը, և այսպես, ներըմբռնողաբար հասու լինելով Երկրի գնդակերպությանը, Արեգակի շուրջ նրա շարժմանը, մյուս լուսատուների տեղաշարժմանը և գալակտիկաների ու Տիեզերքի պտույտին, նա բացականչեց. «Ահ, այս մտքերն ինձ հեռու են տանում Խան երկրից ու նրա ժողովրդից, որ անշարժ կենտրոնն ու առանցքն են կազմում, որի շուրջ դառնում է ողջ մարդկային ցեղը…»: Եվ կրկին մտքով վերադառնալով մարդուն, Բաո Չժենը սկսեց խորհրդածել պատմության մասին: Նա ներթափանցեց գալիք մեծ իրադարձությունների էության մեջ, ինչպես, եթե դրանք դրոշմված լինեին կրիայի պատյանի վրա, նա տեսավ պատերազմները, ժողովուրդների մեծ վերաբնակեցումը, մարդկանց ոչնչացնող սարսափելի արհավիրքներն ու հիվանդությունները, հերոսների փառավոր գործերն ու սխրագործությունները շատ հազարամյակների ընթացքում: Նրա հայացքի առջև հառնեցին մեծ ազգերի անկումն ու նորերի ծնունդը, փոքրաթիվ, որոնք այնուհետև մեծ և հուժկու դարձան ընդհուպ մինչև այն պահը, երբ իրենց հերթին կործանվում էին: Նոր ցեղեր էին ծնվում, և նրանց քաղաքները, մի անթարթ ծաղկման հասնելով, ավերակների էին վերածվում՝ խառնվելով անհամար անցած-գնացած սերունդների փոշուն: Բաո Չժենի տեսած գալիքում գոյող այդ քաղաքներից մեկը գրավեց նրա ուշադրությունը: Նա ձգտում էր առավել ուշադիր զննել այն, ասես քաղաքը գաղտնիք էր թաքցնում, որը կապ ուներ հենց փիլիսոփայի հետ: Նա լարեց ներքին հայացքն ու փորձեց ներթափանցել այդ անձեռակերտ տեղագրության մեջ: Բաո Չժենի երևակայության ուժն այնպիսին էր, որ նա զգաց, թե ինչպես է քայլում քաղաքի փողոցներով՝ շուրջբոլորը նայելով, հուշարձանների շքեղությունից և շենքերի վիթխարակերտությունից շփոթված: Բաո Չժենը երկար քայլում էր զարմանահրաշ հանդերձանքներով մարդկանց միջով, որ անծանոթ լեզվով անշտապ բառեր էին փոխանակում, և հանկարծ կանգ առավ մի տան առաջ, ուր ճակատամասում, տարօրինակ ձգողականությամբ օժտված, ինչ-որ նշաններ էին դրոշմված: Պատուհաններից մեկից նա կարողացավ զանազանել մի մարդու, որ ինչ-որ բան էր գրում: Հենց այդ պահին Բաո Չժենը զգաց, որ հենց այնտեղ է լուծումը գաղտնիքի, որ այնքան սերտորեն կապված է իր հետ: Նա փակեց աչքերն ու երկար մատների ծայրերը սահեցնելով ճակատի վրայով, որի վրա քրտնքի կաթիլներ էին հայտնվել, մտովի ջանաց ներթափանցել սենյակի ներսը, ուր նստած էր գրողը: Նրա ոտքերը գետնից պոկվեցին, և նա մտովի տեղափոխվեց բաց պատուհանի լուսամուտագոգից ներս, ուր ներթափանցում էր թարմ օդը՝ շարժելով սեղանի վրա փռված թերթիկները, որ ընթերցման չենթակա ինչ-որ նշաններով էին պատված: Բաո Չժենը զգույշ մոտեցավ մարդուն և մեջքի ետևից նայեց շունչը պահած, որպեսզի իր ներկայությունը չմատնի: Մարդը, լիովին իր գործով տարված, չէր նկատում նրան, նա թղթի թերթերը ծածկում էր ինչ-որ ոլորագրերով, որոնց իմաստը դեռևս Բաո Չժենի ընկալումից խուսանավում էր: Ժամանակ առ ժամանակ մարդն իր գործը դադարեցնում էր, մտազբաղ նայում էր պատուհանից դուրս, շուրթերին էր մոտեցնում փոքրիկ սպիտակ փայտիկը, որը մյուս ծայրից վառված էր, և հոգոց էր հանում, իսկ այնուհետև, բերանից ու քթանցքներից կապտավուն ծուխ հանելով, նորից սկսում էր գրել: Բաո Չժենը նայում էր գրոտած թղթերին, որ անկարգ շաղ էին տրված սեղանի վրա, և հընթացս, երբ նա հասու էր լինում գրածի իմաստին, նրա դեմքը մռայլվում էր: Հանկարծ նա սրսփաց, հանց օձի խայթոցից: «Այս մարդը պատմվածք է գրում»,- ինքն իրեն ասաց Բաո Չժենը: Նա շարունակում էր կարդալ թերթիկների վրայի բառերը. «Պատմվածքը կոչվում է «Պատմությունը Բաո Չժենի աչքերով», և այնտեղ խոսվում է վաղնջական ժամանակների փիլիսոփայի մասին, ով մի անգամ նստել էր գետափին, և հանկարծ սկսեց խորհրդածել… Կնշանակի ես` այս մարդու հուշն եմ, և եթե նա մոռանա իմ մասին` ես կմահանամ…»:
Մարդը հազիվ գրել վերջացնելով «… Եթե նա մոռանա իմ մասին, ես կմահանամ» բառերը, կանգ առավ, ծխախոտի ծուխը ներս քաշեց, և ծուխը արտաբերելով, խոժոռվեց, հանց ամպրոպալից երկինքը: Նա հասկացավ, որ ընդմիշտ դատապարտել է ինքն իրեն գրելու պատմությունը Բաո Չժենի մասին, քանզի, եթե իր պերսոնաժը մոռացվի և մեռնի, նա ինքը, որ ընդամենը լոկ Բաո Չժենի երևակայության պտուղն է, նույնպես կվերանա:

ՍՈՖԻ ԼՈՐԵՆ

12 Նյմ

Ես կարող եմ քսան լեզվով «ոչ» ասել: Կնոջ համար դա լիովին բավարար է:
Պարզությունը գրավչության էությունն է: Հրապուրանքը գեղեցկության անտեսանելի մասն է, առանց որի ոչ ոք չի կարող իրապես գեղեցիկ երևալ: Որքան էլ կինը գեղեցիկ լինի, առանց հրապույրի նրա գեղեկցությունը կխամրի: Կատարյալ գեղեցկությունը միրաժ է: Գեղեցկությունը ինքնազգացողություն է, և այն արտացոլվում է քո աչքերում: Դա ֆիզիկական երևույթ չէ ու ոչ ոք գեղեցիկ չի լինում իր տեսանկյունից: Կինը, ով ամուր համոզվածություն ունի իր գեղեցկության հանդեպ, վերջիվերջո կարող է մյուսներին ևս համոզել այդ բանում: Գեղեցկությունն արժանի է, որպեսզի նրա համար պայքարես: Բնավորությունը գեղեցկության կարևորագույն բաղկացուցիչն է: Փորձեք օգտագործել ձեր ուղեղը այնքան հմտորեն, որքան դիմափոշին, և դուք այլևս դիմափոշու կարիքը չեք զգա:
Յուրաքանչյուր կին գիտակցում է, թե որքան է իր բախտը բերել, որ նա կին է ծնվել: Նրա սերն իր բնույթով տարերային է ու պատահական, թեև այն ոգեշնչում և պարգևում է հաճույք, այլ ոչ թե պատկառանքի երկյուղ: Սերը ամոթխած դաշտային ծաղիկ է և ոչ թե այգու վարդ: Նա լավ է զգում այնտեղ, որտեղ աճել է: Եթե մենք նրան վերատնկենք, սկսենք ջրել, սնուցել ու անհանգստացնել, նա կարող է թորշնել: Սերը չի հանդուրժում անխիղճ վերլուծություն: Եթե նրան անընդհատ փորձության ենթարկես, բաժանես կտորների, համեմատես, պահես լույսի տակ, նա կնվաղի և հետզհետե կմեռնի:

ՋԻՆԱ ԼՈԼՈԲՐԻՋԻԴԱ

11 Նյմ

Կինը յոթ տարով ավելի երիտասարդ է, քան պնդում են նրա ընկերուհիները և հինգ տարով ավելի մեծ է, քան նրան վերագրում են տղամարդիկ: 20 տարեկանում կինը սառն է, 30-ում՝ տաք, 40-ում՝ այրող: Հասունությունը ամենալավ ժամանակն է կնոջ համար:
Այն բազմաթիվ նշանավոր տղամարդկանցից, ովքեր ինձ սիրել են, ոչ մեկը, ես ընդգծում եմ՝ ոչ մեկն ինձ չի առաջարկել ամուսնանալ իր հետ, քանի որ տղամարդիկ կանանց մոտ գնահատում են ոչ թե գեղեցկությունը, այլ հնազանդությունն ու հարմարվողականությունը: Իսկ ես նրանց դա առաջարկել չէի կարող: Կանայք ավելի հեշտ են խոստովանում իրենց սխալները: Այդ պատճառով էլ տպավորություն է ստեղծվում, թե իբր նրանք տղամարդկանցից ավելի հաճախ են սխալվում: Սակայն ամեն կարգի բարեմասնություններով օժտված լինելը դեռ բոլորը չէ: Հաճույք ստանալ դրանք ունենալուց՝ ահա թե ինչն է իրական երջանկությունը: Եթե դուք չեք կարող հասկանալ, թե ինչու են երիտասարդ տղամարդիկ ցանկանում լինել իմ կողքին, ուրեմն դուք ոչինչ չեք հասկանում սիրուց:

Խելահեղություն, որ կոչվում է 11.11.11

11 Նյմ

Եկեք համաձայնենք, որ շատ դժվար պիտի լինի 21-րդ դարում ապրող մարդուն մեղադրել ավելորդ սնահավատության կամ թվերի ու նշանների մոգության հանդեպ ընդգծված հակումների համար: Որքան էլ այդ երևույթները դեռ պահպանվում են որոշ խմբերի մոտ, այնուհանդերձ դրանք այսօր դրսևորվում են միայնգամայն այլ ենթատեքստով ու այլ նպատակների համար: Սրանում համոզվելու հրաշալի առիթ ներկայացավ հենց այսօր: Աշխարհը մի քանի ժամ շարունակ խելահեղության եզրին էր: Սակայն դա հաճելի խելահեղություն էր: Իսկ պատճառն այսօրվա ամսաթիվն էր՝ 6 միանման թվերի համադրությունը՝ 11.11.11:
Դեռ շաբաթներ առաջ մոլորակի բնակիչները ընդգծված երկյուղածությամբ սպասում էին այս մոգական ուրբաթին: Հենց միայն այն միտքը, որ նման համընկնումներ լինում են 100 տարին մեկ անգամ, արդեն իսկ խթանում էր նրանց երևակայությունը, հույսեր ներշնչում, որ ոչ միայն օրը, այլև տարին պետք է անցնի բարգավաճման ու ներդաշնակության նշանի ներքո, քան որ դրանում գաղտնի ուղերձ է ամփոփված, իսկ մարդկությունը չի կարող չզգալ դրա «կենարար ճառագայթը»: Լայն գործածման դրվեց «պոլիդրոմ» եզրույթը, այսինքն՝ թիվ կամ բառ, որը կարդացվում է միևնույն ձևով երկու կողմից՝ աջ, թե ձախ: Եվ համոզմունքը, թե «ժամանակային պոլիդրոմը» բացառապես հաջողություն է բերում, վարակիչ դարձավ օկուլտիզմով զբաղվողների համար, ովքեր մոգական շրջաններ էին գծում, զանգվածային մեդիտացիաներ ու այլ ծիսակարգեր կատարում: Գլխավոր գուշակությունը մեկն էր` նոյեմբերի 11-ին խոշոր փոխակերպում է սպասվում, որը «մեր զարգացման փուլում գտնվող գլոբալ գիտակցության էվոլյուցիոն փուլը կդառնա»: Այս բոցկլտացող կրակների վրա հաճույքով յուղ էին լցնում թեթերը՝ մարդկանց մղելով նոր բացահայտումների ու սպասելիքների: Օրինակ, բրիտանական The Guardian պարբերականը խորհուրդ էր տալիս նշանավորել 11.11.11 ամսաթիվը ուրախալի իրադարձություններով`հարսանք նշել, ֆիլմ նկարահանել կամ պարզապես աշխատանքից կտրվել և մի քիչ խորհել՝ կախարդական թվերի էությունը զգալու համար: Այս հորդորը անմիջապես գտավ իր հասցեատերերին աշխարհի ամենատարբեր անկյուններում: Հենց միայն այսօր կայացած ամուսնությունների թիվը հավանաբար գերազանցեց աշխարհի բոլոր ռեկորդները: Այդ տենդից զերծ չմնաց նաև Հայաստանը, որտեղ 11.11.11-ի համար ցանկացել էին գրանցվել դեռևս ապրիլից: Բավական մեծ հերթեր էին գոյացել գործակալություններում՝ մեծ նշանակություն տալով խորհրդանշական այս թվերին: Ամերիկացիներն այս առումով էլ ավելի հեռուն գնացին: Բազմաթիվ նորապսակ զույգեր ուղիղ ժամը 11-ին քայլերթ կատարեցին Նյու Յորքի Թայմզ-սքվերում և, ի դեպ, նրանց շարքերում քիչ չէին նաև միասեռ նորապսակները: Ինչ վերաբերում է առավել պրագմատիկ ամերիկացիներին, ապա վերջիններս վստահ, որ թվերի այս համադրությունը հաջողություն է բերելու, ճիշտ ժամը 11-ին Լաս Վեգասում խոշոր խաղադրույքներ կատարեցին: Դեռ հայտնի չէ՝ եղա՞ն մեծ շահումներ, թե ոչ, բայց մինչ այդ ազգագրագետները շտապեցին բացատրել, որ «գոլդ» թվերի նկատմամբ ընդգծված վերաբերմունքի երևույթը նոր աշխարհընկալման ժամանակի դրսևորումներից մեկն է, «երբ ժամանակի ընթացքը գնում է գծային, անընդհատ աճելով, ամեն մի թիվ դառնում է կարևոր», ինչը խոսում է այսօրվա մշակույթի ձևափոխման մասին, որի համար կարևոր են նաև թվերը: Ի դեպ, արժե հիշել, որ հատկապես մեր երկրում կրկնվող թվերին ոչ միայն ամուսնանալիս, այլև ավտոմեքենայի, հեռախոսի համարներ ընտրելիս է տրվում մեծ նշանակություն:
Վերադառնալով խելահեղության հաջորդ դրվագներին, արժե հիշատակել դրանցից մի քանիսը՝ հասկանալու համար, թե մարդիկ էլ ինչերի են ընդունակ դիմել՝ կյանքն առանձնահատուկ դարձնելու և կամ ձանձրույթը փարատելու համար: Օրինակ, Ղազախստանում 09.09.09 –ին հարսենական արարողություն անցկացրած զույգը որոշեց ոչ պակաս գեղեցիկ ձևով բաժանվել` ամուսնալուծության օր ընտրելով 11.11.11-ը: Massive Symphony նախաձեռնության անդամները երաժշտության միջոցով միավորեցին աշխարհի միլիոնավոր սմարթֆոնները, և ամբողջ աշխարհում «նվագեց» էլեկտրոնային սարքերի ամենամեծ «նվագախումբը», որին մասնակից դառնալու համար օգտագործողները տեղադրեցին «111111» անվճար հավելվածը, իսկ մեղեդին էլ հատված էր Բեթհովենի 5-րդ սիմֆոնիայից: Տասնմեկերորդ օրվա ժամը 11-ին հայտարարվեց «Յոթ նոր հրաշալիքներ» հիմնադրամի սահմանած մրցույթի ավարտը և աշխարհը իմացավ բնության յոթ նոր հրաշալիքների մասին, որոնց ընտրարշավը սկսվել էր դեռևս չորս տարի առաջ: Էկրան բարձրացավ սարսափ ֆիլմը՝ 11/11/11 հրեշի մասին, որը մեր աշխարհ էր թափանցել երկնքի 11-րդ դարպասից հենց նոյեմբերի 11-ին: Մոլորակի հազարավոր վաճառակետեր աղմկեցեն. «Միայն մեկ օր՝ 11.11.11, կգործի «թվերի մոգություն» ակցիան: Դուք կարող եք ձեռք բերել ձեր նախընտրած ապրանքները մոգական գներով:
Շտապեք լինել առաջինը՝ քանակները սահմանափակ են»: Եգիպտոսի իշխանությունը որոշեցին փակել Գիզայի եգիպտական բուրգերը, որպեսզի խուսափեն այնտեղ իրականացվող տարբեր ծիսակարգերից: Փոխարենը, ինչպես տեղեկացրեց La Stampa պարբերականը, իտալացի էզոթերիկները բոլոր ցանկացողներին հավաքեցին Շոտլանդիայի Էդինբուրգ քաղաքում, որպեսզի տեսնեն «տիեզերական պորտալի» բացումը, որը կոչված է արթնացնելու կունդալինի էներգիան, ինչի արդյունքում էլ մարդկությունը կանցնի «գերմտավոր գոյության»: Չինաստանում ստեղծեց ամենամեծ եռաչափ նկարը ասֆալտի վրա` այս կերպ տոնելով «բոլոր մեկերի օրը»: 1111 քմ տարածքով 3D հսկայական նկարը գտնվում էր Շանհայում ու պատկերում էր ծաղրածուի կերպարանքով հսկայական մի ռոբոտ: Հետո նույն այդ երկրում որոշեցին, որ մեծ գաղտնիքը թաքնված է հենց չինական ֆեն-շու ուսմունքում, ըստ որի` 1-երի տարին աննախադեպ հաջողությունների ժամանակ է համարվում:
Երևանը ևս չցանկացավ ետ մնալ աշխարհի քաղաքներից: Այսօր ժամը 11: 00-ին անցկացվեց միանգամից երկու ֆլեշ-մոբ: Մեկը սկսվեց Հանրապետության հրապարակից և ավարտվեց Ազատության հրապարակում, իսկ մյուսը կայացավ Մյասնիկյանի արձանի հարևանությամբ, որտեղ հավաքվածները գրեցին իրենց երազանքները ու, հավատարիմ մնալով հայկական ավանդույթին, դրանք ամրացրեցին ծառերի վրա՝ համոզված, որ բարի երազանքերն անպայման իրականություն կդառնան:
Իսկ հետո… Իսկ հետո ժամանակը սլացավ առաջ: 11-ը դարձավ 12 և այդպես շարունակ՝ թիկունքում թողնելով այն բացառիկ պահը, որը գուցե թե իրականության մեջ ոչինչ էլ չէր նշանակում, սակայն մեծ էր դրա մեջ խորհուրդ տեսնելու ցանկությունը: Իսկ դա արդեն վատ չէ, ինչպես որ վատ չէ յուրաքանչյուր բան, եթե այն գալիս ու գնում է իբրև ծիսակարգ ու տոն:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: