Կրկին հիշելով պատերազմի մասին

2 Նյմ

ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի օրակարգում «Ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունք» և «Ռասիզմի, ռասայական խտրականություն ու անհանդուրժողականության այլ ձևերի վերացում» թեմաների շուրջ քննարկման ժամանակ ելույթ ունեցավ նաև ՄԱԿ-ում Հայաստանի դեսպան Կարեն Նազարյանը: Այս փաստն արդեն իսկ հետաքրքական էր, քանի որ մեր դեսպանի լռությունը երբեմն այնքան երկարատև է լինում, որ նույնիսկ Հայաստանում են սկսում կասկածել, թե արդյո՞ք մենք ՄԱԿ-ում ունենք մեր ներկայացուցիչը: Եվ այսպես, Կ. Նազարյանը խախտեց այդ լռության ուխտը ու Նյու Յորքից մեզ բոլորիս տեղեկացրեց, որ Ադրբեջանի կողմից Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի նկատմամբ ոտնձգությունները հանգեցրեցին ավերածությունների, տեղահանումների ու ագրեսիայի, և այսօր էլ Հայաստանի ու առհասարակ հայերի նկատմամբ ատելություն քարոզելով` Ադրբեջանը պատրաստվում է նոր պատերազմի:
Պատերազմի վերսկսման հավանականության մասին նման կանխատեսում-զգուշացումը մեկ այլ իրավիճակում կարող էր ընկալվել սոսկ որպես անհանգստություն՝ հաշվի առնելով հարևան երկրի հռետորաբանությունն ու սպառազինվելու տեմպերը: Սակայն այս անգամ այս ահազանգը միակողմանի չէր: Բանն այն է, որ վերջին օրերին Բաքվից վերստին հնչում են հստակ նախազգուշացումներ այն մասին, որ ստեղծված փակուղին ադրբեջանցիներին այլ ելք չի հուշում, քան իր խնդիրները լուծել կոշտ միջոցներով: Իսկ եթե ավելի հստակ արտահայտվենք, ապա պատերազմ սկսելու համար Ադրբեջանը սպասում է միջազգային պայմանների ձևավորմանը։ Հենց այսպիսի նոր մարտավարություն են այժմ որդեգրել ադրբեջանցիները և նույնիսկ նպատակահարմար են գտնում այդ մասին տեղեկացնել ամենքին: Եթե համադրելու լինենք նույն բովանդակությամբ մի քանի ելույթները, ապա պատկերը կլինի մոտավորապես այսպիսին. Ադրբեջանը կարող է առանց Թուրքիայի զինված ուժերի աջակցության ջախջախել հայկական բանակին, թեև Ադրբեջանի և Թուրքիայի միջև առկա է բոլոր բնագավառները ընդգրկող երկարատև ռազմական համագործակցություն։ Մի խոսքով, եթե հիմա պատերազմ սկսվի, այնքան էլ կարևոր չէ՝ Թուրքիան կաջակցի Ադրբեջանին, թե ոչ։ Դա կարևոր էր մի քանի տարի առաջ։ Իսկ հիմա Ադրբեջանն ընդունակ է օկուպացվցած տարածքներից միայնակ դուրս մղել հայերին։ Սակայն խնդրի կարգավորումը մարտադաշտ տեղափոխելու համար Ադրբեջանն ուղղակի սպասում է միջազգային պայմանների ձևավորմանը: Ընդ որում, չգիտես ինչու, ադրբեջանցիները վստահ են, որ եթե իրենք պատերազմ սկսեն, ապա այդ երկիրը չի անտեսվի միջազգային հանրության կողմից։ Ամենայն հավանականությամբ, նրանց թև է տալիս այն միտքը, թե միջազգային իրավունքը արտոնում է նման գործողությունները: «ՄԱԿ-ի համապատասխան հոդվածում նշվում է այն մասին, որ օկուպացիայի ենթարկված երկիրը կարող է ցանկացած միջոցով ազատագրել իր հողերը։ Այսինքն, իր հողերի ազատագրման համար Ադրբեջանի կողմից պատերազմ սկսելը, ըստ միջազգային իրավունքի, ճիշտ է և արդարացի»,- այսպես է խնդիրը բացատրում ադրբեջանցի պատգամավորներից մեկը։
Մի կողմ թողնելով այս ճանապարհով հաջողության հասնելու հավանականության ու անհավանականության աստիճանների քննությունը՝ նկատենք, որ օրերս պատերազմի վերսկսման հնարավորությունների մասին տագնապալի տեսակետներ հնչեցին նաև Արևմուտքից: Մասնավորապես, «Ռուսաստանը համաշխարհային քաղաքականության մեջ» ամսագրին տված հարցազրույցում Հարավային Կովկասում 2006-2011թթ. ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ Փիթեր Սեմնեբին անդրադարձել էր ղարաբաղյան հարցին և նշել հետևյալը «Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ եղած ճգնաժամը շարունակում է խորանալ, և իրավիճակն առ այսօր թվում է փակուղային ու անլուծելի: Ղարաբաղյան հակամարտության ներքին տրամաբանությունը և զարգացումը հղի են լուրջ ռիսկերով: Կտրուկ սրացման իրական վտանգ կա: Հակամարտության կողմերը սպառազինությունների չթուլացող եւ ապակայունացնող մրցավազք են սկսել»: Այս ամենից հետո Սեմնեբին հիշեցրել էր նաև, որ առայժմ կողմերի միջև գոյություն ունի միայն հրադադարի անկայուն համաձայնագիր, և Եվրամիության էական ավանդը տվյալ պահին կարող է լինել այն, որ նրա միջնորդությամբ վերստին ամրապնդվի հրադադարի մասին պայմանավորվածությունը:
Այս և վերը շարադրված տրամադրությունների համտեքստում է պետք դիտարկել այն փոփոխությունները, որոնք նշմարելի են նաև ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների գործողություններում և դիրքորոշումներում: Եռանախագահներն այժմ ավելի հաճախ են կրկնում այն միտքը, թե «շփման գիծը չի կարող հավերժ պատնեշ լինել հարևան ժողովուրդների միջև»: Նման ձևակերպումն, ինչ խոսք, միայն լուսավոր ապագայի մասին նրանց գեղեցիկ տեսլականների արտահայտությունը չէ: Առաջին հերթին սա նշանակում է, որ ղարաբաղյան հակամարտությունում ստատուս քվոյի պահպանումն այսուհետև ոչ միայն անցանկալի է, այլև անթուլատրելի: Շեշտադրումների նման որակական ու բովանդակային ձևափոխումը այսօր շատերին է թույլ տալիս ենթադրելու, որ Մինսկի խմբի նոր հայտարարություննները ոչ միայն էականորեն տարբերվում են նրանց նախորդ հայտարարություններից, այլև այն, որ եթե ոչ հեռու անցյալում նրանք ասում էին, թե հանդես են գալիս խնդրի լուծման զանազան առաջարկություններով կամ մոդելներով՝ ջանալով հակամարտող կողմերին բերել փոխզիջման, ապա այժմ տարածաշրջանում ռազմական գործողությունների վերսկսման հավանականության աճման լույսի ներքո կոչ են անում թույլ չտալ լարվածության սրում:
Ընդհանուր մթնոլորտին հավելյալ լիցքներ են հաղորդում ադրբեջանական ԶԼՄ-ները, որոնք վերջին շաբաթների ընթացքում վերստին սկսել են ողողվել պատերազմ վերսկսելու մասին հոդվածներով ու վերլուծություններով: Սևեռվելով այն հեռանկարի վրա, որ ստատուս քվոն պետք է փոխվի, ադրբեջանցիներն անմիջապես հարց են տալիս, թե հօգուտ ո՞ր կողմի է լինելու այդ փոփոխությունը, և իրենք էլ գտնում են դրա պատասխանը. «Ղարաբաղյան հակամարտության ոչ Ադրբեջանի օգտին լուծումը ճանապարհ է բացում նոր պատերազմների: Դա անխուսափելի է»,- եզրակացնում են նրանք:
Իհարկե, այսպիսի լարված իրավիճակում որևէ մեկը չի կարող երաշխավորել, որ պատերազմ չի լինի: Դրա սպառնալիքը միշտ է եղել, կա ու դեռ երկար ժամանակ կախված կմնա օդից: Չենք կարող նաև չնկատել, որ հատկապես վերջին շրջանում Հայաստանի դիրքորոշումը նույնպես դարձել է ավելի կոշտ: Մեր իշխանության ներկայացուցիչները սկսել են ավելի կտրուկ հայտարարություններ անել ղարաբաղյան թեմայով, ինչին զուգահեռ աճում է Ադրբեջանի անվստահությունը, քանի որ մի կողմից նրա համար բացահայտվում է, որ գերտերություններից ու դաշնակից երկրներից ոչ մեկը, նախևառաջ Թուրքիան, հազիվ թե աջակցի իրեն, մյուս կողմից էլ Ռուսաստանը, որ փորձում է «կտրուկ շարժումներ» չանել ու չխախտել Հայաստանի հետ ավանդական հարաբերությունները, հիմքեր չի թողնում Բաքվի ակնկալիքների համար: Եվ այժմ պատերազմի սպառնալիքով խնդիրը մեռյալ կետից առաջ մղելու մտադրությունը թեև լիովին բացառել չի կարելի, սակայն դրա հետ մեծ հույսեր կապելը ևս հեռանկարային չէ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s