Որքան մոտ, այնքան անորոշ

4 Հնս

Կազանում հունիսի 25-ին կայանալիք Հայաստանի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հանդիպման մասին այս անգամ խոսել սկսեցին փոքր-ինչ ավելի վաղ, քան սովորաբար ընդունված է նման դեպքերում: Հասկանալի է, որ մինչև բանակցությունները քաղաքական դիտորդները պիտի հաղթահարեին կանխատեսումներ անելու գայթակղությունը, իսկ դա, ինչպես երևում է, այնքան էլ հեշտությամբ չի տրվում նրանց: Ժամանակից առաջ ընկնելու, իրադարձությունների ելքը կռահելու ջիղն ի վերջո ավելի զորեղ գտնվեց, և այժմ մենք ունենք որոշալի մի պատկեր, որը թույլ է տալիս ընդհանուր պատկերացումներ կազմել այն առանցքի մասին, ինչի շուրջ պտույտներ են գործում նրանց դատողությունները:
Ներկա պահին միակ միտքը, որի շուրջ համերաշխ են վերլուծաբանները` այն է, որ երեք նախագահների առաջիկա հանդիպումը կարող է պատերազմական գործողությունները կանխող ենթատեքստ ունենալ: Այս հիմնական նպատակին գումարվում է այն փաստը, որ միջնորդ կողմը` Ռուսաստանը, սպասվածից ավելի մեջ ջանքեր ու հետևողականություն է հանդես բերում ինչպես բանակցությունների բովանդակային, այնպես էլ կազմակերպչական հարցերում: Գործընթացին ակտիվորեն մասնակցում են նաև համանախագահները, ու նրանց հետևողականության մեջ կարելի է նշմարել որևէ տեղաշարժ գծագրելու շահագրգռվածությունը: Սակայն հավասարապես դա կարելի է պայմանավորել նաև արտաքին ներգործությամբ, որի բացահայտ ազդակները, խստացած հետևողականությունը այժմ հրում են մի նպատակի` ամեն գնով մոտեցնել համաձայնություն ձեռք բերելու ժամը:
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Բան Կի Մունը կոչ է արել անհապաղ կարգավորել ղարաբաղյան հակամարտությունը: «Անհրաժեշտ է հակամարտության շուտափույթ խաղաղ կարգավորում, և այդ ուղղությամբ արդյունքներ են ակնկալվում»,- ասել է նա: Միջազգային ճգնաժամային խումբն իր հերթին նախազգուշացրել է, որ եթե առաջիկա ամիսներին «հիմնարար սկզբունքների» մասով համաձայնագիր չլինի, միջազգային հանրությունը ստիպված կլինի լրջորեն մտածել բանակցային ձևաչափի և ընտրված ռազմավարության արդյունավետության մասին: Սա նշանակում է, որ այդ համատեքստում իրեն դրսևորելու հնարավորություն պիտի ստանա Եվրամիությունը: Իսկ սա բոլորովին էլ անհնարին տարբերակ չէ, առավել ևս, որ ԵՄ շրջանակներում արդեն իսկ քննարկվել է, թե արժե՞ արդյոք Ֆրանսիայի համանախագահին ԵՄ ներկայացուցչով փոխարինել:
Դժվար է ասել` դեպքերի ընթացքին հետևողները հակված են տեսնելու՞ ճակատագրական շրջադարձի կետը, թե՞ սա ընդամենը բուռն ցանկություն է, բայց, օրինակ, Քարնեգի հիմնադրամի փորձագետ Թոմաս դե Վաալը վստահ է, որ վճռական պահը մոտ է: Վերջինս նաև կարծում է, որ Կազանում ՌԴ նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը լուրջ ճնշում կգործադրի Հայաստանի ու Ադրբեջանի նախագահների վրա, որպեսզի նրանք համաձայնության հանգեն արդեն 5 տարի քննարկվող «հիմնարար սկզբունքների» հարցում: «Եվ այսպես. Կազանի հանդիպման մոտենալուն զուգահեռ, Կովկասում թե խաղաղության, թե պատերազմի հավանականությունը հավասարաչափ աճում է»,- գրում է National Interest պարբերականը: Մեկ այլ, ոչ պակաս հեղինակավոր թերթ` The New York Times-ն իր խմբագրականում պնդում է, թե Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի կարգավորումը դանդաղ, բայց հետևողականորեն վտանգավոր զարգացում է ստանում: «Լարումն ուժեղանում է և պատերազմ սկսելու սպառնալիքներն այնքան են միացել բանակցություններին, որ դժվար է պարզել, թե որտեղ է ավարտվում մեկը և սկսվում մյուսը»,-ասված է այդ հոդվածում:
