Արյուն սահմանի վրա

2 Նյմ

Շատ անգամներ է խոսվել իրանա-ադրբեջանական հարաբերությունների մասին՝ մատնացույց անելով այն հակասությունները, որոնք առկա են համարյա բոլոր ոլորտներում՝ կրոնական, քաղաքական, տնտեսական, ազգային… Իբրև թե հարևան ու բարեկամ համարվող երկրներում այսօր բացասական լիցքերի այնպիսի մեծ կուտակում կա, որ երկու կողմերի՝ անխախտ դաշինքի մասին հավաստիացումներն այլև ներգործություն չունեն հասարակական գիտակցության վրա: Եվ եթե այդ կարգի մնայուն կամ կարճաժամկետ դառնությունները դեռ կարելի է ինչ-որ կերպ փարատել՝ գտնելով զանազան արդարացումներ ու «մեղմացուցիչ դեպք հանցանաց», ապա կան բաներ, որոնք ոչ մի գնով մոռացության տալ կամ շրջանցել չի հաջողվի: Հենց այդպիսի մի դեպք էլ այժմ դիտվում է սահմանային այն ընդհարումը, որ տեղի ունեցավ մոտ երկու շաբաթ առաջ, սակայն մինչ օրս շարունակում է արյուն պղտորել և լարվածություն բազմապատկել:
Ինչպես հայտնի է, հոկտեմբերի 19-ին սահմանային Արանլի գյուղի մերձակայքում ադրբեջանա-իրանական սահմանն անցնելու ժամանակ Ադրբեջանի բանակայինների հետ զինված բախման արդյունքում զոհվեց իրանցի 20-ամյա զինծառայող Աքբար Հասանփուրը: Իրանցին սխալմամբ հայտնվել էր Ադրբեջանի տարածքում, նրա մոտ զենք չէր եղել, բայց ադրբեջանցիները կրակ էին բացել, ինչի արդյունքում զինվորը մահացել էր ստացած վերքերից: Սա արդեն չափազանց էր: Զայրացած իրանցիները այդ երկրում Ադրբեջանի դեսպանին կանչեցին ԱԳՆ և վերջինիս հանձնեցին իրանական կողմի բողոքի նոտան: Նոտայում նշվում էր, որ ադրբեջանցի սահմանապահների գործողությունը դիտարկվում է որպես միջազգային օրենքների խախտում և վնաս է հասցնում երկկողմ պայմանավորվածություններին ու բարեկամական հարաբերություններին: Իրանական կողմը պահանջում էր պատժել մեղավորներին: Նույն պահին ադրբեջանական կողմը ոչ պակաս հետևողականությամբ սկսեց միջադեպի ամբողջ մեղքը բարդել պարսիկների վրա՝ կատարվածը ներկայացնելով որպես սադրանք: Բայց նրանց աղմուկն այլևս լսելի չէր սահմանի մյուս կողմում: Կրքերն այնքան էին շիկացել, որ բառերի ու արտահայտությունների միջև ընտրություն կատարելու ոչ ցանկություն կար, ոչ իմաստ: Իրանի Արևելյան Ազարբայջան նահանգի «Բասիջ» (Պայքարող ուժ) կազմակերպության նախագահ Ալի Ասղար Ռամեզանին հայտարարեց. «Ոչ մի տեղ սահմանում մոլորված զինվորին չեն սպանում, բայց Ադրբեջանի Հանրապետության սահմանապահները անամոթաբար անմարդկային ձևով սպանեցին իրանցի զինծառայողին` անտեսելով սահմանապահ ծառայության բոլոր նորմերը»: Արդեբիլ նահանգի սահմանապահ ծառայության հրամանատար, գնդապետ Սեյյեդ Մոջդաբա Մուսավին դեպքի հետ կապված մանրամասներ հրապարակեց՝ պատմելով, որ ադրբեջանցիները մինչ իրանցի զինծառայողի ուղղությամբ կրակելը և նրան սպանելը իրանցուն արդեն ձերբակալել էին, ուստի չզինված զինծառողի վրա կրակելու և սպանելու որևէ հիմք գոյություն չուներ: «Ադրբեջանի սահմանապահների արածն անօրինական էր և ստոր»,- եզրակացրել էր գնդապետը: Մինչ այդ ամփոփվեցին հետաքննության արդյունքները, ինչի առթիվ Իրանի ոստիկանության սահմանապահ ծառայության