Խաղարկվում է վերջին խաղաքարտը՞

15 Հնս

Ստեփանակերտում ընդունելով ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներին` Լեռնային Ղարաբաղի նախագահ Բակո Սահակյանն ընդգծել էր, թե առանց բանակցությունների բոլոր փուլերին Ղարաբաղի մասնակցության անհնարին է ակնկալել որևէ բեկում հակամարտության կարգավորման գործընթացում: «Զգալի առաջընթաց արձանագրելու համար անհրաժեշտ է առաջին հերթին վերականգնել բանակցային գործընթացի լիարժեք ձևաչափը` Լեռնային Ղարաբաղի` որպես բանակցային լիիրավ կողմի մասնակցությամբ: Կարծում եմ, ոչ լիարժեք բանակցային ձևափափը չի կարող հանդեցնել ղարաբաղա-ադրբեջանական հակամարտության վերջնական հանգուցածուծմանը»,- ասել էր նախագահը:
Այս միտքը նորություն չէ: Այն կրկնվում է երկար տարիներ, տարբեր առիթներով, տարբեր մարդկանց և քաղաքական ուժերի կողմից: Սակայն յուրաքանչյուր անգամ, իբրև ընթացիկ կացության արդարացում, հրապարակ էր բերվում այն պատասխանը, թե ԼՂՀ մասնակցության խնդիրը հայկական կողմի կարևորագույն խաղաքարտերից մեկն է և այն կկիրառվի, երբ վրա կհասնի վճռորոշ պահը: Դժվար է ասել, թե որքանով է սա խելամիտ ու ազդեցիկ տարբերակ, սակայն այժմ արդեն կան բոլոր նախանշաններն այն բանի, որ Երևանը պատրաստվում է ամենամոտ ժամանակներս կանաչ լույս վառել այդ մտադրության առաջ:
Օգտագործելով Շվեդիայի արտգործնախարար Կարլ Բիլդտի հետ համատեղ ասուլիսի հնարավորությունը, Հայաստանի արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանը հարկ համարեց արձագանքել ԼՂՀ ղեկավարի պնդումներին: «Նախ և առաջ ասեմ, որ ես լիովին համամիտ եմ նախագահ Բակո Սահակյանի ասածին` անհնար կլինի անցնել երկրորդ փուլին, եթե Ղարաբաղի կողմից համաձայնություն չլինի հիմնարար սկզբունքների վերաբերյալ: Իսկ երկրորդ փուլը նախատեսում է մշակել, պատրաստել կարգավորման պայմանագիրը: Այդ բանակցություններին, միանշանակ, Լեռնային Ղարաբաղը պետք է մասնակից լինի: Մեզ համար խաղաղ կարգավորման հիմնաքարն այն է, որ Լեռնային Ղարաբաղի ժողովուրդն է տերը իր ճակատագրի»:
Առաջին անգամ պաշտոնական Երևանը ոչ միայն հրապարակավ հնչեցնում է Ղարաբաղի մասնակցության անհրաժեշտության հանգամանքը, այլև հստակ նշում, թե երբ պիտի Ստեփանակերտը նստի բանակցությունների սեղանի շուրջ: Ինչ վերաբերում է ԱԳ նախարարի` փուլային բաժանումների մասին մտքերին, ապա բացելով փակագծերը, նա պարզաբանել է, որ խոսքն այն մասին չէ, թե Կազանում հնարավոր հաջողություն արձանագրելու դեպքում դա պիտի բնորոշվի որպես առաջին փուլի ավարտ: «Առաջին փուլը կարելի է համարել ավարտված միայն այն բանից հետո, երբ Ղարաբաղը նույնպես համաձայնություն տա հիմնարար սկզբունքների վերաբերյալ»,- ասել է Նալբանդյանը:
Նախարարի այսպիսի նախապայման առաջադրելը պիտի որ տհաճ անակնկալ դառնա նրանց համար, ովքեր Կազանի եռակողմ հանդիպման հետ չափից ավելի մեծ հույսեր են կապում: Ստացվում է, որ այնտեղ ըստ էության Երևանի կարծիքն արժեք չի ունենալու, եթե դրան հավանություն չի տվել Ստեփանակերտը: Իսկ որ Ղարաբաղում հիացած չեն ներկա բանակցությունների ընթացքով, դա փաստ է:
Այսօր հազիվ թե Հայաստանում գտնվի որևէ քաղաքական ուժ, որը կբացառի Ստեփանակերտի մասնակցության անհրաժեշտությունը: Սրա հետ մեկտեղ այդ ներկայությանն է դրդում նաև պարզագույն տրամաբանությունը: Ի վերջո, ինչպե՞ս կարող է Ղարաբաղն իր ստորագրությունը չդնել այնպիսի մի համաձայնագրի տակ, որը վերաբերելու է Լեռնային Ղարաբաղի տարածքային ամբողջականությանը: Չէ՞ որ այդ տարածքները ամրագրված են Լեռնային Ղարաբաղի Սահմանադրությամբ: Բայց ահա Հայաստանը պատրաստվում է վավերացնել մի բան, որի համար պատասխանատվություն չի կրում, և դեռ տարիներ շարունակ պնդել է, որ այդ տարածքները անցել են Ղարաբաղի վերահսկողության ներքո այն բանից հետո, երբ Ադրբեջանը պատերազմ սկսեց Ղարաբաղի դեմ: Համարյա նույն առիթով է իր տարակուսանքը հայտնում ԼՂՀ նախագահի խոսնակ Դավիթ Բաբայանը, երբ ասում է, թե բանակցությունների ձևաչափը թերի է, քանի որ Արցախը չի մասնակցում: «Ստեղծվում է մի տարօրինակ իրավիճակ. փաստորեն, մենք, չմասնակցելով այդ գործընթացին, պետք է իրականացնենք պայմանավորվածություններ, որոնց մենք չենք մասնակցել, այսինքն` այլ պետությունների կողմից մշակված տարբերակներ»:
Այս կացության հետևանքների մասին կռահելն այլևս դժվարություն չի ներկայացնում: Միջնորդները առաջարկում են տարբերակ, սակայն դրա մասին կողմերից յուրաքանչյուրն իր վերաբերմունքն ունի:
Այսօր Ադրբեջանը մի կերպ է հասկանում հակամարտության կարգավորումը, Հայաստանը` մեկ այլ կերպ, Իսկ Ղարաբաղն էլ իր հերթին ընկալումների սեփական պաշարն ունի: Հիշեցնք թեկուզ ԼՂՀ ԱԺ քաղաքական ուժերի 2008-ի համատեղ հայտարարությունը, ուր նշվել էր, որ նրանք վերապահումներ ունեն Մադրիդյան սկզբունքների նկատմամբ: Այդ վերապահումներն իրենց ուժը չեն կորցրել մինչև օրս: Եվ եթե ինչ-որ մեկը դեռ դժգոհում է գործընթացի ձգձգվածության (եթե չասենք` անվերջանալիության) համար, ապա գուցե հարկ կա հենց այստե՞ղ փնտրել դրա պատճառները:
ԼՂՀ Ազգային ժողովի նախագահ Աշոտ Ղուլյանը կարծում է, որ բանակցային գործընթացում առաջընթացի համար նախևառաջ անհրաժեշտ է ԼՂՀ որպես ինքուրույն կողմի մասնակցությունը: Ի դեպ, այս մասին ժամանակին արձանագրվել է նաև ԵԱՀԿ հիմնադիր փաստաթղթերում, որն ընդունվեց բուդապեշտյան գագաթաժողովում: Վաղ թե ուշ ինչպես հակամարտող կողմերը, այնպես էլ միջնորդ երկրները հանգելու են այն պարզագույն հետևությանը, որ ԼՂՀ մասնակցության հարցը ոչ թե քմահաճույք է, այլ օբյեկտիվ անհրաժեշտություն: Իհարկե, Հայաստանն այսօր լավ թե վատ, բայց դեռ շարունակում է միջազգային կառույցներում ներկայացնել Ղարաբաղը: Սակայն դա չի նշանակում, թե Հայաստանը կարող է այս բանն անել մշտապես: Ասենք ավելին, եկել է պահը, երբ Հայաստանն այլև չի ցանկանում լինել կապող օղակ և տեղ է պահանջում նրա համար ոչ թե փոխարինողների նստարանին, այլ խաղացողների հիմնական կազմում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s