Թվում էր, թե այս տագնապալի ահազանգերն ինչ-որ կերպ պիտի իրենց ազդեցությունը թողնեին Հայաստանի և Ադրբեջանի գործողությունների, ընդհանուր տրամադրությունների վրա, սակայն, որքան էլ զարմանալի է, երկու կողմերում շարունակվում է պահպանվել նախկին ինքնավստահությունը և ոչ մի քայլ չնահանջելու համառությունը: Սրան գումարվում է նաև սեփական դիրքերի ամրության մասին միայն նպաստավոր համոզմունք ունենալու տարօրինակ լավատեսությունը, ինչը, ցավոք, վարակիչ չի դառնում, կամ գուցե թե լավ է, որ վարակիչ չի դառնում:
Այսպես, Հայաստանի իշխանությունների խորին համոզմամբ, միջազգային հանրությունն` ի դեմս ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի, ժամանակի ընթացքում ավելի է հակվում հայկական կողմի դիրքորոշմանը, և առաջիկայում ղարաբաղյան կարգավորման գործընթացում կարելի է ակնկալել իրավիճակի զարգացման երկու տարբերակ` կամ Բաքուն կշարունակի իր ռազմատենչ հռետորաբանությունն ու իրեն ավելի խոցելի կդարձնի միջազգային ասպարեզում, կամ կլսի Մինսկի խմբի համանախագահների կոչերը խնդրի խաղաղ կարգավորման վերաբերյալ: Միանգամից ասենք, որ սա կասկածելի տեսակետ է հենց թեկուզ այն պատճառով, որ հաշվի առնված չէ երրորդ հնարավոր զարգացման սցենարը, և եղածն ավելորդ ինքնավստահության ակնառու օրինակներից մեկն է:
Ընդդիմությանն, ընդհակառակն, կարծում է, որ հակամարտության կարգավորման բանակցային գործընթացում Հայաստանի իշխանությունները հայտնվել են շատ բարդ իրավիճակում, երբ պետք է գնալ վճռական քայլերի ներքաղաքական ու սոցիալական ճգնաժամի ֆոնին: Նրանք պնդում են, թե միջազգային հանրությունն այլես մտադիր չէ ժամկետ տալ կողմերին, քանի որ խնդիրը դարձել է ոչ միայն տարածաշրջանային, այլեւ գլոբալ անվտանգության սպառնալիք: Ըստ այդմ, եթե ոչ Կազանում, ապա հաջորդ հանդիպմանը կողմերը փաստաթուղթ կստորագրեն կարգավորման վերաբերյալ, և բացառված չէ, որ այն կարող է ցավոտ լինել երկու կողմի համար էլ:
Համեմատության համար ասենք, որ Ադրբեջանի դիրքորոշումը շատ ավելի կարծր է ու անփոփոխ: Բաքուն շարունակում է երգել հին երգերը`պահանջելով հայկական զինված ուժերի դուրսբերում, փախստականների վերադարձ, Ադրբեջանի կազմում ԼՂ կարգավիճակի հետագա որոշում և նման բաներ: Եվ քանի որ առանձնապես մեծ հույսեր չկան, որ հենց այդպես էլ պիտի լինի, ադրբեջանցիներն այս պահին ցանկանում են մեկ ուրիշ տեղաշարժ, այն է` տարածաշրջանում ստստուս քվոյի փոփոխում: Իսկ սա կողմերից յուրաքանչյուրը հասկանում է յուրովի: Եվ ոչ միայն սա: Ու քանի դեռ նրանք լսում են մի բան, սակայն ամեն մեկն ընկալու է այնպես, ինչպես նպատակահարմար է իրեն, հազիվ թե Կազանում ու Կազանից հետո լինի այն, ինչ ցանկանում են բոլորը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s