Պահոց | 9:33 ե.

ՋՈԶԵՖ ԱԴԻՍՈՆ

23 Նյմ

Այս կյանքում երջանկության հիմնական բաղկացուցիչներն այսպիսին են՝ մարդը պետք է ինչ-որ բանի վրա աշխատի, ինչ-որ մեկին սիրի և ինչ-որ բան հուսա: Խելացի մարդը երջանիկ է միայն այն ժամանակ, երբ արժանանում է սեփական խրախուսանքին: Հիմարը բավարարվում է շրջապատի ծափահարություններով: Անհամեստ մարդը երբեմն կարող է շատ ավելի վտանգավոր լինել, քան չարը, քանի որ վերջինը հարձակվում է միայն իր թշնամիների վրա, մինչդեռ առաջինը կարող է վնաս պատճառել ինչպես իր թշնամիներին, այնպես էլ բարեկամներին: Համեստությունը ոչ միայն զարդաքանդակ է, այլ նաև առաքինության պահապանը: Ոչինչ (եթե չհաշվենք հանցագործությունը) բոլորի աչքում մարդուն չի դարձնում այնքան արհամարհելի ու ոչնչություն, որքան անհետևողականությունը: Եվ մարդիկ ոչինչ այնքան զզվանքով չեն ընդունում, որքան խորհուրդները:

Մինչև չի գալիս վերջինը, չի հիշվում առաջինը

23 Նյմ

Կար ժամանակ, երբ յուրաքանչյուր դպրոցական գիտեր, թե ինչ է հաջորդում հեղափոխություններին: Ցավոք, այսօր այդ դասը կարծես թե այնքան էլ ուշադիր չեն սերտում: Եվ երբ վերափոխումների ալիքը գալիս, սրբում է ամեն բան, երբ ցնցումները հաջորդում են մեկը մյուսին, և ոչ ոք չգիտե, թե երբ դրանք կավարտվեն, այնժամ սթափված գլուխները հասկանում են, որ սկսելը հեշտ էր, կասեցնելն է դժվար: Իսկ իր ետևից միայն ավերածություններ թողնող հոսանքը մի ինչ-որ պահի կլանում է նաև այդ վերջին հույսը՝ կորստյան մատնելով նաև այն, ինչը ձեռք էր բերվել այնքան մեծ ջանքերի ու զոհողությունների գնով: Այսօրվա Եգիպտոսը ասվածի վառ օրինակներից մեկն է:
Փետրվարյան իշխանափոխությունից հետո անցել է 9 ամիս, իսկ այնտեղ արյունը հոսում է նախկինի պես, և երբեմնի կայուն, խաղաղ երկիրում դարձյալ նույն քաոսն է, որին, չգիտես ինչու, քնքշորեն անվանում են Երկրորդ եգիպտական հեղափոխություն, մինչդեռ եղածը իրականում ոչ այլ ինչ է, քան Եգիպտոսի զինվորական իշխանության ձգտումը՝ երկրում ստանձնել այն նույն դերը, ինչը տասնամյակներ շարունակ բանակին էր վերապահված Թուրքիայում:
Երկու օր առաջ՝ նոյեմբերի 21-ի ուշ գիշերին ավարտվեց այդ տխուր բեմադրության առաջին գործողությունը, երբ հայտնի դարձավ, որ Եգիպտոսի ժամանակավոր կառավարությունը հրաժարական է տվել: Հրաժարականի հայցադիմումը ներկայացվեց կառավարող Զինված ուժերի բարձրագույն խորհրդին: Միաժամանակ կառավարությունը պարտավորվեց կատարել իր գործառույթները մինչև ռազմական խորհրդի կողմից որոշման կայացումը: Իր հերթին ռազմական խորհուրդը համաձայնեց մի շարք քայլեր իրականացնել, որոնք պետք է երաշխավորեն իշխանության փոխանցումը օրինական ընտրված քաղաքացիական մարմիններն: Համաձայնությունը մասնավորապես ներառում էր ազգային փրկության կառավարության ձևավորումը և 2012 թվականի առաջին կեսին՝ նախագահական ընտրությունների անցկացումը:
Սակայն այս հանգրվանին նախորդել էին 5 դժվարին օրեր, որոնք ամենաարյունալին էին «արաբական գարնանից» հետո և ուղեկցվում էին ամենադաժան բախումներով: Զանգվածային բողոքի ցույցերի էպիկենտրոնը դարձյալ Կահիրեի Թահրիր հրապարակն էր, որ վերածվեց ռազմական ղեկավարության նկրտումների միակ պատվարի: Բողոքի ակցիաների մասնակիցների թվում էին իսլամիստները, որվքեր դժգոհ են Սահմանադրական խարտիայի նախագծից, որը հիմք է լինելու Եգիպտոսի հիմնական օրենքի համար: Շուրջ 40 քաղաքական ուժեր ու միավորումներ հայտարարեցին, որ միանում են շարժմանը: Առավել ազդեցիկ «Եղբայր մուսուլմանների» խմբավորումը ներկայացրեց ցուցարարների հիմնական պահանջը՝ իշխանությունը ռազմական վարչակազմից քաղաքացիական կառավարությանը շուտափույթ փոխանցումը: Միևնույն ժամանակ իրենց ընդհանուր հայտարարության մեջ կազմակերպիչները պայման էին դնում իշխանությունը մինչև 2012-ի մայիս հանձնելու մասին: Սկսվեցին բախումները բանակի և ցուցարարների միջև: Հինգ օր շարունակվող անկարգությունների ընթացքում Կահիրեում և այլ քաղաքներում զոհվեցին ավելի քան 30 մարդ, մոտ 2 հազարը վնասվածքներ ստացան: «Փրկենք հայրենիքը» բողոքի ակցիան փողոց դուրս բերեց աննկարագրելի թվով քաղաքացիների, ծավալվեց այսպես կոչված «միլիոնների երթը», և դրա ծավալներից անհագստացան նույնիսկ «Մահմեդական եղբայրներ» կուսակցության առաջնորդները, ովքեր շտապեցին հայտարարել երթի մասնակցությունից իրենց հրաժարվելու մասին, որպեսզի խուսափեն բռնություններից ու չսրեն իրավիճակը: Սակայն արդեն ուշ էր:
Միջազգային հանրությունը, որն ամիսներ առաջ միայն խրախուսում էր Եգիպտոսում սկիզբ առնող յուրաքանչյուր շարժում, այս օրերին նույնպես անհանգստության նշաններ ցույց տվեց: Իրավիճակը դուրս էր գալիս վերահսկողությունից՝ սպառնալով հողին հավասարեցնել այն ամենը, ինչ ծրագրվել ու իրագործվել էր Արևմուտքի «սցենարիստների» ջանքերով: Իր հերթին մտահոգություն արտահայտեց նաև Արաբական երկրների լիգան: Լիգայի գլխավոր քարտուղար Նաբիլ ալ-Արաբին կոչ արեց բոլոր քաղաքական ուժերին՝ երկրին վերադարձնել կայունությունը և ապահովել քաղաքացիների իրավունքներն ու ազատությունները:
Այն գիշեր, երբ մարդիկ լսեցին կառավարության հրաժարականի մասին, լուրն ընդունվեց ցնծությամբ և «Ալլահը մեծ է» կոչերով: Սակայն ոչ ոք չի պատրաստվում ցրվել. հավաքվածները մտադիր չեն դադարեցնել ցույցերը այնքան ժամանակ, քանի դեռ զինվորականներն ամբողջությամբ չեն հանձնել լիազորությունները: «Մենք չենք հեռանա հրապարակից, քանի դեռ չի հայտնվել ազգային կառավարություն, որը մեր շահերը կներկայացնի և իր վրա կվերցնի ողջ պատասխանատվությունը»,-ասում են նրանք: Այդ անհնազանդությունն իր հերթին բանակի ղեկավարությանը մղում է այն տեսակետին, թե ինչ-որ մեկը արհեստականորեն բորբոքում է հանրությանը` նպատակ ունենալով հերթական անգամ ապակայունացանել իրավիճակը: «Ինչ-որ մեկը սեպ է խրում ժողովրդի և զինվորականների մեջ: Ինչ-որ անհայտ ձեռք կա, որն ուղղորդում է ամբոխի գործողությունները՝ մեծացնելով բանակի և զանգվածների միջև անդունդը»,- հայտարարեց գեներալ Սաիդ Աբբասը:
Այդ անդունդն իսկապես կա: Բայց ահռելի ճեղքը հենց այնպես չբացվեց: Եվ դրա համար միշտ չէ, որ մեղավորներին պետք է որոնել հեռուներում: Այսօր արդեն անժխտելի փաստ է. Եգիպտոսի բարձրագույն զինվորական խորհուրդն իր դաժանությամբ գերազանցեց նախկին նախագահ Հոսնի Մուբարաքի ռեժիմին։ Եվ սրա մասին խոստովանում է նույնիսկ Amnesty International միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունը՝ հրապարակելով Եգիպտոսում վերջին զարգացումների վերաբերյալ զեկույցը։ Այնտեղ մասնավորապես նշվում է, որ երկրում մարդու իրավուքնների ոտնահարման դեպքերը ոչ թե նվազել, այլ, ընհակառակը, աճել են։ Մուբարաքի հրաժարականից հետո Եգիպտոսում խոստացված ժողովրդավարական բարեփոխումներ այդպես էլ տեղի չունեցան, իշխանությունները շարունակում են դաժանորեն ճնշել ցույցերը, հազարավոր մարդկանց դեմ շարունակվում են հետաքննությունները։ Իհարկե, այդ կարգի զեկույցներում սովորաբար մոռացության են տրվում հանգամանքներն ու փաստերը, որոնցից ծնունդ են առնում մեծ ողբերգությունները: Բայց այժմ վստահաբար կարելի է ասել, որ եթե ամեն ոք վաստակում է այն, ինչին արժանի է, ապա Եգիպտոսի հեղափոխական ժողովուրդն այժմ ճաշակում է իր ցանած սերմերի պտուղները: Իսկ նրանք, ովքեր ժամանակին դրսից խրախուսում էին այդ խմորումները, հիմա հարկադրված են ցավով արձանագրել՝ Մուբարաքից հետո Եգիպտոսում զինվորականների ռեժիմ է հաստատվել:
Ոչ ոք չի կարող ասել, թե ինչպիսին կլինի բացվող օրը Կահիրեում և Թահրիր հրապարակում: Այս ընթացքում Եգիպտոսի Զինված ուժերի գերագույն խորհուրդը երկրի վարչապետի պաշտոնում քննարկում է Ատոմային Էներգիայի Միջազգային Գործակալության՝ ՄԱԳԱՏԷ-ի նախկին գլխավոր տնօրեն Մուհամմեդ Ալ- Բարադեի թեկնածությունը: Բայց գլխավոր մտահոգությունները կապված են նոյեմբերի 28-ի հետ: Հենց այդ օրն է Եգիպտոսում տեղի ունենալու խորհրդարանական ընտրությունները: Նախապես մտավախություն կար, որ անկարգությունների պատճառով դրանք կհետաձգվեին, սակայն ռազմական խորհուրդը ևս մեկ անգամ հաստատեց, որ չի պատրաստվում փոխել ժամկետը: Այն, որ հիշատակված օրը կլինի շրջադարձային, ոչ ոք չի կասկածում: Եվ այս պահին դեռ վաղ է մտածել ու մտահոգվել մեկ այլ ամսաթվի՝ մինչև 2012 թվականի հունիսի վերջ Եգիպտոսում սպասվելիք նախագահական ընտրությունների համար:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Կրակոցներ, զոհեր, խոստումներ…

23 Նյմ

Պատերազմն իր օրենքներն ունի: Այն խաղահրապարակ չէ, և ցանկացած ողբերգություն, միջադեպ, կորուստ, ուզենք թե չուզենք, ընկալում ենք իբրև դառն իրականություն: Դրա հետ մեկտեղ հրաշալի գիտակցում ենք, որ այդ պատերազմը դեռ ընթացքի մեջ է և այն ոչ մի վայրկյան չի դադարել: Սակայն ցավը բանականության հետ միշտ էլ անհաշտ է, և երբ վրա է հասնում պահը, գիտակցությունը դադարում է ընկալել արդարացումները…
Նոյեմբերի 19-ին ԼՂՀ Պաշտպանության բանակի հարավային ուղղությամբ տեղակայված զորամասերից մեկի մարտական դիրքում հերթապահություն իրականացնելու ժամանակ հակառակորդի դիպուկահարի կողմից արձակած կրակոցից զոհվեց ժամկետային զինծառայող, 19-ամյա Արեն Սիմոնյանը: Հաջորդ օրը առավոտյան սահմանի մեկ այլ տեղամասի մարտական դիրքում (Կուրոպատկինոյի ուղղությամբ) կրծքավանդակի շրջանում ստացած հրազենային վերքից զոհվեց ՊԲ ժամկետային զինծառայող, 19-ամյա Միհրան Մարգարյանը: Երկու զոհ՝ երկու օրում, երկուսն էլ՝ առաջնային գծում: Իսկ հետո հրապարակվեց ԼՂՀ նախագահ Բակո Սահակյանի հրամանն այն մասին, որ Արեն Սիմոնյանը հետամահու