Հայկական վետոն և «Եվրանեսթի» սխալը

19 Սպտ

«Եվրանեսթ» անունը կրող եվրոպական միջխորհրդարանական նորելուկ կառույցի՝ Ստրասբուրգում անցկացրած առաջին լիագումար նիստն ավարտվեց ֆիասկոյով: Նախատեսված էր ընդունել քաղաքական հանձնաժողովի կողմից պատրաստված զեկույցը, որը ներկայացվելու էր սեպտեմբերի վերջին Վարշավայում կայանալիք Արևելյան գործընկերության գագաթաժողովին: Սակայն այդ փաստաթղթին վիճակված էր կատարյալ ձախողում, ինչը մեկ անգամ ևս ապացուցեց այն մռայլ կանխատեսումների իսկությունը, որ հերթական ինտեգրացիոն մարմինը կվերածվի անպտուղ բանավեճերի հարթակի` շեղելով «Եվրանեսթին» իր հիմնական նպատակից:
Այս տարվա մայիսին Բրյուսելում հիմնադրված կառույցը կոչված է միավորելու Եվրոպական խորհրդարանի և Արևելյան գործընկերության երկրների պատգամավորական պատվիրակությունները: Այս խորհրդարանական վեհաժողովը նպատակ ունի սերտացնել Եվրամիության և հետխորհրդային 6 երկրների շփումները: Ճիշտ է, վերջին պահին Բելառուսը հայտարարվեց «անցանկալի երկիր» և դուրս մնաց ընտրյալների խմբից, բայց և այնպես «Եվրանեսթի» նախաձեռնողները իրենց քայլերը պայմանավորում էին այն իրողությամբ, որ Արևելյան հարեւանության ծրագիրը դեռևս չի գործում և գործընթացին հավելյալ մի խթան է պետք, որտեղ կհստակեցվի, թե ինչ է պետք անել և որոնք ենք առկա խոչընդոտները: Բայց քանի որ «Եվրանեսթի» ընդունած որոշումները պարտադիր իրավական ուժ չեն ունենալու, այդ պատճառով էլ ի սկզբանե փորձագետները մտավախություն էին հայտնում, թե սա ևս կվերածվի քաղաքական բանավեճերի ակումբԻ: Մեծ հաշվով նրանք չսխալվեցին:
Առաջին նիստին հայկական պատվիրակությունը նախապատրաստվել էր՝ ինչպես կարող էր. շուրջ երկու տասնյակ առաջարկներ առկա քաղաքական խնդիրների մասին, պատրաստակամություն՝ ակտիվորեն ներգրավվելու կազմակերպության աշխատանքներին: Դրա հետ մեկտեղ կար այն բանի իրատեսական գիտակցումը, որ «Եվրանեսթը» բարդ հարթակ է լինելու՝ հաշվի առնելով, որ կառույցում ընդգրկված են նաև «ՎՈՒԱՄ» կազմակերպության անդամ պետությունները, իսկ Ադրբեջանն անպայման կփորձեր դա օգտագործել ընդդեմ Հայաստանի: Եվ այդ մտավախությունները շատ շուտով ներկայացան իրենց ողջ «հմայքով»:
Վարշավայի գագաթնաժողովին ներկայացվելիք ընդհանուր զեկույցը վերաբերում էր Արևելյան գործընկերության հեռանկարներին: Սակայն ստրասբուրգյան միջադեպի գայթակղության քարը դարձավ դրա 60-րդ դրույթը, որտեղ խոսվում էր հակամարտությունների և այն մասին, որ ԵՄ-ն պետք է կառուցողական դեր ունենա դրանց հանգուցալուծման հարցում: Հենց այդ դրույթում էլ մեր հարևան վրացիները ներառել էին միայն տարածքային ամբողջականության սկզբունքը, և այդ իսկ պատճառով էլ հայկական պատվիրակությունը պահանջեց, որպեսզի սահմանների անձեռնամխելիության հետ մեկտեղ ամրագրվեն ազգերի ինքնորոշման ու միջազգային հարաբերություններում ուժի չկիրառման սկզբունքները: Երբ խնդրի շուրջ ծագած վիճաբանությունը սկսեց մեծ ծավալներ ընդունել, եվրոպացի մի քանի պատգամավորներ առաջարկեցին վիճելի պարբերությունը ընդհանրապես դուրս հանել տեքստից: Միայն թե այդ առաջարկն արժանացավ ադրբեջանցիների ու վրացիների այն աստիճան բուռն դիմադրության, որ հայերը նույնիսկ փորձեցին գնալ զիջման՝ ազգերի ինքնորոշման սկզբունքի փոխարեն հիշատակելով ազատ կամարտահայտության իրավունքը: Սակայն նույնիսկ սա չբավարարեց հարևաններին: Եվ այդ ժամանակ հայաստանցիներին այլ ելք չէր մնում, քան հարցի հետագա քննարկումը տեղափոխել «Եվրանեսթի» Բյուրո, որտեղ էլ նրանք կոնսեսուս պահանջեցին, այսինքն կիրառեցին վետոյի իրենց իրավումքը։ Արդյունքը եղավ այն, որ ամբողջական զեկույցը չընդունվեց:
Վետոյի կիրառումն անհրաժեշտություն էր: Հայաստանի պատվիրակության մոտեցումները չէին ստացել մեծամասնության աջակցությունը: Դրա հետ մեկտեղ ստեղծվել էր քաոսային մի իրավիճակ, որտեղ գլխավորը դարձել էր մեղադրանքներ հնչեցնելը, այլ ոչ թե փոխհամաձայնության գալը: Այդ պայմաններում նույիսկ այնպիսի դրույթներ, որոնք իբրև միջազգային իրավունքի սկզբունք, վաղուց ի վեր ընդունված են ամբողջ աշխարհում, այդ սրահում մոռացության էին տրվել: Ներկաներից շատերի համար «անհասկանալի էր» ազգերի ինքնորոշման իրավունքը, ուժի կամ ուժի սպառնալիքի չկիրառումը: Անհասկանալի էր, քանի որ դրանք խոչընդոտում էին այն նպատակներին, ինչի համար նրանք ժամանել էին Ստրասբուրգ: Այնտեղ Ադրբեջանի ու Վրաստանի հետ ներդաշնակ էր հնչում նաև Ուկրաինայի ձայնը, որը կարծես թե նույնպես կորուստներ կրելու լուրջ մտավախություններ ունի…
Ամեն դեպքում, կատարվածի մեղքը կամ սխալը հարկ է որոնել այլ հարթության վրա: Եվրոպացի քաղաքագետներն ու օրենսդիրները եթե առ այսօր չեն գիտակցել, որ չի կարելի յուրաքանչյուր կառույց վերածել չլուծված հակամարտությունների, տարածքային վեճերի կարգավորման վայրի, ապա ձախողման է դատապարտված լինելու ոչ միայն այս ՝«Եվրանեսթ» նախաձեռնությունը, այլև համանման բոլոր քայլերը: Եվ ըստ էության, միայն կովկասյան պատվիրակությունների մեղքով չէր, որ հանկարծ ետին պլան է մղվում հավաքի հիմնական նպատակն ու իմաստը՝ եվրոպական ինտեգրացիան՝ իր տեղը զիջելով ավելորդ էմոցիաներին, փոխադարձ վիրավորանքներին ու մեղադրանքները, ինչն էլ փաստորեն տեղի ունեցավ:
Այսօր ադրբեջանական մամուլում հնչում է այն տեսակետը, որ հայկական կողմը տապալեց «Եվրանեսթի» առաջին նիստը: Ճշմարտությունն այն է, որ բանաձևը հայկական կողմից չի արգելափակվել՝ «վերջին «ոչ»-ը ասել են ադրբեջանցիներն ու վրացիները: Բայց սա էլ այլևս էական չէ: Եթե նույնիսկ դա լիներ հայերի մեղքը, ապա այն միանգամայն արդարացված մեղք է: Որքան էլ մենք ասենք ու կրկնենք, թե խիստ կարևորում ենք եվրաինտեգրման անհրաժեշտությունը, սակայն դրա հետ մեկտեղ պիտի շեշտենք, որ հանուն ոչ մի ինտեգրացիայի պատրաստ չենք որևէ զիջման գնալ մեզ համար գերակա խնդիրներում: Իսկ եթե այս ամենից հետո այժմ հարցեր են հնչում, թե արդյո՞ք «Եվրանեսթը» կշարունակի իր գործունեությունը, ապա պետք է կարծել, որ կգտնվեն խելացի գլուխներ, ովքեր կտարված դեպքից հետևություններ կկատարեն ու ըստ այդմ կկշռադատեն առաջիկա գործողությունների քայլերը: Ասենք միայն, որ Արևելյան գործընկեր պետությունների առաջին արտագնա նիստը անցկացվելու է Երևանում եկող տարվա փետրվարին: Դա կլինի «Եվրանեսթի» մշակույթի, սոցիալական հարցերի ու քաղաքացիական հասարակության հանձնաժողովի նիստը: Իսկ «Եվրանեսթի» հաջորդ լիագումար նիստը ադրբեջանական կողմը առաջարկել է ապրիլ ամսին անցկացնել Բաքվում: Հայկական պատվիրակությունն իր հերթին հայտարարել է, որ եթե նախապես տրվեն անվտանգության երաշխիքներ, ապա իրենք չմասնակցելու պատճառներ չեն տեսնում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s