Կրիտիկական օրերի հաշվեկշիռը

11 Օգս

Սիրիայում ծավալվող իրադարձությունների համատեսքում հասունանում են լարվածության նոր ու պայթյունավտանգ օջախներ, և դրանցից առավել ընդգծվածը Թուրքիա-Իրան մրցակցությունն է: Ու երբ Թուրքիայի արտգործնախարար Ահմեդ Դավութօղլուն Դամասկոսից վերադառնալուց անմիջապես հետո հայտարարեց, թե մոտակա մի քանի օրերը «կրիտիկական» կլինեն և կկանխորոշեն Թուրքիայի հետագա գործողությունները, ապա նրա խոսքերը միայն Սիրիա- Թուրքիա հարաբերություններին չէին վերաբերում: Իրավիճակի ծայրահեղությունը, ըստ Անկարայի, առաջին հերթին պիտի առնչվի Իրանի պահվածքին, որը ներկա պահին պատրաստ է գնալ մինչև վերջ, սակայն ոչ մի գնով իր դաշնակից Սիրիային մերկ ձեռքերով չի հանձնի հարևանների ու Արևմուտքի «տնօրինությանը»: Եվ խնդիրն այստեղ սոսկ տարածաշրջանում եղանակ ձևավորող երկու երկրների հավակնությունների մասին չէ, այլ այն հավասարակշռության խախտման, ինչի հաշվին երկար տարիներ պահպանվում էր ենթադրյալ կայունությունը:
Այս իմաստով վերջին զարգացումները միանգամայն համապատասխանում էին ասվածի տրամաբանությանը: Այն պահից ի վեր, երբ Թուրքիան որոշեց գնալ կտրուկ գործողությունների և Դավիթօղլուի միջոցով իր կոշտ վերջնագիրը փոխանցեց Սիրիայի նախագահ Բաշար Ասադին` նախազգուշացնելով, թե վերջինիս Եգիպտոսի նախագահ Հոսնի Մուբարաքի ճակատագիրը կրկնելու վտանգն է սպառնում, Սիրիան իր հերթին թուրքերին հասկացրեց, որ Անկարան «վճռական պատասխան» կստանա, եթե Դավութօղլուն Դամասկոս ժամանի խիստ ուղերձով: Ի վերջո հանդիպումը կայացավ, և 6 ժամ տևած զրույցից հետո Դավութօղլուն Սիրիայից ձեռնունայն վերադարձավ։ Ավելին, Թուրքիայի ԱԳ նախարարին Դամասկոսի օդանավակայանում դիմավորել էին փոխնախարարի մակարդակով, ինչը թուրքական կողմը որակեց որպես դիվանագիտական խայտառակություն։ Սակայն նվաստացումները թուրքերի համար ավելին չեն, քան արդյունքները: Իսկ դրանց հասնելու համար նրանք պատրաստ են հնարավորինս խտացնել գույները, ինչն էլ այս օրերին հաջողությամբ անում էր Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանը` հայտարարելով, թե` «Մեր համբերությունը հատվում է»: Էրդողանի խոսքով` Սիրիայում կատարվածը Թուրքիայի համար «ներքին խնդիր է», քանի որ երկու երկրներն ունեն 850 կիլոմետրանոց սահման, հարազատներ, պատմական ու մշակութային կապեր: Մինչդեռ Սիրիայի համար մեծագույն վիրավորանք է հարևանի համար «ներքին խնդիր» համարվելը, իսկ նա դեռևս իրեն այնքան անպաշտպան չի զգում, որ գնա զիջումների: Այս առումով թուրքերն իսկապես ծիծաղելի վիճակում հայտնվեցին, երբ Դավիթօղլուի վերադարձից հետո լուր տարածվեց, թե իբր Ասադը սահմանամերձ Համա քաղաքից հանել է տանկերը։ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը անմիջապես շտապեց ավետել, որ դա տեղի է ունեցել Անկարայի իրականացրած ջանքերի արդյունքում։ Սակայն հաշված ժամեր անց հայտնի դարձավ, որ սիրիական տանկերը ներխուժել են Թուրքիայի սահմանից 30 կմ հյուսիս-արևմուտք գտնվող Տաֆնատազ և դրան հարակից Սերմին քաղաքները: Իսկ սա այլ բան չէր, քան բացահայտ մարտահրավեր:
Հիմա արդեն շատ ավելի հավանական է թվում, որ մոտակա ժամանակներս Սիրիայում գտնվող թուրքական ընկերությունները դուրս գան այդ երկրից։ Թուրքիան կարող է նաև ետ կանչել իր դեսպանին և աջակցել ՄԱԿ-ում Սիրիայի դեմ ավելի կոշտ միջոցների կիրառմանը:
Իհարկե, միանգամայն հնարավոր էր նաև, որ թուրքերը կյանքի կոչեին ամերիկացիների վաղեմի երազանքը` ուղղակի առճակատման մեջ մտնեին սիրիացիների հետ, առավել ևս, որ սահմանին տեղակայված թուրքական զինված ուժերը մարտական բարձր պատրաստվածության էին բերվել, իսկ այդ ընթացքում էլ ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնն կանխատեսել էր, թե իրադարձությունները կարող են հանգեցնել թուրքական և սիրական զորքերի միջև բախումների: Ճիշտ էր նկատել անգլիական «The Telegraph»-ի վերլուծականը, երբ գրել էր, որ «ռազմական ունակությամբ, ազգային անվտանգության հնարավորություններով և շահավետ աշխարհագրական դիրքով Թուրքիան Սիրիայի վրա հարձակվելու համար միակ ամենահարմար երկիրն է»: Բայց արի ու տես, որ ծրագրերն այդպես էլ կարող են ծրագրեր մնալ, քանի որ առկա է մի լուրջ հակազդեցություն և դրա անունն է Իրան:
Սիրիայի վաղեմի դաշնակից Իրանը հրաշալի հասկանում է, որ Դամասկոսի պարտության դեպքում հաջորդը լինելու է ինքը, իսկ վտանգը հեռացնելու միակ տարբերակը ամեն գնով Սիրիային աջակցելն է: Օրերս Իրանի հեղափոխության պահապանների բանակի կայքէջում հայտնվեց մի հաղորդում, որտեղ ասվում էր, թե ԱՄՆ-ի ու Թուրքիայի կողմից Սիրիայում ռազմական միջամտության պարագայում Իրաքի Քուրդիստանը նոր Աֆղանստանի կվերածվի։ «Եթե թուրքական բանակը մտնի Սիրիա, մենք պատերազմ կհայտարարենք Թուրքիային և մեր ամբողջ ռազմական ուժով կաջակցենք Սիրիային»,- գրված էր այնտեղ: Նշենք, որ համանման սպառնալիքներն առաջին անգամը չէ, որ հնչում են: Ավելի վաղ լիբանանյան մամուլում հայտնվել էր տեղեկություն այն մասին, որ Իրանը կհարվածի Թուրքիային, եթե վերջինս ներխուժի Սիրիա, իսկ այս տարվա հունիսին, երբ Բաշար ալ–Ասադը հանդիպեց Իրանի հոգևոր առաջնորդ այաթոլլա Ալի Խամենեիի հետ, Սիրիայի առաջնորդը բողոքել էր, թե Թուրքիան փորձում է «հաճոյանալ Արևմուտքին» և Անկարային մեղադրել էր «պատեհապաշտության» մեջ։ Ասադի բողոքը լսելուց հետո Թեհրանն Անկարային ուղղակիորեն զգուշացրել էր, որ եթե ՆԱՏՕ–ն հարձակվի Սիրիայի վրա, ապա Թուրքիան իր տարածքում չպետք է հյուրընկալի Հյուսիսատլանտյան դաշինքի զինվորներին, հակառակ դեպքում Իրանը սպառնացել էր հարվածել Թուրքիայի տարածքում տեղակայված ԱՄՆ–ի և ՆԱՏՕ–ի կառույցներին:
Սրանք հենց այնպես ասված սպառնալիքներ չեն: Իրանը թույլ չի տա, որ Սիրիան ԱՄՆ քաղաքականության հերթական զոհը դառնա, և կմոբիլիզացնի բոլոր ջանքերը, որ Սիրիային դուրս բերի դժվարին կացությունից: Այս իմաստով միանգամայն անկեղծ է ԻԻՀ Մեջլիսի Ազգային անվտանգության և արտաքին քաղաքականության կոմիտեի ղեկավար Ալահեթդին Բորուջերդին, երբ ասում է, որ Իրանի կառավարության առջև Սիրիայի առնչությամբ այլընտրանք չկա: «Մեր առջև ընտրություն է` կամ Սիրիան հանձնել Ամերիկայի հայեցողությանը և ՆԱՏՕ-ին հնարավորություն ընձեռել հնարած պատրվակով հարձակվելու Սիրիայի վրա` դրանով իսկ ավելացնելով իսլամական աշխարհի ողբերգությունը, կամ օգնություն ցուցաբերել Սիրիային, որպեսզի այդ երկրում հակամարտություններին վերջ տրվի»,- նշել է նա:
Ահա այսպիսին է պաշտոնական Թեհրանի կեցվածքը, որին չվստահել ներկա պահին չի կարելի: Եվ երբ Դավութօղլուն ասում է, որ սիրիական խնդրում վրա է հասել կրիտիկական պահը, վերջինս անկասկած այդ բառերն արտասանելիս մի պահ հայացք է ձգում դեպի արևելք: Երկու ճակատում հակամարտելուն Անկարան անկասկած պատրատ չէ, որքան էլ մեծ լինի նրա ախորժակը և որքան էլ ուժգին լինեն արտաքին ճնշումները: Եվ այս պարագայում կրիտաիկական պահը բացառապես վերաբերում է հենց Թուրքիային:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s