Մի դուռ էլ փակեցին

21 Ապր

Ամեն գնով նախահարձակ լինելու և լարվածությունը պահպանելու Վրաստանի գործունեության նոր դրսևորումը դարձավ նախագահ Միխեիլ Սահակաշվիլու դիմումը իր երկրի խորհրդարանին, որով նա առաջարկում էր չերկարաձգել «Վրաստանի տարածքով ռազմական բեռների ու անձնակազմի տարանցումը կազմակերպելու վերաբերյալ Վրաստանի և Ռուսաստանի Դաշնության միջև համաձայնագրի» կիրառումը: Ըստ պաշտոնական բացատրության, այդ փաստաթղթի գործողության ժամկետը լրացել էր և երկու երկրների ներկայիս հարաբերությունների պայմաններում պարզապես իմաստ չուներ այն երկարաձգել: Հիշեցնենք, որ տվյալ համաձայնագիրը Վրաստանի ու Ռուսաստանի կառավարությունների կողմից ստորագրվել էր 2006 թվականին` հինգ տարի ժամկետով: Այն սահմանում էր Վրաստանի տարածքով ավտոմոբիլային, օդային և երկաթուղային տրանսպորտով ՌԴ պաշտպանության նախարարության ռազմական բեռների, ինչպես նաև անձնակազմի տարանցման կարգը, այդ թվում՝ Գյումրիում տեղակայված 102-րդ ռուսաստանյան ռազմակայանի համար: Փաստաթղթում ասվում էր նաև այն մասին, որ եթե վրացական կողմը դրա ժամկետի ավարտից վեց ամիս առաջ չհայտարարեր դադարեցման մտադրության մասին (ժամկետը լրանում է նոյեմբերին), ապա Մոսկվայի հետ կնքված համաձայնագիրը մեխանիկորեն կերկարաձգվեր:
Եվ այսպես, Վրաստանի խորհրդարանը ապրիլի 19-ին 84 կողմ ձայներով որոշում ընդունեց համաձայնագրի գործողության ժամկետի լրանալու մասին: Երկրի արտգործնախարար Նինո Կալանդաձեն կատարված փաստը մեկնաբանեց զուտ վրացական բառապաշարով. «Ռուսաստանի կողմից ռազմական ագրեսիայից հետո վրացական կառավարությունը որոշում է ընդունել այլևս չշարունակել Ռուսաստանի հետ ռազմական բեռների փոխադրման համաձայնագրի ժամկետը»:« Սրա հետ մեկտեղ վրացական կողմը նաև պնդում էր, թե վերջին անգամ Ռուսաստանը այդ հարցով իրենց է դիմել 2008 թվականի հունիսին, սակայն ստանալով մերժում, այլևս այդ խնդրով հարցումներ չի ներկայացրել: Ստացվում էր այնպես, որ կամ ռուսները վերջին երեք տարիների ընթացքում ոչ մի փոխադրում չէին իրականացրել (ինչը հազիվ թե համապատասխանի իրականությանը), կամ ունեն այլընտրանքային ուղիներ և վրացական օգնության կարիքը բնավ չեն զգում:
Ամեն դեպքում քաղաքական մեկնաբանները միաձայն այն տեսակետն են պաշտպանում, որ այս որոշումն այսպես թե այնպես կսրի իրավիճակը տարածաշրջանում: Ի դեպ, նույն միտքը կիսում են նաև վրացի դիտորդները, որոնք էլ շրջանառու դարձրեցին վարկածն այն մասին, թե որոշումը պայմանավորված է Ադրբեջանի հետ բարելավվող հարաբերություններով: «Հնարավոր է, որ դա ադրբեջանցիներն են խնդրել: Թեև որոշման պատճառների մասին միայն կարելի է գուշակել, բայց դա առաջին միտքն է, որ գալիս է մարդու ուղեղին»,- գրել էր վրացի փորձագետներից մեկը: Իհարկե, նման տարբերակը քիչ հավանական է` հաշվի առնելով Բաքվի նկատմամբ Մոսկվայի ազդեցության չափերը, սակայն սա էլ լիովին բացառել չի կարելի: Մյուս կողմից էլ նկատենք, որ կատարվածն ըստ էության այլ բան չէր, քան արդեն առկա իրավիճակի սոսկ իրավական ձևակերպումը:
Մեզ անհանգստություն պատճառող խնդիրը կայանում է նրանում, որ նման որոշմամբ փաստացի Ռուսաստանը զրկվում է Վրաստանի տարածքով` ցամաքային ու օդային ճանապարհով, Հայաստանի իր ռազմակայանին բեռներ մատակարարելու հնարավորությունից: Ու որքան էլ ընդունենք, որ հարցը բխում է ռուս-վրացական լարված հարաբերություններից, միևնույն է, չենք կարող անտեսել այն հանգամանքը, որ այս ուղղությամբ ռուսներն ուրիշ ու՞ր պիտի ռազմական տեխնիկա առաքեին, եթե ոչ Գյումրիի ռազմակայան: Եվ այս դեպքում արդեն դժվար է դառնում միանշանակորեն ասել, թե հարուցված բարդություններն առաջին հերթին ում ուսերին են ծանրանալու` ռազմակայանը տնօրինող ռուսների՞, թե՞ այդ «բարիքներից» օգտվել ցանկացող Հայաստանի: Չենք կարող շրջանցել նաև այն փաստը, որ Վրաստանի խորհրդարանն այդ որոշումն ընդունեց Վրաստանի պաշտպանության նախարարի Հայաստան կատարած այցից անմիջապես հետո, երբ բարեկանության, եղբայրության ու փոխօգնության մասին հավաստիացումների պակաս չէր զգացվում:
Ռուսաստանցի առաջատար ռազմական փորձագետներից մեկը` Ալեքսանդր Գոլցը, մեկնաբանելով վրացական կողմի նախաձեռնությունը, ասաց. «Ակնհայտ է, որ այս քայլի նպատակը դեպի Գյումրիի ռազմակայան անձնակազմի ու ռազմական տեխնիկայի տեղափոխումը դժվարացնելն է: Թույլ տվեք հիշեցնել, որ ռուսական բանակը զորակոչային հիմքի վրա է համալրվում: Դա նշանակում է, որ կես տարին մեկ Գյումրիում անձնակազմի փոփոխություն է տեղի ունենում: Երբ դա անհնարին է դառնում, ռազմակայանը լուրջ բարդությունների առաջ է կանգնում»:
Խնդիրն այս պարագայում ոչ միայն Գոլցի հիշատակած բարդություններն են, այլև այն, թե դա ի՞նչ կարող է տալ վրացիներին, որոնք հրաշալի հասկանում են`Ռուսաստանը բոլոր դեպքերում մի շարք այլընտրանքային տարբերակներ ունի, որոնք ոչ միայն թույլ կտան կազմակերպել ռազմակայանի անխափան մատակարարումը, այլև առանձնապես մեծ վնասներ չեն կրի դրանից:
Գուցե իսկապես վրացական դեմարշը որևէ խնդիր չհարուցի Հայաստանի համար: Ինչպես այս օրերին գրել էր «Կոմերսանտ» թերթը`«զենքն ու ցանկացած այլ սպառազինությունը Հայաստան կարող է հասցվել Իրանով: Բացի այդ, կա օդային ճանապարհը` անմիջապես Ռուսաստանից Հայաստան»: Իսկ Պետդումայի աղբյուրներից մեկը նույն թերթին տեղեկացրել էր, որ «ցանկացած բեռների տեղափոխումը Հայաստան այսուհետ ևս կատարվելու է առանց սահմանափակումների»:
Բոլորովին ոչ պատահաբար տարածում գտավ նաև այն կարծիքը, թե իբր Վրաստանի արգելքը տարածվում է միայն ռուսական ռազմաբազայի, այլ ոչ թե ՀՀ Զինված ուժերի կարիքների համար մատակարարումների վրա: Այս թարմ գաղափարն, իհարկե, վրացիների «արտադրանքն» է, որի նպատակն է տպավորությունն ստեղծել, թե իբր արգելքի ազդեցությունը նվազագույն հետևանքներ կունենա հայերի համար: Բացի այդ, Վրաստանում հավանաբար մոռացել են, որ անցած երեք տարում 102-րդ ռազմաբազան բնականոն ծառայություն է իրականացրել, համալրվել է անձնակազմով, բավարարել է իր բոլոր կարիքները, և ուրեմն նրանց հիշեցումը 2008-ից ի վեր գործող արգելանքի մասին որևէ ներգործություն չի ունեցել, իսկ հարակից լուծումները միշտ էլ գտնվել են: Ասվածին մնում է միայն հավելել, որ նույն այն օրը, երբ Թբիլիսիիում խոսում էին ճանապարհները փակելու մասին, Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը Պետդումա ներկայացրեց Հայաստանում ռուսական ռազմակայանի գործողության ժամկետի երկարաձգման մասին պայմանագիրը` վավերացման նպատակով:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s