պարգևատրվել էր «Մարտական ծառայության» մեդալով: Կնշանակի՝ կատարվածը սոսկ դիպուկահարի կրակոց չէր: Ինչ-որ բան էր կատարվել սահմանի վրա, շատ ավելի ծավալուն մի բախում, քան սովորական դարձած հրաձգությունը կարող էր լինել: Սակայն ի՞նչ: Այս մասին ոչ ոք ոչինչ չի ասում: Մեկ օր անց որոշ լրատվամիջոցներ, հղում անելով պաշտպանության նախարարության աղբյուրները, գրեցին, թե ԼՂՀ սահմանի նշված դիրքերում մեր մարտիկներից բացի սպանվել են մի քանի ադրբեջանցիներ, ընդ որում, նրանցից մեկը սպա է։ Բայց այս անգամ էլ ադրբեջանական կողմն է համառ լռություն պահպանում:
Ողբերգական միջադեպերը քչերին կարող էին թողնել հավասարակշիռ վիճակում: Նման էմոցիոնալ-խոցված տրամադրության արգասիք էր ՀՀ պաշտպանության նախարարության տարածած հայտարարությունը, որտեղ ասվում էր, թե ադրբեջանական կողմը դասեր չի քաղել նախկին արկածախնդրություններից, և Բաքուն չի մտածում իր զինվորների անվտանգության մասին: Դրանից հետո բանակի ղեկավարությունը խոստանում էր «անհամաչափ պատասխան» տալ թշնամուն` սպառնալով Ադրբեջանի բնակչությանը: «Քանի որ Ադրբեջանի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը չի մտածում իր զինվորների կյանքի մասին, ստիպված ենք անմիջապես Ադրբեջանի բնակչությանը հիշեցնել, որ ինչպես նախկինում, այնպես էլ այժմ յուրաքանչյուր հայ զինվորի կյանքի համար հայկական կողմի պատասխանը լինելու է անհամաչափ, իսկ Արցախի պաշտպանության բանակի անհամաչափ պատասխանի քանակական ցուցանիշները քաջ հայտնի են Ադրբեջանի զինված ուժերի անպատասխանատու հրամանատարությանը»,- ասվում էր նույն տեքստում: Սա իր տեսակի մեջ աննախադեպ սպառնալիք էր՝ վաղօրոք տրվող խոստում մահեր սփռելու մասին, զինված ուժերի կողմից առաջիկայում պատժիչ գործողություններ ձեռնարկելու բաց հրաման: «Դա լինելու է մեր բնական, տրամաբանական և օրինաչափ արձագանքը: Եվ եթե դրա արդյունքում ադրբեջանական կողմում լինեն կորուստներ, դրա ամբողջ պատասխանատվությունը ադրբեջանական կողմի վրա է»,- եզրափակվում էր մեր մարտակոչը:
Այս տարվա ընթացքում հայկական զինուժի ձեռնարկած պատժիչ գործողությունների հետևանքով ադրբեջանական կողմն արդեն ունեցել է 42 զոհ: Մեր կորուստները նույնպես քիչ չեն: Իսկ թվացյալ հրադադարի սպանդը դեռ շարունակվում է, և հայտնի չէ, թե դեռ քանի-քանի կյանքեր կզոհաբերվեն այդ բնագծերում:
Միջադեպերից երկու օր անց Ադրբեջանի ՊՆ մամլո ծառայության ղեկավարի տեղակալ Թեյմուր Աբդուլաևը հայտարարեց, որ ադրբեջանական կողմը «մշտապես հավատարիմ» է հրադադարի ռեժիմին, երբեք առաջինը այն չի խախտում: «Մենք պատասխանում ենք միայն այն ժամանակ, երբ հակառակորդը կրակում է մեր դիրքերին։ Թող չկրակեն, և այդ դեպքում մենք չենք պատասխանի։ Ինչ վերաբերում է հայ զինծառայողների զոհվելուն, ապա հայկական կողմը պետք է նախ իր բանակի ներսում հետաքննի դրանք և նոր դրանում մեղադրի մեզ»։
