Պահոց | 9:25 ե.

ՍԹԵՖԱՆ ՎԻՆՍԵՆԹ ԲԵՆԵԹ

19 Սպտ

… Այնուհետև ես տեսա մահվան աստծուն: Նա նստած էր աթոռին, պատուհանի մոտ, այն սենյակում, որ դեռ չէի եղել: Սկզբում կարծեցի, թե նա տակավին կենդանի է, հետո թիկունքին նկատեցի ձեռքի չորացած մաշկը, որը նման էր անկենդան կաշվի: Սենյակի դուռը փակ էր, այնտեղ տաք էր ու չոր. կասկած չկար, որ այն պահպանվել էր այնպես, ինչպես եղել էր: Նա նստած էր ու պատուհանից նայում էր քաղաքին: Հագնված էր աստվածներին արժանի ձևով: Ոչ երիտասարդ էր և ոչ էլ ծեր. չեմ կարող ասել, թե քանի տարեկան էր: Բայց դեմքին իմաստության ու թախիծի խոր կնիք կար: Երևում էր, որ չէր ցանկացել փախչել քաղաքից: Նա նստել էր իր պատուհանի մոտ ու դիտել կործանվող քաղաքը և այդպես էլ մահացել էր:
Ավելի լավ է մարդ կորցնի կյանքը, քան թե հոգին: Նրա դեմքից երևում էր, որ կորցրել էր իր մարմինը, բայց ոչ հոգին: Գիտեի, որ եթե դիպչեի նրան, կընկներ ու կփոշիանար, չնայած դեմքն անսասան արտահայտություն ուներ:
Ահա իմ ամբողջ պատմությունը: Հիմա գիտեմ, որ նա սովորական մարդ էր. նրանք բոլորն էլ սովորական մարդիկ են եղել և ոչ թե աստվածներ կամ դևեր: Նրանք սովորական մարդիկ են եղել, բայց անցել են խավարի ճանապարհով…
Երբ նորից տեսա հորս, աղոթեցի ու սրբագործվեցի: Հայրս թեթևակիորեն դիպավ կրծքիս ու շուրթերիս և ասաց.
— Դու ուղևորությունդ սկսեցիր որպես տղա, վերադարձար որպես տղամարդ ու քուրմ:
Ես ասացի.
— Հայրիկ, նրանք սովորական մարդիկ են եղել: Ես եղա աստվածների կացարանում և տեսա այդ: Դուք կարող եք սպանել ինձ, եթե օրենքը դա է պահանջում, բայց հիմա գիտեմ, որ նրանք սովորական մարդիկ են եղել:
Նա քնքշորեն նայեց ինձ և ասաց.
— Օրենքը միշտ նույն ձևը չունի, դու արեցիր այն, ինչ կարողացար: Իմ ժամանակին ես չկարողացա անել այդ, բայց դու եկար ինձնից հետո ու արեցիր: Այժմ պատմիր:
Ես սկսեցի պատմել: Նա ուշադիր ինձ էր լսում: Հետո իմ մեջ ցանկություն առաջացավ տեսածիս մասին պատմել բոլորին, բայց հայրս թույլ չտվեց: Նա ասաց.
— Ճշմարտությունը նման է դժվար որսացվող եղջերուի: Եթե չափից շատ օգտագործես այն, կարող ես մեռնել: Իզուր չէ, որ մեր նախնիներն արգելել են Լքված բնակավայրերն այցելել:
Նա ճիշտ էր ասում: Ճշմարտությանը պետք է հասնել աստիճանաբար: Ես այդ իմացա, երբ քուրմ դարձա: Հավանաբար հին ժամանակ մարդիկ շատ արագ էին յուրացնում գիտությունը…

«Բաբելոնի գետերի հովտում» պատմվածքից

Հայկական վետոն և «Եվրանեսթի» սխալը

19 Սպտ

«Եվրանեսթ» անունը կրող եվրոպական միջխորհրդարանական նորելուկ կառույցի՝ Ստրասբուրգում անցկացրած առաջին լիագումար նիստն ավարտվեց ֆիասկոյով: Նախատեսված էր ընդունել քաղաքական հանձնաժողովի կողմից պատրաստված զեկույցը, որը ներկայացվելու էր սեպտեմբերի վերջին Վարշավայում կայանալիք Արևելյան գործընկերության գագաթաժողովին: Սակայն այդ փաստաթղթին վիճակված էր կատարյալ ձախողում, ինչը մեկ անգամ ևս ապացուցեց այն մռայլ կանխատեսումների իսկությունը, որ հերթական ինտեգրացիոն մարմինը կվերածվի անպտուղ բանավեճերի հարթակի` շեղելով «Եվրանեսթին» իր հիմնական նպատակից:
Այս տարվա մայիսին Բրյուսելում հիմնադրված կառույցը կոչված է միավորելու Եվրոպական խորհրդարանի և Արևելյան գործընկերության երկրների պատգամավորական պատվիրակությունները: Այս խորհրդարանական վեհաժողովը նպատակ ունի սերտացնել Եվրամիության և հետխորհրդային 6 երկրների շփումները: Ճիշտ է, վերջին պահին Բելառուսը հայտարարվեց «անցանկալի երկիր» և դուրս մնաց ընտրյալների խմբից, բայց և այնպես «Եվրանեսթի» նախաձեռնողները իրենց քայլերը պայմանավորում էին այն իրողությամբ, որ Արևելյան հարեւանության ծրագիրը դեռևս չի գործում և գործընթացին հավելյալ մի խթան է պետք, որտեղ կհստակեցվի, թե ինչ է պետք անել և որոնք ենք առկա խոչընդոտները: Բայց քանի որ «Եվրանեսթի» ընդունած որոշումները պարտադիր իրավական ուժ չեն ունենալու, այդ պատճառով էլ ի սկզբանե փորձագետները մտավախություն էին հայտնում, թե սա ևս կվերածվի քաղաքական բանավեճերի ակումբԻ: Մեծ հաշվով նրանք չսխալվեցին:
Առաջին նիստին հայկական պատվիրակությունը նախապատրաստվել էր՝ ինչպես կարող էր. շուրջ երկու տասնյակ առաջարկներ առկա քաղաքական խնդիրների մասին, պատրաստակամություն՝ ակտիվորեն ներգրավվելու կազմակերպության աշխատանքներին: Դրա հետ մեկտեղ կար այն բանի իրատեսական գիտակցումը, որ «Եվրանեսթը» բարդ հարթակ է լինելու՝ հաշվի առնելով, որ կառույցում ընդգրկված են նաև «ՎՈՒԱՄ» կազմակերպության անդամ պետությունները, իսկ Ադրբեջանն անպայման կփորձեր դա օգտագործել ընդդեմ Հայաստանի: Եվ այդ մտավախությունները շատ շուտով ներկայացան իրենց ողջ «հմայքով»:
Վարշավայի գագաթնաժողովին ներկայացվելիք ընդհանուր զեկույցը վերաբերում էր Արևելյան գործընկերության հեռանկարներին: Սակայն ստրասբուրգյան միջադեպի գայթակղության քարը դարձավ դրա 60-րդ դրույթը, որտեղ խոսվում էր հակամարտությունների և այն մասին, որ ԵՄ-ն պետք է կառուցողական դեր ունենա դրանց հանգուցալուծման հարցում: Հենց այդ դրույթում էլ մեր հարևան վրացիները ներառել էին միայն տարածքային ամբողջականության սկզբունքը, և այդ իսկ պատճառով էլ հայկական պատվիրակությունը պահանջեց, որպեսզի սահմանների անձեռնամխելիության հետ մեկտեղ ամրագրվեն ազգերի ինքնորոշման ու միջազգային հարաբերություններում ուժի չկիրառման սկզբունքները: Երբ խնդրի շուրջ ծագած վիճաբանությունը սկսեց մեծ ծավալներ ընդունել, եվրոպացի մի քանի պատգամավորներ առաջարկեցին վիճելի պարբերությունը ընդհանրապես դուրս հանել տեքստից: Միայն թե այդ առաջարկն արժանացավ ադրբեջանցիների ու վրացիների այն աստիճան բուռն դիմադրության, որ հայերը նույնիսկ փորձեցին գնալ զիջման՝ ազգերի ինքնորոշման սկզբունքի փոխարեն հիշատակելով ազատ կամարտահայտության իրավունքը: Սակայն նույնիսկ սա չբավարարեց հարևաններին: Եվ այդ ժամանակ հայաստանցիներին այլ ելք չէր մնում, քան հարցի հետագա քննարկումը տեղափոխել «Եվրանեսթի» Բյուրո, որտեղ էլ նրանք կոնսեսուս պահանջեցին, այսինքն կիրառեցին վետոյի իրենց իրավումքը։ Արդյունքը եղավ այն, որ ամբողջական զեկույցը չընդունվեց:
Վետոյի կիրառումն անհրաժեշտություն էր: Հայաստանի պատվիրակության մոտեցումները չէին ստացել մեծամասնության աջակցությունը: Դրա հետ մեկտեղ ստեղծվել էր քաոսային մի իրավիճակ, որտեղ գլխավորը դարձել էր մեղադրանքներ հնչեցնելը, այլ ոչ թե փոխհամաձայնության գալը: Այդ պայմաններում նույիսկ այնպիսի դրույթներ, որոնք իբրև միջազգային իրավունքի սկզբունք, վաղուց ի վեր ընդունված են ամբողջ աշխարհում, այդ սրահում մոռացության էին տրվել: Ներկաներից շատերի համար «անհասկանալի էր» ազգերի ինքնորոշման իրավունքը, ուժի կամ ուժի սպառնալիքի չկիրառումը: Անհասկանալի էր, քանի որ դրանք խոչընդոտում էին այն նպատակներին, ինչի համար նրանք ժամանել էին Ստրասբուրգ: Այնտեղ Ադրբեջանի ու Վրաստանի հետ ներդաշնակ էր հնչում նաև Ուկրաինայի ձայնը, որը կարծես թե նույնպես կորուստներ կրելու լուրջ մտավախություններ ունի…
Ամեն դեպքում, կատարվածի մեղքը կամ սխալը հարկ է որոնել այլ հարթության վրա: Եվրոպացի քաղաքագետներն ու օրենսդիրները եթե առ այսօր չեն գիտակցել, որ չի կարելի յուրաքանչյուր կառույց վերածել չլուծված հակամարտությունների, տարածքային վեճերի կարգավորման վայրի, ապա ձախողման է դատապարտված լինելու ոչ միայն այս ՝«Եվրանեսթ» նախաձեռնությունը, այլև համանման բոլոր քայլերը: Եվ ըստ էության, միայն կովկասյան պատվիրակությունների մեղքով չէր, որ հանկարծ ետին պլան է մղվում հավաքի հիմնական նպատակն ու իմաստը՝ եվրոպական ինտեգրացիան՝ իր տեղը զիջելով ավելորդ էմոցիաներին, փոխադարձ վիրավորանքներին ու մեղադրանքները, ինչն էլ փաստորեն տեղի ունեցավ:
Այսօր ադրբեջանական մամուլում հնչում է այն տեսակետը, որ հայկական կողմը տապալեց «Եվրանեսթի» առաջին նիստը: Ճշմարտությունն այն է, որ բանաձևը հայկական կողմից չի արգելափակվել՝ «վերջին «ոչ»-ը ասել են ադրբեջանցիներն ու վրացիները: Բայց սա էլ այլևս էական չէ: Եթե նույնիսկ դա լիներ հայերի մեղքը, ապա այն միանգամայն արդարացված մեղք է: Որքան էլ մենք ասենք ու կրկնենք, թե խիստ կարևորում ենք եվրաինտեգրման անհրաժեշտությունը, սակայն դրա հետ մեկտեղ պիտի շեշտենք, որ հանուն ոչ մի ինտեգրացիայի պատրաստ չենք որևէ զիջման գնալ մեզ համար գերակա խնդիրներում: Իսկ եթե այս ամենից հետո այժմ հարցեր են հնչում, թե արդյո՞ք «Եվրանեսթը» կշարունակի իր գործունեությունը, ապա պետք է կարծել, որ կգտնվեն խելացի գլուխներ, ովքեր կտարված դեպքից հետևություններ կկատարեն ու ըստ այդմ կկշռադատեն առաջիկա գործողությունների քայլերը: Ասենք միայն, որ Արևելյան գործընկեր պետությունների առաջին արտագնա նիստը անցկացվելու է Երևանում եկող տարվա փետրվարին: Դա կլինի «Եվրանեսթի» մշակույթի, սոցիալական հարցերի ու քաղաքացիական հասարակության հանձնաժողովի նիստը: Իսկ «Եվրանեսթի» հաջորդ լիագումար նիստը ադրբեջանական կողմը առաջարկել է ապրիլ ամսին անցկացնել Բաքվում: Հայկական պատվիրակությունն իր հերթին հայտարարել է, որ եթե նախապես տրվեն անվտանգության երաշխիքներ, ապա իրենք չմասնակցելու պատճառներ չեն տեսնում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՎԱՆ ԳՈԳԻ ՆԱՄԱԿԸ ԵՂԲՈՐԸ

