Պահոց | 4:56 ե.

ՈՍԿԻ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՈՒԹՅՈՒՆԸ

31 Օգս

Այսօր ձեռքիս տակ եղած հին թերթերից մեկում մի փոքրիկ լուր կարդացի և մտածեցի, որ ձեզ էլ կհետաքրքրի այդ պատմությունը, կամ ավելի ճիշտ, դրա զուգորդումը մեր օրերի հետ: Թերթը մոտ 100 տարվա վաղեմություն ունի, «Ռուսկոյե սլովո»-ի 1913 թվականի օգոստոսի համարներից մեկն է: Ահա թե ինչ է գրված այնտեղ «Պատահարներ» խորագրի ներքո. «Հուլիսի 24-ին Մոսկվայի Պետրովսկի պարկի «Մավրիտանիա» ռեստորանի առանձնասենյակներից մեկում քեֆ էին անում «Բրև-Բոյա» նժույգի տեր Հ. Մանթաշյանը, իշխան Գ. Բեհբությանը և Մոսկվայի ձիարշավների ընկերության ստարտեր Ա. Բերսը: Առանձնասենյակից լսվում էր երգի ձայնը, կոտրատվող ամանների շրխկոցը, ճչոցները և պարողների դոփյունները: Մի խոսքով, ամեն ինչ իր տեղն էր: Լուսաբացին առանձնասենյակից ատրճանակի կրակոց լսվեց: Դա արդեն սովորական «քեֆերի» ծրագրի մեջ չէր մտնում, և «Մավրիտանիայի» վարչությունը կարծելով, թե դժբախտություն է տեղի ունեցել ներսում, անմիջապես ոստիկանություն կանչեց: Սակայն պարզվեց, որ ոչ մի դժբախտ դեպք էլ չի պատահել: Իշխան Բեհբությանի քեֆը այդ է ուզել և կրակել է առաստաղին: Նրանց տարել են ոստիկանատուն: Ոչ մեկը չի կամեցել կառքով գնալ, և Տվերսկայա զաստավա են հասել ոտքով: Թե ճանապարհին և թե ոստիկանատանը Հ. Մանթաշյանն ու Ա. Բերսը խոսքով վիրավորել են պրիստավի ավագ օգնական Վասկովսկուն՝ անվանելով «նախալ» և այլն, և այլն: Վերջապես, երբ ոստիկանատանը կազմում են արձանագրություն, Հ. Մանթաշյանը հրաժարվել է ստորագրել և իր մերժումը պատճառաբանել է՝ ասելով.
— Ես հարուստ եմ, ինձ համար միևնույն է, փողով կազատեմ ինձ:
Արձանագրությունը ուղարկված է դատարան…»:
Սա ինչ-որ բան ձեզ հիշեցրե՞ց: Կարծես անցած 100 տարին չի էլ եղել, այնպես չէ՞: Միայն մի տարբերությամբ, որ կառքերին այժմ փոխարինում են մեքենաները…

Հովիկ Չարխչյան

ԱՆԴՐԵ ԲՐԵՏՈՆ

31 Օգս

Ազատությունը, որ ձեռք է բերվել հազարավոր ամենադժվարին հրաժարումների գնով, պահանջում է, որպեսզի մենք վայելենք իրեն առանց ժամանակային սահմանափակումների, առանց որևէ պրագմատիկ դատողությունների, քանի որ հենց մարդու էմանսիպացիան՝ ընկալված ամենասովորական հեղափոխական ձևով (այսինքն ոչ պակաս, քան մարդկային էմանսիպացիա բոլոր հարաբերություններում՝ կախված միջոցներից, որին տիրապետում է յուրաքանչյուրը), կհանգեցնի միակ նպատակին, որին արժե ծառայել: Եթե մեր հոգու խորքում ննջում են ինչ-որ խորհրդավոր ուժեր՝ ընդունակ կամ բազմապատկելու այն ուժերը, որ առկա են գիտակցության մակերեսին, կամ հաղթականորեն մարտնչելու նրանց դեմ, այդ դեպքում կա ուղղակի իմաստ տնօրինելու հիշյալ ուժերը, ենթարկելու մեր բանականության հսկողությանը: Մարդը մտադրվում է և տնօրինում: Միայն նրանից է կախված՝ լիովին կպատկանի՞ ինքն իրեն, այլ խոսքերով ասած՝ կկարողանա՞ սատարել անարխիայի ոգուն իր ցանկությունների հորսակախումբի մեջ, որն օր-օրի դառնում է ավելի ու ավելի վտանգավոր…
Այն ամենը, ինչ ծուլության, ուրիշների հոգնության արդյունքն է, չի գրավում իմ ուշադրությունը: Ես չափից ավելի անկայուն պատկերացում ունեմ կյանքի անդադար տևողության մասին, այդ պատճառով էլ ես իմ գոյության լավագույն վայրկյանները չէի համարի հոգեկան պասիվության և լիցքաթափման պահերը: Ես ուզում եմ, որպեսզի մարդը լռի, երբ նա դադարում է զգալ: Եվ փորձեք հասկանալ, որ ես հանցանք չեմ համարում ինքնատիպության բացակայությունը հենց միայն ինքնատիպության բացակայության համար: Ես միայն ուզում եմ ասել, որ հաշվի չեմ առնում իմ կյանքի դատարկության պահերը և որ նմանատիպ պահերի բյուրեղացումը կարող է վերածվել գործի, որն անպատվաբեր է յուրաքանչյուր մարդու համար: Եվ ըստ այդմ թույլ տվեք ինձ բաց թողնել այդ նկարագրությունը և դրա հետ մեկտեղ՝ նաև շատ ուրիշները…

Վեցերորդ պատվիրան. «Մի սպանիր»

31 Օգս

Պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանը շատ է սիրում խոսել: Կարելի է ասել՝ նա միայն խոսում է: Մարդիկ հոգնել են նրա ոչինչ չասող, տրիվյալ ելույթներից, որոնք շատ նման են մաշված ձայնասկավառակի պտույտներին: Խոսելուն զուգընթաց նա նաև սիրում է զանազան գրքեր գրել, հետո այդ գրքերը պարտադրում է իր անձնակազմին, իսկ երբ այլևս անելու ոչինչ չի մնում, հավաքում է լրագրողներին, մեկնում է որևէ հեռավոր զորամաս ու իր մտքերի գանձանակն այս անգամ բաց է անում այնտեղ՝ տպավորիչ բնանկարի ֆոնի վրա: Ահա այդպես, երեկ նա հայտնվեց սահմանային գոտում և սկսեց այնտեղ արտասանել այսօրինակ մտքեր. «Մենք բարձրացնում ենք անձնակազմի որակն ու պատրաստությունը», կամ՝ «Ամենակարևորը սպաների ու զինվորների անձնական հարաբերություններն են», ապա՝ «Սպաների անձնական օրինակը հայրենասիրության և ռազմական ոգու երաշխիքն է»: Պետք է օժտված լինել որոշակի հատկանիշներով և միևնույն ժամանակ զուրկ լինել մի քանի այլ հատկանիշներից, որպեսզի արտաբերես նմանատիպ դատողություններ այն ողբերգության ֆոնի վրա, որ տեղի է ունեցել այս օրերին՝ Ղարաբաղի տխրահռչակ «Եղնիկներ» կոչվող զորամասում: Հիշեցնենք, որ 1992 թվականին ծնված զինծառայող Աղասի Աբրահամյանը մահացել էր անգիտակից վիճակում զինվորական հոսպիտալ տեղափոխվելուց մեկ ժամ անց: Դեպքից անմիջապես հետո զորամասի հրամանատարները հայտարարել էին, թե իբր էպիլեպսիա հիվանդության պատճառով զինվորը ուշագնաց էր եղել, ինչի հետևանքով վայր էր ընկել անկողնուց ու ստացել վնասվածքներ: Եվ միայն այն բանից հետո, երբ հարազատները աղմուկ բարձրացրին, իսկ նրանց բողոքին միացան նաև Facebook սոցիալական ցանցի հարյուրավոր անդամներ, իրավիճակը նոր զարգացումներ ձեռք բերեց: Facebook-ում բացված խումբը «Գտնել և պատժել» անունն է կրում: Վրդովված մարդիկ այնտեղ գրում էին աղաղակող կեղծիքի մասին, իսկ այնուհետև նշում, որ շարունակաբար տեսնելով այսպիսի ցավալի դեպքեր, հայ երիտասարդը երկմտանքով է վերաբերվում ազգային բանակում ծառայելու փաստին:
Հասարակության արձագանքն ու ճնշումը այս անգամ էլ քանդեց լռության ու ստի պատը: Երկու օր անց ՀՀ զինդատախազ Գևորգ Կոստանյանն անձամբ մեկնեց «Եղնիկներ» զորամաս, իսկ հետո տեղեկացրեց, թե՝ «ամեն ինչ արվում է դեպքը բացահայտելու համար, գործում ներգրավված են քննչական, ոստիկանական, դատախազական մասով բոլոր ուժերը, կա համապատասխան անձանց շրջանակ, որոնց հետ հիմա աշխատում են»։ Զինդատախազը նաև հավաստիացրեց, որ տվյալ դեպքի բացահայտման հարցում իրենք լինելու են հետևողական: Այս հավաստիացումներին, իհարկե, հարկ չկա լիովին հավատ ընծայել, քանի որ արդեն իսկ հայտնի է, որ քրեական գործ պետք է հարուցվեր սպանության հատկանիշներով, մինչդեռ նախաքննական մարմինը քրեական գործ է հարուցել ՔՕ 112 հոդվածի երկրորդ մասի 14 կետի հատկանիշներով` դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնասվածք պատճառելը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է տուժողի մահը:
Բայց վերադառնանք նախարար Օհանյանին, ով վերստին առիթը բաց չթողեց կացությունը գլխիվայր ներկայացնելու և ընդգծելու իր անուրանալի ավանդը արդարությունը վերականգնելու գործում: Ի դեպ, նրա համար նախընտրելի է այդ ամենը տարածել ավելի մեծ ժամանակահատվածի վրա, ճիշտ այնքան, որքան ինքը պաշտոնավարում է ՊՆ-ում: «2007 թվականն ամենահաջող տարին էր կորուստների նվազ ցուցանիշով: 2010 թվականի երկրորդ կիսամյակում սահմանում եղան միջադեպեր՝ նաև հակառակորդի կրակի, դիվերսիոն գործողությունների պատճառով: Իսկ ընթացիկ տարվա առաջին կիսամյակում նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ գրեթե կիսով չափ քիչ պատահարներ են գրանցվել»,- հայտարարեց նա՝ հավելելով, թե Աղասի Աբրահամյանի մահվան հանգամանքների առնչությամբ ոչ միայն քրեական գործ է հարուցվում, այլ նաև ծառայողական քննություն է անցկացվում, և «ոչ մի հանցագործություն ու արտակարգ պատահար անպատիժ չի մնա»:
Պետք է անուղղելի միամիտ կամ դյուրահավատ լինել, որպեսզի Օհանյանի խոսքերն ընկալվեն իրենց նախաստեղծ իմաստով: Բոլոր մեղավորներին պատժելու մասով ավելորդ չէր լինի նախարարին հիշեցնել, որ այսօր կան դեռևս 2001թ. բանակում կատարված սպանություններ, որոնք չեն բացահայտվել: Իսկ ինչ վերաբերում է ներկա կացությանը, ապա նա պարզապես ի պաշտոնե պարտավոր է իմանալ, որ միայն անցյալ տարի զինված ուժերում մահվան 54 դեպք է արձանագրվել, և սա ընդամենը հայտնի փաստերը, քանի որ ՊՆ-ն տվյալներ չի տրամադրում մահվան դեպքերի վերաբերյալ՝ հայտարարելով, թե իբր դրանք ռազմական գաղտնիք են, և այժմ այդ հարցը իրավապաշտպանները վիճարկում են դատարանում: Բայց այս անմխիթար ու ցավալի վիճակը Սեյրան Օհանյանին չի կաշկանդում, որպեսզի լրագրողների առաջ կանգնած հպարտորեն ասի. «2011-ի առաջին կիսամյակը ՀՀ զինված ուժերում հայտարարվել է կարգապահության ամրապնդման կիսամյակ»:
Որպես օհանյանական կարգապահության ակնառու արգասիք, բանակում այս տարի արդեն 20 դեպք է գրանցվել, երբ զինվորը կամ ինքնասպանություն է գործել, կամ սպանվել մեկ ուրիշի ձեռքով: Իրավապաշտպան կազմակերպությունները հավաստիացնում են, որ այդ 20 դեպքերից միայն 5-ի դեպքում է քրեական գործ հարուցվել: Խիստ հատկանշական էր, որ հատկապես այս օրերին շրջանառու դարձավ Wikileaks կայքի կողմից գաղտնազերծված հերթական փաստաթուղթը, որտեղ ԱՄՆ Պետքարտուղարությանն ուղղված նամակում Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանության ժամանակավոր հավատարմատար էնթոնի Գոդֆրին պատմում էր մեր բանակում տիրող անպատժելիության մթնոլորտի մասին ու իր զարմանքն արտահայտում, թե ինչպես են մեղավորները կամ մեղմ պատիժների արժանանում, կամ ընդհանրապես խուսափում արդարադատությունից:
Այո, կարիք չկա խաբել հանրությանը: Մարդիկ ոչ կույր են, ոչ խուլ: Նրանք տեսնում ու հասկանում են, որ մահվան դեպքերը բանակում չեն նվազում, իսկ իրավիճակը շարունակում է մնալ աղետալի: Դա կարող է միայն մի բացատրություն ունենալ. պաշտպանության նախարարությունը չի տիրապետում իրավիճակին, և կամք չի դրսևորում՝ փոխելու ստեղծված կացությունը: Իսկ հետևանքն այն է, որ զինված ուժերը վերածվում են մի միջավայրի, որտեղ բռնի բարքեր են, ագրեսիայի բարձր մակարդակ: Չկա վերահսկողություն, չկա կարգապահություն, ներքին հարաբերությունները չեն կանոնակարգվում և չեն վերահսկվում: Խիստ տեղին կլինի նկատել նաև, որ ՊՆ քննչական ծառայությունը, ով կոչված է զբաղվելու այդ ցավալի գործերի քննությամբ, գտնվում է նույն նախարարության համակարգում, այսինքն այն անկախ մարմին չէ և, բնականաբար, կախվածությունը բանակային վերանախավից դառնում է անխուսափելի: Սա էլ իր հերթին հանգեցնում է նրան, որ զինվորական դատախազությունը, զինվորական ոստիկանությունը, դատաբժշկական փորձաքննություն իրականացնող մարմինը աշխատում են մեկ ուղղությամբ` սպանությունը որակել կամ որպես հակառակորդի մարտական գործողությունների հետևանք, կամ ինքնասպանություն, կամ հիվանդության պատճառով վրա հասած մահ։ Եվ ստացվում է, որ զինակիցների կողմից դաժանաբար սպանված տղային կարելի է վերագրել էպիլեպսիա, մի հիվանդություն, ինչի ախտանիշները ճիշտ կլիներ որոնել մեր մի շարք բարձրաստիճան զինվորականների մոտ…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: