Հոկտեմբերի 1-ին պատերազմ կլինի՞

21 Սպտ

Եթե անհրաժեշտություն առաջանա ճշգրիտ ախտորոշում կատարել Թուրքիայի հռչակած «զրո խնդիրներ հարևանների հետ» քաղաքականության առնչությամբ, ապա վստահաբար կարելի է ասել, որ այդ թեզը ոչ միայն հոգևարք է ապրում, այլև վաղուց ժամանակն է նրա մարմինը հանձնել հողին: Զրոյականը դարձել է հարյուրական, լարվածությունը տարածվել է բոլոր ուղղություններով, և այսօր համարյա անհնար է գտնել Թուրքիային հարևան որևէ երկիր, որն արդեն արժանացած չլինի Անկարայի սպառնալիքներին, փչացրած չլինի հարաբերությունները կամ կասկածանքով չվերաբերվի թուրքական քաղաքականությանը: Բայց արի ու տես, որ այս կուտակումների բեռը դեռ չթեթևացրած՝ թուրքերն իրենց նետում են նոր հոգսերի ու բարդացումների հորձանուտը: Այս անգամ նրանց անհանդուրժողականության թիրախում է հայտնվել Կիպրոսը: Ճիշտ է, կիպրական կնճիռն արդեն տասնամյակների պատմություն ունի, միայն թե ներկայիս լարվածությունը ոչ միայն անցյալի հանրագումարն է, այլև ընդհուպ մոտենում է այն կրիտիկական կետին, որից այն կողմ քայլերը դառնում են անկանխատեսելի ու որպես կանոն՝ աղետալի:
Պատճառները մի քանիսն են՝ մեկը մյուսով պայմանավորված ու փոխկապակցված, սակայն կողմերից որևէ մեկը չի պատրաստվում զիջել իր դիրքերը՝ փաստարկները լրացնելով նախապայմանների ու վերջնագրերի սահմանումով: Իսկ դրանք սկիզբ են առնում Միջերկրական ծովի գազի հանքավայրերից և վերջանում Եվրամիության դռների մոտ: Ու մինչ Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը սպառնում է, որ Թուրքիան ռազմանավեր կուղարկի միջերկրածովյան արևելյան տարածքներ, եթե Կիպրոսն ու Իսրայելն սկսեն իրականացնել օֆշորային գազի արդյունահանման համատեղ նախագիծը, Կիպրոսի կառավարությունն իր հերթին հայտարարում է, թե կշարունակի արգելափակել Եվրամիություն ընդգրկվելու Թուրքիայի ցանկացած փորձ այնքան ժամանակ, քանի դեռ Թուրքիան շարունակում է Կիպրոսի գազային նախագծերի դեմ սպառնալիքները։ Սրան արձագանքելով Անկարան էլ կոչ է անում մինչև տարեվերջ ստորագրել Կիպրոսի հունական և թուրքական մասերի միավորման մասին պայմանագիր՝ հույս հայտնելով, որ կղզին կկարողանա հաջորդ տարի, որպես միասնական պետություն, ստանձնել Եվրամիության նախագահությունը։ Թուրքիայի ԱԳ նախարար Ահմեթ Դավութօղլուն հանդես է եկել հայտարարությամբ, ըստ որի վերամիավորման պայմանների շուրջը հաջորդ վեց ամսվա ընթացքում համաձայնության գալու դեպքում Կիպրոսում 2012 թվականի սկզբին հնարավոր կլինի անցկացնել քվեարկություն պայմանագրի վերաբերյալ՝ կղզու թուրքական և հունական հատվածների մասնակցությամբ։ Դավութօղլուի համաձայն, «նոր պետությունը» կօրինականացնի ԵՄ-ի Կիպրոսի նախագահությունը 2012 թվականի ընթացքում։
Սակայն Թուրքիան խորապես դավաճանած կլիներ իր էությանը, եթե այս ամենից հետո նաև Եվրոպայի դեմքին չշպրտեր իր վերջնագիրն առ այն, որ եթե Կիպրոսի հետ բանակցությունները անարդյունք մնան և ԵՄ նախագահությունը 2012թ Կիպրոսի Հանրապետությանը փոխանցվի, ապա Թուրքիան կսառեցնի ԵՄ-ի հետ հարաբերությունները: Նման որոշում պաշտոնական Անկարան արդեն իսկ կայացրել է:
Նման հավակնոտությունը մեկ այլ իրավիճակում գուցեև արժեք ունենար, սակայն ոչ Եվրոպայի պարագայում, որն առանց այդ էլ բոլորովին չի խելագարվում այն մտքից, որ ժամ առաջ թուրքերին տեսնի իր ընդհանոր հարկի տակ: Իսկ ասվածի վերջին ապացույցը դարձավ երեկ Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելի այն հայտարարությունը, որ Գերմանիան դեմ է Թուրքիայի ԵՄ լիիրավ անդամակցությանը: Այս մասին Մերկելն ասաց Քրիստոնեա-դեմոկրատական կուսակցության տարածաշրջանային կոնֆերանսի ժամանակ: Ինչ վերաբերում է Կիպրոսին, ապա թուրքերի սադրանքները նրանց համար նոր երևույթ չեն, և պատասխանելով Անկարայի բացահայտ սպառնալիքներին, Կիպրոսի Հանրապետության նախագահ Դիմիտրիս Խրիստոֆիասը ասաց. «Մենք Թուրքիային կոչ ենք անում ջանքերն ուղղել կիպրական հիմնախնդրի լուծմանը, այլ ոչ թե լարվածություն ստեղծել տարածաշրջանում»: Իր հաստատակամությունն էլ ավելի ընդգծելու համար Կիպրոսը նաև հայտարարել է, որ դիրքորոշումը փոփոխության չի ենթարկվելու, և առաջիկա օրերին կսկսեն բնական գազի որոնման աշխատանքները, քանի որ այդ գործողությունն իրենց պետության սուվերեն իրավունքն է և համապատասխանում է միջազգային օրենսդրությանը:
Որքան էլ Թուրքիան շարունակի աղաղակել, թե կղզու բնական պաշարները պատկանում են երկու` հունական ու թուրքական հանրություններին, և հույներն իրավունք չունեն միակողմանիորեն որևէ քայլ ձեռնարկել, ըստ նախնական տեղեկատվության, հորատման աշխատանքները արդեն մեկնարկել են: Աշխատանքները տարվում են կղզու հարավային հատվածում: Արդեն փորվել է շուրջ 80 մետր հորատանցք: Աշխատանքներով զբաղվում է ամերիկյան հատուկ նավը: Ոչ ոք չի պատրաստվում այն խոչընդոտել, իսկ ամերիկացիները նույնիսկ իրենց աջակցությունն են հայտնել այդ առիթով: Խնդրին պատրաստ է միջամտել նաև ՄԱԿ-ը: Կիպրոսի նախագահը հանդիպում է ունեցել ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Բան Կի Մունի հետ, որի ժամանակ իր դժգոհությունն է հայտնել Թուրքիայի կողմից Կիպրոսին ներկայացված փաստացի վերջնագրից։ Բան Կի Մունը նրան խոստացել է այդ հարցը քննարկել Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանի հետ։ Ընդ որում՝ նշվում է, որ Բան Կի Մունը ոչինչ չի նշել Միջերկրական ծովում Կիպրոսի կողմից հետախուզական աշխատանքների դադարեցման մասին։
Հավանաբար հենց այս հանգամանքն էլ դարձել է Անկարայի ծայրահեղ անհանգստության և կատաղության վերջին կաթիլը: Իսկ երբ եղածին գումարվեց լուրն այն մասին, թե հոկտեմբերի 1-ին ամերիկյան Noble Energy ընկերությունը ծրագրում է սկսել բնական «Բլոկ-12» գազային հանքավայրի փորձնական հորատումը, որը մտնում է Իսրայելի ու Կիպրոսի համատեղ ժամանակակից էքսկլյուզիվ տնտեսական գոտու մեջ, Թուրքիան արդեն սպառնաց պատերազմով: Եվրամիության հարցերով Թուրքիայի նախարար Էգեմեն Բաղըշը բաց տեքստով կողմերին տեղեկացրեց, որ եթե «Բլոկ-12»-ի հորատումն սկսվի, ապա Թուրքիան դրան ռազմական պատասխան կտա: Նա մասնավորապես ասաց. «Դա այդ տարածաշրջանում մեր ռազմական նավերի գտնվելու ստույգ պատճառն է: Հենց դրա համար մենք ստեղծել ենք հզոր բանակ և դրա համար ենք պատրաստում մեր զինվորներին»:
Մինչև հոկտեմբերի 1-ը քիչ ժամանակ է մնացել: 10 օրից մեզ համար պարզ կդառնա, թե ինչի համար է ստեղծված թուրքական հզոր բանակը: Իսկ անկարան մի այլընտրանքային տարբերակ էլ է մտմտում, որի իմաստը կայանում է հետևյալում. կիպրական անհնազանդության պարագայում իրենք ևս սկսելու են Կիպրոսում բնական գազի արդյունահանման աշխատանքները:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s