19 Սպտ

… Ախ, թանկագին իմ եղբայր, երբեմն ես այնպես հստակորեն եմ գիտակցում, թե ինչ եմ ցանկանում: Եվ կյանքում, և նույնիսկ արվեստում ես կարող եմ յոլա գնալ առանց տեր աստծո, սակայն որպես տառապող ես չեմ կարող յոլա գնալ առանց այն բանի, որն ուժեղ է ինձնից, որն իմ ողջ կյանքն է՝ ստեղծագործելու հնարավորության… Ես կուզենայի նկարներով արտահայտել սփոփիչ մի բան, երաժշտության նման: Կուզենայի նկարել տղամարդկանց ու կանանց , որոնց վրա հավերժության ինչ-որ կնիք լիներ, որը նախկինում խորհրդանշում էր լուսապսակը, իսկ մենք փորձում ենք դա հաղորդել լույսի խաղով ու թրթիռով…, դիմանկար, դիմանակար, որում մոդելի միտքը, հոգին կա՝ ահա թե ինչին, իմ կարծիքով, պետք է ձգտել: Արտահայտել երկու սիրահարների քնքշությունը երկու լրացուցիչ գույների զուգորդմամբ, դրանց միախառնումով ու հակադրությամբ, մերձավոր տոների խորհրդավոր երփներանգումով: Արտահայտել ճակատի ուռուցիկության տակ թաքնված միտքը լուսավոր տոնով, մութ ֆոնի վրա: Աստղով արտահայտել հույսը: Հոգու հուրը՝ մայր մտնող արևի ճաճանչումով: Իմ հոգում ապրում է, չեմ վախենում այդ բառից, հավատի այրող մի պահանջ: Եվ ահա գիշերը նես դուրս եմ ելնում՝ նկարելու աստղերը… Ես կցանկանայի մարդկանց հանգստացնող ինչ-որ բան ներշնչել, այնպիսի մի բան, որով մենք՝ մարդիկս, կարողանայինք մխիթարվել և դադարեինք մեզ մեղավոր կամ դժբախտ զգալ…

%d bloggers like this: