Թուրքիայի, թե՞ Էրդողանի ընտրությունները

26 Մյս

Այս օրերին Թուրքիան գլխովին թաղված է նախընտրական թոհուբոհում: Հունիսին 12-ին այդ երկրում կկայանան հերթական խորհրդարանական ընտրությունները: Դրանք կլինեն թվով 17-րդը, որոնց արդյունքում կձևավորվի հանրապետության 61-րդ կառավարությունը: Եվ արդեն իսկ ակնհայտ է, որ քարոզարշավն ու պայքարն ընթանալու են կոպիտ մեթոդներով, առանց ավելորդ նրբանկատության ու զիջումների: Դրան նպաստող հանգամանքներից մեկն էլ այն է, որ Թուրքիայում գոյություն ունի աշխարհում ամենաբարձր ընտրական շեմը` 10 տոկոսի սահմանագիծը, իսկ դա մեծ տհաճություն պիտի պատճառի այն փոքր կուսակցություններին, որոնց ուժերը չեն ներում խորհրդարան մտնել կամ առավելագույնս ներգրավվել քաղաքական գործընթացներում:
Քաղաքական այս կարևորագույն միջոցառումն արդեն իսկ աչքի է ընկնում իր մի քանի առանձնահատուկություններով: Նախ, 1982 թ. սահմանադրության ընդունումից ի վեր առաջին անգամ դրանք լինելու են ոչ թե արտահերթ, այլ հերթական: Սա արտաքուստ կարող է ներքին վիճակի կայունության տպավորություն թողնել իրական անկայուն ֆոնի վրա: Մյուս կողմից պետք է նկատել, որ երկրի արտաքին քաղաքականության դաշտում պահպանվող անորոշությունն իր անդրադարձն է ունենում ընտրազանգվածի `ապագայի հանդեպ պատկերացումների վրա: Արևմուտքի հետ հարաբերություններում շատ կարևոր բաներ դեռևս թերի են, Եվրամիությանը ինտեգրվելու ցանկությունները ոչ մի քայլ առաջ չեն շարժվել և որպես դրա հետևանք առկախված են ստանձնած պարտավորությունների մեծ մասը: Բարդ են շփումները հարևանների` մասնավորապես Իսրայելի և Հայաստանի հետ, իսկ եղածին էլ գումարվել է Մերձավոր Արևելքի ու Աֆրիկայի անվերջանալի հեղաշրջումների ալիքը` իշխանափոխություններով հանդերձ: Ահա նման ոչ նպաստավոր մթնոլորտի պայմաններում էլ Թուրքիան գնում է իր համար բախտորոշ ընտրությունների:
Համաձայն այդ երկրի Բարձրագույն ընտրական հանձնաժողովի տվյալների, այս անգամ խորհրդարանական ընտրություններին կմասնակցեն 27 կուսակցություններ` պայքարելով Ազգային Մեծ ժողովի 500 մանդատներից յուրաքանչյուրի համար: Ներկա պահին ուժեղագույն հավակնորդների ցանկում են «Արդարություն և զարգացում», «Խաղաղություն և ժողովրդավարություն», Ժողովրդահանրապետական, Բանվորական, և «Ազգային շարժում» կուսակցությունները: Ու թեև դեռ վաղ է վերջնական պատկերի մասին ենթադրություններ անելու համար, բայց և այնպես, հաշվի առնելով հասարակական կարծիքը, կարելի է որոշ նկատառումներ շարադրել:
Առաջինը, որ անմիջապես աչքի է զարնում, մեծ անակնկալները բացառելու Թուրքիայի քաղաքացիների համոզվածությունն է: Այժմ այստեղ նախկինի պես չեն հարցնում, թե որ քաղաքական ուժը կհաղթի, այլ լավագույն դեպքում կարող են հետաքրքրություն հանդես բերել այն խնդրի առնչությամբ, թե քանի՞ կուսակցություն կանցնի խորհրդարան, և, որն ամենաէականն է, քանի՞ մանդատի կտիրանա «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունը (ԱԶԿ): Այլ խոսքերով ասած, վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի գլխավորած ԱԶԿ-ն շարունակում է մնալ ընտրությունների ֆավորիտը:
Դրա համար կան մի քանի ծանրակշիռ պատճառներ: Նախ, ԱԶԿ-ն Թուրքիան ղեկավարում է արդեն 8 ու կես տարի: Դա երկրի համար չափազանց բարձր ցուցանիշ է: Եթե նրանք դարձյալ հաղթեն, այսինքն Էրդողանի կառավարությունը ևս 4 տարի պաշտոնավարի, ապա այդ քաղաքական ուժը Թուրքիայի նորագույն պատմության մեջ ամենաերկարակյացի դափնին կարող է նվաճել: Ի սկզբանե դավանելով այսպես կոչված «պահպանողական ժողովրդավարության» ուղղությունը, Էրդողանն ու իր համակիրները ստանձնեցին հանրությանը քաղաքական իսլամից հեռու պահելու մարտավարությունը: Նրանք բացեիբաց քննադատության էին ենթարկում քեմալականության ժառանգությունը, արմատականության յուրաքանչյուր հոռի դրսևորում, փորձում մարդկանց բացատրել դրանց բացասական հետևանքները Թուրքիայի ապագայի համար: Նաև ԱԶԿ-ն էր, որ չխուսափեց առճակատման գնալ Զինված ուժերի վերնախավի հետ` նպատակ ունենալով ամեն գնով նվազագույնի հասցնել բանակի ու դատաիրավական համակարգի ներգործությունը քաղաքական գործընթացների վրա:
Մյուս կողմից Էրդողանի թիմն այսօր իրավունք ունի հայտարարելու, որ հատկապես իրենց ջանքերով Թուրքիան տնտեսական աճի ցուցանիշներով Եվրոպայում զբաղեցրեց առաջին տեղը, ինչպես նաև նախընտրական խոստումի կարգով հավաստիացնել, թե Թուրքիայի հիմնադրման 100-րդ տարեդարձին պատրաստ են երկրն ընդգրկել աշխարհի ամենազարգացած տնտեսություն ունեցող երկրների տասնյակում` ներկայիս 16-րդի փոխարեն, իսկ գյուղատնտեսությունը դարձնել աշխարհում 5-րդը: Սակայն դրա համար նախ և առաջ հաղթել է պետք, ընդ որում, ոչ թե սովորական հաղթանակ, այլ այս անգամ արդեն` բացարձակ: ԱԶԿ-ն դա պատկերացնում է հետրյալ կերպ` մեջլիսում շահել առնվազն 367 մանդատ, այսինքն եղածի երկու երրորդը, ինչը հնարավորություն կտա նրանց խորհրդարանում անցկացնելու ցանկացած օրինագիծ: Իսկ այդ հանգամանքը առաջին հերթին կանաչ լույս կվառի սահմանադրության փոփոխության ծրագիրը կյանքի կոչելու ճանապարհին:
Նկատենք նաև, որ ԱԶԿ-ն և նրա առաջնորդն այսօր արդեն իսկ ավելի հեռուներն են դիտում: Բանն այն է, որ խորհրդարանական ընտրություններից հետո Թուրքիայում 2012 թ. գարնանը սպասվում են նախագահական ընտրություններ: Շատ վերլուծաբաններ արդեն հիմա կանխատեսում են, որ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը, ամենայն հավանականությամբ, կդառնա երկրի ղեկավարի թեկնածուն իշխող կուսակցությունից: Էրդողանը նման հեռանկարին սկզբունքորեն դեմ չէ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s