Պահոց | 5:44 ե.

ՊԻԵՐ ԺԱՆ ԲԵՐԱՆԺԵ

20 Ապր

ՀԻՆ ԶԳԵՍՏԸ

Իմ սիրելի մաշված զգեստ, ինձ չլքես,
Եկ ծերանանք մենք միասին:Ես տաս տարի խոզանակել, մաքրել եմ քեզ`
Միշտ հիշելով Սոկրատեսին:
…Եթե բացվեն մաշկիդ վրա
Ճակատագրի նոր-նոր վերքեր,
Վարվիր ինձ պես, ապրիր ինչպես փիլիսոփա,
Չբաժանվենք, իմ հին ընկեր:

Հիշում եմ ես. տարեդարձն էր իմ ծննդյան,
Քեզ առաջին անգամ հագա,
Քո մասին ջերմ ու ցնծալի երգեր եղան,
Մեզ մաղթեցին մեծ ապագա:
Ինձ չի ընկճել տեսքդ խղճուկ,
Քեզ կրելը մեծ պարծանք էր,
Մեզ համար էլ միշտ կլինի տոն ու խնջույք,
Չբաժանվենք, իմ հին ընկեր:

Տեսնում եմ ես մի կարկատան քո կերպասին
Ու մի դեպք եմ հիշում նորից.
Ես ձևացրի, թե լքում եմ քնքուշ Լիզին,
Նա շփոթված կառչել էր ինձ:
Պատռվեցիր. այսուհանդերձ
Դա մի չքնաղ հնարանք էր.
Նա երեք օր իմ գրկի մեջ քեզ կարկատեց:
Չբաժանվենք, իմ հին ընկեր:

Օծե՞լ եմ քեզ բուրմունքներով շռայլորեն,
Ինչպես անմիտ մի պճնամոլ,
Ո՞վ է տեսել, որ քեզ ծաղրեն, արհամարհեն,
Դահլիճների մեջ ոսկեցոլ:
Ես չեմ ուզում պատվո նշան,
Երիզներով նախշած թևքեր,
Քո լամբակին եղել է միշտ վարդ ու շուշան,
Չբաժանվենք, իմ հին ընկեր:

Մի վախեցիր այն օրերից, երբ կունենանք
Մի ընդհանուր ճակատագիր,
Ու միատեղ կճաշակենք վիշտ ու բերկրանք,
Այս վազքի մեջ ինձ մի լքիր:
Ահա շուտով ժամը կգա,
Երբ կդառնամ որդերին կեր,
Խաղն ավարտենք իրարու հետ, քիչ էլ տոկա,
Չբաժանվենք, իմ հին ընկեր:

 

Թարգմ. Պերճ Թյուրաբյան

ՖՐԻԴՐԻԽ ՆԻՑՇԵ

20 Ապր

ՎԱՍՆ ՆՈՐ ԿՈՒՌՔԻ

Ինչ-որ տեղ դեռ ժողովուրդներ ու նախիրներ կան, սակայն ոչ մեզ մոտ, իմ եղբայր, այստեղ կան պետություններ:
Պետությու՞ն: Ի՞նչ բան է այդ: Դե լավ, հիմա ականջ դրեք, քանզի այժմ ես իմ խոսքը պիտի ասեմ ժողովրդոց մահվան մասին: Պետություն է կոչվում ամենապաղը բոլոր պաղ ճիվաղներից: Նա նաև պաղ է ստում, և սողում է սուտը նրա բերանից. «Ես` պետությունս, ժողովուրդն եմ»:
Սուտ է: Արարողները նրանք էին, որ ժողովուրդներին արարեցին և նրանցից կախեցին հավատ ու սեր. այսպես ծառայեցին նրանք կյանքին: Ավերիչներ են նրանք, ովքեր թակարդներ են դնում բազմաց համար և դրանք պետություն են կոչում: Նրանք սուր և հարյուր ցանկություն են կախում նրանցից:
Ուր դեռ ժողովուրդ գոյություն ունի`այնտեղ պետությանը չի հասկանում նա և ատում է նրան որպես չար մի հայացք և բարքերի ու իրավունքների դեմ գործված հանցանք:
Այս նշանն եմ ես ձեզ տալիս, ամեն մի ժողովուրդ չարի և բարու իր լեզվով է խոսում բարքերի և իրավունքների մեջ: Սակայն պետությունը ստում է բոլոր լեզուներով չարի և բարու, և ինչ էլ որ խոսի` ստում է նա, ու ինչ էլ որ անի` գողացել է նա: Նրա մեջ կեղծ է ամեն ինչ. գողացված ատամներով է կծում նա` կծանը: Կեղծ է նույնիսկ փորոտիքը նրա:
Չարի և բարու լեզվաշփոթ` այս նշանն եմ տալիս ես ձեզ, հանց պետության նշան: Արդարև, կամք առ մահ` սա է իմաստն այդ նշանի: Արդարև, մահվան քարոզիչներին է պետությունը նշան անում:
Բյուր-բյուրավորներն են ծնվում, պետությունը հորինված է ավելորդների համար: Հապա նայեք` ինչպես է նա իրեն գրավում նրանց` բյուր-բյուրավորներին: Ինչպես է կլլում, ծամում ու որոճում նրանց: «Երկրի երեսին չիք ոչինչ ինձնից մեծ, ես եմ կարգավորող մատն Աստծո»,- այսպես է ճիվաղը մռնչում: Եվ լոկ երկարականջներն ու կարճատեսները չեն, որ ծնկի են իջնում:
Ախ, ձեր մեջ էլ, մեծ հոգիներ, նույնիսկ ձեր մեջ է նա փսփսում մռայլ սուտն իր: Ախ, նա ջոկում է սրտերը հարուստ, որոնք սիրով շռայլում են իրենց: Այո, նա ձեզ է ջոկում, դուք հաղթողներդ հին աստծո: Հոգնեցիք դուք պայքարելիս, և արդ հոգնությունը ձեր այդ նոր կուռքին է ծառայում: Հերոսներ ու պատվավորներ է կամենում նա իր շուրջ շարել, կուռքը այդ նոր: Նա բարի խղճի արեգակի տակ է սիրում իրեն արևին տալ, հրեշն այդ պաղ: Ամեն ինչ նա ուզում է ՁԵԶ տալ, եթե ԴՈՒՔ պաշտեք նրան,- կուռքը այդ նոր: Այսպես գնում է նա իր համար ձեր առաքինությունների փայլը և հայացքը հպարտ ձեր աչքերի: Նա ձեր խայծով կամենում է հրապուրել բյուր-բյուրավորներին Այո, դժոխային արվեստի մի գործ է ահա հայտնաբերված, մահվան մի ձի, որ զնգզնգում է աստվածային պատիվների հեծելասարքով: Այո, մահն է արդ հայտնաբերված բազմաց համար, որ ինքն իրեն որպես կյանք է փառաբանում, արդարև, ինչ սրտառուչ ծառայություն մահվան բոլոր քարոզիչների համար:
Ես պետություն եմ կոչում, ուր բոլորը` լավ թե վատ, թույն են խմում, պետություն, ուր բոլորը` լավ թե վատ, կորցնում են իրենց, պետություն, ուր դանդաղ ինքնասպանությունը բոլորի «կյանք» է կոչվում…

ՌԱՅՄՈՆԴՈ ՄՈՆՏԵԿՈՒԿԿՈԼԻ

20 Ապր

Պատերազմ վարելու համար երեք բան է պետք` փող, փող և փող: Պատերազմը երկու տարբեր եղանակներով մարտնչող բանակների գործողություն է, մինչդեռ երկուսի նպատակն էլ նույնն է` հասնել հաղթանակի: Ոչ թե խաղաղ ու շքեղ կացարանում, այլ ցրտին ու տապին, անձրևի ու ձյան տակ, քաղցով ու ծարավով է հառնում զորական արվեստը: Որտեղ զինվորին չեն մեծարում, այնտեղ ողջ բանակին են քամահրում:
Որ տերության մեջ զենքը բարգավաճում է, այնտեղ գիտությունները, արվեստները, վաճառականությունը և ողջ ժողովուրդը բարօրության մեջ են: Եթե զենքը սկսի ժանգոտել, իսկ դափնիները` թոշնել, ապա տերության մեջ ոչ անվտանգություն կլինի, ոչ զորություն, ոչ փառք, ոչ արիություն, ոչ անդորր: Դաշնագրերից այնքան ժամանակ օգուտ և հաջողություն չի լինի, քանի դեռ զենքն այն չի ամրագրել:

Մեր ցավը ձեր ցավը չէ

20 Ապր

Օրեր առաջ (երկրորդ տարին անընդմեջ) վրացահայ մի շարք կազմակերպություններ դիմել էին Վրաստանի նախագահին ու խորհրդարանին` առաջարկելով քննարկել Օսմանյան Կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության հարցը: Նման օրինագծի նախաձեռնության խնդրանքով նրանք նամակ էին ուղարկել երկրի նախագահին, խորհրդարանի նախագահին ու խմբակցություններին, ինչպես նաև խորհրդարանի հայազգի պատգամավորներին: Վերջիններիս հայկական կազմակերպությունները կոչ էին անում մինչև ապրիլի 24-ը խորհրդարանի նիստերում հանդես գալ հայտարարությամբ ու գործընկերներին հորդորել` հարգել ցեղասպանության զոհերի հիշատակը: Սակայն, ինչն այնքան էլ դժվար չէր կռահել, Վրաստանի օրենսդիր մարմինը կասեցրեց այդ նախաձեռնությունը:
Անժխտելի փաստ է, որ նորանկախ Վրաստանի պատմության մեջ դեռ ոչ մի անգամ տեղի չի ունեցել Հայոց Ցեղասպանության հարցի արծարծում: Չնայած այն բանին, որ այդ երկրում մենք ունենք հսկայական հայկական ներկայացվածություն, եղեռնի թեման այստեղ համարվում է փակ և անցանկալի: Շատերն են հիշում, որ երբ 2002թ. ապրիլի 24-ին առաջին անգամ Վրաստանի խորհրդարանում հայազգի պատգամավորներից մեկը խնդրեց մեկ րոպե լռությամբ հարգել ցեղասպանության զոհերի հիշատակը, վրացիներն ինչպիսի դժգոհությամբ ու տհաճությամբ այդ բանը կատարեցին:
Նման պահվածքի համար միշտ էլ փորձեր են արվել զանազան կարգի բացատրություններ գտնել: Հիմնականում խոսվում է այն մասին, որ Վրաստանն այսօր թե քաղաքական, թե հասարակության հակվածությունների իմաստով ոչ միայն պատրաստ չէ ընդունել Հայոց ցեղասպանության փաստը, այլև դա համարում է իր շահերին հակամետ երևույթ: Որպես առաջին նախապայման հիշատակվում են այդ երկրում արմատացած հակահայկական տրամադրությունները, ինչի արդյունքում փակվում են հայկական դպրոցները, կրճատվում է հայոց լեզվի ուսուցման դասաժամանակը, պղծվում են հուշարձանները, խեղաթյուրվում են Հայաստանի պատմությանը վերաբերող փաստերը: Հաջորդ, ոչ պակաս կաշկանդող պատճառը Թուրքիայի գործոնն է: Թուրքիայի հետ Վրաստանի սերտ դաշինքն իր մեջ պարունակում է լուրջ տարրեր, ինչն էլ ավելի մեծ կախվածության մեջ է դնում Թբիլիսիին: Իսկ հանուն պատմական ճշմարտության և կամ հայկական շահերի վրացիները ոչ մի գնով դեմ չեն գնա թուրքերին: Եթե ասվածին էլ գումարենք նաև հարևան Ադրբեջանի ներկայությունը, որը ոչ պակաս ազդեցություն ունի Վրաստանի վրա, իսկ երկրի ներսում մոտ 250 հազար ադրբեջանցիներ են բնակվում, որոնց շահերը Վրաստանի խորհրդարանում բավական լավ են ներկայացված, ապա ստացվում է, որ ճնշումը երկակակի է: Մի շարք փորձագետներ եղածին հավելում են նաև այն հանգամանքը, որ հայերի ցեղասպանության ճանաչման հարցում դեռ չի կողմնորոշվել գլխավոր պետությունը`Միացյալ Նահանգները: Իսկ որ Վաշինգտոնից է կախված Վրաստանի ողջ քաղաքականությունը, դա արդեն ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ: Այս ամենը հաշվի առնելով հասկանալի է դառնում, թե ինչու է Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլին իր հակափաստարկները ձևակերպելիս բառ առ բառ կրկնում թուրքական մոտեցումը, համաձայն որի ցեղասպանությունը պատմական հարց է, ուրեմն թող պատմաբաններն էլ զբաղվեն դրանով:
Երբ այսօր վրացի որոշ քաղաքական գործիչներ Վրաստանի «Հանուն հաղթանակի» կուսակցության ղեկավար Շալվա Խաչապուրիձեի օրինակով պնդում են, թե Վրաստանի կառավարությունն ի զորու չէ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը լուծել, քանի որ իշխանությունը անկախ չէ, պաշտպանում է այլ պետությունների շահերը, իսկ իշխանության ղեկին է Միխաիլ Սահակաշվիլին, ապա այսօրինակ հավաստիացումներին հարկ չկա լուրջ վերաբերվել: Ինչպես նախկինում, այնպես էլ տեսանելի ապագայում այդ հարցը պայմանավարված չի լինելու իշխանության ղեկի մոտ կանգնած անձերով:
Սակայն վրացական կողմի հասցեին մեղադրանքներ շռայլելուց առաջ կարիք կա անդրադառնալ նաև մեր երկրի պաշտոնական կեցվածքին, որն առ այսօր որևէ անգամ չի փորձել հիշյալ հարցը հավուր պատշաճի մատուցել Թբիլիսիին, և իր այդ կրավորականությունը արդարացրել է հանրապետության շուրջ ստեղծված վիճակով: Հասկանալի է, որ արտաքին աշխարհի հետ կապող մեր ճանապարհներն անցնում են վրացական տարածքներով, և ուզենք թե չուզենք` բազմաթիվ հարցերում ստիպված ենք բավարարվել երկրորդը լինելու դերով: Բայց մի՞թե այս հանգամանքն իրավունք է տալիս խեղաթյուրել ճշմարտությունը և ամեն անգամ կրկնել, թե իբր Վրաստանը շարունակում է լինել մեր եղբայրական պետությունը ու երբեք հայերի նկատմամբ չի իրականացնում հակահայ քաղաքականություն:
Երկու օր առաջ Երևանում գտնվող Վրաստանի պաշտպանության նախարար Բաչո Ախալայայի գլխավորած պատվիրակությունը այցելեց Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիր, ծաղիկներ դրել հավերժական կրակի մոտ: Իսկ հետո Հայաստանի իր գործընկերոջ հետ համատեղ ասուլիսում նա ուղղակի խուսափեց պատասխանել այն հարցին, թե ինչու իր երկիրը չի ճանաչում եղեռնի փաստը: Բաչո Ախալայան հայտարարեց, թե հայկական կողմի հետ հանդիպումներում այդ հարցը բազմիցս քննարկվել է: «Մենք ցավակցում ենք ողջ հայ ժողովրդին: Ձեր ցավը հասկանալի է վրացի ժողովրդին»,- ասաց նա:
Մեր ցավը հասկանալի չէ վրացիներին: Ասենք ավելին, մեր ցավը հասկանալու անհրաժեշտություն վրացիները չեն զգում: Եվ այս պարագայում մնում է միայ մի տարբերակ` պարտադրել ճշմարտությունը, քանի որ ճշմարտությունը կարելի է և չխոստովանել, բայց դա իմանալուց խուսափելն անհնար է: Իսկ այժմ հիշյալ ճշմարտության փոքրիկ չափաբաժին կարող է դառնալ այն, որ
Վրաստանի խորհրդարանի շենքում այսօր տեղի է ունենալու «Հայոց ցեղասպանությունը 1914-18 թվականների վրացական պարբերականներում» գրքի շնորհանդեսը: ժողովածուում տեղ են գտել Վրաստանի Ազգային Խորհրդարանական գրադարանի` վրացական պարբերականների բաժնում պահպանվող Հայոց ցեղասպանության թեման լուսաբանող նյութեր: Հետաքրքիր է, թե այժմ ի՞նչ են ասելու նրանք իրենց իսկ ձեռքով գրված այդ վավերագրերի մասին:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: