Սառը, շատ սառը, ամենասառը…

24 Նյմ

Հայ-թուրքական ներկա հարաբերությունների անհասկանալի բնույթը, ինչը նույնիսկ թույլ չի տալիս պատասխանել այն պարզագույն հարցին՝ դրանք կան, թե՞ չկան, իր անկայունությամբ հանդերձ շարունակում է ոչ միայն զբաղեցնել առճակատող կողմերին, այլև ժամանակ առ ժամանակ մատուցել այնպիսի թարմ տեղաշարժեր, որոնք ստիպում են կամա թե ակամա վերադառնալ այդ նյութին: Վերջին օրերի ընթացքում միանգամից մի քանի առիթներ ներկայացան հարևան երկրին վերհիշելու համար: Նախ հայտնի դարձավ, որ հաստատվել ու օրենքի ուժ է ստացել Սլովակիայի Ազգային խորհրդին ներկայացված Հայոց ցեղասպանության ժխտման քրեականացում ենթադրող օրինագիծը, ինչը հաճելի անակնկալ էր շատերի համար: Դրանից անմիջապես հետո տեղեկություն տարածվեց այն մասին, որ նույն ճանապարհն են բռնել նաև ֆրանսիացիները, և Ֆրանսիայի Սենատի օրակարգ է վերադարձել համանման մի օրինագիծ՝ դարձյալ քրեական պատասխանատվություն նախատեսող: Կարծես այսքանը քիչ էր, օվկիանոսի մյուս կողմից էլ Միացյալ Նահանգների հայամետ կոնգրեսականները վերստին հաստատեցին իրենց աջակցությունը Հայաստանի նկատմամբ և հատկապես նշեցին, որ «շատ կարևոր է, որպեսզի ԱՄՆ-ն համապատասխան դիվանագիտություն ցուցաբերի Հայաստանի ու Թուրքիայի միջև հարաբերությունները կարգավորելու համար: «Հուսով ենք, որ ամերիկյան ղեկավարության մասնակցությամբ կարգավորումը կարող է լինել շուտով»,-ասում էին նրանք:
Սակայն առավել նշանակալի իրադարձություններից մեկն, անկասկած, Երևանում կայացած հայ-թուրքական գործարար համաժողովն էր, որին մասնակցում էին գործարար շրջանակների ու հասարակական կառույցների գրեթե 100 ներկայացուցիչներ, իսկ նրանցից 50-ը ժամանել էին Թուրքիայից: Մասնակիցները չմոռացան այդ հանդիպումը բնութագրել որպես համագործակցության համեստ փորձ՝ թուրք քաղաքական գործիչներին սթափեցնելու համար, որպեսզի նրանք հրաժարվեն իրենց կարծրատիպերից, ինչն էլ լրջորեն զայրացրեց պաշտոնական Անկարային: Այլ կերպ դժվար է բացատրել նրանց հապշտապ արված հայտարարությունը, որ տարածվեց համաժողովի փակումից անմիջապես հետո՝ նպատակ ունենալով սառը ջուր լցնել Երևանում հավաքվածների ոգևորության վրա: Թուրքիայի ԱԳ նախարարությանը հատկապես խոցել էր Հայաստանի ու Թուրքիայի ձեռնարկատերերի միջև համագործակցության մասին պայմանագիր կնքելու փաստը։ Եվ ահա ԱԳՆ մամլո ծառայությունը տեղեկացնում էր, որ թուրք բիզնեսմենների այցը Հայաստան և փաստաթղթի ստորագրումը եղել է առանց թուրքական կառավարության գիտության: «Թուրքիայի կառավարությունը չի ճանաչում Երևանում կայացած գործարար ֆորումում Թուրքիայի ու Հայաստանի ձեռնարկատերերի միջեւ կնքված պայմանագիրը»,- ասված էր արտաքին գերատեսչության տարածած զայրալից տեքստում։
Բայց արի ու տես, որ դա ոչ մեկին առանձնապես չվշտացրեց: Գործարարներն անմիջապես պատասխանեցին, որ արտգործնախարարության բացասական հայտարարությունը որևէ կերպ չի կարող անդրադառնալ պայմանագրով նախատեսված քայլերի իրականացմանը այն պարզ պատճառով, որ կողմերը հասարակական կազմակերպություններ են և այդ բնույթի սպառնալիքները չեն կարող ազդել նրանց համագործակցության վրա:
Թվում էր՝ հենց այսքանով էլ կարելի էր փակված համարել հայ-թուրքական առնչությունների թեման, եթե Մեծ Բրիտանիայի թագուհու հրավերով Լոնդոնում գտնվող Թուրքիայի նախագահ Աբդուլլահ Գյուլը Թեմզայի ափին չհիշեր հարևան Հայաստանին և հարկ չհամարեր այդ մասին իր նորագույն տպավորությունները կիսել լրագրողների հետ: Առաջին հերթին Գյուլն անդրադարձել էր հայ-թուրքական արձանագրությունների ճակատագրին, ինչի առիթով ասել էր, թե դժվար խնդիրները մեկ քայլով չեն լուծվում։ «Հայ-թուրքական հարաբերություններն այնքան սառած են, որ փչելով չեն հալչում։ Արձանագրությունների ստորագրման պահը լավ ժամանակաշրջանն էր, սակայն, ըստ իս, կային չհամաձայնեցված բաներ։ Այս գործում տարածաշրջանում բոլորն իրենց շահերն ունեին»,-նշել էր նա և ապա հավելել, թե հայ-թուրքական արձանագրությունները դեռ ամբողջովին չեն մահացել։
Շփումների ջերմաստիճանի մասին մրսած մարդու տեսանկյունից դատող նախագահը թերևս ճիշտ կաներ, եթե սանդղակի վրա սառնության չափորոշիչը հստակեցնելուց առաջ նաև բացատրեր, թե այդ ե՞րբ են երկու երկրների հարաբերությունները եղել ջերմագին ու եթե նույնիսկ եղել են, ապա ի՞նչ պատճառով դրանք սառցակալեցին:
Գյուլի փոխարեն այս անգամ էլ պարզաբանումը հնչեց Երևանից: Իշխող կուսակցության ներկայացուցիչը հայտարարեց, որ եթե Թուրքիայի նախագահին տաքություն է պետք, ապա նրա երկիրն առաջին հերթին պիտի վերացնի Հայաստանի շրջափակումը, քանզի պաշտոնական Անկարայի կողմից իրականացվող քաղաքականությունը լրջորեն վնասում է տարածաշրջանի անվտանգությունն ու կայունությունը:
Թուրքիան, իհարկե, ոչ սահման կբացի, ոչ էլ արձանագրություն կստորագրի: Ի դեպ, այս փաստը օրերս հաստատեց նաև Թուրքիայի խորհրդարանի Արտաքին գործերի հանձնաժողովի նախագահ Վոլքան Բոզքիրը, որը Բաքվում հավաստիացրեց եղբայր ադրբեջանցիներին, թե «թուրք -հայկական հարաբերությունների կարգավորման մասին այդ երկրների ստորագրած Ցյուրիխյան արձանագրությունները չեն վավերացվի»: Իրականում Բոզքիրի պնդումները սոսկ սիրաշահության համար չէին հնչում: Ակնհայտ է, որ Թուրքիայի քաղաքական շրջանակներում դեռևս գոյություն ունի լուրջ հակազդեցություն, և ոչ այդ երկրի նախագահը, ոչ վարչապետը չեն կարող այլ բան ասել (կամ անել), քան իշխող տրամադրությունն է թելադրում: Այս իմաստով միանգամայն հասկանալի ու բնական է հնչում նաև Թուրքիայի գլխավոր ընդդիմադիր Ժողովրդա-հանրապետական կուսակցության (CHP) առաջնորդ Քեմալ Քըլըչդարօղլուի խիստ քննադատությունը վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հասցեին՝ պատմության հետ առերեսվելու կոչի առնչությամբ։ Կուսակցապետն Էրդողանին ուղղված իր քննադատության մեջ հայտարարել էր, թե Թուրքիայի վարչապետի և Հայկական սփյուռքի մտածելակերպի աշխարագրությունը նույնն է։ «Եթե մոտ ապագայում Թուրքիայի վարչապետը Հայոց ցեղասպանության հարցը դնի թուրք ժողովրդի օրակարգում, բոլորովին չեմ զարմանա»,-ասել էր Քըլըչդարօղլուն։ Ու եթե այս մտայնության դիրքերից գնահատելու լինենք կացությունը, ապա նույնիսկ Թուրքիայի ԱԳ նախարար Ահմեդ Դավութօղլուի խոսքերում կարելի է գտնել անկեղծության եզակի նմուշ, ով Financial Times-ին տված հարցազրույցում խոստովանել էր, որ Հայաստանի հետ լարվածության աճը օրակարգում չի դրված:
Այո, օրակարգում կարող է նման հարց չլինել, քանի որ այն լիուլի գոյություն ունի իրականության մեջ: Եվ այդ իսկ պատճառով երկու երկրների հարաբերությունները այլ կերպ չես անվանի, քան սառը: Չափազանց սառը…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s