Երբ հնչում են կրակահերթերը, պատճառները քննարկելու ժամանակ այլևս չի մնում: Բայց և այնպես մենք էլ առիթ ունեցանք մտածելու որոշ բաների մասին և անպատասխան հարցեր հնչեցնելու: Օրինակ, գեներալ-մայոր Արկադի Տեր-Թադևոսյանը (Կոմանդոսը) տարակուսած հարցրեց, թե ԴՕՍԱԱՖ-ում վարորդություն սովորած երիտասարդին ինչու՞ են դիրքեր տարել, եթե նա պետք է մեքենա վարեր: «Ո՞վ պետք է սրա համար պատասխան տա. պատասխան պետք է տան հրամանատարները: Շփման գծում տեղի ունեցող դեպքերը ցույց են տալիս, որ այնտեղ ինչ-որ բան այնպես չէ, ինչ-որ բան կամ ինչ-որ մեկն այնտեղ չի աշխատում: Այս ամենի հանդեպ մեր հրամանատարությունը շատ անլուրջ վերաբերմունք ունի»,- իր զայրույթն արտահայտեց գեներալը:
Ոլորտին տեղյակ մեկ ուրիշը՝ պաշտպանության նախկին փոխնախարար Արթուր Աղաբեկյանը ևս կիսում էր այդ մտահոգությունները. «Իրականում պետք է արվի ամեն ինչ, որպեսզի բանակի խոցելիության աստիճանն իջնի զրոյի: Այդ առումով մեծ անելիք ունեն մարտական ստորաբաժանումների հրամանատարները, Զինված ուժերի ղեկավարները»,- ասում էր նա: Պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանը իր ղեկավարած կառույցի մասին յուրաքանչյուր քննադատություն սրերով է դիմավորում և սպառնում է պատժել այդ մարդկանց: Այս անգամ նա ստիպված պիտի լինի իր պատժիչ գործողությունները սկսել Կոմանդոսից ու Աղաբեկյանից…
Բայց վերադառնանք սահմանին ու փորձենք հասկանալ, թե ի՞նչը կարող է լինել հակառակորդի ագրեսիվ պահվածքի դրդապատճառը, ինչու՞ հանկարծ կացությունը կրկին շիկացավ, երբ բավականին ժամանակ առաջին գծում հարաբերական հանդարտություն էր: Այս հարցերի համար ռազմական փորձագետներն ու դիտորդները մի քանի վարկածներ ունեն: Նրանցից ոմանք կարծում են, որ այդ կրակոցներով Ադրբեջանի բանակի բարձրագույն հրամանատարությունը ցանկանում է ինչ-որ կերպ հաստատել նախագահ Իլհամ Ալիևի՝ օրերս արված հայտարարությունն այն մասին, թե Ադրբեջանը պատրաստ է ռազմական ճանապարհով նվաճել Արցախը: Այլ կերպ ասած, դիպուկահարների գործողություններով կամ դիվերսիոն-հետախուզական խմբերի մասնակցությամբ թշնամին փորձում է կշիռ հաղորդել ռազմական գործողությունները վերսկսելու իր սպառնալիքներին: Կան կարծիքներ նաև այն մասին, որ Ադրբեջանն ուղղակի փորձում է հոգեբանական ճնշում բանեցնել հայկական կողմի վրա, ընդ որում` ոչ միայն դիրքերում գտնվող զինվորների նկատմամբ: Բանն այն է, որ այս օրերին ընթանում է աշնանային զորակոչը, և պահը հարմար է տագնապ ու վախ սերմանելու համար, մի մեթոդ, որին նրանք լավ են տիրապետում:
Եղան տեսակետներ էլ, համաձայն որոնց պաշտոնական Երևանը պիտի հրաժարվի ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձևաչափում ընթացող բանակցություններից` պայման դնելով, որ բանակցությունները կշարունակվեն այն ժամանակ, երբ Բաքուն շփման գծից ետ կքաշի դիպուկահարներին: «Հայկական դիվանագիտությունը պետք է հարցը դնի բավականին կոշտ, որովհետև նշված հարցադրումը միանգամայն իրավացի է»,- ասում էին նրանք: Միայն մի հարցում էին բոլորը համակարծիք՝ Հայաստանն այլընտրանք չունի և շփման գծում հակառակորդին պետք է խոցել ոչ պակաս, քան նույն զենքով, դրսևորվել այնպես, որպեսզի թշնամին հասկանա՝ բացի զինադադարի ռեժիմը պահպանելուց նա այլընտրանք չունի և պետք է հաշտվի այդ մտքի հետ:
Բանակը խոստացել է: Թշնամին գիտի այդ մասին: Հետևանքները կռահել ոչ ոք չի կարող…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: