Պահոց | 2:17 ե.

ԱՆԻ…

27 Հկտ

Ամեն հայ իր հոգում մի Անի ունի, մի խորտակված մայրաքաղաք, որը մտքով վերականգնում է, քարը քարի վրա է դնում և վերակառուցում ու բացում է բոլոր դարպասները բարեկամների հանդեպ, իսկ թշնամիների առջև` փակում:
Ամեն հայ մի Անի ունի իր հոգում և դրանով հարուստ է: Ոչինչ չի կորչում, քանի դեռ ժողովուրդը կա: Պատմություն դառնալով ոչ մի հուշարձան ու ավերակ չի դառնում լոկ պատմություն, քանի դեռ ժողովուրդը ապրում է, որովհետև ամեն մի հայ, եթե նա իսկապես մարդ է, մտովի յուր սրտի խորքում վերականգնում, վերակառուցում է ավերակը, ու այն ապրում է մի նոր կյանքով, ոչ թե մեռած պատմությամբ, այլ ապրող, այս օրին մասնակցող կյանքով:
Հազար տարի է անցել մեր մայրաքաղաքի հիմնադրման օրից, և ինձ թվում է, թե ես այդ քաղաքի բնակիչն եմ, անցնում եմ նրա փողոցներով, զրուցում եմ նրա բնակիչների հետ, լսում եմ եկեղեցիների, տաճարների զանգերի ղողանջները:
Ես հին անեցի եմ, իմ նախնիներն այնտեղից են գաղթել:
Հազար տարիների հեռվից լսում եմ նրա, մեր նախահայրերի մայրաքաղաքի զանգերի ղողանջը: Անին ապրում է, որովհետև ապրում է իմ ժողովուրդը:

ՄԱՐՏԻՐՈՍ ՍԱՐՅԱՆ
25 դեկտեմբերի, 1964թ.
Երևան

Երեքը նավակում՝ չհաշված անհեթեթությունը

27 Հկտ

Այն թյուր կարծիքը, թե քաղաքական հարաբերություններում բոլոր քայլերը լինում են նախապես կշռադատված և հետապնդում են որոշակի նպատակներ, օր-օրի կորցնում է իր հավաստիությունը՝ բախվելով այնպիսի իրավիճակների, որոնք հնարավորություն չեն թողնում նույնիսկ նվազագույն լավատեսության համար: Այս բանում հերթական անգամ համոզվելու պատեհություն մեզ ընձեռեց Վրաստանի ԱԳ նախարար Գրիգոլ Վաշաձեն, ով աշխատանքային այցով գտնվում էր Բաքվում (նա սիրում է հաճախակի լինել հարևան երկրում): Եվ ահա այդ հարազատ հարկի ներքո, իր ադրբեջանցի գործընկեր Էլմար Մամեդյարովի հետ համատեղ ասուլիսում նա անդրադարձավ Ղարաբաղյան խնդրին: Վաշաձեն ասաց, որ Վրաստանը, եթե հարկ լինի, պատրաստ է աջակցել ղարաբաղյան խնդրի լուծմանը: «Բանակցությունների յուրաքանչյուր ձևաչափ պետք է պահպանել, յուրաքանչյուր բանակցություն ավելի լավ է, քան բաց կամ սառեցված հակամարտությունը»,- բացատրեց նա՝ օրինակ բերելով իրենց դառը փորձը՝ 2009 թվականից ընթացող ժնևյան բանակցությունները, որոնք ցայժմ ոչ մի արդյունք չեն տվել, քանի որ Ռուսաստանը հրաժարվում է իրենց ճանաչել հակամարտող կողմ։ Եվ չնայած այդ ամենին՝ Վրաստանը դեռ անում է ամեն ինչ՝ բանակցությունների ժնևյան ձևաչափը պահպանելու համար, ինչն էլ վրաց նախարարը խորհուրդ տվեց մեզ: «Ես կարծում եմ, որ նույնը պետք է վերաբերի մյուս բոլոր բանակցություններին, այդ թվում՝ նաև ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջնորդությամբ Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև տարվող բանակցություններին։ Անհրաժեշտության դեպքում Վրաստանը պատրաստ է իր օգնությունը ցուցաբերել կամ առաջարկել իր միջնորդությունը Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացում։ Հարավային Կովկասը միասնական օրգանիզմ է, այն անհնար է մասնատել։ Հարավային Կովկասի երեք երկրները պետք է հասկանան, որ գտնվում են մեկ նավակում, և մեր ինքնիշխանությունն անքակտելիորեն կապված է։ Եթե երբևէ զգացվի այս հակամարտության կարգավորման գործընթացում մեր աջակցության կամ միջնորդության կարիքը, ապա մենք պատրաստ ենք դրան»։
Արդեն դժվար է վերհիշելը, թե սա որերորդ անգամն է, երբ Վրաստանը առաջարկում է հանդես գալ միջնորդի դերում: Նախորդ բոլոր դեպքերում Հայաստանը հնարավորինս նրբանկատորեն պատասխանել էր, որ Թբիլիսիի մասնակցության ու միջամտության կարիքը չի զգացվում: Բայց այժմ պարզվում է, որ այդքանը բավարար չի եղել, և վրացիների համառությունը կարող է շատերի նախանձը շարժել: Եվ այնուամենայնիվ, թերևս կարիք կա լսելու և հասկանալու այս անիմաստ կրկնության իմաստը: Ի վերջո ի՞նչն է մեր հարևաններին ստիպում լինել այսչափ հետևողական ու նախանձախնդիր, առավել ևս, որ նրանք հրաշալի հասկանում են՝ Վրաստանի ու Ադրբեջանի հետ նույն նավակում գտնվելու հեռանկարը հազիվ թե մեզ ոգևորի: Երբեք չես իմանա, թե ինչ կարող է քեզ հետ պատահել հաջորդ վայրկյանին:
Ամենասկզբում պետք է միանգամից արձանագրել, որ վրացիների այդ կարգի հայտարարությունների տակ չկա ու երբեք չի եղել ոչ մի էական բան: Նրանք ոչ կարգավորման մշակված տարբերակ ունեն, ոչ միջնորդական առաքելության փորձ և ոչ էլ այնպիսի վարկ, որը կարողանար հույս ներշնչել, թե գործ ենք ունենալու անաչառ ու հավասարակշռված միջնորդի հետ: Մի խոսքով, Վաշաձեի ու մյուսների նմանատիպ առաջարկները սոսկ ձևական բնույթ են կրում և ոչ ավելին: Մյուս կողմից պետք է նկատել, որ ակնհայտ հակասություն կա դիվանագետ-խորհրդատուի խոսքերում: Մի կողմից նա առաջարկում է պահպանել բանակցությունների առկա ձևաչափը, ընդ որում, հրաշալի հասկանալով, որ տվյալ պարագայում խոսք կարող է գնալ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջնորդությամբ տարվող գործընթացների մասին, և նույն պահին էլ հրամցնում է իր երկրի ներկայությունը, որը ոչ միայն որևէ առնչություն չունի Մինսկի խմբի հետ, այլև դրանով իսկ արդեն փոփոխության կենթարկի սահմանված ու ընդունելի ձևաչափը:
Եվ ուրեմն ինչու՞ է Վաշաձեն այդ միտքը կրկնում նորից ու նորից: Այսօր շատերն են հակված կարծելու, որ եղածին դժվար է այլ որակում տալ, քան պարզապես տուրք քաղաքավարությանը: Այսինքն Վրաստանն այս կերպ ցանկանում է ակնարկել, որ իր համար շատ ավելի շահեկան ու նպաստավոր կլիներ, եթե Հայաստանն ու Ադրբեջանը հաշտության եզրեր գտնեին: Այսպիսի տրամադրության երկրորդ շերտն էլ Թբիլիսիի այն համոզմունքն է, թե տարածաշրջանում իր դիրքերը հատուկ վերաբերմունքի են արժանի, քանի որ կարողանում է քիչ թե շատ լավ հարաբերություններ պահպանել և Հայաստանի, և Ադրբեջանի հետ:
Եթե նման բարի մտադրություններով առաջնորդվելու լիներ մի այնպիսի երկիր, որը հարևանների համար ոչ մի խոչընդոտ չի հարուցում, դա դեռ կարելի էր հասկանալ: Բայց մի՞թե Վրաստանը հենց այդ երկիրն է: Այն, որ այսօր Հայաստանի երկաթուղային հաղորդակցության ճանապարհներն արտաքին աշխարհի հետ կտրված են, արդյո՞ք հենց նույն Վրաստանի և նրա բազմաթիվ չլուծված խնդիրների պատճառով չէ: Էլ չենք խոսում այն անթիվ տհաճ անակնկալների մասին, որ մեզ ամեն քայլափոխի մատուցում են եղբայր վրացիները: Ու եթե ասվածին էլ գումարենք փաստը, որ Վրաստանն ինքը միջնորդի կարիք ունի ռուսների, աբխազների, օսերի և մյուսների հետ լեզու գտնելու խնդիրներում, ապա նրա մասնակցությունը Ղարաբաղի հարցում կամ այլ հարթությունների վրա ուղղակի վերածվում է նոնսեսի:
Մի բան էլ: Երեկ Ազգային Ժողովում խոսք բացվեց Հայաստան-Վրաստան առնչությունների և հարևան երկրի նախագահի մի շարք հայտարարությունների մասին, որոնք այլ բան չէին, քան մեր հանդեպ անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորումներ: Եվ ահա այս առթիվ Հայաստանի վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը նման պատասխան հնչեցրեց: «Հարևան երկրի ղեկավարի հայտարարությունը պետք է զգուշորեն մեկնաբանել… Հայաստանը պետք է անի հնարավորը հայ-վրացական հարաբերություններն ամրապնդելու ուղղությամբ: Ուստի մեր կողմից նպատակահարմար չէ հակառակ հայտարարություններն անելը: Վրաստանի քաղաքական իշխանության հետ մենք նորմալ հարաբերություններ ունենք և մտադիր ենք հետայսու ևս զարգացնել դրանք»:
Վարչապետը, ով այսպես է պատկերացնում միջպետական հարաբերությունների բարոյական և էթիկական ասպեկտը, ոչ միայն վարչապետ լինելու, այլև քաղաքական դաշտում գտնվելու իրավունք չունի: Հանուն հարաբերվելու վիրավորանք կուլ տվող երկիրը երբեք արժանի չի լինի հարգանքի և նրա հետ երբեք սեղան չեն նստի հավասարը հավասարի իրավունքով: Իսկ Տիգրան Սարգսյանը կարծես թե դեմ չէ ընդմիշտ գտնվել ստորացված վասալի կարգավիճակում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: