Պահոց | 11:21 ե.

Լավ է չմիանալ, քան միանալ

19 Մյս

Ադրբեջանը նոր քաղաքական որոշումը է կայացրել, ինչը շատերի կողմից պիտի անսպասելի քայլ համարվի, եթե հաշվի առնենք, թե նախկինում ինչ ուղղություններ էր որդեգրել այդ երկիրը և դեպի ու՞ր էր պատրաստվում շարժվել: Այժմ կարծես թե ծանոթ խաղաքարտերը խառնվում են, իսկ ապագան դառնում է անորոշ: Հայտնի է դարձել, որ պաշտոնական Բաքուն անդամակցության հայտով դիմել է Չմիավորման Շարժում (Non-Aligned Movement) միջազգային կազմակերպությանը: Անդամակցության հայտը ամենայն հավանականությամբ կընդունվի, և Ադրբեջանը կդառնա ՉՇ անդամ ամենամոտ ապագայում: Մայիսի 25-27-ը Ինդոնեզիայի Բալի կղզում տեղի է ունենալու Շարժման անդամ-պետությունների արտաքին գործերի նախարարների 16-րդ նիստը, որի ընթացքում էլ մասնակիցները լուծում կտան այդ խնդրանքին:
Հատկանշական է նաև այն, որ սպասվող հանդիպման ժամանակ նշվելու է Շարժման 50-ամյակը: ՉՇ-ն պաշտոնապես հիմնադրվել է 1961թվականին` Գանայի, Եգիպտոսի, Ինդոնեզիայի, Հարավսլավիայի և Հնդկաստանի նախաձեռնությամբ: Շարժումը միավորում է այն երկրներին, որոնք իրենց արտաքին քաղաքական ուղղության հիմք են հռչակել ռազմաքաղաքական միավորումների անդամակցության մերժումը, անդամ երկրների ներքին գործերին չմիջամտելու պարտավորությունը, համատեղ արտաքին քաղաքական նախաձեռնություններով հանդես գալը: Ի դեպ, սա ոչ միշտ է հանդիսացել սկզբունքային դիրքորոշում, եթե հիշենք, որ ի սկզբանե նպատակ է եղել այդ դաշինքի ձևավորմամբ հակազդել ՆԱՏՕ-ի և Վարշավյան համաձայնագրի ազդեցությանը, իսկ ավելի հստակ արտահայտվելու դեպքում` համաշխարհային ուժային կենտրոնների կողմից Երրորդ աշխարհի վերագաղութացմանը: Հետագայում փոփոխվող ժամանակներն իրենց հետ նոր պահանջներ բերեցին, և կազմակերպությունն էլ իր հերթին ջանաց գործունեությունը համահունչ դարձնել արդի մարտահրավերներին: Այսօր ՉՇ անդամ պետությունների ընդհանուր թիվը 119 է, և այն փաստացի իր հարկի տակ է համախմբում աշխարհի բնակչության 55%-ը: Դիտորդի կարգավիճակ ունեն 16 պետություն, 5 միջազգային և 2 ազգային-ազատագրական կազմակերպություններ: Հայաստանը այս կազմակերպության անդամ չէ և այնտեղ ներկայացված է դիտորդի կարգավիճակով:
Սակայն վերադառնանք Ադրբեջանի որոշմանը և փորձենք հասկանալ, թե ի՞նչը կարող էր Բաքվին մղել նման վճռական քայլի: Դեռևս թարմ են հիշողություններն այն մասին, թե ադրբեջանցիներն ինչպիսի հաստատակամությամբ ու համոզվածությամբ էին պատրաստվում ամեն գնով մաս կազմել մեկ այլ միավորման` Հյուսիսատլանտյան դաշինքին: ՆԱՏՕ-ն էլ իր հերթին արդեն կիսաբաց էր պահում դուռը` դրա հետ մեկտեղ Բաքվին կերակրելով զանազան խոստումներով ու պայծառ հեռանկարներով: Սակայն երբ պարզվեց, որ երկար ժամանակ տուրք է տվել պատրանքներին, ջերմությանը փոխարինելու եկավ սառնությունը: Իսկ դրանից էլ առաջ եղել էր հյուսիսային կողմնորոշումը: Երկար ժամանակ Ադրբեջանը անհույս պտույտներ գործեց ՀԱՊԿ-ի կերակրամանի շուրջ` իր անդամակցության դիմաց Մոսկվայից ու մյուսներից պահանջելով շոշափելի աջակցություն հատկապես Ղարաբաղյան հարցում: Բայց երբ այստեղ էլ նրան մերժեցին, անմիջապես դեմքով շրջվեց դեպի Արևմուտք: Այժմ Ադրբեջանը պատրաստում է իր բախտը փորձել մեկ այլ սեղանի առաջ: Հանուն ի՞նչ նպատակի և ի՞նչ հեռանկարների:
«Ադրբեջանը չի պատրաստվում անդամակցել որևէ ռազմական դաշինքի»,- հայտարարեց Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարության մամլո ծառայության ղեկավար Էլհան Պոլուխովը: Նրա հաղորդմամբ, Բալի կղզում պաշտոնական Բաքուն հանդես է գալու որևէ ռազմական դաշինքին չանդամակցելու մասին հայտարարությամբ:
Չի՞ ցանկանում, թե՞ չի կարող: Սրանք էականորեն տարբեր բաներ են: Ակնհայտորեն Բաքվի վերնախավում շփոթ է կողմնորոշումների հարցում, և հիմա նրանց թվում է, թե գտել են միակ նախապատվելի տարբերակը: Ընդ որում, պնդումներն այն մասին, թե Ադրբեջանը հետագայում ևս չի պատրաստվում անդամակցելու որևէ ռազմական դաշինքի, խիստ կասկածելի հավաստիացումներ են: «Երբեք չասես երբեք»,- խորհուրդ է տալիս իմաստունը: Իսկ Բաքվի «երբեք»-ը (ինչպես վկայում է ոչ վաղ անցյալի դառը փորձը) շատ կարճ է տևում:
Այժմ Ադրբեջանի արտաքին քաղաքական գերատեսչությունը ջանում է բացատրություններ ու հիմնավորումներ գտնել իր նոր կողմնորոշման ճշմարտացիության համար: Նրանք նշում են, որ համանման որոշումն իբր ապացուցում է Ադրբեջանի պատրաստակամությունը` վարել ավելի բաց արտաքին քաղաքականություն և ցույց է տալիս նրա վերաբերմունքը ռազմական դաշինքների նկատմամբ: «Երբ այլ երկրներ կառուցեն իրենց հարաբերությունները Ադրբեջանի հետ, նրանք հաշվի կառնեն այս հանգամանքը»,- ակնկալում է ԱԳ նախարարությունը և միևնույն ժամանակ տեղեկացնում, որ Ինդոնեզիայում այս առթիվ Ադրբեջանը կստորագրի հատուկ փաստաթուղթ:
Նոր փաստաթղթերը դեռ պիտի վավերացվեն: Իսկ ահա հների հարցում Ադրբեջանը ստիպված է լինելու լրջորեն մտորել: Դրանցից առավել դժվարինը հաշտվելն է այն հռչակագրի դրույթների հետ, որ այդ կառույցն ընդունել է երկու տարի առաջ` 2009-ի ամռանը, Չմիավորման Շարժման 15-րդ գագաթաժողովի ժամանակ: Հիշյալ հռչակագիրը հաստատում է ազգերի ինքնորոշման սկզբունքի գերակայությունը: Հռչակագրում պարբերություն է հատկացվում ազգերի ինքնորոշման սկզբունքին՝ տարածքային ամբողջականության սկզբունքի մասին հիշատակում անգամ չանելով: Իսկ այս կարգի անհարմարությունը հազիվ թե ՉՇ-ի նորեկ անդամի սրտով լինի:
Հետաքրքրական է նաև այն հանգամանքը, որ լսելով Ադրբեջանի որոշման մասին, մի շարք փորձագետներ անմիջապես հիշեցին Եվրամիություն-ՉՇ հարաբերությունների մի շարք նրբություններ: Բանն այն է, որ թեև ֆորմալ առումով հիշյալ կառույցներից մեկին անդամակցելը չի բացառում մյուսի անդամակցությունը, սակայն փաստ է նաև այն, որ, օրինակ, ՉՇ չորս նախկին անդամներ՝ Ֆինլանդիան, Մալթան, Կիպրոսը, Ռումինիան, միանալով Եվրամիությանը, դուրս եկան ՉՇ-ից: Իսկ Ադրբեջանը կարծես թե լուրջ ձգտումներ ուներ դեպի եվրոպական ընտանիքի գիրկը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԱՆՊԱՏԵՀ ԱՆԿԵՂԾՈՒԹՅՈՒՆ

19 Մյս

ԴԵՐԵՆԻԿ ԴԵՄԻՐՃՅԱՆԻ ՆԱՄԱԿԸ ՎԱՀԱՆ ԹՈԹՈՎԵՆՑԻՆ`
ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ ՄԱՀՎԱՆ ԱՌԻԹՈՎ

15 ապրիլ, 1923, Թիֆլիս
Սիրելի Վահան,
Այսօր տխուր օրերից մեկն է, որովհետև այնքան տխուր չէ, որ պիտի լիներ այս` Օհաննեսի թաղման օրը, որովհետև ես նրան ավելի առաջ եմ թաղել իմ սրտում: Չմեռավ Օհաննեսը- մեռավ մարդը իմ սրտում, մեռավ հավատը դեպի մարդը: Եվ նա եղավ պատճառը: Ինձ համար ավելի մեծ վիշտ է այն հանգամանքը, որ նա մենակ մեռավ, լքված` իր բազմաթիվ բարեկամներից: Վերջին օրերը մի անհայտ ռուս բժիշկ այցելել է նրան և բերել մի ինչ-որ րոպեական թեթևանցնող դեղ` նրա տանջված ճակատին քսելու: Օհաննեսը նրան չէր կանչել, և հայտնի չէ, թե որտեղից էր նա եկել մոտը: Օհաննեսը զգացված համբուրել էր բժշկին և ասել.«Ահա ինչ է նշանակում մարդ»: Բժիշկը պատասխանել է.«Ոչինչ բան է մարդը»:
Ասել է` մարդու ծարավի Օհաննեսը մարդու էր սպասում իր կյանքի վերջին օրերին:
Ինչ բան է սա. ողբերգական թյուրիմացությո՞ւն, թե՞ զղջումն: Ոչ. Օհաննեսը մի բանի զղջաց` իր կյանքն ու առողջությունը վատնելուց (և իրավունք ուներ). դա մի ողբերգական թյուրիմացություն էր: Մարդիկ շատ չկան, բայց կան, և եթե նա շուրջը նայեր, եթե նա մի կողմ թողներ իր մեծաղմուկ կյանքի հիմարությունները, եթե նա իր աուդենցիաների, տնահանդեսների ու պալատական ժխորի և կեղծիքների մշուշի մեջ աչքը դարձներ իր շուրջը, լավ է ասել` դռան շեմքը, անշուշտ, կնկատեր մի քանի մարդու, որոնք թույլ չէին տալ, որ մի անհայտ բժիշկ րոպեական հեշտացնող դեղով ամոքեր նրա անխուսափելի մահը:
Օհաննեսի մեջ ամեն բան կար, բացի կուլտուրականությունից: Նա սիրեց հանդիսավորությունը, «հասարակականությունը», սիրեց ամենքին և ամեն ինչ և Պարոնյանի ասածը հաստատեց. «Ամենքին բարեկամը և ոչ մեկի բարեկամն է»:
«Երբ ամենքը բարեկամ են, և ոչ մեկը բարեկամ է»,- կասեի ես: Եթե նա մարդու կարիք էր զգում, կգտներ, բայց նա որոնեց մարդկանց բազմություն և սայթաքեց:
Էհ, Վահան, թողնեմ այս տխուր դամբանականը: Եթե իմ մեջ մեռավ հավատը դեպի մարդը, դեռ չի մեռել հավատն ինքը: Ապրենք և որոնենք նոր մարդուն, որ «ամեն ինչ» է և «ոչինչ»…

Սթրես- տեստ, թե՞ միայն սթրես

19 Մյս

Նախաձեռնությունը գործողության մեջ է: Ատոմային էներգետիկայի միջազգային գործակալության (ՄԱԳԱՏԷ-ի) հովանու ներքո գործող OSART հանձնաժողովի ներկայացուցիչներն արդեն երրորդ օր է` գտնվում են Հայաստանում ու վաղօրոք ծրագրված ստուգումներն են իրականացնում: Դրանք կտևեն երկու շաբաթ: Հանձնաժողովի կազմում են ատոմային էներգետիկայի 12 առաջատար մասնագետներ աշխարհի ինը երկրներից: ՄԱԳԱՏԷ-ի փորձագետների հիմնական նպատակն է տեղում պարզել, թե ինչպես է կազմակերպված ատոմակայանի շահագործման անվտանգությունը: Մեծամորի ատոմակայանն այս ընթացքում սթրես-տեստային քննության է ենթարկվելու, որպեսզի բացահայտվի նրա ուժեղ և թույլ կողմերը: Միանգամից ասենք, որ սա այն դեպքերից հերթականը չէ, երբ արտերկրից ժամանող խմբերն իրեն աշխատանքը կատարում են սոսկ արձանագրումների համար` առանձնապես որևէ լուրջ բան չավելացնելով արդեն եղածին: Հիշյալ հանձնաժողովի մասին չար լեզուներն ասում են, թե այն չափազանց խիստ կառույցի համբավ ունի, իսկ նրա կողմից կայացված եզրակացությունները սովորաբար լինում են վերջնական` առանց բեկման հնարավորության: Գուցե այս իմաստով գույները խտացված են, սակայն հիշենք, որ ավելի վաղ նույն հանձնաժողովի որոշմամբ փակվեցին երկու ատոմակայաններ Լիտվայում ու Բուլղարիայում:
Մյուս կողմից էլ հարկ է նկատել, որ հյուրերի անբասիր համբավը Հայաստանի ճանապարհին մի փոքր խամրեց այն փաստով, որ OSART-ի ժամանման մասին թեև վաղուց էր հայտնի, սակայն Եվրոպայի մշակած սթրես-տեստերի պահանջները վերջնականապես հաստատվեցին չափազանց ուշացումով, ինչից հետո միայն դրանք առաքվեցին Եվրամիության անդամ երկրների միջուկային անվտանգության կարգավորման պետական կառույցներին:
Ինչպես հայտնի է, Ճապոնյայի միջուկային աղետից հետո Արևմուտքը սկսեց ընդգծված անհանգստություն դրսևորել հայկական ատոմակայանի առնչությամբ: Որքան էլ դա կարելի էր հասկանալ, այնուամենայնիվ մեր իշխանությունները շտապեցին հանգստացնել նրանց և հայտնեցին, թե այդ իմաստով Հայաստանի ատոմակայանն անհամեմատ ավելի անվտանգ է, քան ճապոնական «Ֆուկուսիման»: Իր հերթին վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը նշեց, որ «Ֆուկուսիմա» ատոմակայանի վթարից հետո Հայաստանը սեփական նախաձեռնությամբ վերագնահատել է Մեծամորի անվտանգության մակարդակը, այն համարել է բավարար և դրանով հանդերձ պատրաստ է ընդունել միջազգային փորձագետներին:
Թերևս այս խնդիրը նման հնչեղության չարժանանար, եթե չլիներ հարցի երկրորդ կողմը` ատոմակայանի նոր էներգաբլոկի կառուցման նախագիծը: Հենց այս կետի վրա էլ մեր հարևանները ի հայտ բերեցին իրենց անհամաձայնությունը: Ճիշտ է, Հայաստանը ներքին օրենսդրության և միջազգային կոնվենցիաների պահանջներին համապատասխան այսպես թե այնպես հարևան երկրներին տեղեկացնում է ԱԷԿ-ի նոր էներգաբլոկի շինարարության ծրագրի մասին, սակայն տարածաշրջանի չորս երկրներից երեքը` Ադրբեջանը, Թուրքիան և Վրաստանը նպատակահարմար գտան արձագանքել դրան ու ցանկություն հայտնել կազմակերպելու այդ հարցի քննարկումը: Դժվար է ասել, թե դա ինչ կտա կողմերին, որքան էլ մեզ համար հասկանալի լինի վերջիններիս անհանգստությունը` հաշվի առնելով ԱԷԿ-ի` նրանց սահմաններին մոտ գտնվելու փաստը: Իրականությունն այն է, որ հիշյալ երկրները ոչ մի իրավական հիմք չունեն, որով կկարողանան դիմակայել նոր էներգաբլոկի շինարարությանը:
Իսկ ահա Հայաստանում բուն հարցը իրավական դաշտից այն կողմ է: Փաստ է, որ մեծ հաշվով ոչ մեկս էլ հիացած չենք ոչ ներկա ԱԷԿ-ի գոյության հանգամանքով, ոչ էլ նորի կառուցման հեռանկարով: Բայց քանի դեռ չկա դրա այլընտրանքը, համակերպումը մնում է իբրև եզակի տարբերակ: Մեծամորի ռեակտորն ապահովում է Հայաստանի էլեկտրաէներգիայի մոտ 40 տոկոսը: Ուրեմն ինչպե՞ս չընդունել ու չկրկնել այն միտքը, որ օրերս արտասանեց հայտնի բնապահպաններից մեկը. «Որպես բնապահպան ես հասկանում եմ, թե ինչ վտանգներ կան, որպես քաղաքացի` գիտակցում, որ ատոմակայանին այլընտրանք չունենք»:
Բայց արդյո՞ք նույն կարծիքին են նրանք, ովքեր շտապում են մեզ մոտ ստուգումների և զանազան խորհուրդներ են տալիս` առանձնապես չմտահոգվելով, թե ինչ պիտի անի երկիրն առանց այդ կայանի: Այդ ընթացքում միջազգային մամուլը թեթև ձեռքով որպես «ամենավտանգավորներից» մեկն է որակում Մեծամորը, իսկ Foreign Policy Journal պարբերականը պնդում է, թե հայկական ԱԷԿ-ի ու բոլոր խորհրդային ատոմակայանների անվտանգության մակարդակը չափազանց ցածր է: Իրենց հերթին Մեծամորի փակման անհրաժեշտության մասին են բարձրաձայնում Ադրբեջանն ու Թուրքիան` զարմանք հայտնելով, որ եթե մոլորակի ամենաառաջավոր երկրներից մեկը` Ճապոնիան է այդ առումով վտանգված, էլ ինչպե՞ս կարելի է «ապահով» համարել մեր ատոմակայանը: Իսկ հետո նույն Ադրբեջանը, որ այնպես ահաբեկված էր միջուկային աղետից, հանկարծ վերցնում ու հայտարարում է, թե պատերազմելու դեպքում իրենք կարող են հարվածներ հասցնել հայկական ատոմակայանին: Եվ այդ ժամանակ ինչպես մեր հակառակորդի, այնպես էլ մյուս «մտահոգվածների» խոսքերի շուրջ հարկ է լինում խորհել, թե որքանո՞վ են պահանջները ընդհանուր անվտանգության պահպանման շրջանակում և որքանով` քաղաքական հարթության վրա:
Չի կարելի լիովին բացառել, որ ՄԱԳԱՏէ-ի փորձագետները բացասական եզրակացություն կտան` Հայաստանին կանգնեցնելով անելանելի կացության առաջ: Սակայն անկախ այս դիտարկումների նպաստավոր կամ անբարենպաստ ելքից, անկախ այն բանից, թե ինչ կասեն ու կձեռնարկեն օտարները, մենք պիտի շարունակենք հասկանալ, որ եթե կա վտանգ, ապա դրա օջախը մեր ներսում է, ուրեմն և լրջության օջախը նույնպես պիտի մերձ լինի դրա հետ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: