Եվրոպական հայացք Կենտրոնական Ասիային

9 Հնս

Վիեննայի «Հոֆբուրգ» կոնգրես-կենտրոնում մեկնարկած Համաշխարհային տնտեսական իններորդ համաժողովն իր պայմանական կարգախոսով հուշում էր աշխարհի նոր հայացքի ուղղությունը: «Գործարարներ, դեմքով դեպի արևելք»,- կոչ էր անում այդ կարգախոսը` նախ և առաջ նկատի ունենալով այն ընդհանուր կացությունը, որն այսօր առկա է Արևելյան Եվրոպայից մինչև Կովկաս ու Կենտրոնական Ասիա փռված տարածաշրջանում: Հանդիպման վայրի ընտրությունը ևս պատահական չէր: Ավստրիան Եվրոպայի ու Ասիայի միջև կարևոր խաչմերուկ է դիտվում, և այդ կետից ավելի տեսանելի պիտի լիներ երկու բևեռների թե ընդհանրությունները, թե տարբերությունները:
Համաժողովը, որ նաև մի երկրորդ` «Ընդարձակելով ինովացիայի սահմանները» խորագիրն ուներ, իր հարկի տակ էր մեկտեղել է 67 երկրների կառավարությունների, գործարար աշխարհի, գիտական շրջանակների, քաղաքացիական հասարակության ավելի քան 500 ներկայացուցիչների: Երկօրյա քննարկումների առանցքային թեմաներն առնչվում էին էներգետիկ, առողջապահական, տնտեսական անվտանգության խնդիրներին, ինչպես նաև ենթակառուցվածքային, կիբեռ անվտանգության, մրցունակության բարձրացման հարցերին: Այս բոլորն ինչ խոսք, կարևոր էին: Սակայն հարցրի հարցը պիտի լիներ այն, թե ինչպես և դեպի ուր է պետք շարժվել հետցնցումային ժամանակում: Մեծ մարտահրավերներին դիմակայելու անհրաժեշտությունը այժմ բոլորին ստիպել էր վերանայել ոչ միայն նախկինում որդեգրած խաղի կանոնները, այլև ճիշտ արձագանքել գլոբալ զարգացման ներկա փուլում ի հայտ եկած բարդ խոտորումներին: Իսկ դրանք ծնունդ առան ինչպես համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի, այնպես էլ արաբական աշխարհում անակնկալ «գարնանային վարարումներից», Ճապոնիայում տեղի ունեցած աղետներից հետո` ցուցադրելով անառողջ աշխարհի այն խոցերը, որոնք շտապ վիրահատական միջամտության կարիք էին զգում:
Մի բան ակնհայտ էր. բոլոր տնտեսությունները կառուցվածքային բարեփոխումների կարիք ունեն, մասնավորապես աշխատանքի, ծառայությունների շուկայում: Այժմ արդեն նախկինը չեն կարող լինել պահանջները ատոմային և վերականգնվող էներգետիկայի, սոցիալական և նորարարական ծրագրերի բնագավառում տարվող քաղաքականության մեջ: Հարկ է արագորեն արձագանքել փոփոխվող դեմոգրաֆիական իրավիճակներին: Այդ իսկ պատճառով էլ Վիեննայի համաժողովում ելույթ ունեցողները ջանում էին բացահայտել առկա կարողություններն ու հնարավորությունները, որ դեռևս ունի Եվրամիությունը, իսկ դրա հետ մեկտեղ հստակեցնել իրենց ակնկալիքներն առավել թույլ զարգացած և փոքր պետություններից` Եվրամիությանն ավելի սահուն ինտեգրվելու, ենթակառուցվածքները բարելավելու առումով: «Կենտրոնական Ասիան ու Եվրոպան ունեն ընդհանուր շահեր ու հետաքրքրություններ և դիմակայում են ընդհանուր մարտահրավերների: Տարածաշրջանների միջև ավելի արդյունավետ համագործակցությունը շատ կարևոր է: Բոլոր տարածաշրջանները հետաքրքրված են կայունության ապահովմամբ ու տնտեսական զարգացմամբ: Կայուն, հուսալի և կանխատեսելի պետական կառուցվածքը ներդրումների ապահովման միջավայրի բարելավման բանալին է»,- իր ելույթում շեշտեց Ավստրիայի դաշնային կանցլեր Վերներ Ֆայմանը:
Գործարար ու քաղաքական աշխարհների համար հիմա այլևս երկրորդական խնդիր չէ ինտելեկտուալ ռեսուրսների օգտագործման նպատակով ավելի բարենպաստ պայմանների ստեղծման հարցը, որն իր արդյունքում շահաբեր կլինի երկու տարածաշրջանների համար էլ: Միտքը, որ նորարարությունը տնտեսական աճի ու զարգացման շարժիչ ուժն է, հիմա քչերի համար է օտար փաստարկ դիտվում: Իսկ երբ այդ գաղափարները հնչում են այնպիսի մարդկանց շուրթերից, ովքեր քաղաքական որոշումների վրա ունեն ազդեցություն և ունակ են ձևավորելու բարենպաստ նախադրյալներ, այդ պարագայում երևույթը դադարում է սոսկ դատողություն մնալ:
Ինչ-որ իմաստով Համաշխարհային տնտեսական համաժողովը կարելի էր անվանել ծանոթություն աշխարհագրության հետ: Կարծես դրա մասնակիցները նորովի էին իրենց համար բացահայտում Կենտրոնական Ասիան` զուգահեռաբար հստակեցնելով, թե այն ինչ ունի իրենց առաջարկելու: Հին Աշխարհն այլևս նեղ է գալիս մեծ թռիչքների համար, պահանջում է ընդարձակում, նրա դեմոգրաֆիական պատկերն ու ռեսուրսները չեն կարող մտահոգության պատճառ չդառնալ, իսկ սա տրամաբանորեն թելադրում է մտածել այլ շուկաների մասին, լուրջ ներդրումներ կատարել այնտեղ և ստեղծել նոր աշխատատեղեր:
Իր հերթին Համաշխարհային բանկն այս օրերին հրապարակեց «Համաշխարհային տնտեսական հեռանկարներ» զեկույցը: Ըստ այդ զեկույցի, Ճապոնիայում տեղի ունեցած երկրաշարժն ու քաղաքական ցնցումները Մերձավոր Արևելքում և Հյուսիսային Աֆրիկայում փոքր-ինչ դանդաղեցրել են համաշխարհային արդյունաբերության ու առևտրի զարգացման տեմպերը: Այնուամենայնիվ, կա համոզմունք, որ համաշխարհային տնտեսությունն աճում է ավելի արագ, քան կանխատեսվել էր: Այս աճի հիմնական հատվածը բաժին է ընկնում զարգացող երկրներին: Տեմպերն այդ երկրներում կրկնակի ավելի կլինեն, քան զարգացած տնտեսությամբ երկրներում: Զեկույցի հեղինակները կարծում են, որ որպես հետևանք` աշխարհի տնտեսական աճի գրեթե 46 տոկոսը 2011 թվականին կգա հենց զարգացող երկրներից:
Ինչ վերաբերում է Հարավային Կովկասի երկրներին, ապա սպասվում է, որ մոտակա երեք տարիների ընթացքում մեր տարածաշրջանում տնտեսական աճը կլինի միջինը 4,5 տոկոս: Սա կախված կլինի հումքի բարձր գներից ու Ռուսաստանում և Եվրամիությունում տնտեսական վերականգնման հետևանքներից: Եթե, օրինակ նավթային պաշարներով հարուստ Ադրբեջանում կանխատեսվում է 4,2 տոկոս աճ ու ֆինանսական վիճակի բարելավում, ապա Հայաստանում ու Վրաստանում տնտեսությունները չափազանց զգայուն կլինեն շուկայի տրամադրությունների նկատմամբ այն պատճառով, որ նրանց բյուջեի պակասուրդը մեծ է: Այնպես որ, մեզ վիճակված է դարձյալ մի քանի տարիների համբերատարություն, եթե, իհարկե, երկիրը գտնվի հուսալի ձեռքերում, իսկ այդ երկրի բախտը տնօրինող կառավարիչները չտանեն մեզ «ի փորձություն»:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s