հրամանատար Հոսեյն Զոլֆաղարին հանդես եկավ հայտարարությամբ. «Իրանցի զինծառայողի սպանության հանգամանքները հետաքննելու արդյունքում պարզվել է, որ ադրբեջանցի սահմանապահների կատարած քայլն անհիմն էր, քանի որ կարիք չկար չզինված զինծառայողի առջևից և ետևից մի քանի գնդակ արձակել: Դեպքեր են եղել, երբ իրանցի սահմանապահները սահմանային գյուղերում ադրբեջանցի զինվոր են ձերբակալել, սակայն մենք ձերբակալվածին փոխանցել ենք ադրբեջանական կողմին»,- տեղեկացրեց Զոլֆաղարին:
Ձնագնդին գլորվում էր, բառապաշարը հարստացվում էր նոր պիտակավորումներով, բայց բոլորն էլ հասկանում էին, որ հայհոյանքների փոխանակությամբ գործը չի ավարտվի, պետք է ակնկալել առավել լուրջ՝ քաղաքական քայլեր: Եվ այդ քայլերն իրենց սպասեցնել չտվեցին: Դեռևս ընթացիկ տարվա մարտին Թուրքիայի, Ադրբեջանի և Իրանի ԱԳ նախարարների առաջին եռակողմ հանդիպման ավարտին հայտարարվեց, որ Ահմեդ Դավութօղլուի, Էլմար Մամեդյարովի և Ալի Աքբար Սալեհիի հաջորդ հանդիպումը կկայանա հոկտեմբեր ամսին` Նախիջևանում: Սակայն այժմ տեղեկանում ենք, որ դա հետաձգվում է անորոշ ժամանակով՝ «վերջերս տեղի ունեցած մի շարք իրադարձությունների պատճառով»: Սկզբում հաղորդվեց այն մասին, թե հետաձգման բուն պատճառը Թուրքիայում տեղի ունեցած երկրաշարժն է: Բայց իրանական «Մեհր» լրատվական գործակալությունը արագորեն ի չիք դարձրեց այդ հարմար պատրվակի տարբերակը՝ հաղորդելով, որ «Ադրբեջանի սահմանապահների կողմից իրանցի զինծառայողին սպանելու փաստը ստվեր գցեց Իրան-Ադրբեջան հարաբերությունների վրա և երկու երկրներին կանգնեցրեց նոր մարտահրավերների առջև: Ուստի իրանցի զինվորի սպանությունը առիթ հանդիսացավ, որպեսզի անորոշ ժամանակով հետաձգվի Իրան-Թուրքիա-Ադրբեջան եռակողմ հանդիպումը»:
Սահմանին արյուն կա և այդ արյունը բանակցություններով չէ, որ պիտի սրբվի: Ի դեպ, այդ արյունը նոր չէ: Վերհիշենք թեկուզ այս տարվա հուլիսի 3-ի դեպքերը, երբ իրանա-ադրբեջանական սահմանային գոտում փոխհրաձգություն տեղի ունեցավ, ինչի հետևանքով ադրբեջանցի լեյտենանտ Ռուֆաթ Գուլիևը ծանր վիրավորվեց ու դեպքի վայրից տարհանման ժամանակ մահացավ: Այն օրերին պաշտոնական Թեհրանը հաղորդեց. «Իրանա-ադրբեջանական սահմանում տեղի ունեցած զինված բախման մեղավորը Ադրբեջանն է: Ադրբեջանցի սահմանապահներն ապօրինաբար մուտք են գործել իրանական տարածք, ուշադրություն չեն դարձրել իրանցի սահմանապահների օրինական նախազգուշացնող կոչերին, որի հետևանքով առաջացած զինված բախման արդյունքում ադրբեջանցի սպա է զոհվել»: Սակայն Բաքուն կատարվածի իր վարկածն ուներ, համաձայն որի երկրի տարածք էր մուտք գործել իրանցիների զինված խմբավորում, միջադեպ հրահրել և ետ քաշվել: Հիմա դժվար է ասել, գուցե ադրբեջանցիների համար իրենց զոհի արյունն այնքան թանկ չէր, որքան պարսիկների համար է, բայց եթե այն օրերին Բաքուն կուլ տվեց վիրավորանքը, ապա Թեհրանը նույն բանը ամենևին չի պատրաստվում անել այժմ: Ու հավանաբար Իրանի հյուսիսային հարևանին դեռ նոր ծանր օրեր են սպասվելու՝ վերջին կրակոցները մարսելու համար:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s